CONTOS NA LAREIRA (15) AS VACAS TOLEARON.

Hoxe estiven con outra veciña da parroquia, falamos dunha serie de feitos que viviu ela sendo unha nena, non se lle esqueceu nunca. Cada certo tempo irei dándoos a coñecer. Este é un de eles…

TOLEARON AS VACAS.

Tiña eu doce anos, na casa tiñamos dúas vacas, boísimas, moi traballadoras, levaban anos connosco cando sucedeu algo que eu nunca había visto…

Estabamos nunha leira que temos por Pidre, levaramos o arado para labrar, todo ía moi ben ata que chegou ela…mala chispa a coma !

Esa veciña ao chegar á nosa altura, parouse, saudámosnos e comezou a fixarse en min é nas vacas : Hai rapaza como traballas! Pareces un tractor !

Mira que vacas máis bonitas tedes! Que traballadoras vense ! Que ben traballan !

Seguiu o seu camiño e nós seguimos ao noso, só nos quedaban uns dez regos, e queres ver que non fomos capaces de acabar ? As vacas enchufaron as súas cabezas, unha contra a outra, de tal forma que non había xeito de poñelas ben, e ademáis non daban andado nin pa diante nin pa atrás, aquilo era unha cousa nunca vista ! Nunca nos pasou iso ! Tal forza fixeron as vacas que romperon a cangalla é ata unha roda do arado, que era de ferro, soltouse ! As vacas tolearan !

Naqueles tempos había unhas cantas veciñas que tiñan a vista mala, e tamén, agora que recordo, había un veciño que tiñan ese “poder”, xente mala Juan, había que escapar deles.

Alabado sexa Dios, nunca na miña vida vira.

Ao chegar a casa metemos as vacas na corte, estaban mui nerviosas, comezamos como tolos a dar berros por toda a casa adiante, na corte, na bodega, no sobrado, na eira, aquilo non era xusto, nós non podiamos facer nada, esas cousas veñen así, non había forma de fuxir desa xente.

Pero a cousa non quedou ahí, ao día seguinte a miña nai foi a menxer as vacas, unha delas estaba recentemente parida, daba moitísima leite : E non saía leite ! Saía sangue ! Dios mío querido !

Tivemos que chamar a unha veciña que tiña uns poderes para curar, fomos correndo xunto dela e dixémoslle o que pasara.

Eu sentada na pía donde bebían as vacas miraba coma a muller facía o conxuro: Colleu unhas herbas, uns allos, meteu todo nun trapo e achegouse ás vacas, comenzou cunha retórica de oracións é de seguido comenzou a pasarlle por todo o corpo aquel trapo, cada vez que pasaba o trapo ía facendo cruces con el. Así foi como en cuestión de dous días as vacas fóronse poñendo ben, aos dous días xa comezaron a dar leite como sempre.

Recordo outra muller desas, unha vez cruzámonos con ela nun camiño, viñamos co carro cheo de herba, pois foi pasar por xunto ela e a uns metros romperon duas leitoras do carro, soltaronse as rodas do seu sitio !

Me cajo na nai que as pariu a todas elas ! Pero mira que teñen mala vista ! Unha xa debía de estar morta fai muito tempo, pero ainda viviu anos de carallo ! que mala vista tiña meu fillo, que fodida era !

Juan, vouche decir unha cousa, agora xa non hai tantas mulleres con eses poderes, pero ollo ! Aínda hoxe en día algunha hai ! É homes tamén ! Ten muito coidado !

Esta historia contada non é a primeira vez que a oio, son varias veciñas que recordaron no documental “Cerponzóns a mil” uns feitos moi parecidos que lles sucedeu nas súas casas coas súas vacas.

O MARCO DE PERRE

LUNS 11 de OUTUBRO do 2021

INAUGURACIÓN DO MARCO DE PERRE

Para a inauguración contamos coa presenza da concejala Yoya Blanco e Marcos Rey (Psoe), Pilar Comesaña (Bng) e Martín Martínez (PP).
Pola Asc. de Veciños estiveron presentes Liliana Casás, Merchy Cochón e Juan Jose Esperón.
Pola Asc. Cultural Chan do Monte estivo María Nieves Filgueira.

Desde a directiva da asociación damos as grazas as veciñas e veciños que nos acompañaron neste día.

SOBRE OS LUGARES HABITADOS DA PARROQUIA

Corría o ano 1997 cando o cura da parroquia D. Manuel Miguez, q.e.p.d., comezaba a publicar na Voz do Rons a historia da parroquia de Cerponzóns.

Unha gran labor de investigación a que fixo durante anos e que nos quedou de herdanza, o mellor que puido habernos deixado.

Nun dos capítulos que foi publicando comentaba dos nomes dos lugares da parroquia, moitos deles prácticamente desaparecidos da nosa contorna.

Decía D. Manuel :

No pasado os Libros Parroquiales afacían nomear máis nomes que na actualidade . Hoxe téndese a englobar os pequenos lugares baixo denominacions máis amplas.

É posible que co tempo moitos destes nomes esquézanse e desaparezan da memoria do pobo . Pódese facer o experimento seguinte : que os lectores traten de recordar cantos destes nomes coñecen e a súa situación actual . Debo advertir que aínda que algúns destes lugares están hoxe despoblados, todos menciónanse nos Libros Parroquiales como habitados.

OS ESQUECIDOS :

A CACHADA VELLA—A CAÑOTA—A CHAN DO MONTE—A CRUCIÑA DE PONTE BEÁN—A PONTE BEÁN—A PONTE POMAR—BIGAIXO—CACHADIÑA—CAMPO—CASA NOVA DE LIBOREI—CASÁS DE MEÁN—CASTELO DE CERPONZÓNS—CERNADELO—IGREXA—LAXE DE BASCUAS—LIVIÁNS—MENDO—MOGOS—MOUCHOS DE MEÁN—O CIMBELO—O TARAL—PORRELO—POZO DE MEÁN—RÍO DA BARCA— SANTARANDÁN— SOUTELO DE MEÁN— SOUTELO DO BRAVO—

OS QUE SE USAN ACTUALMENTE :

O CASTRADO…LIBOREI…SAN CAETANO…BALEA…A FONTEIRIÑA…PIDRE…O VIGARIO…O BRAVO…A COSTA…MEÁN…A BOUZA…TILVE…A RONS…A ERMIDA…O CUNCHIDO…

Son en total 42.

ANOS DONDE SE COMENZA A POÑER NOME OS LUGARES

TILVE…1657—POZO DE MEÁN…1666—A ERMIDA…1670

LIBOREI…1682-—IGREXA…1711—O VIGARIO…1713

PIDRE…1713—A BOUZA…1714—PONTE BEÁN…1714

O BRAVO…1715—O TARAL…1715—MOGOS…1716

O CUNCHIDO…1717—BALEA…1719—A RONS…1719

CRUCIÑA DE PONTE BEÁN…1720—MOUCHOS DE MEÁN…1720

FONTEIRIÑA DE PIDRE…1722—CACHADIÑA…1723—

SOUTELO DO BRAVO…1726—SOUTELO DE MEÁN…1726—

CASTELO DE CERPONZÓNS…1728—A COSTA…1732—

O CASTRADO…1738—O CIMBELO…1742—PORRELO…1744—

MENDO…1744—CERNADELO…1749—SAN CAETANO…1764—

PONTE DE PUMAR (TILVE)…1769—CHAN DO MONTE…1774—

MEÁN…1783—CAMPO…1797—CASA NOVA DE LIBOREI…1820—

A CACHADA VELLA…1841—RÍO DA BARCA…1862—

LUGARES SIN DATAR O ANO…CASÁS DE MEÁN—A CAÑOTA

EN OUTROS DOCUMENTOS ( ANOS DE 1600 APX.)  ENCONTRAMOS MÁIS DENOMINACIONS DE LUGARES :

*LAXE DE BASCUAS…Encontrado en documentos que están no Pazo de Rubians : Foro ortogado por Alvaro Súarez Sarmiento a favor de Gonzalo Barreiro, do lugar de Laxe, na aldea de Bascuas.

*BIGAIXO…referencia no Museo de Pontevedra : Unidade Documental simple 104/25

PROTEXER A MEMORIA DOS LUGARES HABITADOS DA PARROQUIA

Co paso do tempo unha gran maioría dos nomes de lugares da Parroquia de Cerponzóns englobaronse en denominacións máis amplas, debido a iso moitos dos nomes dos lugares vanse esquecendo e co paso dos anos pérdense por sempre da memoria do pobo.

Desde a Asc. de Veciños O Chedeiro temos a intención é a obrigación de que o noso Patrimonio Cultural debemos defendelo e gardalo como un tesouro, en moitas ocasións témolo ao alcance da man é a súa existencia a descoñecemos totalmente.

A nosa iniciativa pola defensa do Patrimonio Cultural da Parroquia de Cerponzóns comezou fai uns anos, podemos destacar a instalación dos cruceiros de Mogos é da Chanciña, a creación da Biblioteca, a realización do Documental Cerponzóns a mil, a edición do libro sobre a historia da parroquia Cerponzóns, mil anos de historia, máis de vinte conferencias impartidas antes é durante a celebración do milenio da parroquia, a creación do Himno do Cerponzóns C.F., a colocación de unha replica do Miliario de Magencio, colaboración coa Asociación de Campaneiros de Albaida, a colocación de un Fito informativo ao carón do Miliario, a recollida dos Alcumes da Parroquia, unha homenaxe a Señorita Carmiña, tamén a homenaxe ao Tamborileiro Manuel Castro, a colaboración coa Concellería de Turismo no libro Pontevedra no corazón, a participación no proxecto de Pontevedra Capital Gastro “Avoa Fest”, tamén noutro relacionado co Camiño Portugués, denominado O Camiño Contado…), é seguimos…

Estamos seguros que para protexer un Patrimonio é necesario primeiro de nada coñecelo, así foi como coa gran aportación que nos deixou D. Manuel é tras varios anos de investigación, atopamos os datos que estabamos buscando, agora é o momento de dar a coñecer unha nova parte da nosa historia, para que dunha vez por todas non caia progresivamente no esquecemento, como moitos outros valores patrimoniales que foron desaparecendo.

Na nosa parroquia milenaria temos tanto patrimonio histórico, arqueolóxico, cultural, arquitectónico…que moitas veces as administracións non poden facerse cargo da súa recuperación por falta de recursos ou de interese.

Pero esta vez tivemos a colaboración da Concellería de Promoción Económica e Turismo, da man da Concellala Yoya Blanco, grazas ao seu interés pola nosa proposta, para que os nosos topónimos non caian no esquecemento e poidan recuperarse para que formen parte do noso Patrimonio Cultural.

Un apaixonante proxecto, que comenzou fai dous anos da man do canteiro Manuel Collazo Torres.

Queremos tamén dar as grazas ao Servizo de Normalización Lingüistica do Concello de Pontevedra, pola colaboración que tivemos na recuperación exacta dos antigos nomes dos lugares da parroquia.

A Asociación decidiu nomear ésta obra escultórica coma o MARCO DE PERRE.

Día da inauguración… 11 de Outubro 2021

Hora…………………………18:00

Lugar………………… …….Aparcamento da Igrexa de Cerponzóns.

Nota : Según a RAG :

FITO ou MARCO : Pedra cravada no chan para sinalar os lindes dun terreo, ou á beira dunha estrada para indicar lugares e distancias.

Os fitos dunha propiedade.

Momento ou feito de importancia.

O ENGANIDO

ENGANIDO
O enganido ou enginido, é unha enfermidade infantil, equiparable ao raquitismo.
Maniféstase por unha falta de vitamina D, producindo deformacións e alteracións no esqueleto.
Nas crenzas populares hai quen achacaba esta enfermidade ao Mal do Aire.

Os labregos, decía V. Lis, chaman Mal de Aire a unha serie de doenzas que cren debidas ao aire que emana de certos animais, de certas persoas e dos mortos. Os enfermos, case sempre nenos, mostran diversos sintomas, entre os que destacan o raquitismo e inapetencia.

Para estar seguros de que o neno padece o mal, ten que ser a curandeira quen lle faga unha proba, si dá positivo enton é cando se somete a un rituai de purificación.

O NENO ENGANIDO

Sentados en duas banquetas, das que utilizaban no alboio para preparar as canas e os bimbios, contábame Teresa que ás veces á súa nai e á súa tía escoitábaas pronunciar a palabra Enganido, habitualmente usábana cando miraban a unha persoa que comezaba a toser e a toser e non daba parado, pero case sempre se utilizou máis nos nenos pequenos.
Sempre que un neno estaba débil , sen ganas de comer ou ben que se atraganta cos seus mocos producindo como unhas bronquitis espástica, dicíase que o neno estaba Enganido, pero tamén había quen lle botaba a culpa de estar así debido a coller o aire dunha gata que recentemente parira, ou dalgún bicho, tamén puidese ser debido a que o neno sentásese nunha cadeira que estaba quente onde estivese sentada unha mala persoa, é decir, un mal cristián.
Fai moitos anos era moi habitual levar aos nenos que se atopaban con estes síntomas a casa dunha veciña ou veciño que tivese “poderes” para curalos. E si non lograban sanalo acudían a outras parroquias onde escoitaron que había persoas que se dedicaban ás sanacións do Enganido, cada parroquia tiña algunha persoa que facía curacións, a unhas dabaselle ben sanar o Mal do Aire, a outras o Mal de Ollo…a xente cando se xuntaba a falar das súas cousas no adro, ou ben nas prazas dos lugares, tamén nas feiras ou cando tiñan convidados o dia da festa do patrón, comentaban os sucedidos relacionados coa curación que tivera algún pariente ou coñocido.
Así foi como unha vez acudiron uns veciños, que habían escoitado na feira de Mosteiro decir a un paisano do bo que era un curandeiro que había na parroquia de Santa María de Bemil, no Concello de Caldas de Reis.

A igrexa de Bemil é da misma época ca da nosa parroquia de Cerponzóns, do S. XII, forma un conxunto arquitectónico asociado co cemiterio, un cruceiro, unha carballeira é a uns 50 metros ao oeste dá Igrexa, está a casa reitoral, protexida como patrimonio cultural, foi construída no último terzo do século XX reutilizando parte dá construción orixinal do XVIII.
Esta parroquia ten unha história moi curiosa, nela está enterrado Pablo Giménez Rosillo, “ o faraón ou o rei dos xitanos galegos”, tiña moi boa relación co párroco D. Guillermo Magán Ferro e cando sintiu que ía a morrer, decidiu enterrarse en devandita parroquia, corría o ano 1949.

Os xitanos tiñan épocas que se xuntaban na carballeira, contan que chegaron unha vez a estar reunidos máis de mil, viñeran de toda Galicia.
Os xitanos que habitaban a carballeira durante todo o ano, servíanse dunha mina de auga que está situada a uns poucos metros da “Carballeira dos Xitanos”, así se coñoce o lugar desde que eles quedáronse alí a vivir.

E nesa mina de auga ocorreron casos de sanación con nenos doentes, sanacións que se realizaban de noite, en segredo, sen que ninguén se decatase.

A FONTE DO ENGANIDO DE BEMIL.

Este neno cada vez está peor, non lle serviu de nada o que lle fixo a sanadora, faláronme na feira do Mosteiro que en Bemil hai unha persoa que trata o Enganido, será mellor levalo canto antes, alí, preto da igrexa hai unha mina de auga que seica é milagreira.
Ao día seguinte, antes de saír o sol, dirixíronse en busca da persoa que ía tratar ao seu pequeno, a tardiña, ao chegar xunto él comentáronlle o que lle sucedía ao seu fillo, o curandeiro contestoulles que tiñan que esperar á noite para acudir co neno a fonte, mentres tanto podían descansar na súa casa da viaxe.
Mentras tanto non chegaba a hora, indicoulles como habían de facer, tiñan que realizar todo o que él lles fose dicindo. Así que ao chegar a noite, en silencio, colleron ao neno e fóronse dirección á fonte. Ao chegar o lugar, coñocido por Outeiro, o primeiro que sentiron foi moito frío, non dixeron nada respecto diso, estaban avisados de que non podían falar durante o tempo que levase a sanación.
O primeiro que fixo o curandeiro foi sacarlle a roupa do corpo ao neno, despois achegouno a pía e bañouno, mentras decía unhas oracións, o neniño tremia coma unha vara verde, seguidamente cubrírono cun trapo, xa que a roupa que traía posta o neno quedaría estendida polas silvas que había no lugar, era a costume.
Despois fóronse camiño da igrexa, alí esperábaos o sacristán, que estaba avisado anteriormente para tal menester.
Ao chegar á súa altura, procedeu a abrir a porta da igrexa, entraron, persignaronse e dirixíronse á sancristía, todo isto sen que se decatase o cura.
Na sancristía abriron un caixón onde gardaba a roupa o cura, nel meteron ao neno, para cubrilo coa devandita roupa é de novo volvía o curandeiro coas oracións, a sanación estaba chegando ao seu fin.
Logo de abandonar a sancristía agardaron no adro, esperaron a que o sacristán pechase a porta da igrexa, deronlle unha propina é cada un marchou as súas casas.
Ninguén se tiña que decatar do sucedido nesa noite e si alguén se decataba non o comentaba, ninguén quería falar daquilo que sucedía na FONTE DO ENGANIDO.
Unha soa noite era necesaria para realizar a cura.

RECOLLENDO ACIOS…

ACIOS DE LECTURAS, RECOLLIDOS PARA PENSAR É PRENSAR NA NOSA CABECIÑA.

Este apartado irá dedicado a todas aqueles pensamentos que vou atopando por diversas canles e que son do meu agrado.

1–A LECTURA.

Lin moitos libros, pero esquecinme da maioría. Pero entón, cal é o propósito da lectura…? Preguntou un alumno ao seu Mestre.

O Mestre non respondeu nese momento. Con todo, despois duns días, mentres el é o novo alumno estaban sentados preto dun río, dixo que tiña sede e pediulle ao neno que lle trouxese un pouco de auga cun colador vello e sucio que había no chan.

O alumno sobresaltouse, porque sabía que era un pedido sen lóxica. Con todo, non puido contradicir ao seu Mestre e, tomando o cedazo (ou colador), comezou a realizar esta absurda tarefa. Cada vez que mergullaba o colador no río para traer un pouco de auga para levar ao seu Mestre, nin sequera podía dar un paso cara a el, xa que non quedaba nin unha pinga no colador. Tentouno e tentouno decenas de veces pero, por moito que tratou de correr máis rápido desde a beira ata o seu Mestre, a auga seguiu pasando por todos os buracos do tamiz e perdeuse no camiño. Esgotado, sentou xunto ao Mestre e dixo: “Non podo conseguir auga con ese colador. Perdóame Mestre, é imposible e fallei na miña tarefa ”.

“Non – respondeu o ancián sorrindo – non fallaches. Mira o colador, agora brilla, está limpo, está como novo. A auga, que se filtra polos seus buracos, limpouna “.

“Cando les libros – proseguiu o vello Mestre – es como un colador e eles son como auga de río. Non importa se non podes gardar na túa memoria toda a auga que deixan fluír en ti, porque os libros, con todo, coas súas ideas, emocións, sentimentos, coñecementos, a verdade que atoparás entre as páxinas, limparán a túa mente e espírito, e converteranche nunha persoa mellor e renovada. Este é o propósito da lectura.

(Autor descoñecido)