JOSÉ LUIS BARRAGANS LORENZO (LIS)

Fago este escrito con motivo da celebración no ano 2018 do 150 aniversario da colocación na torre da Igrexa da cruz de ferro con veleta ( era o ano 1868, e costou daquela 58 reais facela é 10 instalala no seu sitio).

ULTIMA HORA :

Hoxe mércores 17 de Abril do 2019 hubo Consello de Ministros, e a proposta do ministro de Cultura e Deporte, José Guirao, declarou este mércores 17 de abril o ‘Toque Manual de campás’ Manifestacion Representativa do Patrimonio Cultural Inmaterial.

Nun comunicado o Ministerio de Cultura e Deporte dice que o Toque manual de campás é unha “linguaxe sonora” que funcionou ao longo dos séculos como un medio de comunicación, debido a que “cumpre as funcións sociais de informar, coordinar, delimitar o territorio e protexer”.

“Os toques de campás foron os encargados de organizar a vida comunitaria, de delimitar o tempo e o espazo laboral, diario, festivo e de duelo”, sinala o Ministerio.

Segundo destaca o departamento que dirixe Guirao, por iso existe, tanto no ámbito relixioso como no civil, un amplo repertorio cunha gran diversidade de formas e técnicas que anunciaron incendios, tormentas, rogativas, horas e acontecementos do ciclo vital, e regularon diferentes aspectos da vida festiva, ritual, laboral e cotiá.

Entre os motivos desta declaración, destaca que, aínda que o toque manual de campás deixou de executarse en moitos lugares, aínda non se perdeu o seu coñecemento e moitas torres e campás atópanse aínda en situación de poder ser recuperadas.

A Asociación de Veciños O Chedeiro de Cerponzons, que está levando a cabo o Milenario da Parroquia, quere facer chegar ao noso querido veciño José Luis Barragans Lorenzo, máis coñecido por “Lis”, actual sancristán e campaneiro da Parroquia de Cerponzons, polo seu labor ao longo de tantos anos tocando a campana e así poder conservar esta ” linguaxe sonora “, unha tradición de séculos.
Así mesmo tamén queremos enviar a nosa felicitación aos irmáns Losada Barreiro, José, Santiago, Juan, Javier e Alberto, todos eles antecesores do noso actual campaneiro Lis, e que grazas a eles os toques das campás na nosa Parroquia non deixaron de escoitarse o longo de tantos anos.

O NOSO SACRISTÁN 

Con este artigo quero recoñecer o labor que leva facendo LIS durante tantos anos, un labor que desempeña con dignidade , ás veces limitada debido á falta de movilidad no seu brazo esquerdo, pero que sae adiante nas súas funcións, aínda que ás veces moitos de nós non nos paramos a valorar o seu esforzo.

Coñécese ao sacristán por ser o cuidador da igrexa e do que engloba esta, o oficio de sacristán vén de moi antigo, aínda que non estivo recoñecido ata o século XIII cando o Papa Gregorio IX no seu escrito “De officio sacristae” recoñéceo como un oficio honroso e renumerado, un pouco máis tarde definiu as súas funcións e prescribiu que fose un sacerdote quen realizase esa función.


Nas nosas parroquias o sacristán tiña entre as súas funcións o tocar as campás a oficios, festas, reunións, lume, desastres etc. En moitos lugares ata tocaba as campás no verán para intentar romper as nubes e evitar o granizo con fortes repiques.

Normalmente este oficio de sacristán exercíao unha familia da parroquia, era un traballo que se ía transmitíndose de xeración en xeración e polo xeral tiñan que ser varóns.

Os que teñen a miña idade ou máis, seguro que aínda recordan que os que fixeron a función de sacristans foron os irmáns da familia Losada Barreiro, José , Santiago, Biry, Javier e Alberto , si non mal recordo, todos estes antes de que esta función collésea LIS.

Javier Losada Barreiro, máis de dez anos de sacristán en Cerponzons

LIS comezou aproximadamente un ano antes da marcha da parroquia de D. Benito,  e desde aquela sigue desempeñando a sua función , excepto un ano en que  tivo un grave accidente e non puido desempeñar o cargo de sacristán, polo tanto leva xa un feixe de anos as súas costas.

A FUNCIÓN DAS CAMPÁS :
É curioso ver como as campás tiveron infinidade de utilizacións, recollín diferentes toques de campá ao longo da xeografía española, son os seguintes:

– TOCAR Ao ALBA.-  Tocábase todas as mañás coa finalidade de que a xente comezase as súas tarefas. O modo en que se tocaban era ao redor de 10 a 15 toques de campá.

– TOCAR A MISA.-  Tocábase todos os días do ano para que a xente do pobo dirixísese á igrexa. O xeito en que se tocaba nesta ocasión era ao redor de 15 a 20 toques de campá. Tocábase tres veces deixando un espazo curto de tempo entre cada toque ou sinal. O primeiro sinal servía para que a xente comezase a aviarse (ataviarse); o segundo para empezar a dirixirse cara á igrexa; e inmediatamente logo do terceiro sinal comezaba a misa.

– TOCAR Ao MEDIODÍA.-  Tocábase como o alba todos os días do ano co fin de que a xente soubese que era a unha do mediodía. A forma en que se tocaba era de 10 a 15 toques de campá.

– TOCAR Ao ROSARIO.-  Tocábase todos os domingos e días festivos para que a xente acudise ao rosario. O modo en que tocaban era ao redor de 5 a 10 toques de campá.

– TOCAR As ORACIÓNS.-  Tocábase todos os días do ano coa finalidade de indicar o fin do día. O xeito en que se tocaba nesta ocasión era ao redor de 10 a 15 toques de campá.

TOCAR A VÉSPERAS.-  Tocábase o día anterior das festas sinaladas, o toque realizábase pola tarde. Este toque de campá sinalaba que o día seguinte era festa. O modo en que se tocaban era ao redor de 10 a 15 toques de campá.

Nalgunha destas festas que se gardaban facíase os toques de campá pola mañá para avisar á xente que tiña que deixar as tarefas que estaban realizando, xa que había castigo con multa pola falta de asistencia.

– TOCAR A FESTA.-  Tocábase os días de festa para que a xente soubese que era festa. O modo en que se tocaban era batendo as campás varias veces.

– TOCAR A CLAMORES.-  Tocábase cada vez que había un defunto coa finalidade de que a xente decatásese. O xeito en que se tocaba nesta ocasión era con toques lentos e bastante longos. Existían diferentes toques si o defunto era home ou muller.

– TOQUES DE TORMENTA.-  Tocábase cando había unha tormenta mala co fin de que a tormenta disipásese. O modo en que se tocaba era media volta de campá.

– TOCAR A PERDIDO.-  Tocábase en días de moita néboa ou noite moi escura e na que algún dos veciños da parroquia non volvese a casa. Os toques de campás orientaban a esa persoa para chegar ao pobo.


Quen non recorda A Rosalía de Castro falar das campanas de Bastavales ? Ela morría de soidade cando as oía….En épocas pasadas, non mui lexanas o son dos sinos marcaba a vida das parroquias rurais. Nin que decir ten que as campás das Igrexas eran o medio de comunicación das parroquias, hai quen di que foron o primeiro medio de comunicación de masas.

Era a maneira de que os nosos antepasados e tamén agora comunicanos o tanxer das campás unha menxase que desciframos o momento, a linguaxe das campás era entendido por todos.

Era escoitar o toque e xa se sabía se tocaba a defunto ( sabendo tamén si era home ou muller), tamén si había lume, ou coma en algunhas parroquias indicaban a hora de xantar ou si había algunha parturenta dando a luz. Eran infinidade de mensaxes que se daban coas campás segundo como se tocaran.

Non podo asegurar que en todalas parroquias se deran os mismos avisos, pero en artigos relacionados con este linguaxe das campás recollemos os máis significativos : O primeiro toque da xornada era o que indicaba o comenzo do día, chamado Toque de Alba, despois indicaban tamén o aviso da hora de xantar e tamén o de recollida pola noite.

Tamén en muitos lugares existe o chamado Toque de Arrebato, utilizado cando hai lume, e a súa finalidade e xuntar cantos máis veciños mellor o máis rápido posible.

Había un toque do máis especial das campás, chamado repique, que se consegue ao tanxer unha campá rápida e repetidamente en sinal de alegría.

O que máis se sigue usando por desgraza e cando morre algún veciño, as campás tocan a defunto ou dan sinal (É un toque lentiño, de dúas campás de distinto son).

Hoxe en día hai xa outros métodos para poder avisar, e a linguaxe das campás cada vez teñen menos uso, pero ainda así xa debemos tela reflexada de algunha maneira no noso Patrimonio Cultural,  porque forma parte da tradición e da cultura do 
noso Pais.

Lis, con Dionisio, compoñente dos gaiteiros Os Alegres.

Máis información sobre as campás da Parroquia :

http://serpenties.blogspot.com/search/label/CAMPANAS%20EN%20CERPONZONS

GERMÁN de CHAPÍN

GERMÁN LÓPEZ PAZO

( 1931/2014 )

Cada un de nós temos a unha ou varias persoas na vida que marcan as nosas vidas ao longo dos anos, neste caso que vou comentar foi no aspecto musical, onde Germán foi para min o home que me deu a oportunidade de amar a música en todos os aspectos.

Nos anos sesenta e setenta acudían nas épocas das festas Patronais da parroquia moitas orquestas, nos intermedios da súa actuación viñan os compoñentes desas orquestas a cear á taberna dos meus pais, a min ver aquelas figuras da música na miña casa gustábame, e cando tiña un pouco de amizade con algún dos compoñentes pedíalles o seu póster, ao día seguinte colocábao nas paredes da taberna, tamén recordo ter algún que conseguía por outros medios e que eran daquela época os meus cantantes favoritos, como aquel enorme foto de Jorge Sepúlveda, intérprete do famoso tema ” Mirando al mar soñé “.

Nuns deses días que estaba colocando algún novo ídolo ou quizais a foto dos Chicos del Jazz, Compostela, Florida……chegou Germán á taberna, era polo ano 1970/71, recién chegado a parroquia.

Vexo que tes afección pola música ! Tes que facerche cantante, tes madeira ! Germán tiña moita retranca, era o mellor !

Comezamos a falar sobre o mundo da música, as orquestas, os grupos que estaban triunfando naqueles anos…..de súpeto díxome :

En casa teño un tocadiscos e moitos discos, si che gusta a música pódocho deixar para que escoites e lle collas afición .


Non me esperaba que me ofrecese o seu tocadiscos e a súa colección, pero non deixei escapar a oportunidade, cando Germán foise para a súa casa fun a pedirlle permiso á miña nai para que me deixase ir a polo tocadiscos, a miña nai ao principio contestoume que non, que como ía ter en casa unha cousa de tanto valor e que podía estropeárllo, pero tal foi a miña insistencia que ao final deixoume ir.

Saín de casa disparado, cruzei a ponte e collin un ataxo que había desde a estrada en dirección a casa de Germán, era o mesmo que usabamos os nenos que iamos ao colexio, que había mui preto da súa casa.


Ao verme, invitoume a pasar ao seu salón e díxome : ahí o tes, colle os discos que queiras e valos escoitando, despois vés a por máis, tiña infinidade discos, recordo aqueles que viñan co coñac Fundador….



Baixei con moitísimo coidado aquel camiño e con toda a ilusión do mundo ao chegar a casa púxenme a colocar o tocadiscos nunha esquina da taberna, onde está hoxe en día a cheminea, antes ocupado por unha máquina de bólas que era o único xogo electrónico que había por aquel entón.
 E así, cada sábado achegábame a casa de Germán, leváballe os discos que escoitara durante a semana e volvía á miña casa con outros cantos éxitos daquelas épocas, deseoso de escoitar aos Los Ángeles, Los Diablos, Fórmula V……

Co paso do tempo puiden aforrarme un diñeiro e compreime un radiocasete, comentárallo a Germán e indicoume que para min era moito máis cómodo e que se escoitaba igual de ben, foi cando fomos un día a Pedra, en Vigo, e alí conseguin un dos mellores radiocasetes do momento, aconsellado por Germán que me había levado no seu coche.

AUTOESCUELA PERNAS

Aos poucos fomos perdendo o contacto tan asiduo, pero a nosa amizade seguía como o primeiro día, el viña ata a taberna e viámosnos de vez en cando. Despois cando aos dezaseis anos comecei a traballar cando chegaba a taberna xa se había ido Germán e miramonos un pouco menos, pero aos dezaoito anos recentemente cumpridos fun a falar con él para que me indicase como tiña que facer para inscribirme na autoescuela onde el traballaba.

Aos poucos días xa estaba eu aprendendo os sinais e as normas de tráfico, era a autoescuela PERNAS, unha das mellores que había naqueles tempos.

Cando comecei coas prácticas de coche tocoume un mozo que máis tarde o vin traballando na Deputacion de Pontevedra, era moi bo profesor.

Pero a min gustábame máis Germán, e debo dicir que grazas a él tiven clases de condución extra gratis, todas as tardes víñame a recoller á Rons, desde a miña casa ata Pontevedra levaba eu o coche, alí estábame esperando o profesor que me asignaron e comezaba a realizar a práctica correspondente de pago.

Germán era como profesor un home que se facía respetar, pois ante todo respetaba aos seus alumnos, ás veces cando empezaba a conducir e dicíame que fixese determinada manobra, eu dicíalle que non podía, é contestábame ” Si Podes ” e así me ía ensinando a ir aos poucos a dominar calquera situación que se podía dar conducindo, grazas a Germán fun madurando e dominando eu ao coche e non o coche a min, como adoitaba sucederme ao principio.

O traballo de profesor de autoescuela é un traballo moi duro psicológicamente, tes que ensinar a multitude de persoas con diferentes actitudes e características, unha gran maioría terminada a súa aprendizaxe e aprobado o exame, séntense agradecidos para co profesor, outros, os menos, son aqueles inmaduros e inseguros de si mesmos que lles custa sacar o carnet e que fan responsables aos profesores dos seus desacertos.
Fai pouco publicouse este recordo no Diario de Pontevedra, era no ano 1983,  sobre a xuntanza que tiveron os propietarios e traballadores de Autoescolas, Germán traballou muitos anos de profesor.

ANO  1975, INAUGURACIÓN DE AUTOESCOLA PERNAS, LUGAR DE TRABALLO DE GERMÁN 

ANO 1974

Corría o ano 1998 , na época de Nadal , cando saliu publicada unha entrevista na Voz do Rons que lle fixeran o que foi noso veciño durante anos Germán.
ENTREVISTA CUN ARTESANO :

Germán López Pazo
Este noso veciño de Pidre , natural de Cuntis, leva 28 anos vivindo na parroquia onde ten a súa casa e tamén o seu taller de cesteria situado na Praza do Cotilleo , diante da escola de Meán.


Ata os 23 anos adicouse á cesteria , pero como él di , cando chegou o plástico o negocio non era rentable porque neste oficio todo se realiza a man e leva moito tempo rematar unha peza. Isto fixo que cambiase o oficio polo de monitor de Auto-Escola , do que fai pouco se xubilou.


 Agora dispón de máis tempo para traballar de novo a madeira e os bimbios que ós 14 anos aprendera do seu pai e pola súa conta foise perfeccionando no transcorrer dos anos ; polo o que o Sr.German pode facer de un feixe de bimbios e uns anacos de madeira : un cesto , unha lámpara, un botelleiro, un cabeceiro, unha banqueta, un moble….Estes bimbios non son baratos cando proceden da fora , pero él traballa cos que lle regalan ainda que os nosos , según explica o Sr. Germán, teñen mais nudos e leva muito tempo preparalos : Hay que metelos en auga é en febreiro, cando brotan , quitarlle a cáscara e logo poñelos a secar.

En Pontevedra había Veciños que ían vender bimbias :

Tivo encargos mui especiais pero precisa tempo para facelos e incluso ten tirado pezas que a él non lle gustaban, ainda que os clientes estivesen conformes.

Un destes especiais encargos tratábase dunha roca de fiar que inxeniou cunha bara de salgueiro é dous arcos de bimbios.

O proceso de fabricar pezas novas require tallar primeiramente un molde con madeira de abeneiro para logo trenza-los bimbios sobre esa base. Así tivo que facer coa primeira cesta de troitas que creou.

Moitos nenos coñecen os seus trompos que bailan que mete medo velos.

Outra afición é a música porque tocaba o saxofón e o clarinete con ” Los Musicales ” nos bailes da Cañota , Vista Alegre ( Lérez  ) , A Paloma ( A Seca ) …Hoxe non toca en ningún grupo pero as veces ameniza as reunións dos veciños na praza do Cotilleo co seu órgano electrónico.

Grupo Los Musicales, Germán e o do centro.

A Agrupación Cultural – Deportiva quere felicítalo por ser un home cheo de recursos , capaz de contaxiar a súa vitalidade , e pola ilusión que pon en todo o que fai. 

OUTRAS ORQUESTAS DONDE ESTIVO GERMAN :

Orquesta Sur, German e o primeiro pola ezquerda, o do saxo.
Orquesta Termas, a ezquerda co saxo, Germán

NO ANO 1965 ERA NOTICIA CUNTIS, O POBO DE DONDE ERA ORIXINARIO GERMAN :

A vila de Cuntis foi unha das máis significativas vilas termais da Gallaecia. Os romanos asentáronse no lugar atraídos polas súas augas quentes fundando unha vila chamada Aqua Calidae. A vila situada na vía XIX do itinerario Antonino, que unía Lucus e Bracara, moi preto de Aquis Celenis, actual Caldas, foi un dos asentamentos termais máis importantes do occidente da Gallaecia.

Máis información:

http://historiadegalicia.gal/2018/05/cuntis-a-antiga-aqua-calidae-quere-facer-arqueoloxia-da-auga/?utm_source=feedburner&utm_medium=email&utm_campaign=Feed%3A+HistoriaDeGalicia+%28Historia+de+Galicia%29

Germán tivo irmáns que foron compoñentes da Orquesta Los Cunter’s, ainda recordo nos anos 60, a súa participación na TVE.

Corría o ano 1963 cando cinco compoñentes da orquesta Burgas puxeron en marcha outro proxecto, o grupo Los Cunter’s. Debutaron en agosto de 1964 en Vilagarcía.

 Tamén o xardín do Hotel Universo de Pontevedra foi o escenario dunha das súas actuacións, e durante dous meses amenizaron as xornadas dos veraneantes na Toxa. 

Un catarro de un dos seus compoñentes impediulle viaxar a Benidorm.
Os Teleclubs: 

Fai 50 anos creouse en España o primeiro teleclub, un espazo público e aberto a todos onde podía verse o máis moderno do momento: a televisión. Todos os pobos de España tiveron o seu teleclub. Chegaron a crearse uns seis mil, organizados nunha rede nacional que revolucionou o mundo rural.

ANO 1966, ARTIGO NO DIARIO DE PONTEVEDRA , POESÍA MUSICAL GALLEGA EN BENIDORM :

Na foto Los Cunter’s acompañados da súa amiga Lola.

PROGAMA CAMPO POP , ANO 1970 

Tele-Club Campo Pop” é un dos programas máis sorprendentes da historia de televisión española organizado polo Ministerio de Información e Turismo e a poderosa rede de 4.000 teleclubs que se propuxo a toleada misión de localizar no prazo de 9 meses ao mellor grupo de Pop Rural alá polo ano 1968. Entre os 9.300 pobos con menos de 10.000 habitantes que había en toda España. Estivo presentado por Alfredo Amestoy.

Eiqui podedes ollar o concurso, donde Los Cunter’s saen na segunda actuación:

https://youtu.be/xEfOHRlACDU

“Música Ligerísima 1”

Repaso á música lixeira dos anos 50, 60 e 70 a través do arquivo de TVE.

Música ligerísima recoñece o valor de música popular en España para entender, a través da mesma, a historia do país. O final dos 60 e os primeiros anos da década dos 70 foron excepcionais para a música popular española. Máis aló de tópicos e lugares comúns, sorprende a cantidade de artistas e propostas. Trátase, en moitos casos, de música comercial destinada a audiencias masivas, tamén se crearon obras menos comerciais, máis arriscadas e vanguardistas, que tamén teñen o seu xusto reflexo en Música ligerísima.

O progama CAMPO POP, era presentado por Alfredo Amestoy, un predecesor do “Gran Prix” de Ramonchu aplicado ao pop xuvenil, pobos de menos de 10.000 habitantes demostrando que pode haber vida moderna debaixo das tradicións e bailes populares.

No xurado recoñecemos a Pilar Miró, Rafael Revert e Miguel de los Santos.

https://youtu.be/Rn1DIdwZgcw

Na orquestra Los Cunter’ s estaban dous irmáns de Germán, Lito ( batería) e Pepe ( Trompeta)


Germán sempre me falaba deles e dos bos que eran, así foi como comezou sendo unha das miñas orquestras preferidas.

Nunha das fotos que conseguín, hai xa un tempo e non recordo onde foi, comentaba a foto Mina López, neta de Lito, que estaba Lito, o seu avó , é Pepe o seu irmán, máis  coñocidos por os Chapín.

Esta é a foto :

Germán foi para min o veciño con máis sentido do humor que houbo na parroquia, un sentido do humor propio da nosa terra, a súa mestura de sarcasmo e ironía sa dominábaa perfectamente.

Canto me ría con él cando empezaba a falar da súa extensión de terreo dedicado á vide, era tan grande o terreo que posuía de viñedos que tiña que recorrer ao aluguer dunha avioneta para sulfatar todas as súas viñas.

E críanllo, vaia que llo crían jajajaja

Para min foi o mellor retranqueiro da parroquia.

ALGO MÁIS RELACIONADO CO NOSO VECIÑO…
ARTIGO NA VOZ DE GALICIA, ENTREVISTA A UN SOBRIÑO DE GERMÁN :

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/pontevedra/cuntis/2016/05/12/pelo-cortaba-vino/0003_201605P12C7991.htm

HISTORIAS DOS NOSOS VECIÑOS EMIGRADOS (7)

Ramón Barragans Bea (Moncho),  un veciño que vive a 17712 Km. da súa parroquia dende fai máis de 30 anos.

Fillo de Ramón e Felisa, é o maior de catro irmáns, sendo Ramón o primogénito, tras el viñeron ao mundo Remedios, Esperanza e Mónica.

Naceu en Cerponzons ( Pidre ) no ano 1957 e aínda que me leva tres anos estivemos xuntos no mesmo colexio, daquela estabamos todos os nenos na mesma aula.

Recordo que cando era a hora de ir para o colexio, eu subía desde Rons por un pequeno carreiro que había de servizo para as leiras, e pasaba por xunto a casa de Moncho, alí subiamos moitas veces xuntos cara ao noso inesquecible centro de estudos.

Nesta fotografía podedes observar os que daquela estabamos no aula de nenos, e ademais pódovos contar unha anécdota con este profesor ( ao que por desgraza non recordo o seu nome).


Os mestres daquela época eran todos moi parecidos, e a forma de actuar cos alumnos era prácticamente a mesma en todos eles, si non sabias unha cousa, a regra estaba presente para darche nas mans as veces que o mestre consideraba que che dese nelas, tamén a de poñerche de xeonllos, en fronte á parede, cos brazos estendidos e as mans cargadas de libros e que non se che caesen !

Pero cando nos concederon este mestre para a escola todo cambiou !

O seu xeito de ensino, a súa forma de ser connosco, as súas modales …e o seu novo ensino no mundo do deporte, algo que daquela non se le daba muita importancia, daquela o deporte só estaba presente no recreo, pouco máis.

Unha pequena pelota feita do que podiamos facer nun momento determinado, que si un trapo, unha botella de plástico ou ás veces unha pelota que alguén traía da súa casa e que duraba ás veces pouco, unhas porqué rompíase e outras porque desaparecía entre os toxos que había preto do noso patio.

ÉPOCA DO SERVIZO MILITAR :



UN LONGO VIAXE

Do que teño atopado sobre estudos de poboación, en Australia hai aproximadamente uns 58.000 australianos de ascendencia española, a maioría dos cales residen nas principais cidades de Sídney e Melbourne.

Destes, segundo o censo do ano 2006 en Australia, máis de 12000 naceron en España, destos son 1700 galegos,  un deles é o noso querido Moncho.



A FAMILIA DE AUSTRALIA :

Susie, a súa dona desde o ano 1984

Moncho co seu fillo Raimon

A Avóa



Moncho e Susie viven na cidade de Melbourne, a segunda cidade máis poboada de Australia, con máis de 4 millóns de habitantes.



Está situada na bahía de Port Philip, e é unha cidade que está considerada como a cidade como o mellor lugar do mundo para vivir.

Malia ter o típico centro financeiro con edificios altos, Melbourne é unha cidade basicamente baixa, estendida cara aos costados, cruzada por avenidas amplas pero tamén por rúas pequenas plenas de lugares para comer, centros comerciais para comprar e camiñar con pracer, case sen descanso.

SOBRE A EMIGRACIÓN:

Nun traballo realizado por Rodríguez Galdo e Losada Álvarez presentan a Galicia como ” un país de vellos emigrantes “.

Comentan no seu estudo que alá polo século VIII se documenta a saída de galegos cara a outros territorios peninsulares. «Do medioevo, pois, arrinca o primeiro club da emigración galega, que polo destino dos seus efectivos humanos recibirá o nome de intrapeninsular. Comprende cando menos ata ben avanzado o século XIX, e ata pervive no século XX, aínda que rexistrando variacións e desfases intraterritoriales. Tres son os destinos predominantes dos emigrantes galegos neste primeiro ciclo: Castilla, Andalucía e Portugal, por orde de importancia e prelación cronolóxica. E dous as variantes que presenta: unha de carácter estacional ou golondrina, e outra de duración máis demorada, sen chegar habitualmente a converterse en definitiva». Nun segundo ciclo, desde finais do século XVIII ata mediados do século XX, a meta da emigración sitúase en América. Nun terceiro ciclo, cara a mediados do século XX, a emigración diríxese ás Europas prodixiosas do «plan Marshall» e ás zonas máis industrializadas de España (Madrid, Cataluña e Vascongadas, principalmente). Pero dentro do segundo ciclo, o galego encamiñarase tamén cara ao Pacífico e Australia, debido á creación na Coruña da Casa de Contratación de Especiería, en 1522. Durante a expedición de Jofre de Loaysa, que levaba como piloto a Elcano, sepárase dela a nave «San Lesmes», tripulada por galegos, que chega ata o que hoxe é Nova Zelanda. Esta relación do galego coas terras australes non se interromperá, destacando a gran figura de Rosendo Salvado (1814-1900), bispo de Porto Vitoria e colonizador.

MARUJA FUENTES FUENTES

 

 

 

 

 

NACEU NO LUGAR DA RONS, DONDE ESTÁ O MUIÑO.

 

Filla de Camila Fuentes Fuentes e de Ramón Fuentes Blanco, nace no ano 1919

A señora Camila e o señor Ramón tiveron moitos fillos , entre eles a Maruja, unha muller que sempre a tiven no meu recordo de nenez, ela chegoume a coñecer, en cambio eu non manteño recordo de Maruja debido a que cando se marchou para a Arxentina eu tiña un ano de edade.

Pero na miña casa en multitude de ocasións falábase de Maruja, e iso fíxome querer saber máis sobre a súa vida e a da súa familia.

Agora despois de establecer contacto con algúns dos seus fillos e dun neto chegou o momento de escribir algo sobre ela, agora xa teño unha base coa cal poder falar sobre esta muller á cal sempre a tiven nos meus recordos de infancia.


Maruja foise para a Arxentina no ano 1961, é cando os meus pais quedan á fronte do ultramarinos e taberna que ata aquel momento rexentaba Maruja no lugar de Tilve, enfrente a casa de Hermosinda.


A súa situación de viúva, con dous fillos máis un terceiro que estaba xa vivindo en Buenos Aires fai que emigre buscando o mellor para a súa familia.

Maruja casou en Cerponzons o 18 de Outubro do ano 1942, o seu marido era de nacionalidade arxentina, e en tempos da guerra civil española presentouse voluntario, esta guerra marcouno para sempre, unha tuberculose contraída nesa época levoulle á morte con só 33 anos de idade.

Os dous anos de casados Constante encontra traballo no Concello de Pontevedra, pero o pouco tempo con 30 anos de idade, Constante afectado da súa grave enfermidade márchase para a súa Arxentina, quizais buscando un lugar onde a climatoloxía lle sexa máis beneficiosa que a da nosa terra galega, tres anos despois falleceu.

Anteriormente á marcha de Maruja para Buenos Aires tamén marchara o seu fillo maior Juan,foise moi novo a vivir en casa da súa avoa e tía por parte de pai.A intención era de darlle estudos e así foi.

Despois cando corría o ano 61 chega Maruja á Arxentina, alí atopa unha casa cun baixo comercial e ponse a preparalo para convertelo nun Ultramarinos, os seus coñecementos anteriores en Cerponzons fai que se decida a seguir traballando nesta actividade.

Pero a vida de Maruja ten pouco percorrido, a desgraza chega de novo á familia, unha leucemia galopante fai mella nela e morre aos 51 anos de idade, un 9 de Febreiro do 1970.

Os seus fillos, coa axuda da familia, van saíndo adiante e co paso dos anos a ilusión de Constante de volver á terra que o viu nacer fai que no ano 2001 veña acompañado do seu sobriño Sebas e a esposa deste, Paola.
José, pai de Sebas, volve a España 40 anos despois da súa marcha da parroquia, pola contra o irmán maior dos tres, Juan, nunca máis volveu.

Despois de pasar 10 anos vivindo aquí de novo, concretamente en Lérez, regresan á Arxentina sobre o ano 2012, a súa estancia durante estes anos fixo que se fosen para terras arxentinas con dúas galleguiñas, as fillas de Sebas nacidas en Pontevedra, Lucero Castro e Avril Castro.



  

Nesta foto vemos a Maruja co seu fillo José, nos seus brazos ten a filla de Lino, irmán de Maruja.

 


Éste e Constantino Castro Fariña, o marido de Maruja :

Estos son os datos donde embarcou:

BARCO TUCUMÁN 2): Flota Argentina de Navegación de Ultramar. Vapor de ultramar y carga, construido en el año 1945 en el astillero Bethlehem Steel, de Estados Unidos. Capacidad para 827 pasajeros, 26 en primera clase y el resto para inmigrantes. Capacidad de carga 5390 m3. Se propulsaba con una turbina con 6000 CV, siendo su velocidad de servicio de 15 nudos. Fue incorporado en 1947 y desguazado en 1969 en Taiwan. Perteneció a la empresa Dodero hasta su estatización. 



También llegaron ese mismo día y en el mismo barco :

 El 26 de enero de 1949, arribaron al puerto de Bs. As., Jerónimo Manuel Becares Villar, su cónyuge Gertrudis Cenador Fernández y sus pequeños hijos Manuel Ezequiel de 6 años y Jesús Ezequiel Becares Cenador, de un año. Los mencionados, oriundos de Castro Calbón en León, embarcaron en Vigo y se radicaron en Argentina en primera instancia en Hilario Ascasubi y luego en Bahía Blanca.

Junto a ellos, arribaron a la Argentina, Vicente Becares Villar, su cónyuge Esperanza Alonso Pérez y su hija Vicenta Becares. Estos, originarios de la misma localidad, embarcaron también en Vigo y se radicaron en Hilario Ascasubi.

También, el 26 de enero de 1949, llegaron al puerto de Bs. As., Herminia Alvarez Fernández de Arias y su hijo Raúl Arias Alvarez. Oriundos de Rabal, en Orense, embarcaron en Vigo y se radicaron en Capital Federal.

Para saber más sobre este barco :

http://www.histarmar.com.ar/BuquesMercantes/Marina%20Mercante%20Argentina/Pasaje/Tucuman-2.htm

En esta outra foto vemos a Josefa Fariña Falcón, sogra de Maruja, co seu neto Juan, fillo de Maruja e Constantino.

Polo que puden saber a señora Josefa era do lugar de Reiriz.

En esta outra  fotografía vemos a dous dos tres fillos de Maruja, son José e Constantino.

E nesta outra, aparecen os tres fillos, Constantino, José e Juan.

Este documento e o pasaporte de Constantino Castro Fariña, marido de Maruja.

Constantino traballou no Concello de Pontevedra, era o ano 1944, aquí tedes o contrato co nomeamento de :

AGENTE DE RECONOCIMIENTO SANITARIO DEL EXC. AYUNTAMIENDE PONTEVEDRA.

O seu soldo eran 300 pesetas o mes.

Agora Maruja alá onde estea estará feliz escoitando a música de Ezequiel, o seu neto.

https:// youtu. be/ pkVCqkSgrEs

Para quen queira saber da Taberna de Maruja :

https://roquecerponzons.wordpress.com/2017/05/07/carmen-da-rons-taberneira/

ESTHER GUIADANES , a nosa carteira

A NOSA CARTEIRA ESTHER.


Esther xa está no meu blog, é unha maneira de rendirlle o meu homenaxe por tantos años de traballo tan sacrificado.

Sempre a recordaréi vindo pola Ponte Malvar co seu saco de cartas, as mellores noticias que nos traía era cando nos entregaba cartas da Arxentina, donde vivían duas tías miñas .

Eu recordo de sentarme cos meus pais e leialle as novas chegadas desde Bos Aires, cartas de cheas de agarimo, que nos facian chorar de emoción.

CARTA PARA ESTHER.

Que mellor momento que este para falar de Esther , por mor da publicación en La Voz de Galicia dun artigo onde Esther era a protagonista, quero facer a miña pequena reflexión e á vez homenaxe á nosa querida carteira, a señora Esther.

Nos anos que Esther comezou a traballar de carteira non había teléfonos móbiles, só había papel e bolígrafo, cada un co seu corazón escribía cartas os seres máis queridos, podían ser de amor, para pedir traballo, para estar conectado coa familia de mui lexos, de preocupación por non saber desde facía tempo de algún pariente etc.

Antes, por exemplo, non podiamos estar conectado o momento como agora , un chat e xa estás conectado por calquera parte do mundo, antes tiñas que escribir, enviar a carta e esperar a que o carteiro correspondente do lugar onde ía destinada a levara polo aire aquela noticia que tardaba un mundo en recibir a persoa que ía destinada.

Esther era unha repartidora de soños e de esperanzas, era unha mensaxeira das mil e unha historias que naqueles tempos corrían ao seu medido tempo, historias que chegaban ao cabo de días ou inclusive de meses .

Lembrades cando escribiamos aquelas cartas con mil historias ? , aquela carta con destino ao noivo ou a noiva, aquela carta destinada a algún lugar do territorio español no cal estaba a facer a mili o teu fillo, noivo ou veciño ? Con que ansias esperaban esas noticias ! E con que impaciencia esperábamos a resposta !

E as cartas que procedían de Suíza, Francia, Arxentina, Uruguai, Australia …por non nomear todas as do mundo , porque temos familia estendida en todos os lados .


Esther repartía todos os días felicidade, ilusións, esperanzas e tamén, porque non decilo, desilusións e desgrazas .


Non importaba a carga de traballo que tivese, o seu esforzo ante as duras inclemencias do tempo facía que chegase sempre a todos os destinos, puntual á cita.

Esther coñecía os nomes e a vida de todos os seus veciños, soamente lendo o remite dunha carta sabía quen era o destinatario, sabía as súas profesións, as súas enfermidades, a vida dos seus fillos ….

Supoño que quizais o que menos lle gustaría no seu quefacer diario serían os cans, é de supoñer que algún susto levaría , debido a que en todas as casas adoitaba haber cans soltos.

Que tempos ! Aqueles anos o correo era a principal relación da xente da parroquia co exterior, unicamente compartida coa radio, que era a que transmitía as noticias do que ocorría de fóra,  porque as de proximidade transmitíanse a través das mulleres nos lavadoiros e os homes nas tabernas, por eso Esther tiña unha gran importancia nas nosas vidas .

Esther no seu traballo era entrañable, moi querida polos veciños, aos que sempre que a vían preguntábanlle : Señora Esther non tes hoxe nada para min ?

E ela contestaba : Si Carmen ! Tes carta do teu fillo !

Sempre que repartía cartas había moitísimas cartas dos mozos que cumprían o servizo militar, eran os que máis escribían e despois os que estaban emigrados.

Tanto as nais como as noivas nas súas respostas,  metían dentro dos sobres os selos para que eles puidesen franquear as cartas seguintes, a escaseza de medios económicos era evidente.

Seguro que Esther tería tamén os seus segredos e algunhas das cartas que chegaban a destino non debía entregalas en presenza dos pais, por se o noivado non era ben visto.

Cantas anécdotas terá Esther no seu saco de vivencias ao longo de tantos anos !

Eu teño unha que contar :

Unha das afeccións máis notorias de Esther era o seu bo manexo coa calceta, por toda a parroquia foise coñecendo a súa facilidade e bo facer neste tema, levaba pouco tempo en Cerponzons, chegara de Asturias coa súa familia , eran os inicios dos anos sesenta, entón ao saber a miña nai que a Esther dábaselle ben a calceta encargoulle un xersei.

Díxolle : Esther cando poidas fasme un xersei para o meu  Juanciñooooo, faimo o máis bonito que poidas facermo, a lana cómprasma grosa e a cor verde, que lle favorece moito.

Esther ao seguinte día que tiña que ir recoller en Correos as cartas para repartir pola parroquia comprou a lana e ao chegar a casa despois de realizar o seu traballo dispúxose a calcetarme o xersei máis fermoso que fixera nunca, para iso fíxoo cuns debuxos en forma de oitos e por suposto de cor verde.

Sabedes canto custou o xersei ? 80 pesetas .

Agora hoxe en día os carteiros e carteiras xa non se dedican a repartir cartas de amor como antes, agora cando os vemos que chaman á porta sabemos que o máis seguro van poñernos de mal humor, algunha notificación do Xulgado , do Concello etc. fai que este oficio non sexa tan ben visto como o era antes.

Un oficio con máis de 300 anos de existencia, donde a nosa querida Esther foi unha gran traballadora repartindo ilusions, esperanzas é boas novas maioritariamente.

Nesta foto podemos contemplar a Esther , agachado diante dela o seu marido Sabino, eu tamén agachado son o máis xoven.


Así falan os veciños sobre Esther e a súa familia :

1–Foi unha carteira ela mais a súa nai coma copa dun pino, pois ao ser da parroquia coñecían a todo o mundo e as cartas chegaban a tempo. ☺️

2–Seu abuelo, sua nai i a súa filla , tres generacions !!!! Gracias .

3–Muy responsables,y repartían apie no en moto y siempre, y no tenias vuzon pero telas hacían llegar a tiempo.

4–E ben peitediñas,limpas e presentables,non coma o de agora que ven con ese pelasooo al viento,con pinta de xabarin,que debe pensar que e o das sombras esas de grey,jjjjjjk
Teresa, a filla de Esther, tamén foi carteira de profesión.

Este e o artigo publicado por Maria Hermida no xornal La Voz de Galicia :

MARÍA HERMIDA 

PONTEVEDRA / LA VOZ 23/11/2017 05:00 H


A Esther Guiadanes un atópaa fácil nun lugar que a ela non lle gustaría visitar. Pero que visita con frecuencia. É o cemiterio da súa parroquia, de Cerponzóns, onde hai moitos anos enterrou ao seu marido e fai non tanto a un dos seus dous fillos. Mentres arranxa unhas flores cun mimo exquisito, con esa dozura tan propia de nai, conta o duro que foi ver enfermo ao seu fillo e o costa arriba que se lle fixo aprender a vivir sen el. Os seus ollos emociónanse, agárrase a un pau que lle fai de bastón e que aos seus 86 anos apenas necesita, e di: «Mellor non falar máis». Cambia de tema enseguida. E encamíñase cara ao atrio da igrexa, onde se para a conversar. Conta distintas cousas, percorre gran parte da súa vida e un vai comprobando que Esther, en realidade, sempre prefire falar de menos que de máis. Di que durante anos esa foi a súa norma. ¿Por que? Porque Esther herdou do seu pai o oficio de carteira. Fíxoo en tempos pretéritos, nos que moitas persoas ás que levaba as cartas nin sequera sabían ler, e pedíanlle a ela que o fixese. «Sabías a vida de todo o mundo, pero eu sempre seguín o consello que me dera meu pai, que tamén fora carteiro. Díxome que sempre había que oír, ver e calar. E así foi, nunca contei nada de ninguén», afirma ela.
Esther xa estaba casada e con fillos cando o seu pai se xubilou como carteiro. A el dáballe pena que ninguén da súa familia seguise os seus pasos, recorda Esther. Ela pensou primeiro na súa filla. Pero logo pareceulle demasiado novo. Así que se lle ocorreu que talvez ela puidese facer ese traballo: «Eu empecei a ver que podía ganar mil pesetiñas. Daquela tiña unha becerra que coidaba e non gañaba case nada con ela. Fixen contas e falei co meu home, que era canteiro. E decidín coller eu a carteiría… eran mil pesetiñas e viñan moi ben», di. O seu pai facía o percorrido, por toda a parroquia de Cerponzóns, en bicicleta. Pero Esther na súa vida montouse nunha. E tampouco quixo facelo entón. Así que empezou a facer a repartición a pé: «Convertín os pés nas miñas rodas, facía 31 quilómetros todos os días, sen parar nada. Podo dicir que soamente me levaron en coche cando rompín un pé e non daba andado, polo demais sempre fun eu tirando».

Conta Esther que eran tempos nos que o carteiro tiña traballo a rabiar, que o mesmo cobraba seguros que lle levaba cartas cheas de alegría a moitos pais, dado que lles escribían os seus fillos desde a emigración contando boas novas. «Acórdome unha vez que unha mulleriña que xa morreu, que tiña un fillo fora e andaba moi preocupada por el, me pediu que lle lera unha carta que el lle mandaba. E ao abrila había cartos dentro. Aquela muller levou unha alegría enorme, porque ao ver os cartiños pensou que seu fillo debía estar ben e por iso llos mandaba. Nunca me esquecerei diso», di ela. Recorda que tivo que pasar un exame para quedar coa praza. Cóntao con sorriso, case gargallada: «Eu puxen o que sabía, pero como mamara dende pequeniña todas aquelas cousas dos certificados, dos paquetes, das cartas urxentes… mira ti, funo aprobar e todo».

O caso é que se converteu en carteira en toda regra nun tempo no que non demasiadas mulleres eran carteiras e asalariadas. «A maioría da xente non me dixo nada de nada, a min tratábame todo o mundo con respecto. Pero acórdome unha vez que ía nun trole co meu uniforme, que ao primeiro non mo deron pero despois xa si, e un home se me puxo ao lado e dixo ‘¿e logo non haberá homes para facer ese traballo?’ Eu non lle contestei nada porque nunca fun de andar contestando, pero mireino de tal maneira que penso que non lle quedaron ganas de falar máis. Estiven para dicirlle, ‘¿e logo non sabe que non todos os homes valen nin todas as mulleres valen?’ Pero bastoulle coa mirada», dixo.
Unha visionaria co seu carriño

Esther conta que cando lle chegou a hora de xubilarse fíxoo con gusto porque«as miñas rodiñas xa ían cansas». De feito, do único achaque do que se queixa é da dor de pernas e de costas. Di que lle pasa factura tanto traqueteo e que menos mal que foi unha visionaria en canto ao transporte da correspondencia: «Agora ves moitos carteiros cun carriño como de ir a compra. Dígoche eu a ti que iso inventeino eu. Eu penso que debín ser das primeiras. O meu non era nin de Correos nin nada, merqueino eu porque estaba farta de ir co saco das cartas ao lombo. E dixéronme que me ían doer as cervicais de tanto tirar por el, durante tantos quilómetros cada día, e agora dóenme. Pero había que traballar, non quedaba outra»

A Esther quedou pena de non ter compartido máis tempo co seu marido. Di que se morreu moi novo. E volve recordar tamén o pronto que se foi o seu fillo. Logo sinala cara á igrexa, e di con medio sorriso: «A »,gora non sei o que tardará este en chamarme a min. Cando me chame alá vou, e mentres tanto aquí sigoremacha con total lóxica.Herdou o oficio do seu pai, pero pasou tamén un exame para poder contar coa súa prazaÍa co uniforme e un home dixo en voz alta se non había homes para cubrir o seu posto

A Esther Guiadanes uno la encuentra fácil en un lugar que a ella no le gustaría visitar. Pero que visita con frecuencia. Es el cementerio de su parroquia, de Cerponzóns, donde hace muchos años enterró a su marido y hace no tanto a uno de sus dos hijos. Mientras arregla unas flores con un mimo exquisito, con esa dulzura tan propia de madre, cuenta lo duro que fue ver enfermo a su hijo y lo cuesta arriba que se le hizo aprender a vivir sin él. Sus ojos se emocionan, se agarra a un palo que le hace de bastón y que a sus 86 años apenas necesita, y dice: «Mellor non falar máis». Cambia de tema enseguida. Y se encamina hacia el atrio de la iglesia, donde se para a conversar. Cuenta distintas cosas, recorre gran parte de su vida y uno va comprobando que Esther, en realidad, siempre prefiere hablar de menos que de más. Dice que durante años esa fue su norma. ¿Por qué? Porque Esther heredó de su padre el oficio de cartera. Lo hizo en tiempos pretéritos, en los que muchas personas a las que llevaba las cartas ni siquiera sabían leer, y le pedían a ella que lo hiciese. «Sabías a vida de todo o mundo, pero eu sempre seguín o consello que me dera meu pai, que tamén fora carteiro. Díxome que sempre había que oír, ver e calar. E así foi, nunca contei nada de ninguén», afirma ella.


Esther ya estaba casada y con hijos cuando su padre se jubiló como cartero. A él le daba pena que nadie de su familia siguiese sus pasos, recuerda Esther. Ella pensó primero en su hija. Pero luego le pareció demasiado joven. Así que se le ocurrió que quizás ella pudiese hacer ese trabajo: «Eu empecei a ver que podía ganar mil pesetiñas. Daquela tiña unha becerra que coidaba e non gañaba case nada con ela. Fixen contas e falei co meu home, que era canteiro. E decidín coller eu a carteiría… eran mil pesetiñas e viñan moi ben», dice. Su padre hacía el recorrido, por toda la parroquia de Cerponzóns, en bicicleta. Pero Esther en su vida se había montado en una. Y tampoco quiso hacerlo entonces. Así que empezó a hacer el reparto a pie: «Convertín os pés nas miñas rodas, facía 31 quilómetros todos os días, sen parar nada. Podo dicir que soamente me levaron en coche cando rompín un pé e non daba andado, polo demais sempre fun eu tirando». 


Cuenta Esther que eran tiempos en los que el cartero tenía trabajo a rabiar, que lo mismo cobraba seguros que le llevaba cartas llenas de alegría a muchos padres, dado que les escribían sus hijos desde la emigración contando buenas nuevas. «Acórdome unha vez que unha mulleriña que xa morreu, que tiña un fillo fora e andaba moi preocupada por el, me pediu que lle lera unha carta que el lle mandaba. E ao abrila había cartos dentro. Aquela muller levou unha alegría enorme, porque ao ver os cartiños pensou que seu fillo debía estar ben e por iso llos mandaba. Nunca me esquecerei diso», dice ella. Recuerda que tuvo que pasar un examen para quedarse con la plaza. Lo cuenta con sonrisa, casi carcajada: «Eu puxen o que sabía, pero como mamara dende pequeniña todas aquelas cousas dos certificados, dos paquetes, das cartas urxentes… mira ti, funo aprobar e todo».

El caso es que se convirtió en cartera en toda regla en un tiempo en el que no demasiadas mujeres eran carteras y asalariadas. «A maioría da xente non me dixo nada de nada, a min tratábame todo o mundo con respecto. Pero acórdome unha vez que ía nun trole co meu uniforme, que ao primeiro non mo deron pero despois xa si, e un home se me puxo ao lado e dixo ‘¿e logo non haberá homes para facer ese traballo?’ Eu non lle contestei nada porque nunca fun de andar contestando, pero mireino de tal maneira que penso que non lle quedaron ganas de falar máis. Estiven para dicirlle, ‘¿e logo non sabe que non todos os homes valen nin todas as mulleres valen?’ Pero bastoulle coa mirada», dijo.
Una visionaria con su carrito, Esther cuenta que cuando le llegó la hora de jubilarse lo hizo con gusto porque«as miñas rodiñas xa ían cansas». De hecho, del único achaque del que se queja es del dolor de piernas y de espalda. Dice que le pasa factura tanto traqueteo y que menos mal que fue una visionaria en cuanto al transporte de la correspondencia: «Agora ves moitos carteiros cun carriño como de ir a compra. Dígoche eu a ti que iso inventeino eu. Eu penso que debín ser das primeiras. O meu non era nin de Correos nin nada, merqueino eu porque estaba farta de ir co saco das cartas ao lombo. E dixéronme que me ían doer as cervicais de tanto tirar por el, durante tantos quilómetros cada día, e agora dóenme. Pero había que traballar, non quedaba outra»

A Esther le quedó pena de no haber compartido más tiempo con su marido. Dice que se murió muy joven. Y vuelve a recordar también lo pronto que se fue su hijo. Luego señala hacia la iglesia, y dice con media sonrisa: «Agora non sei o que tardará este en chamarme a min. Cando me chame alá vou, e mentres tanto aquí sigo», remacha con total lógica.Heredó el oficio de su padre, pero pasó también un examen para poder contar con su plazaIba con el uniforme y un hombre dijo en voz alta si no había varones para cubrir su puesto

HISTORIAS DOS NOSOS VECIÑOS EMIGRADOS (6)

EMILIANO, O NETO DA MOLETA.

UN NENO DE CERPONZONS , QUE EMIGROU A ARXENTINA .

Marchouse un día chorando

de tanto que a quería.

Unha era a sua vida

a outra,a sua aldeiña.

Marchouse e iba pensando

que algún día volvería.

E volver sí que volveu,

pero xa ali non vivía

A sua casa xa non estaba;

tampouco aquela aldeiña.

Veu e non puido chorar,

porque bágoas xa non tiña,

de tanto chorar, moi lonxe,

ó que ahora non vería.

¡Non había muiños , 

nin nenos polos camiños , 

nin xente que coñocía 

coma a sua familia .

¡E nonas puido chorar,

porque bágoas xa non tiña!


Emiliano Duarte Castro , nace no lugar de Pidre , parroquia de Cerponzons ( Pontevedra ) un 25 de Maio de 1948 .

A súa casa estaba situada a pé da estrada nacional 550 , casi enfronte a que foi a súa casa está  a fonte de Pidre , o lugar é unha das zonas máis privilexiadas da parroquia , situada na vertente do monte que nos separa da parroquia de Berducido e con terreos frutíferos situados á beira do río Rons , muitos destes térreos ali existentes eran daquela da familia de Emiliano.

Emiliano e a súa familia ( de alcume OS DA MOLETA )viviron nunha casa de planta baixa que ben podemos imaxinala como moitas outras que había daquela na parroquia, cuns tres ou catro metros de fachada por outros tantos de fondo , unha lareira , cun pequeno ventanuco que apenas deixaba entrar a luz do sol e ao fondo un lugar bastante escuro habilitado como habitación, pegada á parede dá casa atopábase a cuadra dá vaca , que era a que daba a calefacción que daquela había nas   casas, aparte o lume dá lareira.

CON SU ABUELA MATERNA , SUS PADRES Y SUS TÍOS MATERNOS , DELIA Y MANOLO Y CON SUS PADRES PATERNOS :


Nun dos laterais do muro da casa tiñan un buraco feito que comunicaba coa casa dos veciños , por este buraco comunicábanse , tanto para dar algunha noticia como para pedir nun momento determinado algún produto que nese momento non tiñan ao seu alcance , unha vez o sal , o azucre , un anaco de unto etc.

Coma tantas mulleres da parroquia, a súa avoa Rosa A Moleta ía vender produtos como castañas , ovos , patacas …ás prazas de Pontevedra , lembra de ir con ela , e tamén a comprar a vaca á praza de Barcelos.


Non ten noción de porque lle puxeron de alcume á súa familia A Moleta , quizais o alcume por parte de pai Os  Chuivas fose porque o seu avó sempre andaba dicindo vai chover , vai chover.

Emiliano foise no ano 1958 para Arxentina , mentres tanto ata esa data a súa vida na parroquia foi como a demais nenos , un pouco de colexio e axudar nos labores de casa , aqueles labores agrícolas que tiñan destinadas para os máis pequenos.

Aqueles días de vendima , que ía toda a familia a axudar , aínda lembra perfectamente como a súa nai levaba unha tarteira repleta de xurelitos en escabeche para comer alí na viña con un cacho de pan.

Emiliano ten na entrada da súa casa , debuxado na parede unha árbore xealóxico , alí aparecen os seus avós Casilda e Joaquin , do lugar de Castrado , onde vive a súa curmá , filla de José Fontecoba .

Da súa avoa Casilda lémbraa que se dedicaba a ir con aquela cesta enorme encima da súa cabeza , facía un moído cun trapo e botábase encima esa cesta repleta de peixe que compraba en Pontevedra , desde alí viña vendendo as sardiñas , os xurelos e algún que outro bacallau , por todas as parroquias que situadas pola estrada nacional que leva a Santiago de Compostela , Lerez , Alba e a nosa parroquia de Cerponzons ata o lugar do Castrado .


O seu sacrifico foi enorme , necesitaba criar aos seus doce fillos , ademais co desgraciado de marido que lle tocaba , de profesión feirante cando viña  de volta da feira parábase en Alba , despois de onde estaba situada a taberna do Laparuzas e en dirección ao paso a nivel que había máis abaixo , atopábase nun baixo dunha casa que alí aínda se conserva a taberna de nome Pampero , debido que o dono era de procedencia arxentina.

Alí , no Pampero o avó de Emiliano gastábase todo o seu diñeiro e non levaba nada para a súa casa 

Que exemplo de muller a avoa de Emiliano , toda unha vida traballando e loitando por sacar unha familia adiante , morreu con 92 anos.

Unha das fillas do matrimonio casou con José Fontecoba , tiveran tres fillos , CONSTANTINO , JOSÉ MANUEL e CANDIDO .

AS SUAS AVOAS :



Emiliano vai debullando os seus recordos , da súa nenez coméntame de que ía á escola de Rita ( a escola situada na casa da señora Hermosinda ) .

Emiliano tiña unha tía que era modista é ela era a que o achegaba a este colexio , alí empezou a aprender as súas primeiras letras e números , de paso tamén a probar aquela manteiga que daba no recreo o mestre , lembra perfectamente Emiliano que a manteiga se gardaba nunhas caixas de cartón , con forma redonda , na taberna situada enfronte ao colexio , a que estaba rexentada pola señora Maruja e anos máis tarde polos meus pais .

Móstrame o dedo meñique e vexo unha cicatriz nel , é o recordo da porta de entrada do colexio que quedou para toda a vida.

O COLEXIO DOS NENOS :

AS NENAS NO COLEXIO DE PIDRE :


Naqueles anos os nenos ían a un colexio e as nenas a outro , lembra Emiliano que o de nenas estaba situado á beira da súa casa e o de nenos onde antes comentara , na casa de Rita.

Había uns cuantos nenos máis trastes que outros , entre estes estaban Rogelio Cons , Manuel Segade o de Cecila ( Q.E.P.D. ) Bituco e como non Emiliano.

Aínda se lembra coma se fose onte cando un día prendéronlle lume a un palleiro en casa de Rogelio , a que armaron ese día !

Algúns deles eran uns pouco vagos á hora de facer os deberes , Emiliano encargábase de facerlle os deberes para libralos do castigo.

A TABERNA :


 A avoa de Emiliano era clienta dunha taberna ultramarinos situada en Alba , despois da tenda do Laparuzas , un pouco máis ao fondo , cara á vía do tren , moitas veces tenlle comprado aquel pan de millo cunha banana no medio para que levara á boca o seu netiño pequeno Emiliano , eran tempos duros , con falta de todo , onde escaseaban todo tipo de alimentos , aquela manteiga que servían no colexio era incapaz de tomala , aínda coa necesidade naqueles tempos de botar algo á boca.


Foise para Arxentina coa súa nai á idade de nove anos , o seu pai de nome tamén Emiliano , fixera o servizo militar no Ferrol , tiña intención de seguir a carreira militar , pero unha enfermidade debida a unhas glándulas situadas á altura do pescozo que lle rebentaron estando de servizo non lle permitiron seguir.

EMILIANO , CO SEU PAI E CO SEU TIO , DE FONDO O LUGAR DA RONS :


Despois tívose que poñer a traballar de albanel , o que gañaba non lle daba para comprarse un anaco de pan cun pouco de chourizo , decidiu entón emigrar a Brasil , onde tiña a dous irmáns .

O pai de Emiliano cando chegou a Brasil traballou de albanel , era moi novo cando lle teñen que extirpar un ril , pero aínda así segue traballando, a súa forza de vontade era enorme, foi un galego espectacular, un home sempre alegre , con ganas sempre de cantar e participar en reunións familiares.

Morreu aos 69 anos , unha gran perda , unha gran pena non poder estar connosco , xunto aos teus pais e demais amizades para poder reunirnos e poder celebrar reunións para lembrar os seus tempos e os nosos actuais.


Alí o pai de Emiliano estivo uns anos, pero decidiu un tempo despois irse para a Arxentina , o ambiente en que vivía non lle convencía , quizais debido a que había moita xente de cor e a el non lle inspiraban confianza , había que poñerse na súa situación , un home que saíu de Galicia e o cambio que se atopa nese novo país naqueles anos é brutal , totalmente distinto aos seus hábitos e costumes.

Por iso , que despois de estar uns tres anos en Brasil , decide irse para a Arxentina .

Ao chegar a este novo país é cando reclama á súa muller e os seus fillos , un ano máis tarde sería a súa nai a que acode para xunto eles.

EMILIANO , COS SEUS PAIS E A SÚA IRMÁN:


Aquí quedan as súas terras , onde a avoa de Emiliano era propietaria de gran cantidade de leiras situadas en Pidre , á marxe dereita da estrada en dirección a Santiago .

Fotografia realizada nos terreos dos antepasados de Emiliano , de fronte pódese observar no outro outeiro a Igrexa de San Vicente de Cerponzones


Emiliano cando chega á Arxentina ponse a estudar , son poucos os anos que dedica aos estudos , termina os Estudos Primarios e á idade de trece anos ponse a traballar , eran tempos de botar unha man .


Incorpórase a unha fábrica de televisores , era época do comezo da televisión e a súa dedicación foi tal que estivo practicamente toda a súa vida traballando niso.

A fábrica onde comezou a traballar Emiliano era propiedade de Dumont , unha fábrica de televisores e equipos televisivos.

Os inicios de Emiliano na fábrica de televisores coinciden coa época onde todo o mundo saía a comprar a antena especial para ver unha nova canle , a canle 2 de La Plata.

No ano 1969 instálase a primeira estación para transmisións vía satélite en Balcarce , dando lugar a poder ver a chegada do home á Lúa.

Eran tempos aqueles de series inesquecibles :

Ou Club do Clan, vos Xantares de Mirtha Legrand, As Obras Mestras do Terror con Narciso Ibáñez Menta, Sábados Circulares con Nicolás Mancera , Pepe Biondi, Alberto Migré cos seus telenovelas dá tarde, A porca , por suposto non faltaron as series como Viaxe ao Fondo do Mar , Tato Bores , Bonanza , Ou túnel do tempo , Jim West .


Na súa mocidade atópase cunha bellísima muller , de nome Bety , aquela moza arxentina, de pai árabe e nai alemá , faríase a súa esposa e nai dos seus fillos .


Formaron unha familia onde naceron tres fillos , os cales co paso do tempo déronlles a Bety e a Emiliano catro netos , os seus tesouros .


Emiliano foi un home , como bo galego , moi traballador , non tiña días de descanso , os sábados e domingos aproveitábaos para irse á fábrica de televisores e aprender , non desaproveitaba ningún momento , quería aspirar a máis e ter unha boa posición , para iso sabía que tiña que pasar uns anos de moito sacrificio para sacar á súa familia adiante.

Aínda así tiña tempo para gozar tamén , desde moi novos fanse  socios de dous clubs , situados cerca de donde vivían , e por afinidade e proximidade decidiron facerse socios.

Fanse socios do club Español :

En 1852, co nome da Sala Española de Comercio, constituíuse a primeira asociación que representaba á extensa colectividade española que se atopaba na Arxentina. Ao disolverse en 1857 os seus asociados continuaron reuníndose no que chamaron o Casino Español, constituído o 8 de setembro de 1866, na Rúa Vitoria (actual Hipólito Yrigoyen) e Perú, e logo denominaron en forma definitiva, en 1872, Club Español. 

E tamén do Centro Rexión Leonesa

Fundado o día 2 de xullo de 1916 na capital arxentina, o Centro Rexión Leonesa de Buenos Aires constituíuse como o lugar de reunión de leoneses das tres provincias (algo que indican os seus estatutos) e o núcleo das actividades de salmantinos, zamoranos e leoneses. En 1918 o centro contaba con 154 socios, que en 1920 xa eran 584 e en 1924 chegaban aos 1.079.


Moitas ocasións quixeron nos dous clubs nomealo directivo , pero por falta de tempo nunca quixo , é tal a súa forma de ser que non é capaz de facer unha cousa e que non poida prestarlle o tempo necesaria para poder chegar a bo porto.
Lembra de ir xogar ao Chan do Monte , lembra que antes era todo chairo onde xogaban , non había árbores practicamente .Encantáballe xogar ao fútbol , hoxe en día é seguidor do Boca Júnior , daquel recordo do Chan do Monte , para un neno como él quedoulle gravado.Así é como se vai creando en Emiliano unha necesidade dalgún día ter un campo para él e a súa familia  e con traballo e constancia ao cabo de moitos anos ve lograda a súa ilusión .

A un 600 Km. do lugar da súa residencia , cómprase un terreo , un fermoso terreo de 400 hectáreas , onde existe Serra , porque Buenos Aires é completamente chairo , este lugar é o único que ten Serra .

O lugar coñécese como Sierra de la Ventana é unha localidade situada no partido de Tornquist, ao suroeste da provincia de Buenos Aires, Arxentina. É un dos centros turísticos desa rexión bonaerense.

O Sistema de Ventania, xeograficamente as Serras Austrais do Sur Bonaerense, compóñeno os “cordóns” de Pigüé, Puan, Tres Picos e as estribaciones de Pillahuincó, que se aprecian ben desde a Ruta Nacional 33, logo de pasar por Pigüé e que acompañan (polo nordés) ao viaxeiro cara á cidade de Baía Branca.As serras teñen 195 km de noroeste a suroeste, sendo as máis altas da Provincia de Buenos Aires e pertencen ao Período Terciario.

Alí ten espazo suficiente para ter as súas vacas , os seus porcos , ovellas , galiñas …aproximadamente uns 300 animais en total.

Tamén sementa xirasol , avena , trigo, todo no seu enorme campo rodeado dun río e de moitísimas árbores .


O mellor agasallo para Emiliano é que os seus netos sigan cos seus gustos ,coa sua tradición, co cuidado da finca ,  que sigan coidando esas 120 árbores que recentemente plantaron e que Emiliano lembra emocionado cando lle dixo ao seu neto que tería que pagarlle un diñeiro por axudar na plantación .

A frase con que lle contestou o seu neto quedou gravada para toda a súa vida :

Avó , compartir contigo todo isto é o máis fermoso , non tes que pagarme nada.

Emiliano está namorado de Galicia , un galego organizado , que non pasou nunca fame , pero si moitas necesidades , que fixo a súa prata a base do seu traballo , onde tiveron que pasar corenta anos para poder volver á súa amada terra e revivir os seus recordos de nenez , ao chegar aqueles recordos que tiña de todo o que deixara atrás non tiñan nada que ver co que se atopou , son moitos os lugares que percorre pola súa querida terra e emociónase por cada recuncho galego que acode a visitar , agora cada vez que pode volve ás súas orixes , gústalle a paisaxe dos nosos montes , o mar , as edificacións de pedra , os hórreos …


Pásase horas e horas observando á xente , segue emocionándose ao ver ás mulleres nas faenas do campo , aquelas mulleres con idades avanzadas que lle fai lembrar ás súas avoas Rosa e Casilda , cando facían os traballos do campo , vendo aqueloutras que hai pouco de visita a parroquia de Carril vía como traballaban na recollida da ameixa .

Volve á súa memoria cando neno que lembra tamén ir ao muíño situado no lugar da Balea , á beira do río Rons, ía coa súa avoa desde Pidre , sendo o moi neno recibira a noticia de que unha veciña afogouse nese lugar.

Ás veces tiñan que ir moer a altas horas da madrugada , aqueles camiños de noite de duro inverno , con tormentas , tronos e raios , o vento que facía mover aquelas árbores que acompañan á canle do río Rons ao longo de todo o seu traxecto sementaban ao pequeno Emiliano un medo escénico , lembrando á señora afogada e que detrás daquelas árbores podíalle estar a esperar alguén para Dios saber o que facerlle .


E si , tamén Emiliano lembra de estar na casa da señorita Carmiña e recibir algún ensino do seu parte , os seus recordos son dunha muller con pantalóns , cos ollos pintados , moi extravagante para aquela época , daquela era imaxinable ver na nosa aldea a unha muller así e que por encima fumaba !!!

A SEÑORITA CARMIÑA E RESTOS DA SUA CASA :

Pola época das festas do patrón Emiliano subía coa súa avoa para axudarlle a colocar o posto de rosquillas , tiña sete anos e como neto maior correspondíalle a función de axudar á súa avoa , a avoa adoitaba colocarse á esquerda da subida das escaleiras que van dar á antiga casa dos Caseiros , á dereita colocábase outra señora que vendía caramelos .


Coa súa curta idade Emiliano xa gustaba de gozar dos bailes , e despois de axudar á súa avoa achegábase cara ao palco dos músicos , aquel palco que os homes que compoñían a comisión de festas fixeran con piñeiros e táboas e unhas cantas ramas para cubrilo .

E foi como un dos días de festa xurdiu un flechazo inocente cunha das fillas do Caseiro , unha xoven nena que Emiliano para poder conquistala propúxose unha estratexia.

A pequena era , como antes dixen , filla dos caseiros do cura Don Jesus , o señor Francisco e as señora Dores .

Estes caseiros procedían do pobo de Arzúa .

Tiñan cinco fillos , Concha , Mercedes , María , Pilar e un home bautizado co nome de Vicente en recordo ao patrón da parroquia.

CASA DOS CASEIROS :


Estivera con ela bailando e cando os músicos paraban un momento para descansar fóronse cara ás escaleiras que están situadas na porta lateral da Igrexa , alí sentados empezaron unha charla que Emiliano viu propicia para poder conquistala , díxolle que esperase un momento e foise ao posto dos caramelos , co pillo que era , llas inxenia para que sen darse conta a señora sóubolle ” levar ” un caramelo para a súa ” noiva ” , cousa que lle saíu ben e volveu repetir a pillería de novo para ter el tamén o seu caramelo .

Así foi como se iniciou este idilio , que non durou moito , pois ao pouco tempo Emiliano marchábase moi lonxe e alí quedaba triste e soa o seu primeiro amor infantil chorando á porta da Igrexa.

Quen ía dicir que ao cabo de moitos anos , xa embaraza a súa muller Bety , fai uns corenta anos , nunha visita que realizou Emiliano a Brasil co seu pai para ver aos tíos e curmáns , tiveron que pasar por Uruguai e ao chegar a Montevideo vivía un veciño de Cerponzons , da familia dos jaxes dá Rons , de nome Lino .

Tamén se atopou con outra veciña que viviu no lugar de Tilve , exactamente detrás da Igrexa , en casa dela estiveron convidados a comer e saíu na conversación o nome daquela nena , resulta que vivía coa súa familia xusto enfronte onde eles estaban naquel momento . E Emiliano quixo de novo volver vela , saudáronse e lembraron a historia do seu noivado , a ela fíxolle moita graza aquela anécdota que sucedese fai case corenta anos .

Ao chegar ao destino que tiñan pensado onde se atoparían cos seus parentes levaron unha desagradable noticia , xa non vivían alí , senón nun lugar totalmente oposto onde se atopaban , decidiron tomar rumbo cara ao lugar onde se atopaban vivindo actualmente, por fin atopáronos e por fin puideron reagruparse todos e celebrar o encontro , moitos deles non se levaban e Emiliano foi o artífice que soubo xuntalos de novo .

O mesmo sucedeulle na súa terra natal , tamén o tío Pepe non levaba coa súa irmá que vivía no Castrado , non se querían ver , non sabían o porque estaban enfadados e Emiliano de novo logrou unilos .

Aos poucos , cada vez que viaxaba a Galicia , a ilusión de Emiliano era coñecer a todos os curmáns , foi capaz aos poucos de ir convencéndoos e por fin un ano os xuntos a todos nun restaurante e celebrar unha gran comida familiar , moitos dos seus curmáns felicitábano e dicíanlle que tivo que vir él da Arxentina para poder unir a toda a familia.

Emiliano foi crecendo no seu traballo e aos poucos anos xa tiña o seu propio negocio , tivo épocas boas e outras non tan boas , con ocasións de pasar por momentos moi difíciles cando en varias ocasións trataron de asaltarlles nos seus negocios.

Agora son os seus fillos os que son os que levan o temón da súa empresa , Emiliano traballou o suficiente para que hoxe en día poida vivir sen apuros e poder viaxar coa súa esposa por todas as partes do mundo , viaxaron a Inglaterra , Francia , Austria , Italia , Bélxica, Portugal , Marrocos , Brasil , Chile , Méjico , Cuba , Miami ……agora iranse a Grecia .

A súa maior ilusión cando vai de viaxe é o meterse dentro dá historia dá cidade , o saber a vida dás súas xentes , o sentir dás persoas , de que forma viven e desenvólvense ……

EMILIANO E BETY ACTUALMENTE :

A NAI DE EMILIANO , CARMEN CASTRO , CON 90 AÑOS.

Falleceu o 25 de Xullo do 2017

CARMEN da RONS , Taberneira

CARMEN RECAREY COCHÓN

Filla de Jesus e de Ramona

(24 de Agosto do 1932 /8 de Xuño do 2002 )

Mamá, sigo pensando en ti, sigo estrañándoche

necesítoche, como cando era un neno…

Sei que estás aí, sabes onde estou, onde atoparme

Estás ao meu lado, collendo a miña man, bicándome

abrazándome, protexéndome….

Sigo chorando a túa ausencia, sigo roto por dentro.

Á miña ADORABLE NAI QUE XA NON ESTA CONMIGO :

Todo vai ben menos a túa distancia, eu manteño nos meus pensamentos o calor da túa adorada persoa cando che din o abrazo de despedida. O teu corazón tiña dons especiais que fun descubrindo nos momentos máis importantes da miña vida, sentíame protexido , amado , querido e consentido por ti. Sempre sacabas forzas para darme agarimo, amor, afecto , palabras de alento , de tenrura…..nunca me faltaron.

A ti nai , que sufrías de día e ao descansar de noite soñabas pensando no meu mañá , no meu destino , no que será del, sen dicir nunca nada.

A ti nai , que tantas veces cargáchesme nos teus brazos , sufrindo en carne viva os meus tropezos e alegrándoche dos meus logros , a ti que desde pequeno impregnáchesme de aromas para que sorrise e fose feliz .

A ti nai teño que dicirche , que te amo .Grazas , grazas infinitas por todo o que me deches.

Dezaoito anos xa , nai

Que che fuches do meu lado

En silencio foi a túa partida

Que a sinto día a día.

No teu ventre tivéchesme

No teu colo crieime

Cando me morra , nai

Que me enterren á túa beira !

Que che volto en falta nai !
Que me faltan as miñas raíces !

Que recordo daquela tarde !

Que me fixo romper a alma .

RECORDOS

Os meus recordos sobre a miña nai sempre os teño presente , para min foi unha muller excepcional como nai e como veciña , que mantiña unha relación moi estreita cunha gran maioría de veciños e veciñas da parroquia.

Era unha muller que baixo o meu punto de vista era moi querida polos seus veciños e respetada por todos os seus clientes que durante anos e anos paraban na taberna , tanto nos seus inicios ( na taberna situada enfronte ao colexio que había na casa da señora Hermosinda ) como na Rons.

A taberna de Carmen foi tamén durante muitos anos un ultramarinos , onde aínda recordo coma se fose hoxe , despachábase o aceite a granel , ou como se vendía un cuartillo de viño , uns cordóns para zapatos , ou medio quilo de salvados . A miña nai era a cabeza visible de levar as rendas do negocio , aínda que miña irmá e máis tarde eu botámoslle unha man , ela era a xefa.


Naquela taberna- ultramarinos pasamos parte da nosa vida a miña irmá Carmen e máis eu , os dous fillos que tivo o matrimonio composto por Juan e Carmen .

Porque te fuches , nai ?

Dezaoito anos levo sen ti ,

As raíces da miña vida e do meu sangue

fóronseme contigo, nai

Dezaoito anos que non te abrazo, nai

Dezaoito anos menos me quedan ,

para abrazarche e bicarche, nai

Na terra que ti abonas

algo meu acompáñache .

O teu carón quero estar

cando me chegue o momento

volverei contigo , nai

volverei o teu regazo

a darche o meu abrazo.

Carmen era unha muller que practicamente nunca a verías enfadada , rara a vez que se vise de morros con algún cliente.

Sempre foi unha muller de facer favores se estaba nas súas mans , de axudar no que podía aos máis necesitados , de dar consellos e tratar de poñer paz nas disputas que a veces acontecían cando os homes que por a taberna paraban a tomar a chiquita empezaban a discutir , cousa que sucedía con frecuencia.

Cantos secretos se levaría con ela ? Cantas historias de problemas familiares , en todos os aspectos , sóubose gardar para ela e tratar de interceder e así poder arranxar as cousas entre matrimonios , ou de fillos cos seus pais etc.

Carmen sabia falarlle , trataba de convencer , poñía como referencia á familia , ao respectar ao seu cónxuxe, aos seus fillos …

Eu tiven a ocasión durante anos de ser testemuña diso , e podo asegurar que a miña nai fixo un labor encomiable .

Como non acordarme , por poñer un par de exemplos , daquela veciña que se dedicaba a beber e non facía outra cousa , a de veces que a miña nai animáballe a irse para a súa casa , que alí estaban a lle esperar os seus fillos , que tiña que facerlle a comida , ás veces era a miña nai a que lle daba algo xa preparado para que ao chegar a casa tivesen algo para levar á boca .

E aquel home que cando o vías entrar pola porta xa sabías que esa noite habería balbordo , cantas veces a miña nai deixaba de servirlle , e él insistía e insistía , pero a miña nai sabía ir convencéndoo e aos poucos trataba de que se fose para a súa casa .

Outras veces a cousa non acababa como un quería e terminaba rodando polo chan encerellado con algún veciño co que mantiña algunha pequena liorta , quizais por temas de marcos ou de horarios de auga de servidume.

E alí estaba sempre Carmen , tratando de tranquilizar as cousas , poñendo paz .

Nesta imaxen pódese observar a taberna da RONS :

Miña irmán , Evaristo , Manolo , Lito é máis eu , diante da taberna.

Mentres tanto , eu observaba , aprendía o oficio e escoitaba os consellos dos meus pais , e vía pasar os anos rodeado de moitos veciños , cada un deles ensinábame algo , bo ou malo , a taberna foi para min a Universidade á que nunca chegue a ir , e claro, alí estaba a miña nai para ir indicándome e corrixíndome o que aqueles veciños ensinábanme , alí estaba ela para puntualizar algunhas das cousas que eu oíra e observara e que como neno ás veces non comprendía.

Fun criado entre todos aqueles veciños e veciñas que ao longo da miña vida que pasei na taberna foron pasando por ela , con eles iámonos informándonos daqueles telexornais de branco e negro , entretidos coas películas de Bonanza , coas risas dos Chiripitiflauticos, as pelexas de Urtain ou as vitorias de Angel Nieto.


Carmen podía escribir un libro, foron moitos anos detrás da barra , atendendo desde as seis de mañá , aquel café de pota que ela servía inundaba desde primeiras horas da mañan o cheiro a instancia da taberna , era entrar os clientes e xa estaban pedindo o café recién feito , Carmen nunca quixo poñer cafetera , os seus clientes agradecianllo dicindolle que o seu café era o mellor que eles tomaban por ahí adiante.

Os seus primeiros clientes eran os veciños que traballaban de albañiles , na fábrica de gaseosas ou no serradoiro de Alba ou do Burgo , os cales se desprazaban en bicicleta ou naquelas velosolex.

Tamén eran clientes de primeira hora os camioneiros que viñan coa carga de madeira para Celulosas e Tafisa, ou aqueloutros que viñan cos tanques de aceite , e por suposto os das liñas de autobús , entre eles os de Garrido e A Estradense.

Alí estaba Carmen preparada para servirlle a todos eles o seu café de pota , e de paso , según as preferencias de cada cliente , iba servindo co cafe as copas de sol e sombra , o Ponche Cuesta ou aquelas copas de augardente de herbas ou branca .

Por aquela época xa estabamos instalados na taberna da RONS , recordo que a principios de irnos para este novo emprazamento colocaran de reclamo unha gran copa no exterior da fachada , era unha publicidade do coñac Soberano e víase a moita distancia , daquela , a iluminación pública era practicamente escasa por todo o lugar.

A partir de estar no novo local , Carmen comezou a preparar comidas e ceas , viñan comer os tractoristas , os canteiros …e as ceas normalmente eran para algunha peña que tiñamos na taberna , e moitos anos para as orquestras que viñan polo patrón e o Corpus ás festas da parroquia , hubo unha época que eu tiña polas paredes os póster das orquestas que pasaban por ali .

Carmen era a que levaba todo , axudándolle a miña avoa ao principio e despois a miña irmá mentres non se foi para Barcelona , hasta por levar , era a que sempre daba o grito de auxilio de que na Ponte hubera un accidente , normalmente os accidentes que había eran de noite , a peligrosa curva e a pouco visibilidade daba lugar a elo.

Miña nai , mentras os homes xogaban as cartas ou o dominó sempre aproveitaba para facer algo , ou ben subía a planta darriba, donde tiñamos as habitacions ou andaba a barrer por fora , ela era a que escoitaba o golpe do coche , ou a que miraba que na Ponte faltaballe as barandillas , indicativo de que había un coche no rio.
Tantos anos detrás dunha barra fixeron mella na súa saúde , as súas pernas cheas de varices e as súas mans inchadas eran o reflexo da súa delicada saúde , pero sempre estivo ao pé do cañón , inclusive cando caeu polas escaleiras de casa , uns días no hospital e ao pouco xa estaba de novo á fronte do negocio.

Tamén teño belos recordos sobre a miña infancia coa miña nai e a miña irmá daqueles anos de vacacións que gozamos no Carballiño , e no seu balneario, non se me esquecesen nunca.

Grandes bosques de piñeiros , carballos e tilos rodean ao balneario .

O Balneario está situado no corazón de Galicia , con 195 anos de historia , donde muitas veces foi refuxio e lugar de descanso e inspiración de personaxes ilustres , como a escritora Dona Emilia Pardo Bazán, que o elixiu para escribir a obra O Cisne de Villamorta.

Está situado nunha bela paraxe da comarca do Orcellón , enmarcado polas serras de Martiña , Magdalena e os Montes de Suido e San Mamede.

Recordo que nos anos sesenta era quizáis o máis famoso de todos os que había por Ourense , o que máis mal levaba era a viaxe , naqueles autobuses que a velocidade que alcanzaban como moito sería 60 por hora , engadíndolle a dificultade da estrada, cun continuo traxecto desde Pontevedra cheo de curvas , e ademais daquela era moi estreita comparada á actualidade , moitas veces con problemas de paso ao cruzarse de fronte con algún camión ou autobús , que facía que o noso conductor tivésese que arrimarse o máximo posible á cuneta , onde se apreciaba o precipicio que había debaixo mesmo do teu asento , que medo teño pasado !.

Debido a que a miña nai tiña desde moi nova tivo problemas de saúde , de tipo dixestivo e de reuma , alguén debeu aconsellarlle o realizar unha visita a este balneario , e así foi como durante uns cuantos anos iamos pasar unhas pequenas vacacións e de paso a realizar o que hoxe se coñece como cura hidropínica , que consiste en tomarse un vaso daquela auga sulfurada que ten sabor a ovos chocos .

Fai pouco volvín ao balneario , practicamente está igual que aqueles anos da miña infancia , só falta o reloxo que había na entrada principal , onde ao dar as horas saía un cuco que me embelesaba de tal maneira que podía estar alí esperando outra media hora para que volvese saír para escoitar a súa cucú.


A estancia durante eses anos no balneario e máis tarde a súa viaxe á Arxentina alá polos anos oitenta , foron as vacacións que tivo a miña nai durante toda a súa vida .

Recordo que nuns dos últimos anos de estancia no balneario os meus pais decidiran levar aos meus avós de Campaño , foron uns días inesquecibles con eles , sempre tiven muito cariño os meus avos, os de Campaño eran mui cariñosos conmigo , cada mes durante anos iba a visítalos os sábados pola tarde , muitas conversacions mantiven con eles .

Meus pais na Arxentina pasárono xenial , o meu pai tiña ilusión por ver ás súas irmás e os fillos e fillas delas , e de volverse a atopar con xente coñecida da época que estuvo él emigrado en ese fermoso país , cando chegaron de volta do viaxe a Cerponzons non paraban de comentarme todo o ben que o pasaron naquelas terras.

O demais foi sempre traballar , moitas horas as que pasou detrás dese mostrador , que agora segue aí no mesmo lugar , sen practicamente uso , sen que derramen por el nin unha pinga de viño tinto , seguirá aí por moito tempo , como un recordo , como que se ao chegar a ese lugar tivese a esperanza de ver de novo a Carmen , coa xerra na man , servindo unha cunca e de paso unha tapa daquelas empanadillas de bacallau con pasas , que eran exclusiva dela , polo seu sabor e forma …. tal como as que facía ela non volvín ver unha na vida.

Tamén lembro a época de repartir as roscas de Pascua , os meus pais chegaron a ter polo menos 16 afillados , aqueles días en que viña o panadeiro coas roscas invadía esta vez a taberna co seu cheiro característico e eu apresurábame a levalas a cada casa , era a miña nai a que me dicía como tiña que facer o percorrido e o lugar onde tiña que entregalas.


Unha das cousas que máis lle gustaba á miña nai era cando chegaba o Nadal , recordo que facía un pedido especial ao seu provedor dos produtos de ultramarinos, Victoriano Moldes.

Aqueles turróns duros , que habían que rompelos co martelo, os figos , a champaña, a sidra , e algunha golosa novidade para esa época . Ao chegar a mercadoría , ela indicábame os paquetes de agasallo que tiñamos que preparar , sempre tiña un detalle naquelas épocas cos seus clientes .

Era un agasallo sinxelo , unha botella , uns figos , algún turrón e pouco máis , o envoltorio un papel de xornal, atado con cordel .

Sinxelo , sen adornos , pero con todo o agarimo do mundo cara aos seus veciños e clientes.

Canto che quixemos mamá , canto boto de menos non haberche dito máis veces o que che quería , canto daría por poder abrazarche de novo e dicirche que non che esquezo , que sigo estrañándoche , sempre que chego á Rons manteño no meu recordo cando saías a recibirme co teu sorriso e o teu amor de nai , eso non se esqueze na vida.

Carmen deixounos físicamente o 8 de Xuño do 2002 , pero ela sigue conmigo , no meu corazon.

QUÉROCHE NAI .

Nai miña, aínda estraño,

a túa tenrura e bondade,

a túa beleza e a túa verdade,

e o sacrificio que deches.

A túa paciencia e o amor

aos teus fillos e á vida,

sen que che vises vencida

de tristeza ou de dor.

Nai miña chea de vida,

asi recordarche,

e sempre che mantedrei

aberto ao meu corazon.

GERMÁN PIEDRAS , ENTREVISTA

ENTREVISTA A GERMAN , ORGANIZADOR DA FESTA DO CORPUS DO 2017.


Atopámonos a German por preto dá Ponte Malvar , conducindo ou seu tractor e con dirección ao lugar dá Balea , fíxenlle un sinal e minorou a marcha , coméntelle si tiña uns minutos para concederme un momento e poder facerlle unhas preguntas relacionadas coa organización dá próxima festa do Corpus .

J.J. – Bos días German , acabo de decatarme que este ano van organizar a festa dedicada ao Corpus , que se celebrará o 25 de Xuño, e parece ser que ti é o que se vai a encargar do tema .

GERMAN -Si , non había quen a fixese e estivemos un día na Igrexa falando sobre iso e entón púxenme ao choio para organizala eu.

J.J.- Ti xa tes experiencia na realización deste tipo de festas , cantas veces organizaches festas na parroquia ?

GERMAN -Uf ! Xa fixen unhas cantas , non me acordo cantas fixen , pero xa van unhas cantas , mais o menos fixen uns cinco ou seis anos de festas.

J.J.- Supoño que será unha tarefa que che levará bastante tempo , cuantos días necesitas para organizar todo , que tempo che leva para ir pedindo unha achega aos veciños casa por casa ? Acudes a outras parroquias ?

GERMAN -Depende jajaja , tes que perder moito tempo , ás veces chegas a unha casa e non hai ninguén , outras veces respóndenche que contes con tanto diñeiro pero que volvas outro día a por el .

Por outras parroquias non vou , soamente achegueime a pedir ao lugar de Reiriz, pero para o que se recada e o tempo que perdo non merece a pena ir.
J.J – Parece ser que xa fuches por varios lugares dá parroquia , por onde andaches a pedir , cales sitios che quedan aínda ?

GERMAN -Xa andei pola Mean , Leborei, Cunchido … aínda me faltan os demais lugares , hoxe mesmo , dentro dun momento irei por Pidre e algún outro lugar máis se me dá tempo.


Dicir que hai uns lugares da parroquia que son máis solidarios que outros á hora de facer o seu donativo , de sempre que fixen as festas pasoume o mesmo , uns lugares son máis dados á hora de facer a súa achega que outros.

J.J.-Á hora de pedir a achega aos nosos veciños atoparasche con todo tipo de sorpresas , veciños que non están na casa e tes que volver outro día , outros que che din que non son de aquí e non che dan nada , pero ao final gozan dás festas como un veciño máis etc. Que tes que dicirme a todo isto , ves colaboración na parroquia ?

GERMAN -Algúns se portan de marabilla , outros non queren saber nada , por aquí preto de onde vivo por exemplo hai xente que ten a súa casa aquí , que vive todo o ano e que lle vas a pedir algo e dinche que non che dan nada , que non son de aquí e quedan tan panchos.

J.J – Con respecto á organización dá festa , que axudas tes , pensas conseguir colaboración por parte dá Comunidade de Montes , dás Asociacións etc. ?

GERMAN -Bo , con respecto á Comunidade de Montes , ao principio comentáronme que me ían axudar , pero parece ser que soamente poden facelo para o patrón polo que me acaban de comunicar , eu penso xa que non houbo este ano festas do patrón que podían investir nestas festa , pero bueno , alá eles si poden facelo ou non , penso que podían repartir, e o diñeiro que teñen destinado para o patrón ter unha parte para o Corpus , non sei , eu o que teño claro é que sen axuda ou con axuda vou levar adiante a festa do Corpus.

Eu cando empecei a facer cálculos para saber a canto irá o custo da festa , contaba conque tería algunha colaboración económica da Comunidade de Montes , agora terei que quitar dun lado para outro e así poder cadrar as contas.

Polo que respecta á Asociación de Veciños están a axudarme e vexo que están implicados en colaborar , de momento xa fixeron os trámites oportunos para conseguir uns grupos de gaitas , están a me levar o tema da carteleira etc. 

J.J.- E aínda así , vendo que a realización deste tipo de evento é arduo e custoso , vesche con ganas para organizar a festa do Patrón ?

GERMAN -Se hai quen colabore claro que si , e se non hai quen colabore , tamén !!

E quero decir unha cousa, a partir de agora teño intención de realizar as festas tamén do Patrón mentres o corpo aguante .

J.J.- Algunha outra cousa que quixeses comentar relacionado coas festas ?

GERMAN -Si , eu vou facer as festas coa axuda da Parroquia , nada máis , as festas podemos facelas tranquilamente , só conque todo o mundo arrime o ombreiro , cada un co que poida.

E tamén quería ao finalizar as festas , que se saiba o custo delas e a contribución de cada veciño para que se saiban as contas claras de todo , gustaríame que no teu grupo de Facebook de Cerponzons fixésesme o favor de publicar todo o que custan facelas , grupos de gaitas , orquestras , fogos , permisos etc. e de paso o que os veciños achegaron cada un , eu che pasaréi a lista detallada .

J.J. Pois nada máis German , deséxoche que che salga o mellor posible esta festa e as seguintes , pola miña banda terás a miña colaboración para o que ti creas conveniente.

AS LEITEIRAS 

AS NOSAS LEITEIRAS , A MIÑA HOMENAXE A ESTAS MULLERES DA PARROQUIA ,  EN ESPECIAL A SEÑORA ROSA .

Seguramente moitos dos máis novos que lean este artigo non viviron aqueles anos onde en moitas das parroquias da nosa cidade habían unhas señoras que tiñan un oficio que hai anos desapareceu.

Refírome ás leiteiras e con iso quero facer a miña pequena homenaxe a todas aquelas que pertencen á nosa parroquia , en especial a nosa veciña de Pidre , a señora Rosa Solla Sabaris.


Estas mulleres tiveron un traballo moi sacrificado , primeiro porque tiñan que madrugar moitísimo , antes de chegar á capital para vender o leite tiñan que recollela casa por casa , así todos os días , pensade que ademais tiñan as labores da sua casa , os fillos etc.

Practicamente todos os veciños tiñamos unha ou dúas vacas en cada casa e o leite sobraba , por iso é polo que se vendía a que nos sobraba a estas leiteiras , as cales xa dispoñían dunha rede de clientes fixos na cidade onde lle levaban todolos días o seu produto.

Cada familia pontevedresa tiña a súa propia leiteira , de Tomeza , Lérez , Xeve , Cerponzons…..acudían ao principio cuns cántaros , primeiro na cabeza e máis tarde cun carriño , casa por casa , vendendo o leite das nosas vacas.


Eu aínda teño en mente aquelas leiteiras que todas as mañás pasaban por diante da miña casa , parábanse , recollían o leite e co seu carriño alá íanse a capital,  o seu horario era sempre o mesmo , sabían que tiñan que entregar o leite aos seus respectivos clientes naquela hora acordada, e todos os días os clientes de cada unha delas recibían a chamada da súa leiteira á porta da súa casa , sempre á mesma hora .


Algúns daqueles clientes comentábanme  que sendo eles uns nenos lembraban á señora leiteira coma se fose hoxe , dicíame fai un tempo José Luis que todos os días cando soaba o timbre xa sabían que era a leiteira , tiña algo especial ao pulsalo que xa ao momento a súa nai advertía que fosen abrir a porta que xa chegara a leiteira.

Lembra José Luis que ao ferver o leite formábase unha capa de nata duns tres centímetros de espesor que se utilizaba para untar no pan e tomábanllo de merenda , tamén a súa nai utilizábaa para facer manteiga e algún que outro biscoito.


Tíñanlle moito agarimo , pois era unha persoa que se facía querer e en datas sinaladas leváballes algún obsequio tradicional da súa casa , uns ovos , unhas mazás , laranxas, figos….era como un integrante máis da familia.

Toda unha vida de arriba para abaixo , sígoas lembrando igual que antes , así como baixaban á primeira hora da mañá , como tamén cando subían para as súas casas , o seu rostro reflectía o duro que era percorrer tantos quilómetros para arriba e para abaixo, cantas molladuras, canto frío pasaron…..Pero nunca se viñan abaixo , era o seu medio de vida e nunca desfaleceron, ata que sobre o ano 1976 unha orde ministerial outorgou ás Centrais Leiteiras a venda exclusiva do leite fresco e prohíbese totalmente a venda a granel.

A cousa xa viña de moi atrás, era polo ano 1952 cando un Decreto de Presidencia indicaba que quedaba prohibida a venda de leite de vaca a granel por temas de saúde e que as Centrais Leiteiras comprarían todo o leite, polo cal o prexuízo económico que se lle puidese causar desaparecía e ademais así evitaban que tivesen que desprazarse todos os días para realizar a venda do produto.


Supoño que se faría de boa fe a de prohibir este tipo de venda por temas de salubridade , pero aquelas merendas co pan e a nata , os biscoitos e a mantequilla que se facía en casa de José Luis como en tantas outras nunca máis se volvería a repetir.

Pero con esta Orde do Ministerio do ano 76 empezou o momento en que en moitas casas fóronse desfacendo das súas vacas , porque aúnque prometeuse que as Centrais recollerían o leite , os prezos a que a pagaban eran a menos da metade que as leiteiras nola pagaban a nós . E claro , era moita leite a que daba unha vaca para bebérnola toda nas nosas casas, así que non quedaba máis remedio, os meus pais e os demáis Veciños tiveron que ir vendendo as vacas.


Se facemos un cálculo así por encima , fai uns trinta anos , na Parroquia de Cerponzons había en cada casa polo menos unha vaca , cando non dúas ou tres…Poderiamos calcular que habería polo menos unhas 400 vacas , hoxe non creo que chegue a unha ducia.


Como dicía José Luis,  hoxe en día el ten unha dúbida , se esa cousa branca envasada nun cartón e que pode ser enteira , desnatada ou semidesnatada , teña algo que ver coas vacas , porque mesmo algunhas marcas din que lle engaden calcio e vitaminas . Ao leite de Rosa non había que engadirlle nada, era pura leite recién saída do teto é con todalas vitaminas incluidas, nin máis nin menos

A labor de Rosa foi máis aló de vender leite, grazas a ela e ás demais mulleres das nosas aldeas que acudían coas súas verduras, froitas, leña etc. foron portadoras da nosa cultura popular levándoa á cidade e dándo a coñecer os costumes, sendo ademais parte activa do noso idioma falándoo e levándoo porta a porta.

ROSA, NON TE ESQUECEREMOS, XA FORMAS PARTE DA NOSA MEMORIA.

Rosa xunto a Srta. Carmiña

( Agradezementos a J.L. Sieira e A.Fernandez )

O día 2 de Febreiro do 2018 aparece esta carta relacionada coas leiteiras no Diario de Pontevedra , pensó que sería unha boa idea :



Antonio González Calviño

RECORDOS DA SÚA FILLA DIGNA :

Recordo a Digna falar do seu pai na Historia de amor :

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2016/11/01/unha-historia-de-amor/ )

e comentábame a mala sorte que tivo coa súa enfermidade , á temperá idade de 42 anos.

Chamábase Antonio González Calviño , era do lugar de A Mean , e era máis coñecido na parroquia por Antonio Calviño , un home cheo de saúde , bo esposo , bo pai e con toda unha  vida por diante.Hai moitos anos disto , imaxinarvos que che diagnostiquen un tumor cerebral , aínda hoxe en día non sabes que ocorrerá despois dunha operación tan complicada como é esta.

Antonio traballou na fábrica de minerais da Cros , situada na Gándara , comenzou  a funcionar a fabrica sobre o ano 1954.

A fábrica era e segue sendo impresionante , cunha gran nave principal que tiña un gran espazo de almacenamento , concibido como unha gran estrutura de formigón a súa nave central , de considerable altura ,está constituída por unha cuberta curva formada por arcos atirantados .

( Para mais información da fabrica : http://pontevedraviva.com/xeral/19631/proponen-fabrica-cross-inclua-catalogo-bens-culturais-galicia/?lang=es )

Cando comezou a traballar na Cros tiña 19 anos , cargaba sacos de mineral durante 10 horas ao día , facendo enormes esforzos , algúns dos seus compañeiros de traballo non eran capaces de chegar á altura dos camións , entón el ofrecíase para axudalos.

Tiña un amigo , veciño de San Cayetano , o señor Herminio , un bo home e bo amigo , lembra Digna que o seu pai chegou un día a casa chorando , o seu compañeiro Herminio falecera ao ser esmagado por unha carga de mineral , pobre home , tiña tan só 36 anos .

 

A ENFERMEDADE .

A súa familia sabia daquela que se lograba sobrevivir á operación ían quedar secuelas que tería que vivir con elas o resto da súa vida.Despois dunha operación deste tipo , comezaba para Antonio unha nova vida que levou moitas limitacións.

A operación desenvolveuse en Madrid , no hospital da Paz , naqueles anos era o mellor centro hospitalario para este tipo de operacións.
Unha operación  moi delicada , tivéronlle que abrir a cabeza por tres partes diferentes para poder chegar ao tumor .
Esta intervención déixoo como estaba previsto con secuelas graves , media cara paralizada e a boca torcida , ademais dun ollo practicamente pechado , que sempre lle deu unha dor inmensa.
Á parte destas secuelas , era moi frecuente os ataques que lle daban e que lle facían perder o equilibrio e caerse , recibindo continuamente fortes golpes .
A súa filla Digna aínda lembra coma se fose hoxe a de veces que acudía a socorrerlle , prostrábase ante o seu querido pai tratando de reanimalo ata que volvía en si , muitas de esas veces perdía o coñocemento e tiñan que chamar a ambulancia.
Así foi a súa vida durante 26 amargados anos con esa tortura ata que falleceu.
Así viviu Digna a súa nenez desde os 15 anos , marcada por esta situación que lle afectou moitísimo anímicamente.


Enviamoslle unha forte aperta a Digna .