O MARCO DE PERRE

LUNS 11 de OUTUBRO do 2021

INAUGURACIÓN DO MARCO DE PERRE

Para a inauguración contamos coa presenza da concejala Yoya Blanco e Marcos Rey (Psoe), Pilar Comesaña (Bng) e Martín Martínez (PP).
Pola Asc. de Veciños estiveron presentes Liliana Casás, Merchy Cochón e Juan Jose Esperón.
Pola Asc. Cultural Chan do Monte estivo María Nieves Filgueira.

Desde a directiva da asociación damos as grazas as veciñas e veciños que nos acompañaron neste día.

SOBRE OS LUGARES HABITADOS DA PARROQUIA

Corría o ano 1997 cando o cura da parroquia D. Manuel Miguez, q.e.p.d., comezaba a publicar na Voz do Rons a historia da parroquia de Cerponzóns.

Unha gran labor de investigación a que fixo durante anos e que nos quedou de herdanza, o mellor que puido habernos deixado.

Nun dos capítulos que foi publicando comentaba dos nomes dos lugares da parroquia, moitos deles prácticamente desaparecidos da nosa contorna.

Decía D. Manuel :

No pasado os Libros Parroquiales afacían nomear máis nomes que na actualidade . Hoxe téndese a englobar os pequenos lugares baixo denominacions máis amplas.

É posible que co tempo moitos destes nomes esquézanse e desaparezan da memoria do pobo . Pódese facer o experimento seguinte : que os lectores traten de recordar cantos destes nomes coñecen e a súa situación actual . Debo advertir que aínda que algúns destes lugares están hoxe despoblados, todos menciónanse nos Libros Parroquiales como habitados.

OS ESQUECIDOS :

A CACHADA VELLA—A CAÑOTA—A CHAN DO MONTE—A CRUCIÑA DE PONTE BEÁN—A PONTE BEÁN—A PONTE POMAR—BIGAIXO—CACHADIÑA—CAMPO—CASA NOVA DE LIBOREI—CASÁS DE MEÁN—CASTELO DE CERPONZÓNS—CERNADELO—IGREXA—LAXE DE BASCUAS—LIVIÁNS—MENDO—MOGOS—MOUCHOS DE MEÁN—O CIMBELO—O TARAL—PORRELO—POZO DE MEÁN—RÍO DA BARCA— SANTARANDÁN— SOUTELO DE MEÁN— SOUTELO DO BRAVO—

OS QUE SE USAN ACTUALMENTE :

O CASTRADO…LIBOREI…SAN CAETANO…BALEA…A FONTEIRIÑA…PIDRE…O VIGARIO…O BRAVO…A COSTA…MEÁN…A BOUZA…TILVE…A RONS…A ERMIDA…O CUNCHIDO…

Son en total 42.

ANOS DONDE SE COMENZA A POÑER NOME OS LUGARES

TILVE…1657—POZO DE MEÁN…1666—A ERMIDA…1670

LIBOREI…1682-—IGREXA…1711—O VIGARIO…1713

PIDRE…1713—A BOUZA…1714—PONTE BEÁN…1714

O BRAVO…1715—O TARAL…1715—MOGOS…1716

O CUNCHIDO…1717—BALEA…1719—A RONS…1719

CRUCIÑA DE PONTE BEÁN…1720—MOUCHOS DE MEÁN…1720

FONTEIRIÑA DE PIDRE…1722—CACHADIÑA…1723—

SOUTELO DO BRAVO…1726—SOUTELO DE MEÁN…1726—

CASTELO DE CERPONZÓNS…1728—A COSTA…1732—

O CASTRADO…1738—O CIMBELO…1742—PORRELO…1744—

MENDO…1744—CERNADELO…1749—SAN CAETANO…1764—

PONTE DE PUMAR (TILVE)…1769—CHAN DO MONTE…1774—

MEÁN…1783—CAMPO…1797—CASA NOVA DE LIBOREI…1820—

A CACHADA VELLA…1841—RÍO DA BARCA…1862—

LUGARES SIN DATAR O ANO…CASÁS DE MEÁN—A CAÑOTA

EN OUTROS DOCUMENTOS ( ANOS DE 1600 APX.)  ENCONTRAMOS MÁIS DENOMINACIONS DE LUGARES :

*LAXE DE BASCUAS…Encontrado en documentos que están no Pazo de Rubians : Foro ortogado por Alvaro Súarez Sarmiento a favor de Gonzalo Barreiro, do lugar de Laxe, na aldea de Bascuas.

*BIGAIXO…referencia no Museo de Pontevedra : Unidade Documental simple 104/25

PROTEXER A MEMORIA DOS LUGARES HABITADOS DA PARROQUIA

Co paso do tempo unha gran maioría dos nomes de lugares da Parroquia de Cerponzóns englobaronse en denominacións máis amplas, debido a iso moitos dos nomes dos lugares vanse esquecendo e co paso dos anos pérdense por sempre da memoria do pobo.

Desde a Asc. de Veciños O Chedeiro temos a intención é a obrigación de que o noso Patrimonio Cultural debemos defendelo e gardalo como un tesouro, en moitas ocasións témolo ao alcance da man é a súa existencia a descoñecemos totalmente.

A nosa iniciativa pola defensa do Patrimonio Cultural da Parroquia de Cerponzóns comezou fai uns anos, podemos destacar a instalación dos cruceiros de Mogos é da Chanciña, a creación da Biblioteca, a realización do Documental Cerponzóns a mil, a edición do libro sobre a historia da parroquia Cerponzóns, mil anos de historia, máis de vinte conferencias impartidas antes é durante a celebración do milenio da parroquia, a creación do Himno do Cerponzóns C.F., a colocación de unha replica do Miliario de Magencio, colaboración coa Asociación de Campaneiros de Albaida, a colocación de un Fito informativo ao carón do Miliario, a recollida dos Alcumes da Parroquia, unha homenaxe a Señorita Carmiña, tamén a homenaxe ao Tamborileiro Manuel Castro, a colaboración coa Concellería de Turismo no libro Pontevedra no corazón, a participación no proxecto de Pontevedra Capital Gastro “Avoa Fest”, tamén noutro relacionado co Camiño Portugués, denominado O Camiño Contado…), é seguimos…

Estamos seguros que para protexer un Patrimonio é necesario primeiro de nada coñecelo, así foi como coa gran aportación que nos deixou D. Manuel é tras varios anos de investigación, atopamos os datos que estabamos buscando, agora é o momento de dar a coñecer unha nova parte da nosa historia, para que dunha vez por todas non caia progresivamente no esquecemento, como moitos outros valores patrimoniales que foron desaparecendo.

Na nosa parroquia milenaria temos tanto patrimonio histórico, arqueolóxico, cultural, arquitectónico…que moitas veces as administracións non poden facerse cargo da súa recuperación por falta de recursos ou de interese.

Pero esta vez tivemos a colaboración da Concellería de Promoción Económica e Turismo, da man da Concellala Yoya Blanco, grazas ao seu interés pola nosa proposta, para que os nosos topónimos non caian no esquecemento e poidan recuperarse para que formen parte do noso Patrimonio Cultural.

Un apaixonante proxecto, que comenzou fai dous anos da man do canteiro Manuel Collazo Torres.

Queremos tamén dar as grazas ao Servizo de Normalización Lingüistica do Concello de Pontevedra, pola colaboración que tivemos na recuperación exacta dos antigos nomes dos lugares da parroquia.

A Asociación decidiu nomear ésta obra escultórica coma o MARCO DE PERRE.

Día da inauguración… 11 de Outubro 2021

Hora…………………………18:00

Lugar………………… …….Aparcamento da Igrexa de Cerponzóns.

Nota : Según a RAG :

FITO ou MARCO : Pedra cravada no chan para sinalar os lindes dun terreo, ou á beira dunha estrada para indicar lugares e distancias.

Os fitos dunha propiedade.

Momento ou feito de importancia.

ALDABAS, PICAPORTES é CHAMADOIROS

ALDABA…Peza de metal, especialmente de ferro ou de bronce, que se suxeita na parte exterior da porta por unha base articulada e coa que se golpea para chamar. Barra de metal ou travesaño de madeira que serve para asegurar unha porta logo de pechala.

PICAPORTE…Barra móbil que xira arredor dun punto fixo e serve para fechar ou abrir unha porta apertando un resorte. Peza metálica colocada nas portas, coa que se peta (RAG).

CHAMADOR…Peza metálica pendurada na porta, que se bate contra esta para chamar (RAG).

Fai anos nas nosas casas todos tiñamos a nosa aldaba, chamador ou picaporte, hoxe en día prácticamente non quedan moitos na parroquia, co correr dos anos as novas tecnoloxías (timbres, telefonillos, porteiros automáticos…) arrinconaron a estes utensilios que teñen a súa procedencia da época arabe.

O nome de aldaba é a forma castellanizada procedente do árabe antigo. A súa orixe procede da confluencia doutras dúas palabras que unidas significan lagarto. En castelán, con todo, os típicos chamadoiros ou os populares picaportes foron os nomes elixidos para designar a este vetusto utensilio.

Naqueles tempos podías saber si a familia que vivía nunha casa determinada atopábase en boa situación económica con tan só ver a aldaba ou o chamador que tiña na súa porta. Hai quen chegou a telos bañados en ouro, hoxe en día o máis habitual é que os que aínda persisten sexan de ferro ou de chapa envellecida.

Co paso do tempo as nosas casas fóronse restaurando, outras  fixeronse novas e as aldabas fóronse deixando de poñer.

As primeiras aldabas na Idade Media consistían en martilliños suspendidos das follas das portas pola parte exterior. A forma máis típica e máis antiga é a de argolla ou aro, de ferro nas máis antigas, generalmente unida a unha cabeza de bronce. Golpeábase con elas sobre unha cabeza de cravo bastante gorda. Estas aldabas servían ademais como tiradores.

A forma de martillo usouse máis nas casas particulares. Os máis antigos eran sencillísimos e estaban adornados con gravados a buril. Unha tradición que se vai perdendo, de ter un elemento tan útil fai anos vai pasando a ser esquecido hoxe en día. Pero mentras tanto, cando vou dando unha volta polos lugares da parroquia, vou vendo donde ainda queda algún, estés son os que de momento encontréi :


Seguramente escoitastes nalgún momento : fulanito ten boas aldabas…era moi habitual está expresión que se utilizaba para indicar que alguén tiña boas influencias e bos contactos para conseguir favores.


DOCUMENTAL CERPONZÓNS A MIL

Con motivo da celebración dos 1000 anos da parroquia estrenouse no Teatro Principal un documental, os veciños e veciñas da Parroquia de Cerponzóns foron os protagonistas:

Cúmprense nestes días dous anos en que comezabamos desde a Asociación de Veciños O Chedeiro os preparativos do que ía ser o Documental Cerponzóns a Mil.

Dous anos desde o primeiro contacto que tivemos co director do documental en que lle expuxemos a nosa idea por facer unha grabación con vistas a celebrar os mil anos da parroquia, despois viñeron días de reunións propoñéndolle ideas, reunións visitando lugares da parroquia, máis reunións para escoitar a súas propostas , etc. etc…ata a última reunión en que nos entregou o orzamento.

O primeiro paso xa estaba, tiñamos o proxecto en marcha, despois viña o máis complicado, que nos apoiasen desde o Concello para levar a cabo este proxecto. Mentras tanto máis reunións cuns e con outros, por fin vemos o noso soño cumprido, avísannos que o Concello asumía totalmente o orzamento que lle presentamos.

De novo outra reunión máis co director, falamos dos pasos que tiñamos que seguir, de organizarnos, de reunirnos cos veciños e veciñas, de buscar lugares e de tempo…había que programar todo de tal xeito que tiñamos que estrear no ano do milenario.

E viñeron máis reunións, creamos un grupo de traballo, máis reunións e máis ideas en como sería a grabación, que si a historia dun mozo que volve á parroquia logo duns anos emigrado, que si facer unha grabación con voz en off que fose comentado historias…pero nada diso, a idea xurdiu debido ao apoio que tivemos por parte da veciñanza.

Fixéronse varias reunións, invitouse a todos aqueles veciños e veciñas da parroquia, fosen ou non socios da asociación de veciños, queriamos saber si apoiábannos e resultou un éxito a participación.

E así, cos nervios a flor de pel, foron pasando os días, todo atado e ben atado e desexando que chegase o día da grabación, así foi, coa sorte de acompañarnos o bo tempo, os veciños foron verdadeiros actores, portáronse de marabilla, cada un deles estiveron desde o primeiro momento atentos ás indicacións que se lle facían ( días antes estivemos con eles reunidos, recollendo os seus datos, teléfonos, recordos etc).

Rematamos a grabación cunha actuación musical e un pincho, dándonos as felicitacions e desexando ver o documental, quedaba en mans do director de preparalo, el sería o que tería que buscar os mellores momentos de tantas horas de grabación e resumilas en 40 minutos, muitos momentos grabados quedaron sin poder ver, pero algún día podremos velos, estou seguro.

Así foi que logo da espera de preparación, logo de máis reunións para falar onde se faría a proxección, barallando varios lugares e chegando á conclusión de que o Teatro Principal era o sitio idóneo, só faltaba que chegase o día…

O 20 de Xuño de 2019 , o documental Cerponzóns a Mil estreábase ante todos os veciños e veciñas da parroquia e curiosos que se achegaron a velo. Para a ocasión, o Concello de Pontevedra cedeu o Teatro Principal, «Ovo Publicidade» encargouse da posta en escena, e Beatriz Ciscar da fotografía do evento.

Un teatro principal cheo ata a bandeira era o escenario perfecto para un documental que aínda non vira ninguén e que xeraba expectación desde o seu grabación.

O acto abríase coas palabras de Liliana Casas, presidenta da A.V de O Chedeiro, continuando coa introdución de Pablo Cacheda, director do documental, e para rematar o alcalde de Pontevedra, Miguel Anxo Fernández Lores.

Tralo documental, cun público moi agradecido co resultado, todos querían facer fotos cos verdadeiros protagonistas do día, os veciños e veciñas de Cerponzóns.

NA PRODUCTORA VOLVEMOS A PRIMERA ENCONTRAMOS O SEGUINTE :

CERPONZÓNS A MIL (2019)

Todo comezaba con un grupo de wasap, o se nome era «Cerponzóns a Mil».
A A.V de O Chedeiro quería conmemorar os mil anos da parroquia de Cerponzóns, desexo do párroco Don Manuel de fai xa uns anos atrás. Un libro e un audiovisual eran os desexos do entusiasta grupo de veciños promotores. Amparados en milleiros de informacións de blogs, apuntamentos e información sobre a parroquia de tantos anos, o proxecto audiovisual era demasiado complicadopara contar. No proceso de recabar información os habitantes de Cerponzóns acabaron sendo o propio documental. O que comezaba como unha peza sobre os mil anos da parroquia rematou sendo unha homenaxe ás historias e vivencias dos veciños e veciñas dos diferentes lugares de Cerponzóns.

Ficha Técnica:

Promotor: Asociación de Veciños de O Chedeiro y Concello de Pontevedra

Dirección: Pablo Cacheda

Ayudantía de dirección y producción: Jorge Fernández

Ayudante de Producción: Juan José Esperón

DOP: Diego Doger

Sonido: Pablo Viña

Operador de cámara: Adrián González

Montaje: Pablo Cacheda

Música: Antilia

Postproducción de sonido: Pablo Viña

Documentación: Pablo Cacheda, Juan José Esperón

Así fue el rodaje:

https://volvemosaprimeraproducciones.com/2019/04/01/rodaje-documental-cerponzons/

Así fue el estreno:

https://volvemosaprimeraproducciones.com/2019/06/24/estreno-cerponzons-a-mil-en-teatro-principal-de-pontevedra/

Éste é o enlace dónde podemos ver o documental :

https://youtu.be/1luxFQ5FLu0

O QUE DIXO A PRENSA :

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/pontevedra/pontevedra/2019/06/19/documental-libro-celebrar-cerponzons-cumple-mil-anos/0003_201906P19C10991.htm

https://www.diariodepontevedra.es/articulo/pontevedra/cerponzons-repasa-mil-anos-historia-documental-30-minutos/201902261251401024282.html

https://www.pontevedraviva.com/cultura/55545/cerponzons-libro-documental-historia-celebracion-milenio/?lang=es

https://www.farodevigo.es/portada-pontevedra/2019/06/21/vecinos-protagonizan-documental-1000-anos/2127578.html

VALADOS, MUROS E MARCOS, PATRIMONIO MATERIAL E CULTURAL.

OS VALADOS

RAG : Construción vertical non moi alta, de pedra, arame, paus, terróns ou outro material, coa que se cerra ou delimita un espazo.

OS MARCOS 

RAG : Pedra cravada no chan que sinala os lindes dunha terra.

OS MUROS 

RAG: Construción vertical de pedras, terróns e outros materiais, que se levanta para cerrar un espazo, para soster algo de modo que non caia etc.

Cerponzóns, paixase de valados.
Galicia conta con milleiros de valados, que fan deles un dos elementos estruturais da nosa paisaxe, desgraciadamente a modernidade fai que se estea perdendo a utilización dos materiais que se usaban habitualmente dependendo da zona, polo tanto estase a perder un patrimonio material e cultural.

Unha terra coma nosa, invadida de fincas de multitude de donos, fixo que as separacións entre unhas e outras delimitaranse cos míticos marcos, despois en muitas fincas foron aparecendo os peches tradicionais, que dependendo do material podían levar anos en facerse, agora son os muros prefabricados os que cada vez máis se utilizan.

Un marco de limitación da parroquia.

Cando algún de nós esteamos dando un paseo pola parroquia e atopémosnos un muro ou un valo antigo, pensemos nos nosos antepasados, naqueles veciños que traballaron de sol a sol para realizar os límites de cada unha das súas propiedades, días e días marcando e delimitando o de cada un, sen os avances de hoxe en día , só coas súas mans.

E é que de sempre o sentido de propiedade, o querer á terra herdada, o marcar onde empezaba e onde remataba a leira, era unha continua fonte de conflitos, os litixios e os preitos polas terras deron moito diñeiro a avogados e xuíces, aínda hoxe en día séguense dando casos. A Lei dos marcos sempre foi en grao sumo arraigado entre nós, quen non viu chegar ás mans a veciños por mover os marcos ?

Lugar de Leborei.

PATRIMONIO DA HUMANIDADE

Quen non ten o carón da súa casa un peche de arame ou de estacas de salgueiro ?

Quen recorda ao seu avó facer un peche de sebes (Valo feito con varas e estacas cruzadas, arbustos como o mirto, buxo, loureiro, silvas, ramas etc.) agora unha gran maioría feitos con tuias.

Facer un valado ou un muro naqueles tempos era cuestión de maña, os nosos antepasados superon colocar en perfecta harmonía pedra a pedra, tanto a lousa como os cantos rodados ou seixo, facianno para que durase muitisimos anos. Tal e así que os valados ou muros de pedra seca foron declarados pola UNESCO no 2018 Patrimonio da Humanidade en España e sete países máis.
Esta declaración foi debido por ser “un exemplo de relación equilibrada entre o ser humano e a natureza”. Recordar que os muros de pedra seca desempeñaron un papel esencial na prevención de corrementos de terras, inundacións e avalanchas.

A UNESCO, en relación a este tipo de muros, publicaba o seguinte :

Estas estruturas non fan dano ao medio ambiente e son “un exemplo de relación equilibrada entre o ser humano e a natureza”. Ademais de servir na prevención de desastres naturais, tamén contribúen a loitar contra a erosión e desertificación, a mellorar a biodiversidade e a crear condicións microclimáticas propicias para a agricultura.

A PEDRA SECA, PRIMEIRO BEN GALEGO DO PATRIMONIO INMATERIAL DÁ UNESCO

Muitas construccións como muros, pombais, muiños, graneiros etc. seguen aguantando ano tras ano.

A nosa parroquia ofrécenos en cada unha desas construcións unha arte milenario, o cal debemos coidar e respetar.

Unhas construcións realizadas pedra sobre pedra, totalmente rudimentarias a súa realización, sen ningún tipo de material de cimentación, soamente o uso de pedras de distintos tamaños, algunhas delas traballadas de tal forma  que encaixasen unhas sobre outras. 

Pombal da Casa Rectoral
Muro do Adro

Fai uns días parte do muro do adro derrubouse, debido a un cúmulo de cousas, coma o paso do tempo, a falta de drenaxe, as raíces das árbores…

O noso cura párroco Don Herminio xa está desde o primeiro momento realizando as xestións necesarias para arranxalo canto antes.

.

19- SÍMBOLOS DEFENSORES DO MAL, GRABADOS, MARCAS…

SÍMBOLOS E MARCAS PARA DEFENDERSE DO MAL.
Si damos unha volta pola nosa parroquia e ímosnos fixando nas portas e fiestras das casas máis antigas, tamén nas cortes, ou nos hórreos, nos muiños, en construcións tradicionais etc. quizáis nos atopemos con algún obxecto colgado ou algún símbolo gravado, os que tiñan a función de protexernos coñocemolos como defensas simbólicas.

Podemos relacionalos coas marcas apotropaicas (esta palabra é un adxectivo que provén do grego apotrepein (“afastarse”), e indica en xeral un xesto, unha expresión ou un obxecto que se utiliza para afastar un influxo máxico maligno…As figuras e signos apotropaicos, aínda que veñen de moi antigo,utilizáronse moito na época románica, son moitas igrexas onde podemos observar capiteis con monstros, canles obscenas etc.

Todos estes signos, figuras, marcas etc, tiñan en xeral unha función, a de protexer do mal en xeral e do diaño pricipalmente, tamén das bruxas, os aparecidos etc. Estes símbolos pérdense na noite dos tempos. Non era sólo na Nosa terra, en calquera parte de Europa usaban multitude de obxectos, podían ser naturais ou artificiais, a súa función era a de protexer dun posible perigo, dano ou mal. Cruces, evanxelios, sal, campás, moedas, cornos, dentes de xabalí, ferraduras, allos, castañas, acevo, coitelos…Dado que o cristianismo estaba moi arraigado na vella Europa, un dos símbolos máis usados foi a cruz, converteuse no icono principal para defenderse dos malos espíritos, tamén tivo a súa importancia a auga bendita, os evanxelios, o nome de Jesus…pero a cruz era a principal arma contra o mal.

A cruz, a sinal do cristián, é usada de diversas formas, cruzando os dedos en forma de cruz, a cruz no reverso das moedas, a cruz debuxada no chan, tocar madeira, que equivale tocar o madeiro onde Cristo foi crucificado…Foron anos que a sociedade estaba falta de todo, a medicina era escasa, era necesario crer en algo en que agarrarse e poder superar os medos aos problemas que xurdían día si e día tamén.

A cruz comparece en moitos dos espazos da casa ( portas, cheminea, portons, fiestras, nos hórreos…) era o freo á entrada dos males, ben puidese ser o demo, as bruxas, tormentas etc.

Estes símbolos vanse transmitindo popularmente e vanse incorporando ás construcións, con iso quen mandaba facer algún determinado símbolo facíao para protexer o máis apreciado, para evitar a súa perda e para que dese saúde e prosperidade a toda a súa familia.

Tamén podían ser símbolos gravados que non tiñan nada que ver co cristianismo, eran aqueles que estaban formados polas armas, coitelos, espadas , navallas ou tamén as armas coa que se defenden os animais, un dente, un corno, a pata dun cabalo…

Quen non recorda ver colgado nas portas ou nas cortes uns cornos ou unha pata dun conexo, dun cabalo… ? Ou ter unha ferradura, normalmente usada, ou unhas cabezas de allos, tamén algunha peza de roupa masculina ou unha serie de herbas ( as que se colocaban detrás da porta para evitar o mal de ollo), ter tamén plantas e froitos, que desempeñaban un eficaz sistema de defensa : o toxo, as silvas, o laurel, olivo,o acevo, que dicir da castaña…

Tamén podemos atopar nas construccións outros signos realizados polos canteiros.Existe unha gran variedade de signos, que poden inscribirse en tres grupos; o primeiro o máis habitual e variado, constituído por figuras xeométricas, ángulos, curvas, círculos, etc., pertencentes aos constructores que colocaban as pedras, un segundo formado por carácteres alfabéticos, letras sinxelas ou dobres (as iniciais dos nomes dos que traballaron esa pedra), e un terceiro, con significado simbólico ou relixioso.


Debemos respetar estes símbolos, todos eles son parte do noso Patrimonio, ás veces ocorre que por descoñecemento, os obreiros substitúen os linteis ou as xambas por outros novos e pérdense uns elementos que son parte esencial na historia destas construcións e mostra evidente dá súa antigüidade, un exemplo desta destrución son moitos dos muiños restaurados por infinidade de lugares que quedaron sen as marcas.

Algúns exemplos de marcas, signos, ferraduras, cornos…que temos na Parroquia :

De todas as marcas, símbolos, amuletos etc. que fun atopando, un amuleto na casa dunha veciña chamou o meu interese, un corno de cervo, segundo a súa dona éste corno debe ter polo menos 100 anos.

Como sucede con outros amuletos que teñen orixe animal este corno podía ter dúas vertentes, unha a de ser usado para o mal de ollo, outra para ser usado para problemas dá pel e dá pezoña, coñocido como alicornio ou licornio, pero que non ten nada que ver co propio corno do unicornio, confundido ou longo do tempo.

Nun artigo de Rafa Quintía fala sobre o corno de cervo : O corno de cervo tamén está relacionado co amuleto denominado pedra dá pezoña, pedra dá serpe, pedra dá cobra ou pedra do veleno, considerado ou mellor contraveleno contra toda picadura de serpe e mordeduras de calquera bicho pezoñento. Segundo Frei Gerónimo Feijoo, entre outros autores, estas supostas pedras sandatorias non eran outra cousa máis ca corno de cervo torrado a lume lento.
Para darlle utilidade o corno ponse nun recipiente con auga durante un tempo,e había que lavar despois nesa auga a parte do corpo infectada pola pezoña. 


Nas nosas propiedades sempre hubo signos e marcas.

Unhas, como se pode ver, eran para protexernos do mal, outras para identificar o canteiro que nos fixo a obra, tamén había marcas que se facían o gando, para identificar a propiedade de cada un, os ferreiros tamén tiñan as súas, os mariñeiros…

Tamén era habitual ter unhas marcas ou símbolos no xugo das vacas, o xugo ía decorado con tallas diversas ou figuras feitas con cravos, sobre todo na parte central e frontal. Esta decoración podía ser simplemente estética pero ás veces servía para identificar o propietario ou tamén como signo protector contra o meigallo (mediante o tallado de cruces ou estrelas).

Xugo de unha vaca propiedade de un veciño de Pidre.

Daquela os nosos antepasados en un chiscar de ollos sabían a señal ou a marca que estaban observando a quen pertencía, o mismo que hoxe en día pasa a calquera de nos o ver o logotipo de un marca determinada.

FITO CONMEMORATIVO

ASC. DE VECIÑOS O CHEDEIRO DE CERPONZÓNS.

11/09/2020

Dentro das poucas actividades, debido ao COVID 19, que se levan a cabo con motivo da celebración do 40 aniversario da creación da Asc. de Veciños O Chedeiro de Cerponzóns , informámosvos que grazas á colaboración da Concellería de Promoción Económica e Turismo acabase de inaugurar un cartel informativo no lugar de Leborei, á beira de onde está instalado desde fai uns meses o Miliario de Magencio.

Un cartel que dá a bienvenida aos peregrinos que fan o Camiño Portugués, indicándolles que están pasando pola parroquia milenaria de Cerponzóns, ademais que están pasando polas inmediacións da Vía Romana XIX. Tamén se lle indica no cartel a razón pola que está colocado o milenario de Magencio, finaliza o texto indicando os quilómetros que faltan desde este lugar ata Santiago e desexándolles bo camiño.

Agradecemos á Concellala Yoya Blanco a colaboración que tivemos desde a súa Concellería financiando este proxecto.

Bienvenidos a la parroquia

milenaria de Cerponzóns

Por estos parajes pasaba la Vía Romana XIX construida hace 2000 años.

En el año 350d.C. se colocó muy cerca de aquí un Miliario en honor al Emperador Magnencio. Los miliarios tenían la función de indicar las distancias entre ciudades o las referencias del Imperio Romano.

El Miliario original se conserva actualmente en el Museo de Pontevedra.

Los vecinos de Cerponzóns te desean buen camino.

Faltan 57,8 kms a Santiago

Welcome to the millenial parish

of Cerponzóns.

The Roman Route XIX that was built 2000 years ago goes through this parish. In 350 B.C. a milestone honouring the Emperor Magnentius was placed very close to this place.

The main purpose of the milestones was to inform about the distances between the cities or the Roman Empire references.

The original milestone is currently kept in the Pontevedra museum.

Cerponzon’s neighbours would like to wish you a pleasant way.

57,8 kms to Santiago
Diversos medios de comunicación fixeronse eco da nova :

«Bienvenidos a la parroquia milenaria de Cerponzóns. Por estos parajes pasaba la Vía Romana XIX construida hace 2000 años.

En el año 350 se colocó muy cerca de aquí un miliario en honor al emperador Magnencio. Los miliarios tenían la función de indicar las distancias entre ciudades o las referencias del Imperio Romano. El miliario original se conserva actualmente en el Museo de Pontevedra. Los vecinos de Cerponzóns te desean buen camino. Faltan 57,8 kilómetros a Santiago». Los peregrinos que hagan el Camino Portugués se encuentran desde ayer un hito que incluye una placa con esta inscripción, en castellano y en inglés, en el lugar de Leborei.

La concejala de Turismo, Yoya Blanco (PSOE), acompañó ayer a la presidenta y al secretario de la asociación O Chedeiro, Liliana Casás y Juan José Esperón, en la inauguración del hito kilométrico. «Os miliarios romanos -recordó Blanco- tiñan a función de indicar as distancias entre cidades, e esa é precisamente unha das funcións que cumpre este ‘miliario’ moderno que acabamos de instalar neste punto da Ruta Xacobea con tanto valor histórico, ademais de darlles a benvida aos peregrinos á milenaria parroquia de Cerponzóns e desexarlles que teñan bo Camiño».

La presidenta de O Chedeiro agradeció al Concello su apoyo para atender la petición vecinal que instalar este elemento de atracción turística, máxime «nestes tempos tan difíciles nos que resulta moi complicado facer cousas». Casás aprovechó para invitar a los pontevedreses, «os urbanitas e os veciños das demais parroquias, que veñan a coñecer Cerponzóns, que non se van arrepentir».

Cerponzóns celebró durante el año pasado con diversos actos, incluida la publicación de un libro y la edición de un documental audiovisual, los mil años desde la primera referencia de la existencia de la parroquia.



12- CONCURSO DE ESPANTALLOS

EN CERPONZÓNS, OS ESPANTALLOS O CAMIÑO.

3º CONCURSO

O terceiro concurso de Espantallos celebrado en Cerponzóns xa ten gañadores ! TODOS !

Desde a Asociación de Veciños O Chedeiro (organizador do concurso) estamos encantados da colaboración veciñal que houbo este ano.

Este ano foron 10 Espantallos os que se presentaron e o xurado tívoo moi complicado á hora de puntuar, xa que todos merecían a máis alta puntuación.

A Asociación de Veciños decidiu que este ano o xurado fose unha representación dos medios de comunicación escritos.

A clasificación quedou da seguinte maneira :

1º MARAJOTA

2º JACHONA

3º BERTORELLA, BARALLOCAS e MOINANTE.

Os demáis Espantallos levaron unha puntuación mui similar, solamente con unha diferencia de un ou dous puntos entre eles : TANXUGUEIRO, MEIXELAS, CHURRIANA, CHIMPAFIGOS e SETETETAS.

O xurado estivo formado por periodistas do Diario de Pontevedra, Faro de Vigo, Lá Voz de Galícia e Pontevedraviva.

2º CONCURSO

En pleno confinamento, os veciños de Cerponzóns idearon un concurso para pasar o tempo. Apostaron por crear espantallos cos que fomentar a creatividade da parroquia e recuperar unha figura que está hoxe en día practicamente en desuso. O concurso foi todo un éxito e, por este motivo, a asociación de veciños O Chedeiro decidiu organizar a segunda edición deste concurso. Os espantallos terán que estar confeccionados entre os meses de abril e maio e a primeiros do mes de xuño coñeceranse os gañadores.

Para levar a cabo a elaboración dos espantallos, os participantes só poderán materiais como envases e botellas de plásticos, latas de refrescos, tapóns, bolsas de plástico, arames, papel ou roupa usada, sinalan desde o colectivo veciñal. A participación está aberta a todos os veciños de Cerponzóns.

O segundo concurso de Espantallos, organizado pola Asociación de Veciños O Chedeiro de Cerponzóns xa ten gañadores .

De novo as veciñas e veciños de Cerponzóns demostraron a súa creatividade, elaborando os espantallos con todo tipo de materiais en desuso é que reciclaron para éste concurso.

Este ano o xurado estivo formado por :

Juan Loureiro (Presidente da FFVV Castelao)

Pilar Comesaña (Concellala do BNG)

Marcos Rey (Concellal do PSOE)

Martín Martínez (Concellal do PP)

Goyo Revenga (Concellal N/A)

A CLASIFICACIÓN DOS FINALISTAS FORON AS SEGUINTES :

Contamos coa colaboración de Conxelados LINA é Talleres EVAPA, que lle deron premios por un igual aos cinco finalistas.

1º CONCURSO

O pasado 23 de Marzo do 2020, en pleno confinamento xurdiu unha idea desde a Asociación de Veciños O Chedeiro.
No seu afán por mellorar a calidade de vida e o benestar dos nosos veciños a Asociación de Veciños O Chedeiro de Cerponzóns recomendaba manter o corpo e a mente activos, e propuxo que se realizarán actividades, cumprindo, iso si, ” ao pé da letra” con todas as medidas que se tiñan que tomar para previr o contaxio.

Por iso propuxeron un concurso de espantallos e así poder contribuír a realizar unha actividade que contribúa a afrontar a situación pola cal estábamos a pasar con humor e positivismo.

A idea é que os veciños que quixeran  participar foran ideando o ” modelo” de espantallo e telos preparados para expoñer no momento de volver á nosa habitual rutina.


Con esto tratamos de poñer en valor a figura dos espantallos , hoxe en día prácticamente en desuso dado o abandono da actividade agrícola e os novos métodos de espantar aos paxaros con Cd’s, cintas, botellas etc.

Hoxe en día os espantallos xa non teñen a forma humana como adoitaban facer os nosos avós e pais, hoxe en día colócanse uns espantallos *modernos* , que de cando en cando toman a forma humana. Colócanse cintas altamente reflectantes de aluminio suxeitas ás plantas para asustar coa súa brillantez ás aves. Outro método son as alarmas de ruído automático accionadas con gas propano.

A Asociación de Veciños O Chedeiro promove un Concurso de Espantallos, con iso queremos tamén aproveitar de concienciar aos veciños da importancia e beneficios que xera o reciclaxe na preservación do medio ambente na nosa vida diaria.

Promoveremos tamén a que se adopten actitudes que levan a un consumo razoable, que se aproveiten os recursos naturais, indicando as vantaxes que conleva practicar o reciclaxe. Así mesmo, queremos con este concurso resaltar a identidade cultural, valéndonos da nosa tradición ao longo de máis de mil anos de historia que ten a nosa parroquia.

Para levar a cabo a elaboración dos espantallos utilizaranse materiais como envases e botellas de plásticos, latas de refrescos, tapóns, bolsas de plástico, alambre, papel, roupa usada etc.

Sabemos que hai moitos veciños con gran creatividade, esperamos que se animen e decidan personalizar os tradicionais espantallos ao seu gusto e forma, ou ben integrándolles os vellos cds, cintas e calquera outro elemento que se poida reciclar para este concurso.
Despois de xa máis de máis de dous meses, xa son muitos os veciños que durante estos días estiveron facendo o seu espantallo, a proposta que lle fixemos os veciños está sendo un éxito rotundo.

ESTOS FORON OS ESPANTALLOS QUE SE PRESENTARON O CONCURSO :

ESTOS FORON OS GAÑADORES :

O día 15 de XUÑO 2020, fixemos público o fallo :

O primeiro Concurso de Espantallos, organizado pola Asociación de Veciños O Chedeiro de Cerponzóns xa ten gañadores.

Para ser totalmente imparciais a directiva da Asociación decidiu que o xurado fose os membros do grupo de wasap Cerponzóns polo mundo, integrado por veciños ou descendentes de veciños de Cerponzóns.

Un xurado en grao sumo internacional, as puntuaciones chegaron desde Arxentina, Australia, Brasil, Francia, Suiza…e tamén de varias cidades españolas.

Dicir que o comentario dos membros do xurado foi prácticamente o mesmo, que estaban encantados de poder participar na elección dos mellores Espantallos, para eles era coma se estivesen na parroquia nestes momentos.

As puntuacions foron moi igualadas, quedando clasificados nos tres primeiros postos :

 

1–ESPANTALLO LUNARES


2–ESPANTALLO NA CADEIRA DE RODAS


3–ESPANTALLO CAMISA AZUL

 

PREMIOS QUE FIXO ENTREGA A PRESIDENTA DA ASC. DE VECIÑOS, LILIANA CASAS :

1º CLASIFICADO

1–Bono para duas personas de unha sesión de Spa, con merenda incluida, no Hotel Juan Carlos I de Sanxenxo.

Inclúe : 

Programa de Piscinas de 2 horas con Merenda na Cafetería Aldariz.

Piscina Dinámica 

Piscina Interior Climatizada 

Merenda

2–Bono para un cambio de aceite, revisión de niveis é desinfección de ozono no seu vehículo.


2º CLASIFICADO

1–Unha garrafa de 5 L. de Anticonxelante/Refrigerante 10%

2–Unha garrafa de 5 L. de Lubricante Rec Syntex 10W40



3º CLASIFICADO

1–Unha garrafa de Líquido Lavaparabrisas

2–Unha garrafa de 5L. de Lubricante 15W40 MINEOIL


NOTA : Desde a Asc. De Veciños agradecemos a colaboración de Talleres EVAPA é Recambios MOURENTE.


RECORDOS DO DOCUMENTAL E DO LIBRO DOS MIL ANOS 

Na nosa Asociación de Veciños estamos de aniversario ! Cumprimos un ano da proxección do Documental CERPONZÓNS A MIL e da presentación do libro 1000 ANOS DE HISTORIA EN CERPONZÓNS.

Compartimos con todos vós esta galería fotográfica e tamén o enlace do  documental para recordar eses marabillosos momentos de grabación, eses momentos de ilusión, de alegría , de orgullo e agarimo por unha causa : SER DE CERPONZÓNS.

GRAZAS MIL !



O DOCUMENTAL : https://youtu.be/1luxFQ5FLu0


PONTE BEÁN, por Xosé Manuel Pereira Fernández 

Comparto a Conferencia que ofreceu o historiador Xosé Manuel Pereira Fernández.

Cerponzóns 15/12/2019

PONTE BEÁN: RECUPERACIÓN DUN TOPÓNIMO ESQUENCIDO E UNHA PONTE SOTERRADA

PONTE BEÁN: RECUPERACIÓN DUN TOPÓNIMO ESQUENCIDO E UNHA PONTE SOTERRADA

PONTE BEÁN NA NOITE DOS TEMPOS

A primeira referencia documental de Ponte Beán pérdese na noite dos tempos. Posiblemente por ela pasou Xelmírez en 1102 cando, despois de descansar varias xornadas en Guxilde á espera da preparación dos grandes fastos de recibimento en Compostela, reiniciou a marcha cara a Santiago ao seu regreso de Braga despois de realizar o Pío Latrocinio. Por Ponte Beán tamén pasou o Barón de Rosmithal na súa viaxe por España de 1457. Tal vez puido ser nela, ou no seu entorno, onde tiveron lugar os incidentes que fixeron refulxir as espadas segundo recolle o texto da citada viaxe. Do seu paso por Ponte Beán nas dúas viaxes a Galicia en 1745 e 1754-55 deixou constancia escrita o Padre Sarmiento.

PONTE BEÁN NOS SÉCULOS MODERNOS

A mediados do século XVI atopamos o topónimo na documentación notarial. A modo de exemplo, o 3 de xaneiro de 1551, ante o notario Pedro Agulla, comparecen “Maçias González de Leborey, labrador vezino de la feligresia de San Biçenso de Çerponçons” e o mercador pontevedrés Fernando Teixo. A causa, formalizar a venda por parte do primeiro ao segundo da “miña herdade do Bean questa o longo de otra do mosteyro de Lerez e o longo de otra de Juan de Casas e entesta en o camiño françes en la parte de bayxo no rio”. Dez anos despois, o 11 de febreiro de 1561, ante o mesmo Pedro Agulla o párroco de San Bartolomeu de Pontevedra, Rodrigo de Patiño, arrendaba a Pedro Bello de Alba e a María Fonso Sigigueira de Campañó “los sus molinos que tiene abaxo de la Puente Bean con sus dos ruedas y con sus casas y con todo lo a ellos anexo e pertenesçiente para que cada uno dellos tenga e posea una rueda del dicho molino con su casa y los dos biban e moren por tienpo y espaçio de seys años”.

Nas actas dos Libros de Consistorio do Concejo de Pontevedra ten Ponte Beán un destacado protagonismo no tramo final do século XVI. Nese período temporal abundan as lagoas documentais no referido á documentación municipal, consecuencia da perda dunha serie dos citados libros. A anomalía non permite unha perfecta visualización dos feitos. Aínda así sabemos que o 26 de xuño de 1586 as obras de reedificación realizadas na Ponte Beán desembocaran nun preito que nesa data atopábase na Coruña na Real Audiencia, o máximo órgano de xustiza de Galicia. Causa do contencioso foi o repartimento realizado para pagar o importe das obras. Ao non solucionarse nesa instancia, a controversia saltou á Corte. Así o recolle a acta capitular do 9 de marzo de 1591. Información máis relevante para un mellor coñecemento dos feitos contén a do 7 de xuño dese ano de 1591. Na citada data, un desesperado Pedro López -debeu ser o canteiro, principal responsable da obra- fai ver aos munícipes que a obra rematara facía case dúas décadas e aínda non cobrara. Os traballos da denominada documentalmente reedificación de Ponte Beán deberan rematar entón cara a 1570. Ao bo de Pedro López atopámolo na documentación en múltiples ocasión, nalgúns casos incluso na Coruña demandando unha solución ao problema xerado pola morosidade institucional.

A situación seguía sen solución nos primeiros anos do século seguinte. Ponte Beán aparece no punto noveno da “Intruçion de los negoçios” que o rexedor, licenciado e avogado pontevedrés Bartolomeu Vega e Cruu levaba o 5 de setembro de 1602 para solucionar na Real Chancelería -o Supremo da época-, daquela en Medina do Campo, e nos “Consejos de su Magestad”, entón en Valladolid. Descoñecemos o resultado final do preito, pero a solución debeu contentar a todos ou case todos os sectores, pois o protagonismo de Ponte Beán decae durante o resto do século XVII, pero sen desaparecer na súa totalidade. Se en 1678 pola “quarta parte del lugar de Ponte Bean” preitean Antonio de San Martín, veciño de Pontevedra e Xacobe Douteiro de “San Bicente de Serponssos”, no 1690 é o alférez Miguel Cabaleiro quen se querela contra Baltasar Melón e a súa dona, Inés do Souto, veciños de San Visensso de Serponsons, pola “pressa de agua que se dise da Balea çita en dicha feligresia de Seponsons con la qual se riega el lugar da Boussa de Ponte Bean”.

A IRRUPCIÓN DE SAN CAETANO

O 31 de decembro de 1676 dona Xacinta Antonia de Andrade da poder ao seu irmán o licenciado don Xerome Carrera e Andrade, reitor da freguesía de Santa María de Alba e Comisario do Santo Oficio, para outorgar o seu testamento “segun y en los terminos que le tenia comunicado, a causa de la grave enfermedad que estaba padeciendo”. O testamento redáctase o 31 de xaneiro de 1677. Nel, dona Xacinta Antonia unía as dúas lexítimas que lle correspondían por herdanza dos seus pais don Xerome de Carrera e dona María Ares de Andrade e creaba un vínculo, cedéndollo á súa irmá dona Mariana Carrera e Andrade, casada co rexedor perpetuo de Pontevedra don Fernando de Saavedra Presedo e Aldao.

Don Fernando de Saavedra Presedo e Aldao renuncia ao cargo de rexedor e redacta o seu testamento o 12 de febreiro de 1688. Ao non ter fillos, e de acordo coa súa muller dona Mariana Carrera e Andrade, deciden crear unha Obra Pía e vincular a ela as propiedades de ámbolos dous. Entre as de dona Mariana estaban as que lle cedera a súa irmá dona Xacinta Antonia. Como testamentarios e cumpridores das últimas vontades de don Fernando de Saavedra quedan a súa muller, dona Mariana e o párroco de Alba don Xerome Carrera e Andrade.

Dúas décadas despois, o 4 de abril de 1709, é o rector de Alba e cargo da Inquisición don Xerome Carrera e Andrade quen aparece ante notario. Faino para redactar testamento e outorgar poder como testamentarios ao seu irmán o licenciado don Antonio Carrera e Andrade, reitor da freguesía de San Martiño de Liñaio, e ao licenciado don Ventura de Arauxo, avogado da Real Audiencia do Reino de Galicia. No documento, don Xerome declara que a súa irmá dona Mariana Carrera de Andrade lle encargara a edificación dunha capela na honra de San Caetano “en la parte que le pareciese”. A capela, indica, a construíra “en el sitio que llaman la Puente Bean”. Como única herdeira, testamentaria e patroa de San Caetano deixa a súa sobriña dona María Xosefa Carrera e Andrade. Aos dous testamentarios antes citados indícalles que se el en vida non puidese rematar a capela de San Caetano a acabasen eles. Por un documento notarial redactado o 14 de maio do citado 1709 por don Antonio Carrera e don Ventura de Arauxo sabemos que don Xerome Carrera morrera, sen especificar a data, no antes citado mes de abril.

Quen pilotou a dirección de San Caetano non foron os dous testamentarios citados de forma repetida, senón a sobriña do párroco don Xerome, dona María Xosefa Carrera e Andrade, casada e axiña viúva de don André Osorio Galos. Outro Osorio Galos, don Xosé, foi párroco de Cerponzóns e o seu anexo de Berducido. Faleceu o 4 de decembro de 1711. O seu testamento consta de 84 folios. Debeu ser un home culto e de lectura, pois a relación de libros da súa propiedade ocupan máis dun folio. Se regresamos a dona María Xosefa, o 8 de agosto do mesmo ano de 1709, pouco máis de tres meses despois do pasamento do seu tío aparece ante notario redactando a escritura de Fundación da Capela de San Caetano. No documento afirma que a mesma fixérase en Ponte Beán porque ao ser “a la continua de mucho concurso de xente causa y causara mayor debozion”. Igualmente indica na súa comparecencia notarial que para o remate da capela unicamente faltaba a construción do coro e xa facía dous anos celebrábase misa nela. Tres anos despois, o 13 de xuño de 1712, dona María Xosefa concértase co canteiro de Gatomorto, Pablo Solla, para facer a capela maior de San Caetano.

A documentación permite una perfecta visualización do poder e capacidade económica acadada por San Caetano a partir de comezos da década dos anos vinte do século XVIII. A partir de entón convértese nun relevante centro fiduciario emisor de censos redimibles ao quitar segundo a terminoloxía da época. Dito doutro xeito, a capela de San Caetano emite préstamos a quen llos solicite, sempre e cando teña propiedades propias que o abalen. Como os solicitantes van ser labregos con problemas de liquidez, estes non van poder pagar os intereses a devengar e as propiedades rematan en mans da capela de San Caetano. As consecuencias desta estratexia tradúcense en varios folios de propiedades á altura de 1832, segundo informa documentación depositada no Arquivo Histórico Nacional da Nobreza de Toledo. O protagonismo e importancia de San Caetano tamén é visible nos testamentos e o progresivo aumento do número de persoas que ordenan a celebración de misas na súa honra nos documentos de últimas vontades.

DE PONTE BEÁN A SAN CAETANO

A construción do Camiño Real e o Real Plantío por parte do Arcebispo Malvar no século XVIII modificou radicalmente a conexión viaria de Pontevedra con Santiago de Compostela. Se durante séculos Ponte Beán foi unha especie de quilómetro cero da mesma, como recolle o Catastro de Ensenada e a documentación depositada no Arquivo da Deputación de Pontevedra, co novo vial Ponte Beán queda completamente lateralizada. Segundo a documentación municipal, en 1788 atopábase “avierto y estar perfeccionando el Camino Real desde Puente Abalga hasta la entrada de esta villa”. A intención municipal era “para el proxsimo año seguir en romper desde la salida de esta repetida villa hasta el Puente San Payo”. Nembargantes un sector da sociedade, os peregrinos, deberon seguir empregando a vía tradicional que durante séculos pasaba por Ponte Beán e chegaba a Santiago de Compostela. Así o recolle o testamento redactado en 1813 por Benito Castro, veciño de Campañó. Ente as súas últimas vontades manda ao seu herdeiro “…con la obligacion precisa y no sin ella de que el sobredicho interin que viva ha de dar posada a los pobres peregrinos y de comer, y para dormir paja y cubierto, a imitacion de como lo hago…”.

Ponte Beán e a relación nominal das persoas que vivían no lugar aparecen no Catastro de Ensenada como pertencentes á freguesía de Cerponzóns a mediados do século XVIII. Sen embargo, un século despois, en 1845, Ponte Beán non aparece no Dicionario de Madoz e o seu lugar é ocupado por San Caetano. Ao mesmo tempo, o espazo físico que dende as primeiras constancias documentais sempre pertencera a San Vicente de Cerponzóns é propiedade de Santa María de Alba. A documentación notarial, do mesmo xeito que mostra en múltiples ocasións a Ponte Beán como lugar de reunión para a redacción de acordos, tamén permite explicar o paso de Cerponzóns a Alba. Conforme nos adentramos no século XVIII e a capela de San Caetano acada maior identidade, en función de a quen corresponda o protagonismo no documento o espazo físico corresponderá a Alba ou a Cerponzóns. Se no protocolo notarial aparece un relixioso, entón a pertenza corresponde a Santa María de Alba. No caso de seren unicamente parroquianos os responsables da redacción documental, afirmarán pertencer Ponte Beán e o seu entorno a San Vicente de Cerponzóns. Curioso e sorprendente resulta o posicionamento dos paisanos nas súas comperecencias ante notario, pois mesmo na segunda metade do século XIX, cando na terminolóxia oficial Ponte Beán forma parte indiscutible de Alba, eles seguirán mantendo a súa pertenza a Cerponzóns. Máis ainda, daquela, institucionalmente Ponte Beán xa fora substituido por Ponte de San Caetano.

O SOTERRAMENTO DE PONTE BEÁN

Ponte Beán sofre unha profunda modificación no entorno de 1853. O 22 de outubro don Xosé García Limeses asina un informe para a Deputación Provincial de Pontevedra indicando a conveniencia de derrubar a antiga ponte e construír unha nova. O documento describe a ponte antiga. Tiña un único arco semicircular xerador de fortes rampas de subida e baixada. Gardaría entón similitude coa ponte orixinal de Ourense e, con esas características, posiblemente fose unha ponte romana ou alto medieval. Coa nova ponte buscábase eliminar as pendentes e conseguir un trazado horizontal. Constaría de tres arcos e construiríase ex novo a poucos metros da antiga. Algo semellante no desprazamento sucedeu coa actual Ponte do Burgo.

Unha fotografía de Lorenzo Novás Rarís podería documentarnos sobre a imaxe da nova Ponte Beán, para don Xosé García Limeses xa Ponte de San Caetano. Segundo Xosé Manuel Pidre Novás, neto de Lorenzo Novás Rarís e a quen agradezo a deferencia de facilitarme a foto, a mesma está datada en 1910 e corresponde a Ponte Beán. Pola contra, como posterior postal presenta a nomenclatura de Ponte Cabras. Esa era a versión oficial ata a localización fai uns días do informe de don Xosé García Limeses. Sen embargo, difícil resulta enmarcar a ponte de tres arcos no espazo ocupado por Ponte Cabras e que fose a ponte de pedra derruída cando se construíu a Cross en 1954-56.

Ata o presente non sabemos a data exacta do soterramento de Ponte Beán ou Ponte de San Caetano. Soterrada aparece nunhas fotografías facilitadas a Xoán Xosé Esperón e datadas en 1951. O topónimo de Ponte Beán tamén perdeuse co paso do tempo. ¿Cantos veciños de Santa María de Alba ou San Vicente de Cerponzóns emprégano na actualidade ou saben identificalo sen dificultade? Posiblemente sexan moitos, pero eu tardei máis de vinte anos en localizar a un capaz de dicirme onde estaba a Ponte Beán que con tanto protagonismo e tan repetidas veces aparecíame na documentación dos séculos XVI ao XVIII. Aconteceu a comezos deste verán e foi o párroco de Cerponzóns don Manuel Míguez Redondo quen lle puxo localización grazas á pregunta de Xosé Manuel Pidre Novás, a quen agradezo a mediación. Sen esa información, hoxe non estaríamos aquí.

Listado de curas que hubo na parroquia de Alba.


Ata o presente non sabemos a data exacta do soterramento de Ponte Beán ou Ponte de San Caetano. Soterrada aparece nunhas fotografías facilitadas a Xoán Xosé Esperón e datadas en 1951.

Procesión pasando por Ponte Beán, ano 1951.
Procesión, ano 1951
Banda de Música e Gaitas, diante da Capela de San Caetano, ano 1951

O topónimo de Ponte Beán tamén perdeuse co paso do tempo. ¿Cantos veciños de Santa María de Alba ou San Vicente de Cerponzóns emprégano na actualidade ou saben identificalo sen dificultade? Posiblemente sexan moitos, pero eu tardei máis de vinte anos en localizar a un capaz de dicirme onde estaba a Ponte Beán que con tanto protagonismo e tan repetidas veces aparecíame na documentación dos séculos XVI ao XVIII. Aconteceu a comezos deste verán e foi o párroco de Cerponzóns don Manuel Miguez Redondo quen lle puxo localización grazas á pregunta de Xosé Manuel Pidre Novás, a quen agradezo a mediación. Sen esa información, hoxe non estaríamos aquí.

FOTOGRAFÍAS ANOS 1970

Capela de San Caetano, anos 1970



NOTA :

Xosé Manuel Pereira Fernández e licenciado en Xeografía e Historia, becario do Ministerio de Educación e Ciencia, da Consellería de Educación e Ordenación Universitaria da Xunta de Galicia e do Departamento de Historia Moderna da Facultade de Xeografía e Historia da Universidade de Santiago de Compostela.

Entre os seus logros podemos destacar a consecución do primeiro posto acadado no III Premio Ferro Couselo de Investigación, cun traballo titulado A Pontevedra de Felipe II.

Entre as súas publicacións podemos destacar : A Pontevedra de Felipe II e O Balneario de Lérez. A aventura termal de Casimiro Gómez.

Son innumerables os seus artigos e conferencias en diversos medios e foros, dende o ano 1995 ten unha publicación semanal de opinión no Diario de Pontevedra.

DIARIO DE PONTEVEDRA 3/01/2020

Desde a Asociación de Veciños O CHEDEIRO queremos darlle as grazas por vir ata a nosa parroquia milenaria e contribuír coa súa conferencia aos actos que desenvolvemos durante todo este ano con motivo do noso milenario.

AGRADECEMENTOS :

( Grazas a A. Tejedo, por contribuir coas fotos do ano 1951)

RESTOS ARQUEOLÓXICOS 

 
 
FONDOS ARQUEOLÓXICOS QUE SE ENCONTRARON EN CERPONZÓNS
(HOXE EN DÍA ESTÁN NO MUSEO PROVINCIAL)
 
 
 
 
Catalogación :
Objetos Nº inventario 015198
Designación Materiales de excavación
Título :
CERÁMICA COMÚN ROMANA. DEPÓSITO DA DELEGACIÓN PROVINCIAL DE CULTURA
CERPONZÓNS (PONTEVEDRA)
Descripción : 13 fragmentos de cerámica común romana.( 22/01/1999)
Hallazgo Pontevedra, Cerponzóns, San Vicente, Outeiro. Vigario 1998
Notas: Recogido por los servicios técnicos de la Delegación Provincial de Cultura de Pontevedra. Cronología Época Galaico Romana
Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
 
 
 
Catalogación :
Objetos Nº inventario 015199
Designación Fragmento\cerámico
Título :
FRAGMENTO DE TERRA SIGILLATA, CERPONZÓNS (PONTEVEDRA)
Descripción : Fragmento de borde de vaso de terra sigillata, 22/01/1999.
Hallazgo Pontevedra\Cerponzóns, San Vicente,Outeiro. Vigario.1999
Categorías Fondo arqueológico Colecciones
Notas: Recogido por los servicios técnicos de la Delegación Provincial de Cultura de Pontevedra.Cronología ÉpocaGalaico Romana
Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
 
 
Catalogación :
Objetos Nº inventario 015200
Designación : Tégula
Título : FRAGMENTO DE TÉGULA ROMANA. CERPONZÓNS
Descripción : Fragmento de tégula romana, 22/01/1999
Categorías Fondo arqueológico Colecciones
Hallazgo Pontevedra\Cerponzóns, San Vicente,Outeiro. Vigario.1998
Notas: Recogido por los servicios técnicos de la Delegación Provincial de Cultura de Pontevedra.Cronología ÉpocaGalaico Romana
Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
 
 
 
   
 
Catalogación :
Objetos
Nº inventario 015245
Designación : Materiales de excavación
Título : SONDAXES ARQUEOLÓXICAS NO LUGAR DE VIGARIO, SAN VICENTE DE CERPONZÓNS (PONTEVEDRA).
Descripción : Lote compuesto por Cerámicas: Cerámicas Finas Romanas ( Sigillata Hispánica), Cerámica Común Romana, Cerámica Industrial Romana( fragmentos de dolia, tégulas, ímbrices, ladrillo y pondus) Cerámicas medieval, moderna y Contemporánea. Hierro: 2 Clavos y objeto indeterminado Bronce: Moneda y objeto indeterminado
Categorías Fondo arqueológico Colecciones, 04/05/1999
Pontevedra\Cerponzóns, San Vicente,Vigario.1999
Sondeo Notas: Dirección:Eduardo Rodríguez Saiz.
Cronología ÉpocaGalaico Romana Medieval Moderna Contemporánea Indeterminada
Departamentos Data Arqueología 04/05/1999
Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
Resolución Consellería de Cultura 12.02.1999
Estado Data Conservación\Regular 04/05/1999
Entregado por D.Eduardo Rodríguez Saiz
Materiales Tipo material CerámicaMetal\BronceMetal\Hierro Numeraciones Número Tipo numera.VIG-99/1-392 Sigla Numismática Notas: Moneda de Bronce, probablemente moderna Sigla: Vig-99/391
 
 
 
 
 
Catalogación :
Objetos Nº inventario 015245-323
Designación Pondus Título : PONDUS. SONDAXES ARQUEOLÓXICAS NO LUGAR DE VIGARIO, SAN VICENTE DE CERPONZÓNS (PONTEVEDRA).
Descripción: Pondus cerámico de forma rectangular, con base plana.
Categoria Fondo arqueológico Colecciones 04/05/1999
 
 
Contexto de campo Sondeo Pontevedra, Cerponzóns, SanVicente.Vigario.1999
Sondeo Notas: Se encontraba dentro de una caja donde pone : Cerámica n. VIII. F. Séptica.Cronología ÉpocaGalaico-romana Departamentos DataArqueología 04/05/1999
Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
Entregado por D.Eduardo Rodríguez Saiz.
 
 
 
 
 
 
 
Catalogación : Objetos Nº inventario 015245-361
Designación : Fragmento\cerámico Título FRAGMENTO DE TERRA SIGILLATA. SONDAXES ARQUEOLÓXICAS NO LUGAR DE VIGARIO, SAN VICENTE DE CERPONZÓNS (PONTEVEDRA).
Descripción: Fragmento de fondo de un recipiente de terra sigillata con pie anular de sección rectangular. En su cara interior conserva el sello de alfarero
Categoria Fondo arqueológico Cerámica, 04/05/1999
Sondeo : Pontevedra\Cerponzóns, San Vicente, Vigario.1999
Sondeo Notas: Se encontraba dentro de una caja donde pone: Cerámica n. VIII. F. Séptica.Cronología ÉpocaGalaico Romana
Departamento Data Arqueología 04/05/1999 Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
Entregado por D.EduardoRodríguez Saiz.
Tipo material Cerámica Medidas Tipo medida Valo rUni. medida Parte descrita Longitud 7,00cm Lado más largo Altura1,90 cm.
 
 
 
 
 
Catalogación :
Objetos  Nº inventario 017885
Designación : Materiales de excavación
Título ESCAVACIÓN ARQUEOLÓXICA NO CONTORNO DO CAMIÑO PORTUGUÉS NO LUGAR DE CASTRADO. PK 0+980-1+050. EIXO ATLÁNTICO DE ALTA VELOCIDADE, TR. CERPONZÓNS-PORTELA (PONTEVEDRA).
Descripción : Lote heteroxéneo composto por: -Cerámicas: Olas de borde esvasado e labio plano, Fonte de perfil simple e labio plano con asa de pestana, cuncas, fontes, cántaros, Terra Sigillata Focense, Terra Sigillata Africana Hayes 76, Alcorta GT3, Alcorta GT4, Alcorta O6, Alcorta J2, Alcorta T1, ánforas Almagro 50; Cerámicas locais, común e de importación bizantina, bética e lusitana; Barro negro, pastas negras, grises, ocres, brancas e vermellas.-Líticos: Mans de muíño, meta de muíño circular, resto de talla de sílex sen retoques, prismas, buril, lascas de cuarzo e cantos rodados de granito e cuarzo.-Metais: Anaco de fibela escutiforme de bronce, cabeza de Acus Crinalis, anaco praca de bronce con remaches; varas de ferro, cravos e pezas informes.-Moedas: 1 moeda de peseta.-Materia Orgáncia: 2 anacos de coiro, 3 ósos.-Vidors: 166 anacos de vidro de cuncos acampanados, cores entre verde e amarelo.
 
Departamento
Data Arqueología 2011-03-22
Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
Estado Data estado Conservación\Regular2011-03-22
Entregado por Dª.Lorena Vidal Caeiro.
Materiales Tipo material CerámicaMetal\Bronce Metal\Hierro PiedraPiedra\ GranitoPiedra \CuarzoPiedra\ Sílex Hueso Cuero Vidrio
Tema Arqueología\Galicia\Pontevedra
 
 
 
(Autorizada a súa publicación neste blog polo Museo de Pontevedra)
 
 
 
 
 
 
Fotografias extraídas de :http://serpenties.blogspot.com/search/label/ARQUEOLOX%C3%8DA%20EN%20CERPONZ%C3%93NS