ARTE-JOSÉ PIÑEIRO

José Piñeiro ( Marín ).
Coñecín a Piñeiro polos anos oitenta, cada certo tempo viña polo meu lugar de traballo, daquela o seu corpo xa estaba medio encorvado e recordo qu sempre tiña as mans molladas, quizais por algún problema nas súas mans, tiña a necesidade de ir ao baño cada certo tempo a lavalas.

A súa familia era moi coñecida en Marín, posuían un barco que era un dos mellores da Vila marinense, seguramente Piñeiro traballou na mar, non estou seguro, e debido á súa enfermidade deixou de facelo. A maioría das súas obras sempre estaban relacionadas coa xente e todo aquilo que tivese relación co mar.

Das súas obras teño estas catro en propiedade, gárdoas con moitísimo agarimo :

O CAMIÑO PORTUGUÉS O SEU PASO POR CERPONZÓNS 

Con motivo do próximo Ano Santo, desde a parroquia milenaria de Cerponzóns invito a coñocer o percorrido do Camiño Portugués ao seu paso por ela. Hai moitos datos onde se da a coñocer que a peregrinación a Santiago lévase facendo desde o S. XII, aínda así, xa hai indicios que existía tal costume desde a época altomedieval. O peregrino que fai o Camiño Portugués por Galicia atópase con multitude de antigos camiños, desde os cales o peregrino irá atopando ao seu paso  tramos de bosques autóctonos, observará en momentos determinados como as xentes traballan as terras de labor, pasará polas aldeas que conteñen un enorme patrimonio, igrexas, capelas, casas retorais, cruceiros, hórreos, palomares…ríos cos seus pasales e pontes de trazas medievais…unha sensación máxica será na que se atope o peregrino logo de abandoar a cidade chea de edificios, os coches e os tramos de estrada co perigo correspondente, precisamente unha das aldeas que son parte do Camiño Portugués e Cerponzóns. Un pouco antes de comezar o Camiño pola nosa parroquia atopámosnos coa parroquia de Alba,  queremos ir relatando o Camiño a partir de nosa veciña parroquia, e ten un porqué interesantísimo… Comezamos o noso percorrido na igrexa de Santa María de Alba, foi construída en 1595 baixo a dirección de Mateo López, e herdeira do templo consagrado polo século XII por Diego Gelmírez para reconvertela en diócesis, máis tarde no S. XVIII foi reformada e aproveitouse ese momento para construír a casa rectoral.
Podíamos nomear muitos peregrinos mui relevantes que fixeron o Camiño, precisamente un dos que merece saber do seu peregrinaxe foi Diego Gelmírez: https://roquecerponzons.wordpress.com/2016/12/12/o-paso-de-diego-gelmirez-por-guxilde-alba-e-cerponzons/
Ás portas da casa podemos observar unha estatua de granito en recordo a un cura que tiveron os feligreses de Alba e que como mostra de gratitude quixeron reflectir dese xeito, uns metros máis adiante unha cabaza de granito cun bordón, fai que moitos peregrinos párense a fotografarse con ela, remata o lugar da igrexa cun cruceiro que hai un pouco máis adiante, seguimos o noso camiñar en dirección a San Caetano Poucos metros máis o Camiño afronta un tramo un pouco complicado, hai que dicir que nestes momentos comezaron as obras que permitirán corrixir os perigos que axexan ao peregrino e por suposto tamén aos veciños do lugar de San Caetano. Ao pasar por baixo da ponte do ferrocarril, atopámosnos coas obras que realiza a Xunta de Galicia para mellorar a senda peonil, e precisamente neste lugar o motivo polo cal comezamos a relatar desde Alba… Nos primeiros días do mes de Setembro varios membros da Asociación de Veciños estivemos visitando o lugar das obras da senda peonil , tiñamos varios motivos polos cales queriamos estar en contacto cos enxeñeiros e encargados das obras que alí se estaban levando a cabo. Si nos situamos debaixo da ponte do ferrocarril e ímosnos en dirección á capela de San Caetano, a poucos metros da devandita ponte  atopamos a un operario que estaba realizando unha limpeza e tomando nota de paso da CALZADA ROMANA, coñecida como VÍA XIX. A sorpresa foi maiúscula, a nosa curiosidade fixo que nos achegásemos ao operario e preguntásemoslle que intencións tiñan con aquel descubrimento, a súa contestación foi categórica: tómase nota do atopado e ao momento vólvese a tapar. A nosa reacción foi de incredulidade, pero non se podía deixar algo da VÍA XIX á vista dos peregrinos ? Volveu contestarnos o operario : Mellor que quede tapada, pois podían facer dano nela, xa sabedes… Antes de irnos do lugar puidemos realizar un par de fotografías, foi un pouco antes de ocultar de novo a Calzada Romana :
CALZADA ROMANA VÍA XIX, LUGAR DE GUXILDE
Unha verdadeira magoa que non quedase un pouco da Calzada Romana ao descuberto, pois queda aos pés do peregrino, na seguinte fotografía pódese observar por onde vai a senda peonil, parte da Calzada Romana queda debaixo de dita senda, a outra parte queda á esquerda do peregrino totalmente libre. Esto é como está quedando :
Senda peonil, debaixo, enterrada, a VÍA XIX
Con tristeza por non poder observar a Calzada Romana, seguimos dirección á Capela de San Caetano, situada nuns dos lugares máis importantes de Cerponzóns, Alba e demais parroquias, podemos dicir, sen lugar a equivocarnos, grazas ao investigador Xosé M. Pereira, que este lugar era o Km. 0 de Pontevedra a Santiago.  En San Caetano de Alba, onde se atopa a capela homónima do XVIII, atópanse os límites das parroquias de Alba e Cerponzóns : o Río Rons e a Ponte de San Caetano (antiguamente coñecido por Ponte Beán).
Debemos pararnos neste sitio para saber da súa historia, recomendámosvos entrar nesta ligazón : https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/12/17/ponte-bean-por-xose-manuel-pereira-fernandez/
Debido ás obras que se realizan ímonos a atopar no contorno da capela unha nova pavimentación a base de losa de granito e a senda compartida. Tamén se colocará unha barreira de seguridade, que substitúe a anterior, a idea era colocar un murete de pedra, pero non pode ser executado debido a que contraven as normas de seguridade vial. En fronte á capela e debido á estreiteza da Ponte Beán, realízase unha pasarela que irá paralela a devandita ponte, os materiais serán a base de formigón e aceiro. A súa separación da Ponte Beán será duns dous a tres metros, o que fará que non se poida observar debidamente os seus tres arcos. E logo desa pasarela está situado o lavadoiro, enfrente mismo, pero xa en terreos de Cerponzóns atopámosnos cun elemento patrimonial que a Asc. de Veciños O Chedeiro de Cerponzóns estivo reclamando que se tivese en conta : A FONTE DE PONTE BEÁN.
FONTE DE PONTE BEÁN       
Hai testemuños onde recordan que de toda a vida a Fonte de Ponte Beán nunca quedara seca, unha fonte que algún veciño ten curado coas infusiones realizadas con varios tipos de herbas e con auga de varias fontes que nunca se secasen, entre elas a que estamos referenciado.
Como exemplo aconsellámosvos entrar no seguinte enlace : https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/01/30/as-fontes-milagreiras-cerponzons-1000-anos-de-historia/
Logo da fonte atopámosnos coa nova senda peonil realizado ao retranquear o muro de pedra alí existente, ademáis para iso tiveron que cortar un nogal que había á beira mesmo de devandito muro, contaba cun feixe de anos. Desta forma entramos no tramo de San Caetano, que pertenece a nosa parroquia de Cerponzóns, onde o Camiño Portugués visita outros dous dos  lugares de Cerponzóns : Leborei e O Castrado, comezando a zona máis tranquila, fermosa e máxica á vez. Nada máis deixar atrás a estrada PO225  penetrámonos nun vial que nos levará ao lugar de Leborei ou a seguir polo trazado do Camiño, antes quédanos a man esquerda unha Pontella sobre o Río Gandara, por certo, está pedindo a gritos unha limpeza e ademáis que deixen o paso aberto que hai desde sempre polo lugar.
Tamén cabe destacar a historia do Barón de Rosmithal, pasou en Leborei…https://roquecerponzons.wordpress.com/category/o-baron-leon-de-rosmithal-por-cerponzons/
A trescentos metros aproximadamente ímosnos atopar cunha pequena área de descanso, nela veredes unha réplica do Miliario de Magencio (doada pola Exc. Diputacion de Pontevedra), tendes un enlace relacionado con Miliario :
https://roquecerponzons.wordpress.com/2016/10/08/o-miliario-de-cerponzons/
Á beira mesmo do Miliario de Magencio colocouse un fito informativo, relacionado precisamente co Miliario, escrito en dous idiomas (castelán e inglés), a súa recente colocación foi grazas á colaboración da Concejalía de Promoción Económica e Turismo dependente do Concello de Pontevedra.
Máis información relacionada co fito : https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/09/13/fito-conmemorativo/
Detrás do Miliario, ao fondo, atópase o muiño do cura, actualmente en ruínas e cuberto de maleza. Deixamos atrás o Miliario e dirixímosnos polo vial en dirección ao lugar de O Castrado, o primeiro que nos imos a atopar é cun fermoso hórreo de madeira. Na nosa parroquia, como na maioría de todas as de Galicia, contamos con multitudes de hórreos, unha construción típica da nosa terra e do noroeste peninsular. Cando no século XVI coa chegada da pataca e o millo desde América, os hórreos teñen unha función determinante para que estos produtos sé sequen no seu interior, é ademáis estean resguardados da humidade como dos animais roedores. Un hórreo é unha construción con xeito de silo, moi aireado e palafitíco, é dicir, que está elevado do chan por uns pés, cunha orientación de forma que as correntes de aire teñan a súa función no seu interior. Pero segundo os últimos estudos os silos de estilo palafitíco xa eran habituais desde a Antigüidade en moitos lugares de Europa, especialmente nos lugares como é o caso noso, eran necesarios debido á humidade presente na nosa meteoroloxía.Fálase de que seguramente desde o Neolitico xa estarían presentes en diferentes formas coa función de gardar diferentes tipos de cereales. Coa chegada do maíz, o hórreo galego convértese nunha tipoloxía arquitectónica propia e diferenciada. Por iso que aínda que hoxe en día xa non se utilizan prácticamente para o que foron creados, seguimos manténdoos como un ben patrimonial que debemos de coidar e non deixar que se veñan abaixo.
Despois do horreos atopámosnos varias casas, nalgunha delas podemos observar algún hórreo de pedra, e un pouco antes de deixar dúas casas que compoñen este núcleo, atopamos a man esquerda un pequeno camiño que nos conduce a unha ponte que antigamente era utilizada para chegar á estrada de Vilagarcia, ou ben para ir as parroquias de Campañó, A Devesa
Un pouco máis adiante encontrouse o : AGRO DE DEUS (Necrópole romana) No ano 2011, debido as obras do Ave, faise un estudo no contorno do Camiño Portugués, unha escavación arqueolóxica onde encontran fragmentos cerámicos, de ferro,  de oso, de vidrio e de bronce. Os estudos realizados indicaron que se trataban de cerámicas da época tardorromana que se move entre os séculos IV E VII, hoxe en día están depositadas no Museo de Pontevedra.
Señalado con unha chincheta o lugar aproximado dónde encontraron o xacemento.
  Estamos no paraíso… Vas andar entre piñeiros, carballos, castiñeiros…quizáis teñas a sorte de ver voar algún ave rapaz, como o falcón peregrino, ou poderás apreciar especies paseriformes que abundan ao longo desta paisaxe, mirlos, gorrions, urracas, pombas, estorninos…terás o pracer de escoitalos nalgún momento, xunto o son dos teus pasos e o correr das augas do riachuelo da Barbeita e do río Gandara.
Rematamos o noso percorrido polo Camiño no lugar coñocido por Pozo Negro…dónde de seguido comenza o Concello de Barro… NOTA : IREI APORTANDO MÁIS INFORMACIÓN RELACIONADA COAS OBRAS QUE ESTANSE ACOMETER EN SAN CAETANO. 

FITO CONMEMORATIVO

ASC. DE VECIÑOS O CHEDEIRO DE CERPONZÓNS.

11/09/2020

Dentro das poucas actividades, debido ao COVID 19, que se levan a cabo con motivo da celebración do 40 aniversario da creación da Asc. de Veciños O Chedeiro de Cerponzóns , informámosvos que grazas á colaboración da Concellería de Promoción Económica e Turismo acabase de inaugurar un cartel informativo no lugar de Leborei, á beira de onde está instalado desde fai uns meses o Miliario de Magencio.

Un cartel que dá a bienvenida aos peregrinos que fan o Camiño Portugués, indicándolles que están pasando pola parroquia milenaria de Cerponzóns, ademais que están pasando polas inmediacións da Vía Romana XIX. Tamén se lle indica no cartel a razón pola que está colocado o milenario de Magencio, finaliza o texto indicando os quilómetros que faltan desde este lugar ata Santiago e desexándolles bo camiño.

Agradecemos á Concellala Yoya Blanco a colaboración que tivemos desde a súa Concellería financiando este proxecto.

Bienvenidos a la parroquia

milenaria de Cerponzóns

Por estos parajes pasaba la Vía Romana XIX construida hace 2000 años.

En el año 350d.C. se colocó muy cerca de aquí un Miliario en honor al Emperador Magnencio. Los miliarios tenían la función de indicar las distancias entre ciudades o las referencias del Imperio Romano.

El Miliario original se conserva actualmente en el Museo de Pontevedra.

Los vecinos de Cerponzóns te desean buen camino.

Faltan 57,8 kms a Santiago

Welcome to the millenial parish

of Cerponzóns.

The Roman Route XIX that was built 2000 years ago goes through this parish. In 350 B.C. a milestone honouring the Emperor Magnentius was placed very close to this place.

The main purpose of the milestones was to inform about the distances between the cities or the Roman Empire references.

The original milestone is currently kept in the Pontevedra museum.

Cerponzon’s neighbours would like to wish you a pleasant way.

57,8 kms to Santiago
Diversos medios de comunicación fixeronse eco da nova :

«Bienvenidos a la parroquia milenaria de Cerponzóns. Por estos parajes pasaba la Vía Romana XIX construida hace 2000 años.

En el año 350 se colocó muy cerca de aquí un miliario en honor al emperador Magnencio. Los miliarios tenían la función de indicar las distancias entre ciudades o las referencias del Imperio Romano. El miliario original se conserva actualmente en el Museo de Pontevedra. Los vecinos de Cerponzóns te desean buen camino. Faltan 57,8 kilómetros a Santiago». Los peregrinos que hagan el Camino Portugués se encuentran desde ayer un hito que incluye una placa con esta inscripción, en castellano y en inglés, en el lugar de Leborei.

La concejala de Turismo, Yoya Blanco (PSOE), acompañó ayer a la presidenta y al secretario de la asociación O Chedeiro, Liliana Casás y Juan José Esperón, en la inauguración del hito kilométrico. «Os miliarios romanos -recordó Blanco- tiñan a función de indicar as distancias entre cidades, e esa é precisamente unha das funcións que cumpre este ‘miliario’ moderno que acabamos de instalar neste punto da Ruta Xacobea con tanto valor histórico, ademais de darlles a benvida aos peregrinos á milenaria parroquia de Cerponzóns e desexarlles que teñan bo Camiño».

La presidenta de O Chedeiro agradeció al Concello su apoyo para atender la petición vecinal que instalar este elemento de atracción turística, máxime «nestes tempos tan difíciles nos que resulta moi complicado facer cousas». Casás aprovechó para invitar a los pontevedreses, «os urbanitas e os veciños das demais parroquias, que veñan a coñecer Cerponzóns, que non se van arrepentir».

Cerponzóns celebró durante el año pasado con diversos actos, incluida la publicación de un libro y la edición de un documental audiovisual, los mil años desde la primera referencia de la existencia de la parroquia.



OFICIOS DOS VECIÑOS (XIV) CRIADA/O

CRIADA/O : Persoa que realiza as labores domésticas dunha casa, a cambio dun salario (RAG).
AMA DE CRÍA: Muller que cría e dá de mamar a unha criatura allea.
Os oficios de criada/o tiña a función de realizar o traballo doméstico e do campo, normalmente desempeñaban este traballo en aquelas casas podentes.

A maioría que coñocin dá parroquia, ou que me foron comentando os veciños e veciñas, eran mulleres. A súa actividade era a de realizar as tarefas domésticas, cociñar, lavar a roupa, pasarlle o ferro, a limpeza xeral dá casa, ir a mercar comida…ademáis tiñan que traballar as leiras, as viñas, coidar as galiñas, os porcos, as vacas…Por todo isto recibían comida, durmida, roupa, e algún que outro carto.

Hai un libro titulado Historia dá vida cotiá en Galicia, de Xavier Castro, no que refierese ao oficio de criadas con esta frase : Servir era o pan do demo. Tamén comenta que unha muller poñiase a servir para fuxir dá miseria, ou para poder conseguir un pouco de cartos para a dote, xa que practicamente non gastaba nada do que gañaba.

Daquela os contratos eran de palabra, e muitas dás mulleres que ían a traballar a cidade tiñan que levar un papel asinado polo cura dá parroquia, onde informaba dá boa moral e do cumprimento dá relixión cristiá.

Aínda que non hai moitas referencias sobre o oficio de criado ou criada, como tamén ama de cría, na nosa parroquia de Cerponzóns atopamos documentación que nos indica que polo ano 1650 Jacome Carro estaba de criado do Licenciado D. Juan Ossorio, en 1690 un veciño de Pidre chamado Baltasar Melón, propietario dun muíño denominado Muíño da Balea, tivo un xuízo contra o alférez Miguel Cabaleiro, veciño de Lerez, este tiña aos seus servizos como criada a María Parada, que lle foi de testigo.

Precisamente no lugar de Pidre, recordo a un home de nome José (O Pacheco), que estivo de criado nunha casa duns parentes meus, se mal non recordo estivo a desempeñar o oficio en casa das miñas tías Sabina e Juanita polos anos 60/70, miñas tías tiveron outro criado máis, creo lembrar que se chamaba Ramón. Tamén en Pidre estiveron como criadas Carmen e Olguita, estas dúas mulleres na casa de tía Dora.

Que oficio máis escravo e máis duro, e moitas das veces mal pago, inclusive había quen se aproveitaba dos nenos e das nenas, que eran de familia pobre, e que para poder levar un anaco de pan á boca deixaban de ir á escola para irlle a traballar nalgunha faena do campo.

Criadas que facían de todo, parece que estou a ver a unha das que coñecín que servía nunha casa, a imaxe que teño é vela de xeonllos, limpando o chan de madeira, un cepillo, auga e lixivia, eran os seus acompañantes…

Homes que eran serviciales a moreas, traballando de sol a sol, todos os días da semana, duros como cañotos. Falando de cañotos, houbo un que era un homazo, resulta que o dono da casa onde traballaba foi con él un día para axudarlle a arrincar uns cañotos de piñeiro, mentres o dono arrincaba un, él xa levaba tres ou catro.

Facendo un repaso lembramos coma xa dixen antes a José, Ramón, Carmen e Olguita. Pero quizáis os máis recordados sexan Camilo O Suca, Carmen a Petela ou Jaime O Chelo, que ainda sigue facendo as funcions de criado que tivo desde sendo un neno. Menos mal que agora Lola e Chicha xa non teñen tres vacas e as fincas non se traballan coma antes, grazas a eso Jaime pode levar unha vida máis relaxada, ben o merece.

GENOVEVA, AMA DE CRÍA e CRIADA.

Na parroquia a criada que máis lembramos e Genoveva, a que durante moitos anos (uns sesenta) estivo ao servizo da familia Señorans.

Por aqueles anos de principios do S. XX dábase con frecuencia que nas casas da xente máis rica, as mulleres que estaban embarazadas e que non querían estragar os seus corpos, contrataban a amas de cría, para que fixesen a función de aleitar aos recentemente nados, era a función principal das amas de cría: alimentar co leite dos seus peitos aos nenos alleos.

Genoveva comezou traballando desde moi xoven na casa dos Señorans, pero non foi precisamente porque a señora quixese coidarse como outras, todo foi debido a que o que ía ser unha feliz noticia na familia Señoráns pasou a ser unha desgraza, morrer no parto ao dar a luz.

Genoveva era natural de Triñáns, un lugar de Boiro, naquel momento que foron contratala era nai solteira, podédesvos imaxinar a situación, na súa casa a necesidade era moita e a ocasión de poder estar a vivir mellor chamou á súa porta. Os seus pais quedaron coidando do seu fillo que apenas tiña un ano e Genoveva marchou para Cerponzóns, alí esperábaa Pepe, o que para ela sería realmente o seu verdadeiro fillo, durante toda a súa vida se desviviu por él.

Foi toda unha vida a que desempeñou como criada coa familia Señorans, Genoveva pasou de ama de cría a criada para sempre, abarcando todo tipo de labores, tanto as de casa coma as do campo.

Co tempo chegou a ser unha máis no grupo familiar, ela desempeñou un papel fundamental coa familia numerosa que chegou a ter o seu “fillo” Pepe, ata oito fillos.

ERA DURA COMA UN CAÑOTO !

A Genoveva tanto a podías ver nos quefaceres da casa, como no enorme xardín que coidaba con moito mimo, encantábanlle as flores, era habitual que todos os venres do ano baixase á cidade, sempre a vías pasar cun cesto cheo de patacas, cebolas, ovos, verdura…e tamén flores, nunca faltaba o precioso ramo de flores.

Era tal o agarimo ás flores, que algunha vez as veciñas pedíanlle un esqueje determinado, a súa contestación era sempre a mesma : eres mui pedichona, xa che din fai uns días un.

Pero o traballo de Genoveva ía máis aló daquela casa, a leira e o seu xardín. Podíala ver no lugar de O Cañoto, colocando a roupa ao clareo, que precisamente lavaba no Río Rons. Ou a podías ver en moitas das propiedades que tiñan a familia, o mesmo estaba a cavar como recollendo herba ou sementando, cunha particularidade, sempre a vías descalza, fóra o sitio que fóra, ela ía sempre descalza.

Era raro vela enferma, e se algunha vez tiña algunha dor, unha aspirina (adoitaba tomala sen líquido ningún) e a súa dor solucionada. As súas veciñas cando falaban sobre ela, dicían o mesmo : E máis dura que un cañoto !

Genoveva botouse a casa encima, era a AMA, así foi que a querían como a ninguén, considerábana como parte da familia e coidárona ata o fin da súa vida.

Aínda así Genoveva, aínda que os quería a todos, tiña sempre máis predilección por uns que por outros. Por suposto que a quen máis quería era ao seu “fillo” Pepe.

Loqueaba por Pepe, sempre que chegaba á taberna poñíase a falar coa miña nai e despois de pedirlle os produtos que necesitaba, ou de encargarlle uns xurelitos para que despois achegásello á súa casa, saía en conversación o seu Pepe :

Carmen, non sabes ben o traballo que ten ! A súa cabeciña ten muito traballo !

Tamén lle tiña moito agarimo a Carlos, un dos fillos de Pepe, era habitual que só cando Carlos viña de visita, Genoveva compraba tetilla e membrillo, debido a que a Carlos encantáballe de merenda.

Por certo que cando a miña nai enviáballe o peixe, adoitaba chamar á súa neta Marita e a unha veciñiña de nome Merchi, elas dous levábanlle o peixe. Genoveva dáballe unha peseta de propina a Merchi e a Marita dicíalle que a ela non lle daba nada porque era familia dos que tiñan a taberna, que era xente rica ! Non vexades o enfado que se traía a nena ao chegar a casa !

Sendo xa maior a Genoveva nunca lle faltou quen mirase por ela, por suposto o seu “fillo” Pepe visitábaa todas as tardes, desde Pontevedra traíalle un croissant, que xunto o seu café con leite, era o que ceaba. Tamén tiñan conta dela as veciñas que vivían o carón da súa casa, todas elas lémbrana con moito agarimo.

Hai uns días quedei cunhas veciñas, quería que me contasen os recordos que tiñan de Genoveva, sentámonos enfronte á casa dos Señorans, nunhas pedras que están situadas debaixo dos carballos centenarios, testemuñas mudas de toda unha vida de Genoveva.

Juan, o que peor levaba Genoveva era cando os nenos e as nenas poñíanse a xogar ao balón aquí, pois o can que tiña volvíase tolo e daquela estaba atado, non había correa nin cadea que lle aguantasen, rompíaas todas. Así que, cando o balón coábase na horta de Genoveva, os rapaces quedaban sen el, jajaja.

Os anos foron pasando e a saúde foi deteriorándose, a familia de Genoveva decidiu internala nunha residencia en Pontevedra, alí estaría mellor coidada, despois, cando non se valía por sí sola, finalizou noutro centro situado nas Inas, Genoveva contaba con 98 anos cando faleceu, era o 31 de Decembro do 1997.

CITAS LITERARIAS (9) CUADERNOS DE ESTUDIOS GALLEGOS.

CUADERNOS DE ESTUDIOS GALLEGOS (Tomo XL, fascículo 105)

A PEDRA PINELA-MARCO DE COTO
A cuestión pois é coñocer o punto onde se achaba o derradeiro: Marco do coto a “PEDRA PINELA”.

Os devanditos protocolos, dinnos con toda certeza que a tal piedra Marco do Coto, achabase no meio da Ría de Pontevedra; que a ela chegábase polo camiño do embarcadeiro da Barca da Mercé, lindeiro como se sabe da Campañó e San Salvador de Poio; sobro do embarcadeiro o Marqués de Riestra nos derradeiros anos do século XIX, mandóu enxergar unha ponte de madeira, logo á de pedra, cemento e ferro, segun se acha no intre.

Nos derradeiros meses do ano 1988, co gallo de unha nova e mais ampla estrada pola beira do Lérez cortaron a Ponte da Barca. O traballar más cimentacións para os novos arcos de paso para a dita rua e rebaixar as terras para a estrada; a beiriña da Ponte e banda de Pontevedra a esquerda do Rio, a meiados do derradeiro século debeu acharse case que no meio das augas, como din os documentos, sobro de todo nas mareas outas.

¿Será esta longa pedra, arestora descuberta e que poidemos ollar dinamitada os poucos días para dar paso comenente a pista de rodaxe para a ampla e nova rua de Beiramar pontevedresa a PEDRA PINELA ?

Coidamos que é o mais probable. De ser esto así teriamos o descuberto a tantas veces nomeada PEDRA PINELA e Marco do Coto, que divideu as terras episcopais pontevedresas, as mosteirais de Poio e Lérez e as parroquias de Campañó, Santa María de Pontevedra, San Salvador e San Xoán de Poio.

Dende as liquidacións das xurisdiccións señoriáis polas Cortes de Cádiz ó xurdir os novos concellos, entre estes e efémero de Alba, formado polas parroquias de Campañó, Cerponzóns e Lérez no 1835 integrado no de Pontevedra tamén para éstes a PEDRA PINELA foi punto de referencia para encetar os lindeiros de Pontevedra e Poio.

O morno sol de outono quentóu por alguns días a PEDRA PINELA para definitivamente desaparecer impiedosamente mordida polos aceirados dentes dos artefactos modernos.

CITAS LITERARIAS (7) LA GRAN OBRA DE LOS CAMINOS DE SANTIAGO

No capítulo VI, encontramos unha referencia que fala do lugar de Leborei :
LEBOREI

El Camino entra ya en Leborei, todavía en la misma parroquia de Cerponzóns, un tranquilo lugar donde el bosque deja paso a los hórreos y casas de piedra, continuando por una bellísima y habitualmente enfangada senda, que por veces va profunda y enlosada. Si es primavera, por aquí acompaña el canto solemne del mirlo (capaz, él solo, de llenar la calma de una tarde con su canto) , e el festivo del ruiseñor, mientras bandas de gorriones mantienen escandalosas refriegas con una desvergonzada urraca.

CITAS LITERARIAS (8) LA GRAN OBRA DE LOS CAMINOS DE SANTIAGO

LA GRAN OBRA DE LOS CAMINOS DE SANTIAGO.

No capítulo VI aparece reflexado o seguinte :

O CASTRADO
Una bonita pontella sobre el río, en el lugar de O Castrado ( parroquia de Cerponzóns), y el pequeño remanso que surge en el medio del bosque invitan a detenerse.
El entorno natural que rodea aquí al peregrino tampoco pasó desapercibido a sus antecesores en el Camino. Si bien los peregrinos en sus relatos siempre han tendido a apuntar los aspectos prácticos de sus muchas veces difícil marcha, no han faltado tampoco los que se han parado a contar la hermosura natural que los envuelve. Así, Corsini, uno de los relatores de la comitiva de Cosme de Médicis, nos detalla, después de pernoctar en Pontevedra, que el Camino de Padrón tiene apenas seis leguas de distancia, y es muy montañoso y habitado en algunas partes, con muchos frutos y abundante agua en el valle.

En términos parecidos abunda también Domenico Laffi, uno de los jacobeos más conocidos de todos los tiempos, que peregrinó reiteradamente a Santiago.

En su libro “Dalla tomba alla culla é un lungo passo”, dónde refleja su impresión:

“Costeando el camino por toda la orilla del Océano Atlántico, encontrándose continuamente hermosas ciudades, bonitos países, ricos en limoneros, cedros, naranjos, no solo en jardines sino también en los campos, siendo muy curioso ver en los bosques juntos y mezclados, robles, castaños y otros árboles, naranjos y limoneros, nacidos ahí naturalmente y de altura como los demás árboles.

OFICIOS DOS VECIÑOS (XIII) TABERNEIRA/O

TABERNEIRA/O : Persoa que ten ou atende unha taberna (RAG).

Cantas veciñas e veciños da nosa milenaria parroquia desenvolverían o oficio de taberneira ou taberneiro o longo de tantos anos de historia ?

Desde a época romana fóronse implantando por Cerponzóns pousadas e tabernas. Na nosa parroquia coñecemos algúns datos, un deles é onde se fala da herdanza que deixa un vello posadero ao seu fillo no lugar de Ponte Beán, deixáballe toda a súa herdanza coa condición que tiña que seguir dando pousada gratuíta e un pouco de palla aos peregrinos, desto falou fai pouco nunha charla impartida na Casa do Pobo, o investigador Xosé M. Pereira.

Sábese que despois de realizar a Vía XIX ao seu paso pola nosa parroquia, fóronse creando as pousadas, eran lugares onde paraban mercaderes, viaxantes…tamén os aldeáns atopábanse nestes establecementos para realizar vendas de terreos e de animais. Co paso do tempo, tanto as pousadas, como as tabernas, fóronse reconvertendo en bares a principios do século XX.

Temos unha referencia sobre unha pousada situada no lugar de Leborei, era o ano 1457, de cando o barón León de Rosmithal fixo a súa viaxe a Santiago, e a primeira referencia que atopamos sobre pousadas/tabernas, máis tarde encontramos outra  no ano 1687, nun escrito do Concello de Pontevedra coméntase que por aquel entón o cura de Alba, D. Geronimo Carrera e Andrade e o seu sobriño D. Andrés Osorio, eran propietarios de tabernas en varias freguesías, entre elas a nosa, ademais dunha carnicería na casa dun deles. Parece ser que o Concello lles ía a multar porque non estaban lexitimamente dados de alta e prohibíalles vender viños de Rivadavia, Salnes e Salvatierra, ademais da carne.

Supoño que cada época tiveron unhas normas para aplicar a todo aquel que quixese abrir unha taberna, nos tempos en que os meus pais decidiron abrir a súa non era abrir a porta e pagar un permiso de apertura, así sen máis.

A apertura requiría unha serie solicitudes que había que presentar ás autoridades, tanto para comercializar bebidas alcoholicas, coma se eran produtos para comer, e había que pagar unha serie de taxas.

Pero para poder conseguir a licenza, o principal era que as autoridades che avalasen a túa boa conduta, que foses adicto ao réxime de Franco, que tiveses boa relación coas autoridades do lugar, incluíndo aos caciques do pobo… De todo isto dependía se che concedían a licenza ou non.

Sigo, no 1752 volvemos atopar de novo documentos  onde indican que na nosa parroquia aparecían tres veciñas que tiñan o oficio de taberneira, os seus nomes : María Antonia Fernández, Josepha Carballo é Luisa Paz, un documento completa esta relación, coa seguinte declaración :

Tiene esta feligresía tres tabernas que arriendan anualmente y su producto total, ochocientos setenta reales los que sirven para en parte de los derechos de sisa y millones que pagan los naturales de dicha feligresía.

Volvemos a encontrar 90 anos despois máis datos relacionados con Cerponzóns,  corría ou ano 1842, tiñamos a Ana María González de taberneira, contaba 60 anos, era viúva, e vivían con ela ou seu fillo Domingo Tilbe (28 anos) coa súa dona Cintia González (26 anos), tiñan un raparigo de 3 anos, de nome Manuel.

No ano 1845 Ana María González segue tendo a taberna, estaba situada non lugar de PIDRE.

Tamén no mismo ano de 1845, unha veciña de LEBOREI, de nome Ignacia Calvo, era taberneira, nese ano Ignacia contaba 46 anos, estaba solteira, con cinco fillos, José (19) Francisca (15) Benito (13) Rosa (9) e Ramón (1). Os fillos maiores de Ignacia, José, estaba daquela traballando de labrador en Portugal, mentras que Francisca, era tamén labradora, pero na nosa parroquia.

Muitos anos despois, seguramente algúns dos nosos veciños a lembrarán, tivo taberna a nai de Valentin Cochón,  ou quizáis recorden a taberna de Alicia Cardesin, situada en Leborei.
Pero, sin duda, as tabernas que máis coñocemos é máis recordos temos a maioría por estar muitos anos abertas foron a taberna de Maruja ( anteriormente coñocida pola taberna de Xonxa, nos anos 1930) situada en Tilve, onde despois de Maruja, estiveron uns anos ao fronte Juan Esperon e Carmen Recarey, (desde o ano 1961 ata que se instalaron na Rons).

Na taberna dos meus pais quen estivo sempre detrás da barra foi miña nai, meu pai tiña a función de dedicarse máis ben á compra do viño, para iso servíase do seu bo padal. Lembro ir con él na súa bicicleta aos lugares que segundo él tiñan fama de ser zonas de bo viño.

Os máis frecuentados eran Romai, Valiñas, Perdecanai…meu pai puxera un sillín na barra da bicicleta, alí sentábame e levábame a mercar o viño, visitando unhas cuantas bodegas, e claro, terminei probando o viño, para dar o meu parecer, aínda que con seis anos non creo que a miña valoración fixese moito caso jajaja, ainda así, cando mercaba o viño que fora o que máis me gustara a min, iba todo cheo para casa, despois miña nai preguntaba qué tal estaba o viño, eu contestaballe: Bo ! Mui bo ! Hoxe papá mercou o mellor, o que eu lle dixen !.

Poucas veces estivo o meu pai detrás da barra, onde máis desempeñou o oficio de taberneiro foi nas festas do patrón e do Corpus. Lembro ir con él a preparar o posto que xa tiña fixo no atrio da Iglesia, estaba situado onde hai unha mesa de pedra, quedaba practicamente enfronte ao palco que se facía cada ano para as orquestras.

Uns troncos enterrados na terra e unhas táboas encima era o que necesitaba para montar o seu posto, despois ao día seguinte subiamos uns refrescos de laranxa e limón ( Fís Fas), algunha cervexa e viño en abundancia, daquela era o que máis se consumía. Os refrescos metiámolos nuns capachos con auga, para que estivesen frescos e o viño traïámolo nuns garrafons, os cales os cubriamos con fentos e de cando en vez botábamoslle auga por fóra, para mantelo fresco.

Outra taberna mui coñocida e que pechou fai mui pouco foi Casa Falcón, máis coñocida por nos cómo a taberna do Nenas, esta taberna xunto coa taberna dá Rons, foron ás que máis anos estiveron abertas.
Tamén durante uns anos tivo taberna Chicha a Morena (situada en Meán 1977/1983) a de Paca (Bar Alvi, en Pidre 1980/90 apx.), tamén me vén á mente a churrasqueria Jardín (1977/1981), localizada tamén no lugar de Pidre.

Un dos mellores consellos que máis recordo da miña nai era cando me quedaba eu de taberneiro : para ser un bo profesional, cando esteas detrás da barra debes ter en conta algo moi importante : oír, ver e calar. Ademais non tes que meterche en conversacións que teñan os clientes, a non ser que pidan a túa opinión.

A taberna era un lugar onde os clientes viñan pasar un momento despois do traballo, uns tiñan as súas conversas, outros eran aficionados a xogar as cartas, e algúns soamente viñan para ver o fútbol. A maioría deles eran chiquiteros, as pipas de viño duraban pouco. Hoxe en día cambiou o conto, xa son poucos os que gozan dun bo viño, a maioría son de cervexa, e claro non é o mesmo, beber viño fai que a túa vena poética fágase sentir, esteas alegre ou triste, terminabas cantando…

Como bien decía Manuel José Díaz Vazquez : ás vellas tabernas, metade tenda, metade tasca, son a antesala ou prolongación das casas, casinos dos pobres, puntos de reunión social, refuxio de maridos dominados polas súas mulleres, cavernas de todo tipo dé trogloditas, escondite de xente variopinta, eco de novas…

ACONTECEU NA TABERNA DE MARUJA…

Son moitos os recordos que teño sobre esta taberna, ademáis teño á miña irmá Maricarmen, ela e unha fonte inagotable de recordos e anécdotas. Fai pouco que falamos de novo da taberna de Maruja, corrían os primeiros anos da década dos sesenta.

Había un grupo de homes que xa daquela tiña como hobby o percorrer coas súas bicicletas as parroquias que conforman Pontevedra, supoño que irían por cada unha delas, co fin de gozar das paisaxes, os costumes, e facer as paradas nas tabernas do lugar, para gozar dos seus viños e as súas viandas.

Recorda a miña irmá Maricarmen as visitas que durante moito tempo realizaban os xoves e os domingos un grupo de amigos de Pontevedra, hoxe en día estes nomes a moitos dos que están lendo esto soaralles :

TITON, CALIXTO, DIOSIÑO, POCEIRO e un tal ONOFRE, seica era xastre moi coñocido na Vila.

A todos eles encantáballes o viño que facía o meu pai, un catalán roxo que os traía tolos jajaja, non paraban de beber cuncas de viño catalán. Naqueles anos a miña irmá contaba uns dez anos, xa daquela tiña moitas responsabilidades, os estudos, a limpeza da casa, coidarme a min e atender na taberna cando a miña nai non estaba. Por iso recorda coma si fora hoxe a estes cinco xinetes das bicicletas jajaja.

Cando entraban na taberna a miña irmá xa os vira vir pola estrada arriba, ela esperábaos coa xarra preparada na man, despois ofrecíalles unha tapa de tetilla con membrillo, aquelas cuncas de catalán e a tetilla era para eles un verdadeiro manxar, xente que estaba afeita comer e beber do mellorciño era feliz e gozaban con tan pouca cousa…

Un día a miña irmá levou unha sorpresa, resulta que ao entrar na taberna, os do grupo dirixíronse como de costume a unha das mesas que había colocadas o carón das pipas do viño, un deles levaba na man unhas latas, dirixiuse a Maricarmen dicíndolle que trouxese viño, un prato e pan.

Así fixo a miña irmá e ao servirlle as cuncas de catalán quedouse mirando aquelas latas, para ela era algo descoñecido, nunca vira aquelas latas, por fóra apreciábase un debuxo dun cangrexo…era pâté de marisco !!! Oh !!! Comezaron a untar no pan e a comelo, todos exclamaban en voz alta o sabroso que estaba aquel pâté! A miña irmá observaba en silencio, os seus ollos estaban como pratos vendo aquelas latas, pensando en como sería o seu sabor, ata que Diosiño deuse de conta e ofreceulle un anaco de pan untado con aquel pâté, Maricarmen deulle as grazas e ao momento meteuno na boca, que bo estaba ! Nunca probara algo tan rico e sabroso ! Cando remataron de tapear a miña irmá recolleu as latas e as cuncas e dirixiuse á cociña, alí, axudándose de pan, comezou a pasalo polo interior das latas, intentando recoller algún resto que quedase, lameu todo o que pudo é que xa máis probara unha cousa tan rica como aquela, Maricarmen repítemo unha e outra vez…Sabes unha cousa Juan ? Cando fun ao seguinte día a Pontevedra, achegueime ao Ultramarinos de Beledo, para ver si tiñan alí ese pâté, efectivamente, alí estaba, no escaparate, era novidade naqueles días, entrei no establecemento e un pouco cortada pregunteille a un dos empregados polo prezo de cada lata, todo amable e sonrindo contéstoume : 400 pesetas…eu quedeime sen fala, cando me repuxen da contestación que me deu, desculpeime e díxenlle que era simple curiosidade por saber o prezo, funme voando de alí.

O grupo pasábao xenial tomando aquel viño e comendo de todo un pouco, Maricarmen segue recordando aqueles días…

Había días que lles tiña a miña nai preparada unha gran fonte de peixiños fritos, encantáballes ! Ademais eran todos afeccionados á pesca, moitas veces pasábanse horas polo Río Rons antes de chegar á taberna.

Cando lle chegabas á mesa con aquela fonte de piardas, xurelitos e xouviñas todos felicitaban á miña nai por aquel manxar ! Trae outras cuncas de catalán Carmen, que isto necesita máis viño !

Eles sempre bebían o catalán, naquela época a taberna non adoitaba ter moita variedade de viños, o,habitual era ter os que cosechabas na casa, unhas barricas de tinto e outras de catalán, despois comprábase un viño de Castilla que adoitaba vender un tal Mougán, este señor tiña un almacén de viños e servía ás tabernas de O Nenas é a nosa, tamén por Alba, na do Coques, en Lérez…

Sempre tiña unha frase na boca o entrar pola porta : BEBER VIÑOS MOUGÁN, TANTO NO INVERNO, COMO NO VERÁN !!!

Outras veces na taberna tiñamos xamón, traíaos unha señora coñecida como a señora Tobía, traía tanto o xamón como a tetilla das feiras de Arzúa e de Vila de Cruces.

Ao grupo gustáballe o xamón que llo servisen en tacos, non en lonchas como é costume, por suposto co viño catalán sempre. Un día, creo que foi Calixto, o que truxo unha novidade, ese día pediron un par de latas de anchoas en conserva, daquelas que viñan acompañadas con unha alcaparra. Cando meus pais facian o pedido de productos necesarios para venta, pedían media ducia de latas de anchoas, pensando no grupo, pois os paisanos da parroquia non era habitual velos pedir comida enlatada…

As anchoas comíannas coa tetilla, enton Calixto dixolle a Maricarmen que deixase un pouco do aceite das latas para botarlle unhas pingas en cada cunca, parece ser que ese aceite rebaixaba o acidez do viño, así non lle ardía o estómago.

Pero eles sempre estaban probando de todo, un día foi boa, alguén comentou que quería probar sopas de cabalo cansado… 

Ao momento a miña irmá preparoulle as cuncas máis grandes que había na taberna, encheullas de viño tinto, engadíndolle azucre e acompañadas con pan, con moito pan !

Non paraban de facer sopas de cabalo cansado !!!

A saber as tabernas e pousadas que tivemos ! A saber as anécdotas que aconteceron en cada unha delas ! E nos bares que o longo de tantos anos frecuentamos…

Agora os establecementos que temos abertos na parroquia son a de Villaverde (desde 1966) e O Rancho (estos dous situados no lugar de A Ermida). Tamén citar a taberna da Cañota, pois houbo un tempo que pertenceu á nosa parroquia o lugar onde está situada.

Por certo, tamén contamos con unha Asociación Gastronómica, que se chama Amigos da Avoa, no lugar de Pidre.

Termino este relato lembrando a miña etapa de neno que vivin sendo fillo de taberneira : cada día era diferente ao anterior, un día cantaban, outro discutían, blasfemaban, facíanse apostas, facíanse demostracións de quen era o máis macho…

Aínda así, todos terminaban sendo amigos, cos seus máis ou os seus menos, pero os meus ollos viron na maioría deles bos sentimentos, moita camaradería, axudándose os uns aos outros e tamén compartir a dor e os malos momentos, que por desgraza houbo moitos.

CITAS LITERARIAS (6) ASC. SOCIO-PEDAGÓXICA GALEGA, 19/11/2000

ASOCIACIÓN SOCIO-PEDAGÓXICA GALEGA

CASTELAO. CO PENSAMENTO EN GALIZA
ACTAS DO CONGRESO

 (Pazo de Cultura de Pontevedra, 19/20 e 21 de outubro de 2000)
A EVOLUCIÓN DO PENSAMENTO DE CASTELAO

(Manuel Rei Romeu)
1. Vixéncia e integridade do compromiso de Castelao.

2. A etapa prenacionalista.

3. Etapa nacionalista : o pensamento político na obra artística.

4. Etapa nacionalista : o pensamento político :

Este punto está dividido en catro partes…
1-Federalismo e antiimperialismo 

2-Galiza nación.

3-Direito de autodeterminación :

Neste punto recollo o que di o conferenciante en relación con Cerponzóns:



…O alleamento dos galegos é como un andácio, mais tamén é posíbel achar no fondo das conciéncias un natural e primitivo sentimento de apego, parafraseando a Castelao, unha ” queréncia” similar a dos cabalos ( a comparación é ilustrativa !) cando regresan con ledícia á corte. E Castelao arela que esta “queréncia”, a nivel intuitivo é sentimental, se troque en conciéncia plenas exercício da cidadania e da dignidade. Como interpretar, se non, a malversación do patriotismo do tamborileiro de Cerponzóns ( nunha anécdota recollida en Sempre en Galiza, p. 238), que ten a pátria mistificada, mais sente ben cal é o obxecto amado :

Cando foi a Madrid o coro galego de Feixóo levaba consigo un tamborileiro de Cerponzóns, un vello que nunca saír a de Galiza. Cando xa levaban quince días en Madrid, o tamborileiro, apouvigado pola morriña, dixolle á Feixóo: ¡Eu quero irme a Hespaña!. Pois ben; aos galegos que falan de Hespaña e sóio levan no sentimento a imaxe da súa terra, eu quero decirlles que a nosa Terra é unha Patria (…)
4-Democracia e liberdade.