OFICIOS DOS VECIÑOS (XXIX) FRESADOR

FRESADOR : Persoa que se encarga de manexar unha fresa.(RAG)

FRESA : Ferramenta de aceiro constituída por unha serie de coitelas dispostas en forma de cono ou de cilindro, que serve para puír, furar ou para facer máis grosos os furados dunha peza de metal ou de madeira. (RAG)

Un oficio non moi estendido na miña parroquia de Cerponzóns é o de Fresador, oficio donde son necesarios unha serie de estudos teóricos, cousa que como noutros oficios non se necesitaban seguramente tantos estudos dou lugar a qué solo coñozca, que eu sepa, un veciño que decidiu ser fresador.

No lugar de Pidre vive Constante, un veciño que desde os dezaseis anos traballou ata a súa xubilación como fresador.

Nacido en Lérez fai uns cantos anos, veu vivir a Cerponzóns cando contraeu matrimonio con Viruca.

Quixen saber da súa vida profesional e quedei con él fai uns días.

Constante comezou a contarme a súa infancia transcurrida na parroquia de Lérez, sorprendeume cando me dixo que tendo doce anos o seu catequista daquela (coñocido por Chicho O Carrapicho) levouno a traballar de aprendiz a unha tenda que había na rúa Cesar Boente, coñecida como Tejidos Carrasco, Chicho levaba alí uns anos de encargado, pero logo de tres meses de aprendizaxe, a Constante non lle convencía e preferiu seguir estudando e foise para a Escola de Maxisterio, o que me sorprendeu deste recordo foi que Chicho foi anos máis tarde o meu xefe de toda a vida.

Cando Constante cumpriu os dezaseis anos comezou a traballar en Talleres Pazó (2/07/1956), daquela era o máis importante taller de motores de barcos que había en Pontevedra. O seu traballo de fresador consistía en facer todo tipo de piñons e estriados con destino á construción de maquinaria industrial.

Alí estivo ata os vinte e tres anos en que tivo que acudir a filas, ao volver da mili volveu a Pazó, chegando a ser Xefe de Rectificados, pouco máis tarde foise para Tafisa e uns anos despois incorporouse a Celulosas, estando na fábrica ata a súa xubilación.

Durante moitos anos Constante tiña unha media de traballo ao día de once horas, incluídos sábados e domingos, tiveron que pasar moitos anos para que puidese ter vacacións, era tal a súa importancia en calquera das empresas por onde pasou que tiña que estar sempre dispoñible.

Recorda Constante que sí había unha avería grave chegou a ter que estar máis de vinte e catro horas seguidas ao pé do canón, ata levábanlle o almorzo, a comida e cea ao posto de traballo.

Outras veces tenlle pasado de recibir a chamada que o avisaba de que tiña que acudir urxentemente para solucionar un problema, a calquera hora, en calquera momento, podía ser ás tres da mañá como cando estaba xa disposto coa seu Seat Seiscentos repleto de cachivaches para ir á praia coa familia e tiña que deixalos na casa para irse inmediatamente a fábrica, Constante era o único que desempeñaba esa función na fábrica, tiña que estar en garda permanente, co paso dos anos a empresa comezou a contratar empresas auxiliares, isto fixo que o noso veciño fósese atopando máis liberado e así puido comezar a ter os seus días libres e as súas merecidas vacacións.

Constante estivo sempre moi ben recoñecido polos seus superiores, a súa profesionalidade non tiña discusión, coñecía á perfección todolos factores que interviñan no sistema mecanizado, sabía as características e a disposición das máquinas o dedillo, estaba ao día no uso de refrixerantes, nas novas pezas e en todos aqueles requisitos de tolerancias na fabricación e no acabado de todas aquelas pezas que pasaban polas súas mans.

Constante foi un dos mellores fresadores que houbo en toda Galícia, así o xustifica o Campionato Galego de Fresa que conseguiu cando estaba traballando en Pazó, chegou tamén a participar no Campionato de España, quedando en terceira posición, un gran resultado tendo en conta que os dous primeiros clasificados, que usaban ferramentas do mellorciño, saíron das universidades laborais de Gijón e Salamanca, mentres que as ferramentas de Constante eran feitas na casa.

Con todo o traballo que tiña e que prácticamente non lle deixaba horas de descanso, Constante sempre sacou tempo para colaborar en temas relacionados coa parroquia de Cerponzóns, durante anos estivo como directivo na Comunidade de Montes, sempre aportando o seu gran, sempre facendo cousas en beneficio da parroquia, aínda é hoxe o día que participa activamente nas reunións, nas actividades ou en calquera evento que se fai ao longo do ano, sempre podemos contar con él.

Nota : Foto da portada de José María Rey Goris.

CONTOS NA LAREIRA (22) COMO ME QUITARON AS ESPULLAS (VERRUGAS)

As espullas, tamén coñecidas por verrugas, varrugas ou vurrugas, son vultos moi pequenos e benignos que se forman na pel.

Antigamente había quen dicía que as espullas saíanche por estar contando estrelas e que si por encima sinalabas co dedo unha parte do corpo nacíache nese lugar.

As referencias que atopei, onde aparecen varias parroquias onde se curaban as espullas, son unhas cuantas. En moitas delas tiñan varias cousas en común, por exemplo, o lugar onde se procedía á curación tiña que ser unha casa con dúas portas, unha de entrada e outra de saída, tamén a cantidade de veces que había que repetir a curación, os ensalmos que se dicían cando estabas facendo a curación eran mui parecidos entre sí…

Nun dos lugares, Forcarei, utilizábase o líquido leitoso dos figos (algo moi parecido foi o que utilizaron con un veciño de Cerponzóns). Noutros utilizaban o sal, ou a baba dunha babosa (que tiña que ser branca e estar viva) e a outros, en cambio, desapareceronlle usando o aceite de San Benito, precisamente foi no meu caso, eu estaba cheíño de espullas nas mans e nos cóbados, miña avóa levoume un día a Lérez, só foi pasarme o aceite por cada unha das espullas que tiña e nuns días estaba completamente libre delas.

Pero ao noso veciño elimináronllas de outra maneira, así que cando mo comentou quedamos de vernos, tomar un viño e falar do seu milagre…

-Juan, para quitar as espullas que tiña eu de pequeno fixeronme un remedio por parte de un amigo de meu pai que traballaba con él, senta que cho vou contar, seguro que non escoitache na tua vida, senta Juan, toma un viño.

-Bueno, sentaréi, pero xa sabes que non o fago polo viño, si nón porque estou canso de andar a sachar no Cañoto…

-A cousa foi así :

Chegou un día a miña casa un amigo do meu pai, habíalle dito que eu estaba repleto de espullas, resulta que éste amigo tiña fama de facer sanacións e conforme supo o qué me pasaba decidiu vir pola nosa casa.

Chegou e nada mais entrar pola porta, mirou pa min e dixome que viña a quitarme as espullas, achegouse a min e o primeiro que fixo foi contarme cantas verrugas tiña, si mal non recordo eran 27.

Despois deso, pediu unha pataca e un paño de cor branco, primeiro colleu a pataca e cortouna en 27 cachos, despois de tela toda cortada foi collendo cada cacho e foi pasando por encima das espullas, levoulle muito tempo, a vez que iba pasando a pataca polas espullas iba decindo unhas palabras, non recordo o que decía exactamente, pero era coma unha oración. Ao se carón tiña o pano branco, en ese pano iba depositando os cachos das patacas que me fora pasando unha por unha polas espullas. Ao rematar colleu o pano e fixo catro nudos, un nudo en cada esquina do pano, despois xuntou o pano polo medio e fixolle uns nudos relacionados co número de espullas que eu tiña, non eran 27 nudos, debía de ser un número que fixera de unha determinada división, eu era mui pequeno e non me quedou grabado todo o que me fixo.

Para rematar mandou gardar o pano nun caixon, en un lugar que estivera a escuras e decíame que a medida que iba sacando as patacas do pano, as espullas iban desaparecendo, efectivamente así foi, desapareceronme. Na miña casa flipamos todos, ainda é hoxe o día que cando vexo a éste home recordolle o das espullas, fai desto casi 40 anos.

As palabras que decía era algo parecidas à estas:

VERRUGAS TRAIGO, VERRUGAS VENDO,

AQUÍ AS DEIXO E VÓUME CORRENDO.

O MEU RECORDO : A MIN LEVARONME A SAN BENITO :

Foi polo ano 1967 cando a miña avoa Ramona lévoume con ela a San Benito , eu estaba repleto de verrugas nas miñas mans e cóbados e ela díxome que me ía a levar a San Benito de Lerez para que me curase .
Así foi , ese día fomos andando ata a parada do trolebús en Alba , non sen antes saudar ás súas irmás que vivían en Pidre e comentarlle o que me pasaba nas mans e nos cóbados, foi un momento porque quería estar á primeira hora para escoitar unha das primeiras misas do día .
Decidiu que era mellor pararnos na Ferreira , desde alí achegámonos andando ata o santuario de San Benito, o meu primeiro recordo que me ven a memória é o de ver a moitísima xente subindo os 44 escalons cos seus 4 descansos de xeonllos, é ao chegar o adro ollar a xente dar voltas ao redor do santuario, é seguían de xeonllos… tamén era frecuente ofrecer figuras de cera nas que se representan as partes do corpo que tiveses enfermas, e cuxa curación buscabas por intercesión de San Benito , cousa que a miña avoa fixo nun momento de entrar na igrexa. Escoitamos a misa e lévoume a pasar por baixo do altar do Santo e despois pásoume polas mans e os cóbados o aceite , aos poucos días estaba sen unha verruga, nunca máis me apareceron ! Recordo tamén que miña avoa colleu un pano, que un pouco antes había pasado polo santo e púxose a fregar con el as partes do meu corpo ás que se desexaba aplicar a virtude sanadora que pasou dalgún modo da imaxe ao pano. Ao saír compramos as rosquillas e fómonos de novo para a parada do trole que había na Ferreira e que nos levaba de novo ata Alba , desde alí fomos falando do que pasou ese día no santuario e a miña avoa contábame os recordos que de moza ela tiña de ir todos os anos á misa e de poñer unha vela ao santo.

O BELÉN, MANIFESTACIÓN REPRESENTATIVA DO PATRIMONIO CULTURAL INMATERIAL.

Enhoraboa aos belenistas de Cerponzóns !

Que mellor agasallo de Reis que esta noticia !

Quero felicitar a todos aqueles veciños é veciñas, nenos e nenas, que participaron a través dos anos e aos actuais que fixeron o Belén da parroquia, como tamén aos nosos veciños Biri Biri e Maite, que seguen coa tradición belenista desde as súas parroquias actuais, Salcedo e Moraña.

A Dirección Xeral de Belas Artes, dependente do Ministerio de Cultura, iniciou os trámites para declarar o belenismo como manifestación representativa do patrimonio cultural inmaterial, segundo publica o Boletín Oficial do Estado.

A acción de montar o Belén é unha tradición de religiosidade popular que tivo a súa orixe na Europa Medieval e que consiste en construír unha escenografía formada por escenario e figuras sistematizables que se arman ou montan cíclicamente coincidindo coa época de Nadal e que evoca, directa ou indirectamente, pasaxes relacionados co nacemento de Jesús.

BELÉN REALIZADO POLOS BELENISTAS DE CERPONZÓNS, ANO 2021

RECOLLEMOS DO BOE O SEGUINTE :

El interés en declarar el Belenismo como Manifestación Representativa del Patrimonio Cultural Inmaterial viene justificado por su fuerte carga identitaria, al estar interiorizada en los individuos y en los grupos humanos, remitiendo a la biografía individual y colectiva. Es un patrimonio vivo y dinámico, experimentado y rememorado en tiempo presente, y preservado tradicionalmente por las comunidades que lo han transmitido a lo largo del tiempo y lo han ido recreando de forma intergeneracional.

Dentro de los valores culturales que aporta el Belenismo cabe destacar el de compartir una identidad colectiva presente en todas las regiones españolas, su contribución a la transmisión de conocimiento de la cultura popular mostrando oficios tradicionales y modos de vida a veces ya desaparecidos, la preservación de oficios artesanales especializados y su dimensión económica y productiva, la riqueza de sus bienes muebles asociados, la transmisión y recreación a través de su práctica de conocimientos, habilidades y destrezas, su estrecha relación con la tradición oral, narrativa y musical, la importancia del asociacionismo en torno a esta manifestación y su proyección internacional.

Por tanto, considerando la trascendencia del Belenismo en España y teniendo en cuenta además que la consideración en conjunto de esta manifestación requiere para su específica comprensión una consideración unitaria, más allá de la propia que pueda recibir en una o varias Comunidades Autónomas, habiendo informado al Consejo de Patrimonio Histórico Español y atendiendo al informe de la Universidad de Navarra, y la Universidad de Murcia, la Dirección General de Bellas Artes, resuelve:

Primero.

Iniciar el expediente para la declaración como Manifestación Representativa del Patrimonio Cultural Inmaterial del Belenismo, por concurrir en la misma las circunstancias previstas en las letras a), b) y c) del artículo 12.1 de la Ley 10/2015, de 26 de mayo, para la Salvaguardia del Patrimonio Cultural Inmaterial.

Mais información: https://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2022-254

CONTOS NA LAREIRA (21) MIREI QUITAR O MAL DO BECHO.

De novo recibin unha chamada de teléfono de outra veciña, quería contarme algo do que ela foi testigo sendo unha nena…

-Juan, visto que uns cantos veciños vanche contando os seus recordos, eu tamén quero comentarche os meus, animeime a iso porqué nos teus relatos non nomeas a ninguén e iso tranquilízame, xa que o único que che pido é que non se saiba a miña identidade.

O que che vou a contar é verídico, visto polos meus propios ollos. Trátase de como a miña avóa quitaba o Mal do Becho.

Non foi unha soa persoa a que vin como a miña avóa realizaba a curación e pronunciaba o ensalmo, foron unhas cantas, unhas eran veciñas e outras acudían doutros lugares.

A miña avóa tiña fama de sanar a xentiña que por un motivo ou por outro enfermaban debido ao aire ou a picadura dun becho .

Penséi que había que poñerse en contacto coa veciña ó mais rápido posible, son historias que non hai que esquecer…

Si ímosnos ao recollido por V. Lis sobre este tipo de sanación o tratamento que realizaban as persoas que se dedicaban a eliminar o Mal do Becho, baseábase en tres factores : a relixión, a pureza dos mesmos e a suxestión.

En muitos dos casos as sanacións facíanse nuns escenarios determinados, como podía ser o atrio, nunha capela, nunha igrexa, nun santuario…muitos deles valéndose de cruces, rosarios, crucifixos etc. e ademáis usaban ensalmos onde se nomeaban santos e santas, rematando sempre coa mesma frase : Coa graza de Deus e da Virxe María, un Pai Noso e un Ave María.

CHEGUEI A CASA DA VECIÑA…

Volvemos a falar de novo desde o principio, volvendo a pedirme por favor que non a nombrase. O meu confidente comeza a dicirme os utensilios que utilizaba a sua avóa, un cacharro de barro virxe, mellor que fose de cor negra, un coitelo, unha cabeza de allo e un pouco de terra.

O Mal do Becho tamén era coñecido por Hidropesía, Hidropo, Odrepio, Hidrope…dependendo do lugar, hai por exemplo lugares como Sanxenxo, A Golada, Porto do Son, Campo Lameiro…onde cada sanador tiña a súa forma de curar e o seu ensalmo, pero todos coincidían nunha cousa : para curar o mal teñen que “cortar” a enfermidade, un coitelo ou unha navalla están presentes en todos estos lugares.

Mentres eu vou anotando os utensílios que usaba a avóa da miña confidente, ela foi a buscar unha fichiña de viño, xa sabe que eu sempre traballo mellor tendo algo que beber, jajaja.

-Bueno Juan, sigo contándoche, eu era moi pequena e teño visto como chegaba a xente coas mans, as pernas, as costas fatais, pero é que non che podes imaxinar, recordo a unha señora que a levaron a unha cama e espírona a parte de arriba, tiña as costas fatais, aquilo era horrible, pobre muller.

– E ti sabes porqué motivo collían ese mal ?

– Mira, daquela había costume de ir lavar a roupa ao río e despois deixábana ao clareo, colocábana encima das ramas ou das silvas, quedaba a roupa ás veces de noite e os bichos andaban por encima da roupa, outras veces unha picadura dunha culebra ou outro becho que tivese veneno.

A miña avóa entón collía a terra e metíaa no cacharro de barro, collía uns cuantos dentes de allo e facíalle unha cruz, despois pasaba un dente de allo polo sitio donde tiña os grans ou o sarpullido, facendo tres, cinco ou sete veces a misma operación, cando acaba de pasar os allos por todas partes do corpo que tivera afectada seguidamente co coitelo “cortaba a terra” e facía unha cruz na terra. Despois o coitelo colocáballo encima da pel e volvía facer a cruz. Así as veces que fosen necesarias. Mentres realizaba iso dicía un ensalmo, aínda me acordo perfectamente, decía así:

AIRE DE BECHO

VAITE O CHAN

DEIXA QUEDAR

ESTE CORPIÑO SAN

PARA COMER E TRABALLAR

CORTOCHE A CABEZA

CORTOCHE O RABO

CORTOCHE O TORO DO MEDIO

PARA QUE NUNCA MAIS SEAS NADA

CORTOCHE TODO CANTO TÉS EN COL DE TI

PARA QUE NON CREZCAS NIN VERDEZCAS

NIN FAGAS COUSAS QUE MAL PAREZCAN

POLA GRACIAS DE DIOS E DA VIRGEN MARÍA

O SANTO DE ÉSTE DÍA (Decía o nome do Santo de ese día)

E remataba dicindo : Cun Pai noso é un Ave María.

Seguidamente rezaba un Pai Noso e un Ave María.

Ao acabar a oración, a terra que usara tirábaa toda nun rego de auga é os allos queimaba un dente cada día ou tamén todos xuntos.

Isto facíao durante 7 ou 9 días seguidos.

E podes crerme Juan, curábaas.

OS CAMIÑOS

INVENTARIO DOS CAMIÑOS DÁ PARROQUIA…

Na nosa parroquia temos varios tipos de camiños e estradas, fai moitos anos, na época que os romanos pasaron pola nosa terra construíndo a vía romana XIX, ésta planificouse directamente desde Roma, era de suma importancia estratéxicamente, a súa pavimentación e o seu mantemento eran mantidas polo Estado, coa colaboración dos propietarios dos terreos que atravesaban.
Para a xestión deste tipo de calzada había un funcionario do Estado que era o encargado da execución da obra, ademáis de ter a responsabilidade da conservación e reparación.
A súa experiencia era primordial, deseñaba a vía atendendo a un aspecto vital : a pendente lonxitudinal, tiña primeramente en conta que os vehículos que ían desprazarse por ela eran de tracción animal, unha excesiva pendente sería desastrosa para o correcto desprazamento das cargas, así que sempre tiña en conta respectar que as pendentes non fosen máis do 8% , en casos puntuais non había máis remedio que superar esa máxima, pero procurábase que fosen tramos curtos, sempre se trataba onde se podía a realización de desmontes do terreo para rebaixar pendentes.
A súa técnica de construción consistía primeiro en determinar o trazado da ruta, encargábanse diso os mensores romanos, o que hoxe en día coñecemos como topógrafos, logo de tomar as medicións pertinentes, sinalaban a ruta por medio dos fitos (milenarios), de seguido comezábase a construción preparando o trazado tallando as árbores que podían entorpecer o camiño.

Na nosa parroquia temos moitos camiños realizados exclusivamente polos veciños e outros coa axuda das autoridades.
Cada un deles tiñan un motivo de porqué realizalo, para comunicarse entre as aldeas, para ir ao monte, á cidade ou a outras parroquias etc.

Non estaría mal señalizar pola parroquia os antigos camiños da parroquia, indicando a utilidade que tiñan.

Calzada romana por Liborei

Os camiños facíanse seguindo a configuración do terreo, debido a elo a poboación e as vías de comunicación establecéronse principalmente sobre dous eixes : Sur-Norte, case paralelos.

Decidin facer un inventario dos camiños, de momento teño recollido os seguintes camiños, busquéi os máis antigos dos que encontréi referencias :

1.- CAMIÑO DA VÍA ROMANA :

Iba seguindo a vella vía romana que bordeaba o lado Oeste da parroquia por Pidre , S. Caetano , Liborei e Castrado , para seguir cara á Portela.

2.- CAMIÑO VELLO DE PONTEVEDRA :

Que iba desde A Ermida, pasando por Tilve e a Bouza , cruzaba Meán e O Bravo para bifurcarse logo cara a Castelo e Casaldorado.

3.-UN CAMIÑO REAL :

Que comenzaba en Ponte Beán ata a feligresía de San Mamede de Silva da Portela ( sesenta ferrados).

4.-CAMIÑO

Que iba desde a Igrexa de Cerponzóns ata a Igrexa de Peñaflor, feligresía de Sta. María de Perdecanai (cincuenta é catro ferrados).

5.-CAMIÑO

Que iba desde a Igrexa de Cerponzóns ata a feligresía de S. Martín de Berducido (sesenta é catro ferrados).

6.- CAMIÑO FRANCÉS

Que iba por Ponte Beán, Liborei…

7.- UN CAMIÑO REAL

Que iba desde a Fonte de Meán ata o Salgueiral.

8.- CAMIÑO DOS ARRIEIROS

Pasaba por Cerponzóns ata Moraña.

9.- CAMIÑO DA FEIRA

Coñocido tamén por pasar polo Campo dos Bois.

10.- O CAMIÑO REAL

Forma parte do que se coñocía como Camiño Real Transversal de Santiago a Pontevedra, donde o tramo desde Ponte Valga a Pontevedra foi construído por mediación do Arzobispo Malvar, realizándose entre os anos 1776/1804.

Éste camiño é o que coñocemos agora pola carretera N 550, pasando desde A Ermida ata Pidre.

Camiño Real e a Ponte Malvar no lugar de A Rons.

NOTA : Agradecería axuda para correxir, aportar e completar éste traballo, para incluir tanto os mais antigos coma os actúais.

A BOTICA DA CASA

RECEITAS DOS NOSOS ANTERGOS.

Cando chega o inverno, o frío, a choiva, o vento, sabemos que estas inclemencias son os mellores aliados para comezar o noso corpo a sentir síntomas de catarros, gripes ou gripallada, como decimos a veces.

Habitualmente recorremos ao noso médico de cabeceira, ou ben á botica para que nos receten o medicamento apropiado para curar o mais pronto posible, pero, como curaban os nosos antepasados estas enfermidades ? Pois a maioría das veces cos seus remedios caseiros, receitas que se foron transmitindo ao longo de moitos anos, coma sempre pedín aos meus veciños a súa colaboración.

Sabemos de antemán que o caldo de galiña (moi nutritivo e bo para manterse hidratado), os grelos (ricos en vitamina B9 e ácido fólico, ademais de contar con propiedades antioxidantes) e o viño tinto quente con azucre, son quizáis as receitas máis coñecidas na nosa Galícia.

Pero hai moitas recetas que seguramente non coñocemos e por iso comecei a preguntar, obtendo o seguinte recetario :

Comenzamos con unha receita que preparábaa o meu avó Jesús, O Roque, seica era man de santo para cando estaba agripallado :

1-1/2 litro de viño tinto, 1/2 quilo de azucre, 6 figos pasos, un trozo de unto e unha ramiña de romeu.

Preparación: Nunha tarteira ponse todo a ferver. Logo de fervido cóase e seguidamente bébese.

Nada máis habelo bebido meteste na cama e arróupasche ben, ao pouco tempo comezas a suar toda a noite.

Ao seguinte día estás como novo.

AS RECEITAS DOS VECIÑOS E VECIÑAS QUE ME FORON COMENTANDO O LONGO DESTOS DÍAS :

2-Eu recordo que na miña casa cando che doía o estómago tomábase unha copa de xinebra, tamén a teño tomado cando tiña a menstruacion.

Para quentar o corpo ás mañás era habitual ver ao meu avó tomarse unha copa de aguardente branca para quentar o corpo.

Pero usábase moito o aguardente empapado nun algodón para cando che doían as muelas.

3- Na nosa casa augardente de herbas pra todo ! Pra cando doía as moas, pra cando doía a barriga, pró catarro, pra todo !

4-Recuerdo que para la gripe mi madre me ponía un emplaste de papel de estraza untado con sebo de carnero. Me hacía con el sebo que derretía con una cerilla y mucho cuidado porque el piso era de madera una cruz en la frente y untaba la nariz. Dormías como un bendito y te levantabas nuevo.

5-Para los oídos que padecía mucho de ellos me echaron aceite de rato que traían los marineros. Era muy malo de conseguir. Cuando me lo dijeron casi me da algo con la fobia que le tengo a los ratones. Pero rato en este caso era un pez que era malo de conseguir y servía ese aceite de rato para muchas más cosas.

6-Poner cebolla cortada en la mesita de noche para la tos. Como no, los típicos vahos de eucalipto.

7- Leite con coñac e dúas aspirinas, cama, muita roupa encima é a sudar.

8-Para el dolor de muelas,un chopito de aguardiente blanca y aguantar en la zona sin tragar,te dormía la zona y también dormías con el colocón🤦‍♂️.

Para la gripe,leche muy caliente y miel,creo qué le echaban coñac, colocón,sudar y a dormir🤣🤣

9-Caldo de galiña para as paridas

10-Para a gripe e os catarros, unha taza de leite ben quente con brandy . Sudas como un oso e ao día seguinte novo.

A mesma receita de leite bem quente con unto derretido

E unha xema de ovo con Sansón para darche forzas

11-Yo recuerdo de mi abuela, para el dolor de muelas me mandaba enjuagar la boca con aguardiente.

12-Para cuando tenías tos mi abuela me ponía una cebolla en la mesilla y para la nariz me hervía agua con hojas de eucalipto, me ponía la cabeza encima de la tarterita y una toalla encima.

13-Recuerdo ver a mi abuela darse frotaciones de alcohol cuando le dolían los huesos.

14-Miña avoa tiña na finca unhas plantas de té, cando chega a o mes de agosto era o momento de apañalas, tiñan que apañarse na primeira semana de agosto, despois de estar secas poñíanse a ferver, seguidamente pasaban o colador e xa estaban para tomar, cando nos doía a barriga era o que nos daba, sabía cojonudo.

15-Cando meus pais miraban que os fillos estaban baixos de defensas tiñan un remedio que non fallaba, viño Sansón con un ovo.

16-Cando tiña dolor de moas, aguardente ao canto.

17-Miña nai cando tiñamos gripe dábanos unhas fregas con unha cousa áspera, quentaba aguardente na súa boca e botaba encima da nosa espalda, despois tapabanos ben, a mañán seguinte estaba unha coma nova.

18-Cando tiña catarro, miña nai facía figos con viño tinto, despois de beber eso poñianos nun papel de estraza cebo de carneiro, tiñamos que dormir toda a noite con eso posto na espalda e no peito, era man de santo.

19-Para o catarro leite quente, aspirina é vapores de eucalipto.

20-Cando había gripallada na casa facíanche fregas no peito, para elo collían un papel de estraza e poñían sebo de carneiro para darche as fregas.

21-Cando tiñas dor de moas e non tiñas aspirina, collías un algodón empapado en aguardente de herbas ou branca e había que aguantar un tempo. Recordo que un día meu pai quitoume despois a moa con unhas tenazas.

22-Para o dor de barriga o mellor que había eran fregas de unto quente.

23-Miña avoa sempre utilizaba a aguardente para cando nos doía unha moa, eu era un neno e quedaba colocado para todo o día jajaja.

24-Cando miña avoa tiña unha enfermedade nas uñas usaba un emplaste de touciño, tiñao posto nas uñas uns dias, cando os quitaba aquelo tiña unha pinta que non vexas, pero seica lle facía ben.

25-Teño ido a un curandeiro que vivía nunha aldea de Sarriá, usaba para as “súas curacións” grasa de terneiro, tiña que ser macho. Fun unhas cantas veces a xunto del, o final non fixo efecto ningún a grasa, sólo suavizaba a pel, pero deixaba un cheiro…

26-Cando eu era pequena padecía muito da gorxa, enton miña nai collía un papel de estraza, quentaba ben quente e poñíalle sebo de carneiro, cheiraba que non vexas ti ben…colocabano na miña gorxa ben suxeto, así tiña que telo toda a noite, oiches Juan, era man de santo. As placas de pus que tiña a noite pola mañán habían desaparecido, a gorxa ainda me doía un pouco, pero as placas desapareceran, é a gorxa estaba ainda ardendo.

27-Cando me doía a barriga, tanto a min, coma aos meus irmáns, miña avoa collía e quentaba aceite con un pouco de romero, despois botabo nun trapo e poñíamo na barriga, era efectivo. Máis tarde chegaron os medicamentos, por exemplo os optalidóns e xa non volveron a facermo.

28- A min de pequena para que engordara é para que estivera forte, metíanme unha xema de ovo no leite quente pola mañán, si che digo a verdade, ver aqueles ollos de grasa na taza do leite dabanme arcadas…que mal o pasaba para beber aquelo.

29- Meu pai durante toda a súa vida, tomaba todolos días unha taza de leite con dous ovos batidos, todolos días do noso señor, non colleu enfermedade ningunha, conta agora con 95 anos.

30-De pequena sempre tiven dor de barriga, pois o que me daban sempre para que me pasaran eran chupitos de xinebra…

31-Meu pai facía muito o seguinte : un pouco de viño tinto quente xunto con un pouco de unto derritido anteriormente na sartén, botaba todo xunto a ferver, era malo de tomar, pero como él sempre padeceu de catarros botaballe peito é tomaba aquelo.

32- Meu pai fervía viño tinto con figos pasos, cortaba os figos en cachiños é tomaba eso cando tiña gripe ou catarro.

33-Unha receita que se facía na casa era a base de zume de limón, nun cazo botaban o zume, as cáscaras do limón e mel, xunto con un pouquiño de auga.

34- Era mui habitual tomar leite con coñac cando estabas resfriado, para o dolor de moas collían un pouco de aguardente branca e botaba para o sítio dónde doía a moa, deixabase adormecer un pouquiño é así aliviaba o dor.

35- A mellor receta para o catarro era cocer romeu con mel e tomalo quentiño.

36- Na miña casa para o catarro sempre usamos mel con limón, ben quente. Para cando había gripe leite con coñac, tamén ben quente. Para cando tiñamos dor de estómago unha copiña de aguardente de herbas. Cando había dor de moas un algodón ben empapado en aguardente, poñemolo encima da moa dolorida. Para a dor de barriga unha infusión de herba luisa.

37- Na miña casa para cando estás mal da gorxa leite con mel, para o catarro ou a gripe tamén me poñían sebo de carneiro nun papel de estraza colocado no peito, outras veces leite con coñac ou con aguardente.

38- Miña avoa cando tiña un corte ou unha ferida usaba teas de araña, con elas tapaban os cortes. Para os catarros ajarrados o peito colocabannos un papel de estraza con aceite ou grasa é un pouco de ruda, ben quente, colocado no peito toda noite, aquelo cheiraba a base de ben, pero a cousa era que os catarros pasaban. Cando había anemia, xema de ovo con viño Sansón, dabanno a forza, tiñas que tragar coma fose.

39- Os enxuagues de auga con sal para cando doían as moas. Para os catarros vapores de eucalipto. Follas de berza en emplasto para cando doía o lombo ou os xeonllos.

40- Miña avoa facía unha lavativa coa auga do café, seica era boa para limpar o intestino é o fígado, facía o café, colabase, con unha gomiña e un embudo é pá dentro.

41- Cando tiña tos xa estaban preparando mel quente con limón, sabía a raios, eu non era capaz de tragar aquelo, que medo tiña cando me viña a tos, porque xa miña avoa viña correndo co dichoso mel e o limón, ademáis leite a ferver con un chorro de coñac !. Para o dor de moas, lavar a boca con caña ! Pero ollo! Esto ainda o fago hoxe, porque sempre me fixo efecto.

42- Ferver follas de eucalipto, meter unha toalla empapada na cabeza, casi ata quedar sin respiración jajaja, era o mellor método para quitar os resfriados sin ter que tomar frenadoles.

Outro remedio, cando meu avó tiña as mans corteadas de traballar no campo poñíase a mexar nas mans, seica era o mellor que había.

43- Vaos de eucalipto para os bronquios era o mais habitual.

Outra receita, miña avoa cando se lle abrían os pes utilizaba auga con sal.

Pero o mais curioso foi unha cura que fixo miña sogra cando eran pequenos os seus fillos. Na casa deles tiñan unha lareira, encima desta tiñan un banco para sentarse, resulta que o irmán do meu marido sentouse encima da pota do caldo que estaba facendose, a pota tiña un testo encima, e ésta de repente foise para o fondo, metendo o irmán do meu marido todo o cú dentro da pota do caldo que estaba a ferver, cando miña sogra escoitou gritar o fillo foi ver que pasaba, colleuno rapidamente e puxo debaixo da villa do barril de viño catalán, tivo alí un tempo co viño a correr polo cú do rapas, oiche, santo remedio, non lle quedou marca ningunha.

44- Para a infección da gorxa na miña casa faise de toda a vida gárgaras de limón.

45- Miña avoa usaba muitísimo para a dor de estómago o loureiro para facer infusións. O freixo para os riles e infeccións de ouriña. Para os forúnculos usaba a cebola cocida. Tamén facía cataplasmas de salbado de trigo para a pel atópica é a clara de ovo con augardente pra facer as curas nas feridas.

46- Na miña casa recordo que para cando alguén tiña infección de ouriña facían infusións de Bieiteiro, tamén coñocido por Sabugueiro. Ten un cheiro desagradable, pero mui bo para eliminar a infección.

47- A miña avóa collía un anaco de sábana e recortaba de tal forma que fose como un vendaxe e tiña preparado sopas de pan de leite quente, estás sopas metíaas no vendaxe, usábao para feridas que estivesen infectadas ou algún negrón feo.

Tamén a miña avóa usaba o unto quente para dores na barriga, utilizábao virando o unto quente en sentido contrario ás agullas do reloxo, en voz alta comezaba dicindo unha frase ( non recordo o que dicía), repetíao dez veces, empezaba por dez e remataba en un…dez, nove, oito, sete…e á vez virando o unto na barriga.

Cando chegaba ao un dicía: e este un que quede na barriga de fulano…e que lle pase o mal.

A miña nai facíalle un remedio ao meu pai, que sempre tivo dores nas costas, colocáballe uns vasos cunhas bolboretas encendidas dentro dos vasos, facían ventosa.

GRAZAS POLA VOSA COLABORACIÓN.

Así como comencéi con unha receita do meu avó, remato tamén con outra que nos meses de inverno era mui habitual, unha receita que un veciño xa comentou tamén :

48- Recordo que cando eu era un neno tiña dous amigos na parroquia que sufrían moito dos sabañons, e para que lle remitise a dor o primeiro que facían ao levantarse era saír á leira e poñerse a mexar encima das súas mans.

Pode resultar asqueroso, pero isto de aproveitar o mexo vén de moi atrás, os romanos cando chegaron á nosa terra observaron que os nosos antepasados utilizaban o seu mexo para lavarse os dentes, chegando a utilizala máis tarde para outros menesteres, tal como blanqueante da roupa.

NOTA : Si ao ler este recetario recordádesvos dalgunha receita que non apareza aquí, agradézovos que vos poñades en contacto comigo para engadila.

OFICIOS DOS VECIÑOS (XXVIII) ALBANEL

ALBANEL…Persoa que traballa na construción de edificios ou en calquera tipo de obras en que se empreguen pedras, ladrillos, cemento, area e materiais similares (RAG).

Un dos oficios máis antigos é o de albanel, comezou na prehistoria unha das profesións máis sacrificadas que hai desde aquel entón.

As primeiras construcións foron a base de barro e palla, con estes elementos comezáronse a fabricar os ladrillos de adobe, nas llanuras de Mesopotamia construíronse os Zigurats, pirámides escalonadas que remataban cun templo encima, todos recordamos por exemplo a inacabada Torre de Babel.

Os gravados realizados polas civilizacións dos Sumerios, Arcadios, Asirios etc. móstrannos como había reis constructores, secundados por obreiros. Eles foron os percusores nas técnicas para realizar muros e teitos, sobresaíron sobre todos, os egipcios, só nos basta recordar as pirámides de Keops ó Kefrén por exemplo, grandes obras onde chegaron a traballar ata un total de 10000 obreiros.

Segundo teño entendido, estes obreiros ao principio deuse a entender que eran escravos, pero non, eran contratados como obreiros, seica as súas condicións eran tan miserables que chegaron a realizar a primeira folga da construcción, reclamando ao Faraón melloras na alimentación que recibían polo traballo feito, no fondo da a entender que eran escravos.

Co paso dos anos os novos sistemas de construción, as novas ferramentas e as novas técnicas deron paso a mellóra e á duración do que se construía.

Aproveito este relato para homenaxear aos meus veciños de Cerponzóns, parroquia que desde muitísimos anos foi berce de moitos profesionais albaneis.

Entre eles, meu pai, natural da parroquia de Campañó, outro dos lugares onde proliferan tamén moitos albaneis desde sempre.

Seguro que si me poño a conversar cos meus veciños que traballan neste oficio, cada un tería a súa historia que contarme, pero voume centrar na do meu pai, nos meus recordos e no que me foi contando él ao longo da súa vida, sempre tiña algunha anécdota que contarme, mesmo uns días antes do seu falecemento chegou a contarme dunha en Venezuela.

O meu pai de moi novo foi presentado por un un dos membros da empresa donde iba a traballar ao que ía ser o seu xefe, por certo de apelido Esperón, comezando mui xoven de aprendiz, unha vez aceptado estivo varios anos cunha longa aprendizaxe chea de moito traballo, de moita práctica e de moito sacrificio.

Aos poucos foi ascendendo de categoría ata chegar a ser mestre albanel. O seguinte paso na súa profesión foi emigrar, nos anos 50 do pasado século non había outro destino si querías conseguir algo de cartos para poder formar unha familia.

Meu pai contaba 25 anos cando se foi para Arxentina, logo de pasar un tempo en Bos Aires volveu a Cerponzóns, cásase e de novo embarca, esta vez dirección Venezuela.

A emigración nos anos 50 e 60 centrábase preferentemente en Arxentina, Venezuela, Brasil e Uruguai. O meu pai, como outros moitos galegos, vendo que o bolivar habíase inflado polo petróleo e consecuentemente desprazou en valor ao peso arxentino, decidiu cambiar de destino e facer as maletas rumbo a Venezuela.

Naqueles anos 50 a explotación e importación petrolera en Venezuela colle tal auxe que comeza o estado venezolano a mellorar e a modernizar as suas infraestructuras, comenzaban a necesitar man de obra.

Si ímonos ao Arquivo dá Emigración Galega, podemos ler o seguinte :

Moitos galegos emigraron para traballar na construción, non só como obreiros ou albaneis senón tamén en postos de alta cualificación, por exemplo enxeñeiros, arquitectos, peritos, técnicos especialistas etc. Moitos deles viñan empregados por empresas españolas ou norteamericanas que o Goberno venezolano contrataba para construír estradas e autoestradas, pontes ou grandes edificios públicos. A gran oferta neste sector e os altos soldos atraían un gran número de traballadores.

Unha gran maioría de emigrados non dispoñían de estudos nin de moitos coñecementos para desempeñar algún oficio, a súa vida transcorrera no campo. A maioría comeza a traballar nas casas, sen contrato e con soldos baixos, o meu pai decidiu abrirse camiño por conta propia, a súa estancia en Bos Aires dáballe experiencia e ademais era bo no seu traballo. Pronto atopou choio, aínda que lle custaba ter obreiros cualificados, xa que todos os galegos que coñecía estaban xa traballando e os venezolanos cos que él tiña de veciños non eran dados a ser profesionais da paleta.

O traballo non faltaba, meu pai traballou de sol a sol, especializouse en construír vaquerizas, en pouco tempo conseguiu uns bos aforros.

Juan (pantalón oscuro) mostrando unha vaqueriza feita por él.

A Caracas que él viviu foi a dunha época dun urbanismo acelerado, fixéronse construcións de todo tipo : grandes centros, autopistas, hipódromo, teleférico, edificios enormes etc., unha gran maioría dos emigrantes chegados a Venezuela dirixíanse á capital, a súa actividade comercial, financeira e industrial era lugar idóneo para atopar traballo o mesmo día que chegabas.

Unha serie de fotografías que trouxo o meu pai de Venezuela, son exemplo claro do traballo de albañilería que realizou xunto cos seus compañeiros, algún deles, creo recordar, da parroquia de Lérez.

Juan (o da boina) cos seus compañeiros.

A súa etapa en Venezuela chegou ao seu fin cando de volta a Cerponzóns quería levarse á miña nai para o estado de Zulia, donde él estivera un tempo traballando, pero os meus avós convencérono para que non se marchase de novo, non tiñan máis fillos e non desexaban quedarse sos.

Meu pai entón quedouse e comezou cun novo oficio, granxeiro.

Pero nunca deixou o traballo de albanel, construíu galpóns para ter galiñas poñedoras, tamén preparou as gaiolas para a crianza de coellos, as ovellas tamén tiveron o seu espazo, construiu un pombal o longo da casa, sendo a súa obra mestra a granxa porcina, a cal foi a súa maior ocupación ao longo da súa vida.

As súas paletas, picos, palas, martillos, llanas…gárdoas con moitísimo agarimo e de cando en vez fago uso delas, pero aínda que en moitas ocasións axudei ao mestre, non cheguei a ser máis que un simple pinche de albanel.

Un oficio que deixa nas mans ásperas o reflexo dun traballo pesado, duro, que deixa co paso dos anos un corpo castigado, que moita xente crese que é un oficio destinado a persoas con poucos estudos. Pero si parámonos a pensar na cantidade de tarefas que realizan dámonos enseguida conta que teñen numerosas habilidades e coñecementos, seguro que mais de algún pode presumir da súa enorme intelixencia para chegar a facer construccións de muito nivel, sin necesidade de colgar na parede da súa casa un máster que o certifique.

CONTOS NA LAREIRA (19) O MOUCHO, ANUNCIADOR DA MORTE.

Miña tía sendo mui xoven estaba a servir na do Parranda, este home levaba tempo encamado, a cousa foi que ela viña da fonte e de repente mira o señor ali fora da casa, arrimado a parede co legón o lombo.

Ao chegar a casa dixo: Hai Dios mío, non sabedes o que acabo de ver, acabo de ver o señor Francisco, estaba no camiño co legón o lombo.

—Pero ti que dices muller ! Ben sabes que leva tempo encamado ! Anda, anda, pasa a cear.

— Oiches Juan, o outro día o señor Francisco morreu.

Son avisos da morte, vouche decir máis, eu nunca vin nada despois do que me había pasado co señor Francisco, pero ollo ! Mal asunto si escoito o moucho !

Minto ! recordo unha vez que viña do baile do Chosco, tiña eu dezasete anos, abrin o portal do corral, o abrir o portal saliume un canciño branco correndo a base de ben, levei un susto de medo ! o outro día hubo morto na parroquia.

Pero cuidadito co moucho ! Ese si que da difuntos de verdade, mira unha vez iba eu a unha casa de Pidre, íbamos varias mulleres xuntas e detrás nosa comenzou a berrar o moucho, queres ver que ao outro dia morreu Manolito ?

Eu teñolle muito medo, muito respeto, cando comenza a berrar parece que te quere comer, recordo que hubo un ano que morreron muitos veciños de Meán, en cuestión de poucos meses, pois cando salíamos a pasear pola parroquia, ahí estaba o carallo do moucho berrando…queres ver que o outro día había difunto !

Recordos, cantos recordos ! Agora recordo outro !
Camiño da igrexa, era xa noite pechada, unha noite brava, daqueles invernos de entón, iba eu andando por aqueles camiños de carro, que aínda que levase unha os zocos, enlameime ata as bragas, así como cho conto Juan.
Por cada casa que pasabas escoitabas as tellas fendendose, os cans oubeando, todo ás escuras, daquela o único que tiñamos para andar polos camiños era un candil, que daba a luz que daba…
Apurando o paso o máis que podía, empapada todiña ía dicíndome porque tiña que ir a esas horas por aqueles camiños ? Iba a ser hoxe !
Detrás miña quedaba o monte Curuto, mentras me aló o lexos escoitaba as ramas dos piñeiros como se movían, daban a sensación que se queixaban, de súpeto, alí estaba, encima do penedo, o moucho ! non me quitaba ollo de encima, eu co candil dirixido a el dicíalle en voz alta :
Non che teño medo moucho, moucho non che teño medo !

O moucho e criminal, criminal, estaba berrando diante miña, ata pensei que estaba anunciando a miña morte, mecajonacona que o pariu !

Escoitar ese inquietante son que produce de noite, que se asemella a unha respiración entrecortada, dá a sensación de que hai unha pantasma o teu carón…

A veciña non vai mal encamiñada, xa o decía o señor Cunqueiro, cando falaba deles :

Os mouchos, tradicionalmente “paxaros da morte”, anunciadoras dela e do fantasmagórico, tanto pola súa presencia como polo seu “canto”.

SCOUTS EN CERPONZÓNS

Entre os anos 1976/1983 aproximadamente tivemos uns veciños especiais na parroquia, eran un grupo de 125 nenos e nenas cos seus monitores correspondentes e o pai Clemente ao fronte.

Formaban un movemento xuvenil no cal baseábase en aprender por exemplo o respeto, a axuda e a solidariedade, coñecíanse polos Boys Scouts

Para levar acabo isto baseábanse nun método, coñecido por Método Scout, un sistema de auto educación progresiva, a metodoloxía scout baséase na educación en valores e no compromiso con estes.

En resumo, unha filosofía de vida na que se ensina o respecto pola natureza, a tolerancia, a igualdade, o compañerismo, a actividade física e a capacidade de superar adversidades e incomodidades.

Dependendo o país hai organizacións que desenvolven as súas propias bases e directrices, iso si, sempre respetando as regras xerais do escultismo, así que hai organizacións que promoven entre os seus membros o crecemento espiritual e o cumprimento das súas respectivas confesións, no noso caso, os nosos veciños Scouts eran católicos e estudaban no Colexio Sagrado Corazón.

Aquel numeroso grupo de scouts estiveron máis de sete anos visitando e convivindo na nosa parroquia, chegaban no trole ata Alba e despois ían andando en formación ata o que hoxe coñecemos como Casa do Pobo, son muitos os veciños os que os recordan pasar por diante dás suas casas.

O grupo estaba formado en tres subgrupos: un composto por aqueles compoñentes que tiñan entre 8 e 12 anos, o seguinte entre os de 12 a 16 e o terceiro eran de 16 anos en diante.

Acompañando a estes tres grupos uns 8 monitores, co Pai Clemente, fundador do grupo Scout de Pontevedra e relixioso do Colexio Sagrado Corazón,

Excepto o mes de Agosto, chegaban todos os sábados dos demais meses do ano, pasaban todo o día na parroquia, pero ademais unha vez ao mes quedábanse a durmir de sábado a domingo, acudindo ese domingo á misa da parroquia, algunhas veces oficiadas polo cura que os acompañaba.

Ao chegar o mes de Xullo quedábanse en Cerponzóns quince días seguidos de acampada, ao finalizar eses días remataban a súa estancia cunha gran comida, acudindo todos os pais dos scouts, nunca Cerponzóns nos mil anos de existencia tivo tantos médicos, avogados, empresarios etc. xuntos. Ata o presidente da diputación e o Alcalde de Pontevedra estaban presentes, pois os seus fillos tamén eran Scouts.

Os primeiros tempos foron de moito traballo, atopáronse cunha casa completamente en ruínas. O seu primeiro adestramento foi a albañilería, especialidade que podían escoller os nenos, eles foron capaces de levantar os muros e tellaron dous habitáculos.

Integráronse moi ben coa xente da parroquia, participaban en moitas ocasións naquilo que podían acudir.

Os Scouts tiñan un grupo de gaitas denominado RIAS BAJAS, o cal adoitaba percorrer varios lugares da parroquia os días de festa.

O PAI CLEMENTE

Clemente Álvarez (14/07/37/ – 28/09/21).

Pai Clemente Álvarez

Este relixioso do Colexio Sagrado Corazón de Jesús de Pontevedra, foi o fundador dos Scouts de Pontevedra (grupo 286)

Actualmente atopábase en misións en Guatemala desde os anos 90 onde exercía a súa auténtica vocación polos máis desfavorecidos.

Comezou a súa etapa de escultismo nos baixos do colexio, pouco despois nas gradas do pabellón, pasando despois á rehabilitación da coñecida hoxe en día por Casa do Pobo de Cerponzóns, para terminar nun local situado en Moraña.

Son moitos ex alumnos que gardan un grato recordo do Pai Clemente, os campamentos de verán, as acampadas de fin de semana, as celebracións de San Jorge, as expedicións aos Picos, a Pirineos…

A súa dedicación era coordinar o ensino primario, ademais daba clases de pretecnoloxía.

Continuará

CITAS LITERARIAS (18) LA FIESTA DE LOS EXPLORADORES

CORREO DE GALICIA, 16 septiembre 1928

Fué algo extraordinario, por su animación y su originalidad, el festival celebrado en honor a San Jorge, en Alba.

Asistieron, además de los pontevedreses, los Exploradores de Vigo, Marin y Redondela, que salieron con el Santo a las nueve acompañados de la afinada banda de música de Arcade y varias gaitas del país, llegando a San Cayetano a las once, después de recoger las imágenes de la Virgen del Carmen, de Alba; San Roque, de Cerponzóns; y la Divina Pastora, de Devesa.

Seguidamente hubo misa de campaña y procesión a la que asistieron los párrocos de Alba, Marin, Campañó y Cerponzones, el capellán de esta última parroquia y el presbítero de Pontevedra señor Vazquez.

Se inauguró una campana adquirida por los exploradores, que bendijo el párroco de Alba. También por la mañana se celebró el acto de la Proensa de los Exploradores, actuando de jefe de tropa el de Redondela señor Galego.

Por la tarde hubo concurso de saltos y dos funciones teatrales al aire libre, siendo muy aplaudidos los artistas (todos exploradores de Pontevedra) que tomaron parte en ambas.

La última fué el estreno de la comedia “ La fuerza del bien”, original del explorador Antonio Almazán, que recibió innumerables plácemes, y tuvo que salir al final a escena, resultando una obra muy delicadamente escrita.

Toda la tarde estuvo llena de romería que terminó a las once de la noche, a cuya hora salieron para sus pueblos los exploradores forasteros.