MANUEL LÓPEZ ESPERÓN, MANOLO CAMPAÑÓ, 2ª parte

CONSELLO DE GUERRA CONTRA MANUEL LÓPEZ ESPERÓN.
O consello de guerra ordinario tivo lugar en Vigo o trinta de marzo de 1949 para xulgar a causa instruída polo procedemento sumarísimo polo suposto delito de actividades subversivas.
Resultando 1º. Que con motivo de las gestiones llevadas a cabo por Fuerzas de Orden Público y Policía de la vecina ciudad de Pontevedra, se consiguió la detención de un numeroso grupo de individuos que componían diversos Comités de tipo subversivo político, para derrocar el actual Régimen político español, siendo los principales encartados los procesados en estas actuaciones, MANUEL LOPEZ ESPERON [X,X,X…] los cuales formaban el Comité del Partido Comunista de la vecina Ciudad de Pontevedra con el cometido Intercomarcal entre esta población y varios pueblos de la provincia, realizándose por los procesados en cuestión activas gestiones de repartimiento de propaganda subversiva, así como distribución y cobro de sellos de cotización con que el partido comunista que representaban, trataba de recaudar fondos en metálico para ser entregados a los fasmiliares de los presos políticos, ostentándose por el procesado LOPEZ ESPERON, en el Comité mencionado, el cargo de Secretario de Agitación y Propaganda y los Secretariados de organización, finanzas y otros cometidos por el resto de los procesados.

[…]

Resultando 8º. Que por los defensores de los procesados se estimó que por parte de sus patrocinados no se había cometido el delito imputado por el Sr Fiscal, por falta de elementos de juicio para encontrarlos suficientemente acreditados, o bien por no encajar de lleno en la tipificación […] invocándose por los mismos la libre absolución de sus patrocinados o, en caso de que el Tribunal estimase la existencia del delito calificado, se impusiesen penas inferiores a las peticiones por el Fiscal, o en su grado mínimo.

[…]

Considerando 1º. Que los hechos que el Consejo estime como probados son constitutivos de un delito equiparado al de rebelión militar del Artículo primero, apartado segundo de la Ley de dos de marzo de 1943 en relación con los artículos 286 y 291 del Código de Justicia Militar.

[…]

El Consejo FALLA: Que debemos condenar y condenamos al procesado MANUEL LOPEZ ESPERON, como autor del delito que se deja enunciado en el considerando 1º, a la pena de DOCE AÑOS DE PRISION MAYOR con los accesorios de suspensión de todo cargo público, profesión u oficio y derecho de sufragio durante el tiempo de la condena. […]

CARTA DIRIXIDA AO CAPITÁN XERAL DA 8ª REXIÓN MILITAR, RECLAMANDO AS SÚAS PERTENENCIAS :

EXCMO.SR :

Manuel López Esperón, natural de Campañó, vecino de Campañó, 20 años de edad, soltero, profesión mecánico y en la actualidad cumpliendo condena de 12 años de Prisión mayor impuesta por consejo de Guerra Ordinario celebrado en esta Plaza el día 30 de Marzo último en comisión nº 259/48 instruida por el Juzgado Militar nº 2 de Vigo, por actividades subversivas, a V. E. con el mayor respeto y subordinación expone:
Que al ser detenido e ingresado en la Comisaría de Policía de Vigo, le han sido retirados y más tarde depositados en el Juzgado Militar nº 2, en donde se encuentran en la actualidad los objetos siguientes : una chaqueta, una pluma estilográfica, unas gafas y un reloj de pulsera, todos ellos de su propiedad, y como las manifestaciones hechas por el Sr. Juez son de que no podrán ser devueltos mientras no lo ordene esa Superiodidad, es por la que a V. E. con todo respeto y humildad suplica muy encarecidamente, se digne ordenar (si procede) le sean entregados los anteriormente citados objetos.

Es favor que no duda alcanzar de V. E. cuya vida, guarde Dios muchos años.
Vigo a 17 de Mayo de 1949

 Firma………..
Excmo. Sr. Capitán General de la 8ª Región Militar.

Manolo non recibiu as súas cousas, contestáronlle que esas pertenencias conseguiunas con diñeiro procedente de actos ilegais. Un tempo máis tarde os obxectos propiedade de Manolo chegaron a ser poxados, fíxose con eles un home que non teño referencias de quen puido ser, este, sabendo a quen pertencía entregoullos a un veciño de Raxó que coñecía a Manolo, conforme puido foillos a levar a él.

Ao longo destes días sigo recibindo comentarios sobre o acontecido naqueles anos a Manolo e aos seus compañeiros. En moitos comentarios a miña sorpresa foi maiúscula, pois eran comentarios de coñecidos meus, que non sabiamos que nos unía unha relación entre o meu curmán Manuel e os seus parientes.

Unha curmá que vive en Bos Aires escribiume o seguinte :

Juan.

Cuantos recuerdos de los relatos de mi madre vienen a mi memoria

Me decía que, muy jovencita, había pasado una temporada en casa de su abuelo Domingos y sentía mucha tristeza por la muerte de su tía Teresa, madre de Manolo, había fallecido por un cancer de pecho siendo aún muy joven. Y en esos relatos aparecía el nombre de Manolo como motivo de preocupación para nuestro abuelo Ramiro que iba a visitarlo a una cárcel de Vigo

Tendría yo unos diez u once años cuando fallece nuestro bisabuelo Domingos ,1957/1958, no sé precisar el año exactamente

Vivíamos en Villagarcia y mi madre me llevó al velatorio que se hizo en la casa del bisabuelo. Me conmovió muchísimo la tristeza de nuestro abuelo por la muerde de su padre

En cuanto a Manolo, informándome a través de tu nota, todo mi respeto y admiración

Me hubiese gustado conocerlo

Lo has hecho tú y, generosamente transmites aspectos de los valores que él ha sabido cultivar

Donde quiera que esté Manolo sentirá que nada ha sido en vano.

-0-0-0-0

Fernando comentábame que  Manolo López era gran amigo do seu pai, Jesus Carrera Barreiro, represaliado como él, emocionouse cando viu unha foto do grupo de galegos no penal do Dueso, nela está o seu pai, non sabía desa fotografía.

-0-0-0-0-

Mª José díxome que estivera lendo o relato sobre “Manolillo“, na súa casa chamábano así, foi o compañeiro do seu pai e da mesma célula, entraron esposados xuntos na carcel. Ela dime que foron en total 76 os que caeron, saíron do Dueso de milagre. O Dueso era coñecido tamén como La Isla del Diablo, alí había uns 5.000 presos políticos.

Recordo a Manolo desde que nacín, sempre o vía na miña casa, eran moi amigos, teño muitos recordos, muitos…

O último que recordo de Manolo é que non andaba moi ben dos xeonllos e tiña pendente unha operación, normalmente víao tomando o seu café e lendo a prensa ás tres da tarde nunha cafetería que hai cerca do hospital, un día deixei de velo e máis tarde souben que estaba nunha residencia.

Polo meu pai puiden saber moitas cousas daquela época, pasárono moi mal, pasaron muitísima fame e todos os días morrían moitos homes.

Aínda por encima, de non estar alimentados, estaban obrigados a realizar traballos forzosos na Brigadilla de Explanación. Caían como moscas.

Foi horroroso, un día que podamos vémonos e cóntoche máis.

Vin o vídeo que me envías onde sae Juan José Guirao e diríxese aos amigos e familiares de Manolillo, recordo que cando morreu Jesus Carrera, falou Guirao, o meu pai  Fernando Frías López de la Osa e Manolillo, Jesus foi compañeiro deles dous na prisión.

JUAN JOSÉ GUIRADO :

Entraba el año y salía del tiempo Manuel López Esperón. Ayer mismo lo despedía en su aldea un pequeño grupo de familiares, vecinos y amigos. La pandemia que nos aísla impidió acercarse a los camaradas que le habrían rendido el homenaje que siempre mereció y al que nunca aspiró. Muy pocos pudimos estar presentes, muchos más habrían querido estar.
Manolo entendió bien lo poco que valen los aplausos y los homenajes. De ellos solo importa el amor sincero de quienes tienen motivos para rendirlos. Por eso no asistió siquiera al que se rindió a los veteranos del Partido, hace ya años, en Santiago.

Para una publicación que se hizo entonces le pedí algunos datos biográficos. Me contó pocas cosas, y tomé unas notas que conservo. Su laconismo era el resultado de décadas de clandestinidad. Aprendió a callar, incluso sometido a torturas, y no un día, ni dos… El hábito de la reserva lo mantuvo toda la vida.

Solo en tres ocasiones le oí contar algo sobre sí mismo. La primera vez se sinceró, creo recordar que en una conversación de sobremesa, sin más presentes que él, mi compañera Soco y yo mismo. Las otras dos se vio en la obligación de hablar. Fue en el cafetín de la Alameda donde tomé las notas biográficas que me sirvieron para aquella reseña que no encuentro ahora. Más adelante, en el hotel Virgen del Camino en que vivía entonces, le presenté a Pepe Álvarez, el historiador imprescindible para conocer la historia de la represión en Pontevedra, a través de sus libros y del blog Pontevedra nos anos do medo. La charla, me comenta Pepe, fue fructífera, y los archivos consultados le confirmaron lo aportado por Manolo.

Desapareció del hotel y le perdí el rastro. Casi un siglo de vida y mucha experiencia. El ha sido el último de los veteranos, el más joven de ellos. Ya no queda nadie a quien preguntar directamente sobre aquellos años de plomo. Muchos de estos héroes de hierro han vivido un siglo o más, sobreponiéndose a los padecimientos sufridos. Sin duda la fuerza de las convicciones y la salud mental conscientemente cultivada en medio de la adversidad ayuda a mantenerse vivo.

Para conocer la calidad humana del personaje es muy interesante lo que cuenta sobre él Juan José Esperón, hoy mismo en Pontevedra Viva.

Encontré estas notas, creo que corresponden a lo hablado en el cafetín:

Manuel López Esperón (“Manolo Campañó”)

Algunos datos biográficos

Nace en julio de 1924.

Desde niño, durante la república, participa en la Sociedad de Agricultores, en la que eran influyentes el PCE y el PSOE.

Hizo estudios de magisterio.

La SdeA aportaba la visión de los jornaleros en las comisiones de resolución de conflictos.

Participó en las Juventudes Socialista y en la Juventudes Comunistas.

Recuerda cómo en 1936 tuvieron que quemar los libros de la Sociedad.

Sobre su parroquia (Campañó), considera que eran más progresistas algunos de los ricos (cita al padre del suegro de Mariano Rajoy) que la mayor parte de los más pobres.

Al final de la guerra, trabajo clandestino en la ciudad.

Punto de apoyo fue Julio Rey, padre del relojero Arturo Rey.

Unión de Intelectuales Libres.

Juventudes Republicanas.

Recuerda de entonces a Alejandro Gama.

Hacia el año 40 ingresa en el Partido.

Miembro primero del comité local, luego del comarcal, intercomarcal y provincial.

Recuerda que después entró al Partido Carlos Crespo Alfaya.

Secretario de agitación y propaganda y después secretario de organización.

Fue enlace con la guerrilla. Recuerda a Buzarra (?).

Hacia 1945 se trató de reorganizar la UGT.

Fue detenido en Vigo a primeros de junio de 1948, cuando estaba allí destinado para reorganizar el Partido.

También fueron detenidos Alfaya, Carrera, y de la JSU Gonzalo Velasco.

“Fuerzas Armadas de la República Española”.

Detenido en Vigo, estuvo en comisaría. Durante 21 días fue interrogado y torturado.

Entonces llevaba una larga melena y barba. Y empezaron colgándolo de una puerta por el pelo.

Sospecha que finalmente el interrogatorio continuó bajo los efectos de alguna droga.

Los interrogatorios eran supervisados por la guardia civil.

El mejor truco para no contestar era el retraso en las respuestas y tratar de olvidar.

Burlas: lo llamaban “Segundo Cristo” y “Segundo Francisco de Asís”.

Le hicieron la ficha y le cortaron el pelo y la barba.

Todo esto duró más de 40 días.

Pasó a la cárcel incomunicado, pero eso supuso para él un gran alivio, fue el día más feliz el de ir a la cárcel con todos los otros. En una hora la brigadilla lo llevó a La Parda.

Porque había rivalidad entre la policía y la guardia civil.

De la cárcel, tras el proceso, no se podía sacar a nadie para llevarlo a una comisaría o a un cuartelillo.

Consejo de guerra y condena a 12 años.

A Crespo Alfaya y Carrera los condenaron a 10 años. A otros a 8, 6, 4, 2, y alguno salió absuelto.

Los de menos de cuatro años de condena quedaron en Pontevedra, y a los otros los trasladaron al penal del Dueso.

Se redimían penas por el trabajo, en talleres mecánicos, de carpintería, y en otros oficios, ganadería, explanación de tierras, jardines…

Él redimió dos o tres años por dar clases en la escuela y por oficios varios. Aquí recuerda a Fraga, relojero de  Marín.

Permaneció en prisión hasta agosto de 1952, beneficiado por dos indultos.

Quedó en libertad vigilada. La guardia civil pretendía que en 20 o 25 días se le expulsara de España.

Lo detenían por sistema en otras ocasiones, como hicieron durante la visita de Eisenhower a Franco.

Continuó su actividad en el Partido. Recuerda la visita de Antonio Núñez Balsera. Estableció contacto con Manolo Domínguez, Fortes, Brieva (?).

Asistió al V congreso del PCE. Ayudado por un matrimonio francés, cruzó la frontera por Irún.

Fue un largo viaje con etapas de distracción: Limoges, París, donde permaneció 15 días, Niza, Cannes, San Remo, Génova (Milán) Udine…

En Italia estuvo alojado en casa de Giancarlo Pajetta (no anoté bien si fue a la vuelta).

Pasó a Austria campo a través. Tomó un tren a Viena y de allí, en avión, fue a Praga.

Relata varias anécdotas sobre su viaje y sobre el congreso.

Informes de Santiago Álvarez, Moncho de Ferradás, Barreiro…

Vuelve por Venecia, París, Barcelona, Zaragoza, Madrid, a Pontevedra, donde ya lo esperaba la policía.

Otra detención. Justifico que había pasado dos o tres meses en Madrid, Zaragoza, Barcelona. Aun así, pasó 28 días en La Parda.

No recuerda si antes o después estuvo con Antonio Núñez. Luego estuvo con Manolo Barros.

(En algún momento habló de Stalin, los campos de concentración…)

Información sobre o penal de El Dueso :

Fai clic para acceder a 496707.pdf

http://todoslosrostros.blogspot.com/2008/07/slo-en-el-dueso-cantabria-ms-de-1000.html

NICOLA ALBANI, UN PEREGRINO AVENTUREIRO.

En estos días celebrasen  277 anos que pasou por Cerponzóns un dos peregrinos mais coñecidos da historia das peregrinacions xacobeas, Nicola Albani.

Sirviente e secretario de nobres e prelados (Melfi, Italia 1714-?). Peregrina a Santiago en 1743 e 1745. Este animoso italiano, natural da cidade de Melfi, a uns 100 km ao sudoeste de Nápoles, é autor do máis amplo e revelador relato da literatura odepórica xacobea do século XVIII coñecido ata agora. Trátase da Veridica istoria ou´sia Viaggio dá Napoli à San Giacomo dei Galicia -Viaxe de Nápoles a Santiago de Galicia– un manuscrito, no que Albani, metade devoto e sinceiro peregrino, metade aventureiro e pícaro necesitado, narra a súa experiencia peregrinatoria e vital, camiño de Santiago, por Italia, Francia, España e Portugal. Albani parte de Nápoles a principios de xuño do ano 1743, pasa por Roma, onde obtén do Vaticano un pasaporte para o seu peregrinación, e chega a Santiago en novembro dese ano, tras deterse, de camiño, en numerosas cidades e santuarios italianos, franceses e españois. Desde Compostela, continúa a súa viaxe polo Camiño Portugués cara a Lisboa. Volve desde esta cidade á urbe santiaguesa en xaneiro de 1745 para gañar o xubileo -foi ano santo- regresando uns días despois á capital portuguesa desde cuxo porto embarcou para Italia a finais de xuño. 

Moitos peregrinos foron anotando as súas vivencias ao longo do Camiño, son textos de valor incalculable para entender o alcance e o sentido da peregrinación xacobea, os de Nicola Albani son uns deles…

O manuscrito de Albani, dividido en dous tomos, ten máis de 600 páxinas e complétase con varias ilustracións alusivas á viaxe. Escrito con sencillez e gran sentido práctico, resulta imprescindible para entender a continuidade da peregrinación xacobea no século XVIII, malia a súa prolongada crise, xurdida coa expansión europea da Reforma protestante, entre outros poderosos condicionantes aos que o italiano é alleo. Destaca a detallada e emocionada narración que realiza de Santiago durante a súa primeira estancia (1743), resaltando a notable afluencia de devotos de distintas nacionalidades que descobre na cidade e a descrición da catedral e do seu ritual de peregrinos.

 

NICOLA ALBANI comentaba o rematar o libro que quería manifestar claramente algunhas advertencias, que sendo él  un solitario viandante, por si désese o caso de que algún viaxeiro quixésese acompañar coa guía do seu libro, dou unha serie de advertencias, que son as seguintes :

Primera advertencia que os puede dar vuestro viajero Nicola Albano es que ninguno se ponga en viaje tan largo sin ir acompañado de un buen compañero; pero compañero fiel de alma y corazón, de igual opinión, que la guía de un buen compañero ayuda de muchas maneras, y no encontrándolo del gusto del viandante, es mejor ponerse a hacer solo el viaje, porque sabéis el proverbio que dice “que mejor solo que mal acompañado”.

Segunda advertencia: que nadie se ponga en viaje en tiempo de peste o guerra, porque os pueden suceder en vuestro viaje muchas desgracias, como en efecto me sucedieron a mí. 

Tercera advertencia: que nadie se ponga en viaje si no goza de buena salud y fuerte complexión, y que esté acostumbrado a lo malo y a lo bueno, que si tiene poca salud o es de mala complexión no podrá seguir su iniciado viaje; y si no está acostumbrado a lo malo y a lo bueno, ciertamente se morirá por el camino. 

Cuarta advertencia: el viandante debe tener piernas fuertes, y no delicadas, para que pueda siempre con firmeza seguir su viaje, y no debe ser meticuloso en sus comidas, sino que pueda comer todo lo que encuentre, o que se le dé en su viaje, porque si busca delicadeza o limpieza, no lo encontrará ciertamente, y quizás morirá en el camino, o no le faltará cualquier enfermedad. 

Quinta advertencia es que ningún viandante camine por la noche, ni se vaya del lugar en que se encuentre antes de que sea de día por la mañana; y por el camino no se debe nunca acompañar de ninguna persona si no sabe que es buena persona, y que no puede hacerle daño, y teniéndolo que hacer por necesidad, hay que ir cada uno por su cuenta, y al llegar por la noche a alguna pensión u hospital o a cualquier otra casa, no hay que hacerse el gracioso ni charlar, que del dinero cuanto menos se hable, mejor, y monedas de oro o de plata no hay que sacarlas delante de la gente, sino hacer siempre creer que falta algo de vuestra cuenta, ni decir nunca el camino que pensáis hacer a la mañana siguiente, que os pueden suceder rnuchas desgracias, como me sucedieron a mí. 

Sexta advertencia: todos los que se pongan a hacer un viaje tan largo, y sobre todo aquellos que vayan con hábito de peregrino, que vayan a adquirir mérito a los lugares santos, necesitan el santo temor de Dios, que sin éste no se hace nada bueno; en segundo lugar, la persona debe ser hábil, astuta, maliciosa y fina de cerebro, para que no se deje burlar por nadie durante su viaje, y debe ser político, acomodándose siempre al uso del lugar, que si el viandante es importante, debe parecer pobre y si es pobre debe parecer rico, para que se le trate mejor, que si es bobo o papanatas en la conversación o en el trato no le irá bien, y no hay que decir nunca mal de las naciones, y si habla cualquier lengua extranjera será una gran ventaja para el viajero, para entender y hacerse entender; en tercer lugar, debe tener atrevimiento para pedir limosna y no ser vergonzoso, que de lo contrario se morirá de hambre; en cuarto lugar, debe tener buen estómago para soportar y sufrir todos los padecimientos al servicio de Dios, si quiere ser protegido en su viaje.

Nicola Albani tivo continuos problemas cos exércitos, co paso por bosques e montañas terribles e solitarias, cos temporais, co a fame, a sede e o mal durmir. Pasou muitas noites no campo que a cuberto. Comentaba que fora unha viaxe de gran padecimiento e cheo de desgrazas, que pudo morrer en mil lugares.Pero grazas á protección do que cualifica como o seu glorioso Santiago, chegou san e salvo.

Albani resolveu as súas necesidades básicas pedindo esmola, como moitos xacobitas do seu tempo. Consideraba, quizá seguindo a tradición medieval, que a caridade debia ser o principal sustento do peregrino, aforrou muito é de volta a Italia sufriu un ataque donde roubaronlle todo.

O manuscrito da viaxe de Albani, descuberto a principios dos anos oitenta do século XX, publicouse por primeira vez de xeito íntegra en 1993, en italiano e español. 

ESCOLLIN DOUS PERCANCES QUE TIVO NICOLA :

ACONTECEU EN PONTE DA LIMA :

Na seu peregrinaxe tivo un encontro cun facinoroso, provisto de espada, na zona de Ponte de Lima, ao que se enfrontou co seu bordón. Para entón, Nicola era xa un viaxeiro experto e sabía dos perigos do camiño, así que había rematado o seu bordón nun ferro puntiagudo que puidese servirlle en caso de necesidade, como así foi. Os dous homes, ladrón e peregrino, loitaron e, aínda que os dous saíron malparados, a peor parte foi para o bandido que quedou tendido no chan, quizáis morto.


O Miño cruzábase entón en barcas, sen gran dificultade, e entrábase na cidade fronteriza de Tui, onde o peregrino portugués seguía sentíndose como en casa:

A Galiza mai-lo Minho, sao dous amigos leais, bicados pelas mismas aguas, filhinhos dos mesmos pais.

Na verde Galiza, eu sinto-me irmao, na lingua, no abraço, no aperto de mao.

(Grupo Tertulia Guimarães)

ACONTECEU EN REDONDELA :

Cando Nicola chegou a Redondela, acercouse a un pequeno hospital de peregrinos no que se aloxou, e onde lle ocorreu certa aventura que el relatou con sencillez. Éste e un resumen do acontecido :

En cuanto el peregrino Nicola alcanzó Redondela, se dedicó, como hacía habitualmente, a pedir limosna; y la jornada le fue propicia pues recaudó bastante pan y muchos peces parecidos a sardinas. Por la noche se puso a asarlos en el refectorio del hospital, y como le sobraran y hubieran llegado mientras tanto dos peregrinas jóvenes, las invitó a comer de lo suyo. La velada fue distendida hasta que llegado un momento, las bromas fueron subiendo de nivel y, sin muchos rodeos, la más joven y más bella de las dos le manifestó su deseo de pasar la noche con él. Pero Nicola había hecho el inmenso sacrificio de caminar desde su Nápoles natal, con riesgo de su vida, para purificarse y santificarse, y no era cosa de echarlo todo a perder por culpa de una jovencita, así que se opuso en redondo. No obstante, como las bromas aumentaran, el italiano decidió abandonar la reunión y marcharse a la cama.

El día había sido duro, y nuestro italiano no tardó en dormirse. Mas, hete aquí que, en uno de sus movimientos, notó que alguien le acompañaba en la cama. Nicola se sobresaltó y, tras calmarse algo, se dio cuenta de que la hermosa joven estaba a su lado totalmente desnuda. Él la conminó, con voz queda, a que se marchara, pero la muchacha contestaba con sonrisas y bromas. Y Nicola temía que todas las indulgencias ganadas en Santiago con tanto trabajo se le esfumaran en un instante, y no sabía qué hacer, pues la peregrina seguía en sus trece. Tuvo entonces un arrebato napolitano y, sin pensárselo dos veces, llamó al ama, que vino con su hijo, y entre los dos molieron a palos a la ardiente peregrina.

O camiño portugués continuaba por Pontevedra, cidade de gran tradición de peregrinaxe e á que Albani dedica grandes eloxios, ao seu paso pola Vila fala da Virxe do Camiño, da Divina Peregrina…

Quizáis ao pasar por Cerponzóns, camiño de Caldas, ocorreulle algunha nova aventura a Nicola, xa que, non todo no camiño era santidade; recordemos senón as advertencias que xa o Códice Calixtino dedicaba a estes temas: o viño e as mulleres fan apostatar ao sabio.

Agrego unha nova anotación que fixo Rafael Sánchez Bargiela, administrador do grupo de Facebook Camino Portugués.Tui

Tal día como hoy, 24 de enero, pero hace justo 276 años, Nicola Albani, en su segunda peregrinación a Santiago de Compostela en 1745, ahora desde Lisboa, llegó a la ciudad de Tui en su camino a la tumba apostólica.

Su excepcional relato, recogido en su manuscrito Veridica istoria o´sia Viaggio da Napoli à San Giacomo di Galicia -Viaje de Nápoles a Santiago de Galicia, editado por Paulo Caucci aporta esta narración de su segundo paso por Tui:
En la mañana del 24 de enero seguí mi viaje. Sobre las diez de la noche salí del reino de Portugal y entré en el reino de Galicia, llegando ya de noche a la villa de Tui, a cuatro leguas del hospedaje de Lima, donde pasé la noche en un alojamiento no muy cuidado. En la maña siguiente fui a recoger mi limosna con la citada patente de San Francisco, recibiendo otras limosnas que pedí de viva voz la misma mañana. El día 25 seguí mi viaje y llegué por la tarde a Ponte Sampaio, a seis leguas de Tui, donde pasé la noche en un comodísimo hospedaje.
Recordar la figura de Albani es rememorar una de las principales figuras de la literatura odepórica relacionada con la peregrinación jacobea y que testomonia en sus relatos el papel histórico de Tui como la histórica puerta de entrada en Galicia de los caminos jacobeos portugueses.

Nota: Información extraída de Xacopedia, Enxebre orden da vieira é Diario de peregrinos.


MANUEL QUIROGA LOSADA, RAÍCES EN CERPONZÓNS.

LA CIUDAD  OLVIDÓ A QUIÉN FUE DUEÑO DEL MUNDO.

A cidade esqueceu a quen foi dono do mundo, así terminaba Manuel Jabois un artigo sobre Manuel Quiroga.Manuel Quiroga Losada (1892-1964) foi un pontevedrés que xunto a Sarasate, foron considerados os máis grandes violinistas da nosa historia.


Nace o 15 de Abril de 1892, na rúa dos Comercios, hoxe en día denominada Manuel Quiroga. Sendo moi neno xa se lle vía o seu virtuosismo, a súa familia pronto o enviou fóra de Pontevedra a estudar, primeiro a Madrid (en 1904 entrou no Real Conservatorio Superior de Música) e con 17 anos ingresou no Conservatorio de París, accedendo a un curso de estudos avanzados, recibindo alí a influencia de grandes violinistas. É en París, onde coñece e trata a outros importantes músicos como Manuel de Falla, Joaquín Turina ou Pablo Casals.

Un dos seus primeiros logros foi cando contaba 19 anos, gaña o primeiro premio do conservatorio, a súa carreira é meteórica, aos 22 anos estaba facendo carreira entre USA e Europa, os seus éxitos cada vez eran máis soados e por onde pasaba era aclamado, en toda a súa carreira como violinista, axudouse de diferentes violins: Amati, Guadagnini, Stradivarius, Guarnerius…

Ano tras ano ía percorrendo infinidade de países, Francia, Cuba, Arxentina, Uruguay, México…


Aos 46 anos, no mellor da súa carreira, cando logo dun concerto en Times Square, de volta ao seu hotel, un camión atropélao e dánalle gravemente o seu brazo dereito, a súa carreira vese truncada para o resto da súa vida, malia os seus innumerables esforzos por intentar recuperarse xa non puido tocar a nivel concertos, tendo que no resto da súa vida dedicarse á composición musical e pintar lenzos. Faleceu o 19 de Abril de 1961, tras moitos sufrimentos, onde o parkinson tamén lle fixo pegada.

A maioría das súas obras consérvanse no Museo de Pontevedra e foron publicadas en edición facsímil no volume VI de Cadernos de Música en Compostela.

No estreo do documental relacionado con Manuel Quiroga, o noso veciño, o compositor e intérprete Enrique Alvite, compúxolle este tema :

https://youtu.be/r5m5ChSbPV8

AS RAÍCES DE MANUEL QUIROGA LOSADA EN CERPONZÓNS.

A raíz de leer un artigo de Milagros Bará, publicado no Diario de Pontevedra (28/10/2015), donde comentaba o seguinte : El apellido Losada tiene raíces en la zona, de hecho mi familia tenía allí molinos que llegué a visitar en compañía de mi abuela Pilar Quiroga Losada, comenzamos a investigar a relación que podía haber co violinista.

HOXE FAI 100 ANOS DO FALECEMENTO DE PILAR LOSADA VÁZQUEZ, VECIÑA DE CERPONZÓNS.

Así que contactamos con Milagros, ela comentounos que Manuel era fillo de José Quiroga Hermida (coñecido comerciante de panos e tecidos) e de Pilar Losada Vázquez (natural de San Vicente de Cerponzones), tiveron cinco fillos : Carlos, que emigrou a Arxentina, foi un prestixioso radiólogo. José, emigrou tamén á Arxentina, converténdose nun gran empresario. Mentras que Emilio, foi arquitecto no Concello de Pontevedra. O máis famoso foi Manuel, o gran violinista e finalmente, a única muller dos cinco fillos, Pilar.

Pilar Losada Vázquez, nai de Manuel Quiroga.
Recordatorio do falecemento de Pilar Losada.

 

Parte da familia Quiroga Losada.
Foto de Zagala, Carlos, José, Manuel é o seu pai, ano 1896.
Pilar Quiroga Losada, a filla.

Vai camiño de cinco anos que fixen amizade con Carlos, sobriño de Manuel Quiroga, hoxe conta con 97 anos e seguimos tendo contacto. A súa gran ilusión é volver a Pontevedra.

Fai tempo atopei unha foto de Carlos nunha revista, fíxolle moita ilusión :

ARTIGO DE M. JABOIS : Quiroga ensayaba a oscuras. Se recogía en un cuarto a ciegas, levantaba el violín y estudiaba las partituras que tenía grabadas en la cabeza mientras deslizaba el arco interpretándolas. De la ventana abierta de su buhardilla en París brotaba una música ejecutada bellamente, y la gente que pasaba por la calle se paraba absorta, fija en aquel acontecimiento casi endiablado. Era Manolito Quiroga…

https://www.jotdown.es/2017/01/una-especie-mirlo/?fbclid=IwAR06gcqUzTU8MKrp7hVZ1yrFozW6UE45svZODDFgQRdy4oEpVdrQr5suO54

O día 13 de Xaneiro fará 15 anos que se inaugurou esta obra escultorica con Quiroga e un grupo de intelectuais galegos do S. XX , está situada na Praza de San José.

Chégame máis información en relación con Pilar Losada Vázquez :

Ao compartir a noticia da relación de Manuel Quiroga Losada coa nosa parroquia, comezaron a enviarme datos que confirman a noticia. Por unha banda coméntanme que Pilar Losada Vázquez tiña parentesco con dous curmáns, de nome Luciano e Conchita Losada e tamén con outra curmá que se chamaba Amalita Lastra Losada, veciños do lugar de Leborei, con as súas casas á beira unha da outra. Tamén nos indican que Conchita Losada foise a vivir a Madrid, ao distrito de Chamberí, na rúa Ríos Rosas, pero xunto co seu irmán Luciano, adoitaban pasar o verán na súa casa de Leborei.


Daquela era unha casa preciosa, cun enorme terreo, todo axardiñado, había palmeiras, un estanque, para os nenos e nenas era unha zona encantadora, (coméntame unha pariente da familia), ademáis Conchita e o seu irmán Luciano adornaban aquel paraxe con utensilios que prácticamente non eran coñecidos naqueles tempos pola xente do lugar, os familiares máis pequenos daquela época que vivían en Leborei, adoitaban pasar moitas horas naquel lugar, chamábanlles a atención aquelas hamacas que colocaban a inicios do verán e que trouxeran ex proceso de Madrid. Outra cousa que máis lle chamaba a atención era a moto que conducía Luciano, era enorme, parecía unha Harley, coméntame a veciña de Leborei e parente directa deles.

Amalita sempre viviu en Leborei, unha muller con semblante serio, pero moi boa persoa, vivía pegada á casa de Conchita (onde hoxe en día vive Manuela), estaba solteira, seguramente os máis maiores recordarédela con aquel ramo enorme de olivo que levaba o día de Ramos á Igrexa, facéndolle competencia a unha veciña que vivía moi preto súa e que tamén adoitaba levar unha enorme rama de olivo, acordádesvos? Jajajaja.

Casa de Amalita.

Os Losada antiguamente eran donos prácticamente de Leborei, era unha extensa zona do lugar, inclusive as súas propiedades chegaron a varios muiños situados no lugar da Balé (comentario de unha pariente de Manuel Quiroga, de nome Milagros Bará), onde seguramente algún destes antepasados fixeron casa neste lugar, sendo así que aínda hoxe en día habitan descendientes daqueles Losada en dito lugar da Balé. Tamén temos a outra veciña que tiña parentesco directo, unha veciña que tiña por nome Elena Losada Ucha, por certo, que tamén foi unha das parteiras que tivo a parroquia, o seu oficio seguramente foi debido a que o seu pai fose médico, un conocidísimo médico daquel entón, a xente maior recórdao encima do seu cabalo visitando as casas dos enfermos.

Temos datos que no S. XIX, unha xente con un apelido moi coñecido na parroquia, Osorio, sitúanse no lugar de Leborei e enlázanse con dous apelidos moi comúns por aquel entón : Os Losada e Os Ucha.
A relación de veciños co apelido Losada atopámola por exemplo no médico Francisco Losada Iglesias (ciruxán no ano 1842), casado con Josefa Capelo González Osorio, tendo oito fillos, teño os nomes de seis deles : Juan, José, Ángel, Jesusa, Pilar e Custodia. Por parte de Francisco Losada dicir que era natural de Allariz (Ourense), o seu pai tamén profesou o oficio de ciruxán. 

Un dos seus fillos, fora farmacéutico, Ángel Losada Capelo casouse con Amalia García, en 1875, tendo catro fillos entre os anos 1875 e 1882.
Outra das fillas, Pilar Losada Capelo, casouse con Placido Aldao Ucha, en 1869, e tiveron 7 fillos entre 1870 e 1883.

Tamén encontrei algun dato sobre outra das fillas, de nome Jesusa Losada Capelo, seica tivo unha filla, de nome Juana García Losada. 

Doutra banda, atopamos que Hermenegilda Losada García cásase en 1872 cun veciño de Carril, de nome José Lastra García, tendo entre 1899 e 1901 varios fillos, entre eles Amalita Lastra Losada.
En 1872, temos a un veciño de Campañó, Juan Losada Leiro que se casa con Rogelia Ucha Losada (parece ser que tiñan lazos familiares), entre 1891 e 1897, chegando a ter catro fillos.

Tambien quero recordar a Edelmira Barreiro Piedras, nai de Obdulia, que viviron no lugar de A Balé.

Obdulia estaba casada con José Losada, o cal era segundo primo de Conchita e Luciano. A nai de Obdulia ,Edelmira, foi durante moitos anos a criada de Conchita, encargábase do servizo da súa casa na época de verán. Unha boa cociñeira, onde daqueles tempos tiña que servir o almorzo, comida, merenda e cea, cousa que non era habitual nas nosas casas. Conchita e Luciano estaban encantados de como cociñaba Edelmira e non só eles, si non que todos os nenos que se achegaban a xogar aos xardíns da casa, estaban desexando que lles puxesen a merenda, aquelas rebanadas de pan con aceite estaban deliciosas !

Na familia de Conchita e Luciano, José Losada (veciño da Balé), era moi querido. Tal era así, que cando chegaban de Madrid, achegábanse a saudalo á súa casa. Coméntame un fillo de José, que recorda a un fillo e unha filla de Conchita, sobre o fillo dime que se chamaba Ángel  e chegou a ser piloto de aviación, chegando a pilotar avións de IBERIA, estando destinado en Zaragoza.Da filla  non recorda o seu nome, pero si acórdase que o seu oficio foi o de azafata de voo.

Tamén me comenta que Conchita, xunto o seu fillo Ángel, tiñan de afillada a unha filla de José, de nome Patricia, era tal o agarimo que lle tiña que cando fixo testamento deixoulle unha leira na Balé, situada á beira do muiño que teñen preto da vivenda de toda a vida.

Conchita sempre que chegaba de Madrid traíalle roupa a Patricia, era tal o agarimo que lle tiña que chegou a dicir ao pai de Patricia que quería levala con ela para Madrid, cousa que José nunca quixo.

Hai un recordo moi especial por parte dun dos netos de Edelmira, Conchita sempre lle ofrecía para comer na súa casa, pero Edelmira rehusaba a invitación, prefería levar a comida para os seus netos, sempre lle contestaba o mesmo : si non che importa levolle a comida para vos meus netiños, daquela era o agasallo que Edelmira facíalle aos seus netos, eran tempos difíciles.

E así, Edelmira gardaba aquela comida nun cestón de mimbre e poñíao na súa cabeza, baixaba por unha estreita congostra en dirección á súa casa, cruzaba unha pontella e despois pasaba polo muiño dos Fariña, uns metros máis costa arriba xa estaba a súa casa.

Seguirei buscando máis raíces que poidan ir aclarando os familiares directos co noso gran violinista Manuel Quiroga Losada.

Máis información que hai relacionada co apelido LOSADA : https://serpenties.blogspot.com/search?q=LOSADA

ARTIGO DE MILAGROS BARÁ :

https://www.diariodepontevedra.es/blog/milagros-bara/el-puente-de-cerponzons/20151028105627345060.html

FACEBOOK : https://www.facebook.com/ManuelQuirogaLosada/

MÁIS INFORMACIÓN SOBRE MANUEL QUIROGA :

https://es.m.wikipedia.org/wiki/Manuel_Quiroga_Losada

Nota : Fotografías extraídas de Revista Celtiga, Diario de Pontevedra, artículos de Milagros Bará.


GEORGE BROWN, O SEU PASO POLO CAMIÑO REAL.

GEORGE BROWN PASOU POR CERPONZÓNS 
Hai un tempo que caeu nas miñas mans un libro titulado Cuentos Municipales, con prólogo de Enrique Gil, unha serie de personaxes escriben o seu paso por varias cidades españolas. Referente á nosa cidade de Pontevedra, no libro aparecen dous personaxes, un era Ramón María del Valle-Inclán e o outro, George Borrow, máis coñecido por *Jorgito el Inglés*.

George Borrow naceu en 1803, fillo de militar, pasou a súa infancia entre Inglaterra e Escocia.

Desde moi pequeno douselle moi ben os idiomas, así que ao morrer o seu pai decidiuse por facer carreira en Londres como tradutor, pero a fortuna non lle acompañou.

Con 30 anos, a súa vida dá un xiro, un pastor da Sociedade Bíblica británica, indúceo a que difunda o Novo Testamento por varios países. A súa inusitada capacidade para os idiomas, a súa mocidade , xunto á súa excentricidade e as ganas de aventura que tiña lanzárono a percorrer primeiramente Rusia e despois a España no ano 1836 ata o 1840.

Percorreu aqueles camiños de todas as formas posibles, dilixencia, sobre un cabalo, unha mula, un borrico….Na súa biografía acredita que era un pouco raro, que tiña unha gran capacidade para os idiomas é excepcionais dotes de observación, así o reflicte tempo despois a súa obra La Biblia en España. O escritor Julio Llamazares, tamén viaxeiro, afirmaba hai pouco tempo que George Borrow é “o escritor inglés que máis fondo e detido percorreu os camiños españois ao longo do século XIX”.

Os españois daquela época sempre lembraron con agarimo a Don Jorgito el Inglés, cargado cos seus Novos Testamentos, para ir deixándoos polas librerías por onde pasaba.

Na súa etapa por Galicia, recollín estas anotacións :

Tras quince días en Santiago, Borrow viaxa a Vigo. Pernoita en Padrón e, ao día seguinte, Caldas de los Reyes, ateigada de xente que acudía a curarse coas augas.

Cualifica Pontevedra de cidade monumental. A pesar da suntuosidad dos seus edificios públicos e da riqueza da terra contigua, estima que a cidade está en gran decadencia; quéixase da sucidade, da miseria e do mal xenio da posadera, ademais a pousada era unha miseria, o compañeiro de George, de nome Antonio, queixouse á posadera da calidade dalgúns dos comestibles que lles servía, a posadera na lingua do país, a única que sabía falar, comezou a maldicirlle violentamente e ameazoulle : como tentes producir desorde na miña casa, bótovos á rúa, a ti, aos cabalos e ao teu amo.

En Pontevedra vende os seus Testamentos o notario señor García, un patriota entusiasta da cidade e crítico cos vigueses, que aspiraban a arrebatarlle a capitalidade: unha capital de provincia non ten necesidade de bahía, senón de bos edificios públicos onde poidan reunirse os deputados provinciais a tratar dos seus asuntos, edificios dos que carece Vigo…..

Recolle nas súas anotacións Jorgito que a maior parte dos pobos eran un conxunto de miserables chozas, con teitume de bálago ( Palla longa dos cereais que queda despois de quitarlles a espiga), empapada de humidade e cuberta frecuentemente de vexetación silvestre. Había cheas de esterco diante das portas e abundaban os charcos e lameiras. Como podedes ler, as súas primeiras impresións son case repugnantes.

Ademais, aqueles camiños, especialmente os que unían as capitais do norte de Galicia, estaban en mans de despiadados bandoleiros que non dubidaban en degollar ás súas vítimas. Contra eles, o goberno mandaba aos migueletes, unha especie de Garda Civil (aínda non fora creada) que tiñan tan malas maneiras como os mesmos delincuentes.

Na súa referencia a Pontevedra, comentaba Jorgito, que deixaban atrás a cidade de Caldas de los Reyes, ateigada de xente naqueles días que acudía a curarse coas augas dos mananciais que alí había. Como lle dicían que por este traxecto non había ladróns, viaxaban sós e sen escolta. Refírese ao Camiño Real, que construíra en gran parte o Arcebispo Malvar, como pintoresco e belo, aínda que algo solitario, sobretodo despois de deixar Caldas.

Seguía Jorgito falando sobre o seu paso despois de Caldas : é un camiño montuoso e canso, tivemos moita calor, e as nubes de moscas, unha das pragas de Galicia, molestaban tanto aos nosos cabalos que nos obrigaron a cortar ramas de árbores para protexerlles a cabeza e o pescozo contra os atormentadores aguillóns daqueles insectos sedientos de sangue.

Xa lle advertían que naquela época do ano recomendábanlle que para viaxar en cabalo por Galicia era bo levar unha rede fina para defensa do animal, era un remedio seguro e cómodo, en Galicia este remedio era completamente descoñecido polo que observara, con todo, Jorgito, cría que quizais fose o país do mundo en que máis se necesitaba usar dita rede.

Jorgito ía recollendo a inimizade que había entre Pontevedra e Vigo, a de Santiago coa Coruña, a desconfianza da xente, a superstición, as estradas infestadas de bandidos e moita miseria….

Antes de irse en dirección a Vigo, o notario señor García seguíalle demostrando a gran fobia que tiña cara á veciña cidade de Vigo. «Dígolle a vostede, amigo, que me importaría moi pouco que ardese Vigo con cuantos mentecatos e bribons  encerra.

En Vigo atópase unha cidade vital, cuxas rúas estaban abarrotadas e todo era ruído e xolda, a súa estancia non foi moi afortunada, non dou vendido ningún exemplar do Novo Testamento e ademáis foi tomado por espía cando ascendeu o monte do Castro para ver a ría desde unha perspectiva privilexiada.
Ref. Cuentos Municipales  é La España de las  aventuras de George Borrow (Ana Moreno)

O PASO DO BARÓN LEÓN DE ROSMITHAL POR CERPONZÓNS.

O BARÓN LEÓN DE ROSMITHAL ENFRONTADO COS VECIÑOS DE LEBOREI



León de Rosmithal de Blatna
foi un nobre de orixe checo, naceu sobre o ano 1425 e a súa morte produciuse en 1486. A súa fama debeuse a que realizou unha viaxe por toda Europa co obxectivo de estudar as disciplinas militares dos paises por onde pasaba e ademáis analizar as costumes relioxas que había en cada un dos lugares por onde foi pasando, visitando templos e interesándose por aqueles santos máis milagreiros, o inicio desta viaxe comézao saíndo desde Praga alá polo ano 1465 e chegando a España en 1466, na súa viaxe viñan con él unhas corenta persoas e cincuenta e dous cabalos.

Era unha época na que era pouco frecuente realizar este tipo de excursións, debido a que ofrecían moitísimas dificultades e perigos, unha destas situacións sucedeulle o Barón León de Rosmithal  na nosa parroquia de Cerponzóns, concretamente polo lugar de Leborei.

Un dos seus desexos nesta longa viaxe era ir a Santiago, naquela época era un das viaxes máis importantes que se podían facer, xunto á peregrinación a Xerusalén. Ao chegar a España visita varias cidades e despois encamíñase cara a Portugal, onde chega en balsa a través do Río Douro, o primeiro pobo que visita é Freixo dá Spada, atópase co Rei de Portugal Alfonso V, para o cal lle tiña unhas cartas da irmá Leonor, casada co o emperador alemán Federico III.

O Rei recibiuno con todas as honras e ofreceulle de todo, cousa que o Barón declinou, pois a saída da súa terra era sen ánimo de lucro, a súa idea era a de gañar honra e ademáis instruírse.

O único que lle pediu ao Rei foron dous negros e un gimio, o cal lles fixo entrega.

O Barón Rosmithal prosegue co seu séquito a viaxe, penétrase de novo no reino de Castela, está vez por Galicia, camiño de Santiago.

De novo comezarán os traballos e perigos para todos eles, aos poucos días perden ao cociñeiro, ven obrigados a desollar calquera animal e cociñalos eles mesmos, teñen que segar para dar para comer aos cabalos… van pasando por Tui, Redondela, Pontevedra.

En Pontevedra onde observan un pobo grande e rico que ten unha ponte longa que cercan o pobo por unha banda, ao pouco de pasar pola ponte do Burgo, deciden ir uns doce homes a pé, tamén de cando en vez fai o mesmo o Barón, así van un pouco dacabalo e outro pouco a pé, desta maneira chegan a Alba, exactamente á Granxa de Alba, o trazado do camiño lévaos a San Caetano e despois a Leborei, a estas alturas atópanse un bosque de castiñeiros, nese momento, un raparigo, paxe do Barón, ía cunha vara golpeando pedras, o vira facer aos habitantes do lugar que tiraban desa forma as pedras moi alto e moi lonxe, e quixo imitalos, ninguén da expedición reparou en que o paxe puidese facer dano a ninguén, pero unha das pedras que lanzou feriu imprudentemente a un dos aldeáns, a pedrada foi de consideración e fíxoo sangrar abundantemente, o home todo fora de si , insultounos con ira.

Na expedición iba un home, un tal Herold, que coñecía o idioma galego e contestoulle ao paisano : Non te indignes tanto por este suceso, bo home, o mozo non che viu e fíxoo sen intención.

O paisano contestoulle e ameazándoos a todos dirixiuse a Herold dicíndolle que habían de pagar eles a culpa, marchou pa casa, a curarse das feridas, mentras que a expedición seguía o seu camiño, pero xunto ao lugar dos feitos había unha pousada, onde era habitual que se detivesen os camiñantes para comer e beber, porque despois en cinco millas non había nin pousada nin castelo, e quedaron a comer. Despois de comer seguiron o camiño ata chegar a Santiago, alí tamén pasaron as súas adversidades que non veñen eiqui o conto.

Seguramente o noso paisano mentres se ía para a súa casa todo ensanguentado ía pensando en vingarse de toda aquela tropa de xente que lle fixeran aquela ferida. É de supoñer que alguén estaría á espera controlando desde algún punto estratéxico para dar aviso de que chegaban (quizáis fose con axuda do repenique das campás) para que no momento que pasasen por Leborei estivesen todos os veciños no lugar previsto con tempo para facerlle a espera.

Así uns días despois, cando volvían de Santiago, camiñando da misma maneira, uns a pé e outros dacabalo, ao chegar á pousada onde estiveran á ida, atopáronse con preto de cen homes, que congregará o paisano que fora ferido polo paxe, estaban armados de espadas, picas e ballestas, a intención era matalos….

Herold púxose á fronte da expedición e falándolle outra vez en en galego, díxolles :

 -Por vingar unha ferida tan leve queredes matarnos a todos ?

-Ignorades que este señor é de alta e nobilísima alcurnia e que vai peregrinando para ver as córtes dos Reis como á tal varon cumpre ? Por tanto, sabede que se nos matades tan sen causa, non quedaredes impunes.

Oído isto, separáronse a metade dos veciños para consultar entre eles que medidas ían tomar, mentres tanto os outros cincuenta mantiñan rodeados aos homes do Barón, incluido él.

Nisto que o Barón lles dicía aos seus homes : Queridos amigos, estade atentos a si estes homes determinan a nosa destruccion, e se así fose, será mester que lles resistamos e defendámonos con bizarría, porque as súplicas non serán de proveito; así que si é preciso o caso acometereilles, e vós imitarme e seguídeme en todo; e se perecemos no trance, o noso nome quedará perenne e glorioso polo valor que mostremos no noso fin.

Pero despois de que falaron entre si os veciños, quizais fose o impoñente discurso de Herold, ou ben pola disposición mostrada polo Barón, a cuestión é que chegou a calma, así que tras parlamentar durante un tempo achegáronse a Herold e dille un deles : Dille a ese ilustre Señor que non queremos facerlle forza nin a él nin aos seus compañeiros; que esquecemos o acontecido e que se o desexa estamos ao seu servizo para acompañarlle ata o lugar onde vaia a descansar.

Desta forma tranquilizáronse todos e sen outro contratempo fóronse marchando do lugar.

Datos recollidos no Museo de Pontevedra (La gran obra de los Caminos de Santiago, de Francisco Rodriguez Iglesias).

OS INGLESES LEES, RELACIÓN CON CERPONZÓNS.

RELACIÓN DOS INGLESES LEES CON CERPONZÓNS.

Era finais do ano 1793 cando os irmáns Lees obteñen un real permiso para establecerse en Pontevedra, a súa idea era montar unha fábrica de emborrar, cardar, hilar e tecer la e algodón.


Desde a súa orixe, a humanidade estivo ligada á utilización dunha vestimenta. O uso de elementos textiles sobre o corpo debeuse, nun principio, á necesidade de protexerse fronte ás adversidades climáticas. Así que cada sociedade ou grupo, dependendo onde vivisen, as súas roupas confeccionábanse con tecidos artesanaís específicos da zona onde se habitaba. En referencias que temos sobre as primeiras culturas, por exemplo, na época castrexa e románica, as peles era a base da vestimenta, despois co paso do tempo o liño é a la foron os máis usados, máis adiante, o algodón e outras fibras.

Pontevedra, dada a súa situación foi un lugar en que o seu porto xeraba moito negocio, a comercialización de tecidos foi un dos puntos máis importantes da economía local que houbo no século XVIII.

OS IRMÁNS BENJAMÍN E JUAN LEES HOLDEN.

Benjamin e Juan Lees Holden dedicábanse inicialmente a practicar o comercio de importación, pero tiñan unha idea en mente, a de crear unha factoría de tecidos, arriban a Galicia, fixando a súa residencia en Pontevedra, procedían do Condado de Lancaster. Foi a principios da última década diechiochesca, era o 17 de Outubro de 1793 cando a coroa aproba o permiso para establecerse en Pontevedra, prométeselle aos irmáns Lees unha axuda de 100.000 reais.

As condicións son que teñen que ser eles os que atopen un edificio ben proporcionado para o que eles queren montar, ademáis a coroa ofrécelle un bo número de aprendices….

O edificio escolleito para tal menester era o antigo Colegio de Jesuitas, desocupado prácticamente a raíz de ser expulsada de España a Compañía de Jesús no ano 1767. Logo de varios litixios os irmáns Lees ocupan todo o edificio, era o ano 1798.

A fábrica funciona moi ben, contaba con 100 telares e chegou a ter 300 empregados (entre os anos 1804/1807). Os seus salarios eran bos para aquela época ( A maioría dos tecedores  adoitaban gañar un salario duns dez reais, as filandieras, entre cinco a sete, e os aprendices, percibían dous reais), todo iba ben, pero a invasion francesa fai que comece o declive da fábrica.

RELACIÓN CON CERPONZONS.

Corría o ano 1809 cando os fillos dun dos irmáns Lees tiña aos seus fillos Juan e Santiago axudando na fábrica, estaban en plena adolescencia, contaban 18 e 16 anos. Eles estaban incluídos no Municipio entre os mozos alistados durante a Guerra da Independencia, segundo consta nunha certificación que fora expededida pola Real Junta de Agravios de la Coruña, estes foran declarados libres e exentos do servizo de Milicias e do Exército.

Pero no sorteo de 1823 ” tocou a sorte do soldado” a Juan Lees, quen tivo que pasar á caixa de quintos de Vigo para ser filiado. Entón o pai de Juan entablou conversación con Tomás López (veciño de Cambados), chegaron a un trato….

Tomás tiña un fillo de nome Manuel López, residía na parroquia de Cerponzones e atopábase en disposición de servir voluntariamente, dado que se librou de sorteos anteriores, así que supliu no servizo militar a Juan Lees, previo pago de 3000 reais, así foi coma Juan Lees pudo seguir traballando na fábrica.

En 1826 a Junta Militar de Pontevedra excluíu a Juan Lees por alegar un defecto físico visible, en cambio, non foi así co seu irmán Santiago, que se marchou para Inglaterra.

 MANUEL LÓPEZ ESPERÓN (MANOLO CAMPAÑÓ), 1ª parte

MANUEL LÓPEZ ESPERÓN (Campañó,12/07/1924) (01/01/2021)


O ÚLTIMO COMUNISTA.

RESIDENCIA MONTE TECLA, a Guarda.

Luns, 11 de Novembro do 2019, dous cafés cortados.

Seis meses antes de haber eu nacido, Manolo xa levaba anos metido de cheo na organización do PCE, seguramente estaría no VI Congreso do Partido Comunista de España que se celebrou no mes de Xaneiro de 1960, onde se deu a coñecer o programa de devandito partido, daquela contaba con 36 anos, mentras tanto eu estaba na barriga de miña nai…

OS ANOS DO MEDO

Comecei a ter referencias de Manolo cando tiña uns dez anos, ata ese momento non era habitual falar de comunistas na miña casa, nin na taberna, nin na cociña cando estábamos comendo,  e sendo ademáis da familia ainda menos, tíñase como escondido, quizáis para que non chegase a oídos de alguén que non interesaba que o soubese, o medo, quizáis a vergoña ao que dirían, facía que a vida de Manolo fose un tabú, aínda hoxe en día cónstame que algún familiar de Manolo non sabe da súa vida nin a metade.

Recordo vagamente a primeira vez que se falou de Manolo na miña presenza, seguramente escapóuselle ao meu pai o seu nome, e a miña curiosidade fixo que lle preguntara que quen era ese home que era un comunista, e que o meu pai, con certa preferencia por Franco, falaba moi ben del, de Manolo, O Comunista.

O meu pai non quería entrar en detalles en dicirme quen era Manolo, tras insistirlle varias veces e ter a calada como resposta, esperéi  a que se fose aos seus quefaceres, sen esperar máis tempo fun a xunto a miña nai a preguntar por Manolo, quen é Manolo mamá, dime quen é ese señor, que ten que ver connosco o comunista ?

A miña nai miroume e co dedo indice diante da boca suxeríame que me calase, que falase en voz baixa.

Cala, iso son cousas de maiores, da época da guerra, non che importa, ti o que tes é que poñerche a estudar, esquéceche do que se falou na mesa hoxe.

Pero a min esa resposta non me valía, non me iría a estudar sen antes saber que relación tiña Manolo coa nosa familia, como Roque que son.

-Mamá, dime que ten de relación connosco ese tal Manolo, só iso e voume a estudar.

-A miña nai volveume a sinalar silencio de novo co dedo, baixa a voz Juanito, que che van escoitar na taberna.

-Mamá dime quen é, anda.

-Achegouse a min e rumoreando díxome : Manolo é primo do teu pai, é de Campañó. E agora pasa a estudar.

Quedeime de xeo, tiñamos un parente comunista !

A miña nai advertíame que non llo dixese a ninguén, pero a ninguén, nin aos meus dous mellores amigos.

E así foi, non llo dixen a ninguén, non fóra a ser que pasase algo, aqueles tempos viviamos co medo metido no corpo, todos os meus amigos e amigas, os que tiñamos as mesmas idades, ano arriba, ano abaixo, nacemos co medo metido no corpo, non nacemos cun pan debaixo do brazo, senón que nacemos cunha venda que nos cubría todo aquilo que non se debía de falar, daquela maldita guerra entre irmáns, das vinganzas e axústes de contas…..

Manolo, o comunista.

E así un día, cando estaba a soas co meu pai pregunteille: papá, quen é Manolo, o comunista ?

O meu pai quédome mirando e a súa resposta foi clara e concisa, un primo meu.

Non quixo dicirme nada máis , eu insistín, pero porque lle chaman o comunista ? É malo ? Onde está agora ?

Iso a ti non che interesa, son cousas do pasado que non deben falarse, mellor así.

Non fixen máis preguntas, naquel momento, sabía que era mellor non tirar do meu pai, non quería que sacase o seu mal xenio, xa habería outro momento para ir tirando do fío.

UNHA PARTIDA DE CARTAS

Normalmente os sábados era o día escolleito polos homes que afacían vir á taberna para quedarse a xogar ás cartas ata as tantas da mañán, bueno comenzaban coas cartas, e finalizaban xogando o chinchimone.

Un día de tantos nos que eu estaba presente vendo como xogaban á virisca de seis, gustábame ir analizando a cada un dos que compoñían a partida, o ver os seus xestos, como daban as señas sen que os contrincantes decatásense, observar como se sentían orgullosos de gañar a partida e comentar a fazaña coa retranca que os caracterizába….

Un día deses decateime de algo máis de Manolo, quizáis o meu pai non se deu de conta de que eu aínda non me había ido para cama, quizáis porque tamén pensou que xa era hora que eu soubese algo máis sobre él, fose o que fóra, o meu pai sacou a relucir a Manolo, o comunista…

Todo comezou nunha discusión sobre a guerra e as consecuencias que trouxo, que si uns eran os bos, que si outros os malos…

Nun momento deses, o meu pai comezou a comentar unha anécdota sobre o seu primo…

Mirade, por si non o sabedes, eu teño un primo de Campañó que é comunista, pero comunista desde moi novo, naceu así, con esas ideas.

Un día uns veciños de Manolo e meus, que eran moi pobres achegáronse a casa dos pais de Manolo, íanlles a pedir unhas terras para traballar, xa que eles non posuían nin un metro de terra para poder plantar unhas patacas.

-Señor López, ben sabe que somos pobres e non temos terras para traballar, si vostede fóra tan amable de cedernos algunha das súas leiras agradeceriámosllo de mil amores, estamos sen nada, e temos moita necesidade, necesitamos alimentar aos nosos fillos.

O pai de Manolo tiña suficientes leiras, deixarlle algunha a esa familia non lle ía causar problema, aínda así lles puxo unha condición:

-Bo, cédovos unhas leiras, pero iremos a medías, do que saquedes das colleitas das leiras a min téndesme que pasar a metade de cada unha delas.

A familia accedeu á proposta e os poucos días comezaron a traballar as terras.

Á hora de comer, na casa de Manolo saíu a relucir o trato que fixera o seu pai cos veciños…

O meu pai comentaba isto a todos os que quedaran logo de finalizar a partida de cartas, levantáronse e ocuparon a barra da taberna, a intención era pagar a conta e marcharse, xa eran horas, pero a conversación era interesante, así que o que máis e o que menos volveu pedir outra cunca de viño…..

Así, mentres o meu pai servíalles o viño , íalles contando ao detalle toda aquela historia…

Cando estaban na mesa comendo, o pai de Manolo comenzou a dicir que chegara a un acordo cos veciños para ceder unhas terras, voulle deixar as leiras que nos quedan máis lonxe e que perdemos moito tempo en ir ata elas, eles traballaranas e coidarán, ademáis o trato benefícianos, terán que darnos a metade do que colleiten.

Manolo ao escoitar dicir ao seu pai o trato que concertara cos veciños, díxolle :

Meu pai, vexo que obraches ben en ceder unhas terras a estes veciños que están tan necesitados, pero o que non me gusta é ao trato o que chegastes, esa xente necesita a colleita enteira para eles, aínda así non vai ser moito o que consigan nesas terras para satisfacer as súas necesidades para todo o ano. O mellor que podes facer é que se leven a colleita enteira para eles, nós temos suficiente coa nosa.

Debes de ir xunto a eles e dicirllo.

E así foi, así o fixo.

Carallo para o comunista ! Que detalle tivo cos seus veciños ! Iso non o fai moita xente ! Comentaban os paisanos na taberna. O meu pai asentía e dicíalles que Manolo era así desde moi novo, as súas ideas eran as de dar a quen tivese necesidade, de repartir entre os máis necesitados.

Así foi como comecei a saber cousas de Manolo, pero non o coñecín personalmente ata moitos anos despois.

Un día , non recordo nin onde nin cando, o meu pai presentoume a Manolo, falamos un momento, comentamos varias cousas da nosas vidas, sobre os nosos traballos eu díxenlle que estaba en Peral, Manolo díxome que levaba unha representación de teas, así que tiñamos algo en común e inviteille a que viñese por xunto miña cando quixese e así podiamos falar máis tranquilamente, eu tiña interese en saber sobre a súa vida, a súa traxectoria e a situación actual naqueles momentos.

AS VISITAS DE MANOLO

Pasaron uns días logo de coñecernos, e Manolo presentouse no lugar do meu traballo, comezamos unha longa amizade durante moitos anos.

Normalmente visitábame polas tardes, tiña planificado o seu día a día, durante anos viviu no Hotel Virgen del Camino, alí tiña unha habitación alugada onde posibilitaba que puidese vir a visitarme asiduamente.

O seu día a día era normalmente pola mañán o de levantarse, prepararse e ler a prensa, despóis tocaba comer e dar unha volta, sobre as sete da tarde era cando viña por xunto miña, dependendo si eu estaba ocupado ou non, tiñamos o noso momento para falar dos temas da actualidade, a maioría eran relacionados coa política, él daba o seu punto de vista, eu o meu, tíñamos puntos en qué estábamos dacordo, outros non tanto, así era habitualmente, había sempre de que falar e discutir.

E así, día tras día , Manolo e eu iamos tendo máis confianza e iámonos abrindo un ao outro comentadonos certas cousas que habitualmente non as falabamos, nin entre nós, nin coas demáis amizades.

Aínda así a Manolo custaba sacarlle cousas relacionadas co seu paso polo partido comunista, era reacio a iso, en moitas ocasións eu buscaba o xeito de que comentase sucesos vividos por él en primeira persoa, pero non había forma, sabía como cambiar de tema, eu quedábame coas ganas, será noutro momento, quizáis o próximo día, ese era o meu pensamento en muitas ocasions.

Ata que chegou o día, xurdiu de imprevisto, foi a raíz dalgún comentario relacionado coa época en que era perseguido, Manolo comezou a falarme….

SIN UÑAS, NIN NOS PÉS, NIN NAS MÁNS.

Unha vez estabamos moi perseguidos, en varias ocasións estiveron a piques de deternos, era, si mal non recordo, polo ano 1948 cando cae a organización comunista de Pontevedra, somos apresados uns 80 militantes en toda a provincia.

A min e a uns cantos compañeiros leváronnos á carcel de Vigo, durante días tivéronnos nas peores condicións, cada día levábannos a declarar, pasabamos días sen comer nin beber, sen luz e sen roupa, tíñannos así durante días .

Un dos días de interrogatorio decidiron apertarme as tuercas do todo, fixéronme de todo, ata terminar de arrincarme as uñas dos pés e das mans.

Estaba exhausto, a dor era insoportable, pero fun capaz de seguir na miña liña, e non dixen nada, a intención que tiñan era a de que dixese nomes de compañeiros que formaban o partido, querían nomes e máis nomes, non din nin o primeiro….

Pero todo o  sufrimento de Manolo e o seu valor non serviu de nada, un dos seus compañeiros que tamén estaba detido non foi capaz de soportar tanto dor e veuse abaixo, foi dicindo os nomes dos seus compañeiros de partido, un por un.

Pouco máis me quixo contar Manolo daqueles feitos, pechábase en banda e por moito que lle insistía en que debía de escribir un libro, el nunca quixo falar máis do tema, nin escribir.

Penal de EL DUESO, 1950, compañeiros de Manolo.

Era o 13 de Xaneiro do 2018 cando no xornal Faro de Vigo dábase a noticia do falecemento dun compañeiro de Manolo, chamábase Severino Domínguez Rey e fora o responsable do Socorro Rojo e tamén dirixente das milicias na clandestinidade.

No ano 1948 cae a organización comunista, son apresados Severino Dominguez, Carlos Crespo Alfaya, Manolo López Esperon, Freire, Peón, Ocampo, Barros… O xornal publicaba que en total foran 75 militantes da provincia de Pontevedra, Manolo dixome que foran sobre 80.

Todos eles foron torturados.

Penal de EL DUESO, 1950, presos galego, entre eles Manolo.

E así foron pasando os anos, recibindo as visitas de Manolo, ao cabo duns anos foise do Hotel e xa non o vía con tanta frecuencia.

As veces que viña a Pontevedra facíame a visita de rigor, adoitaba achegarse primeiro pola farmacia de Adelaida Herreros, á beira de onde eu traballaba, tiña moita confianza cuns empregados que eran naturais de Campañó.

Logo de estar con eles viña a xunto miña, de novo estabamos falando dos políticos de quenda, tanto a nivel provincial como nacional, outras veces comentábame sobre as súas cousas persoais….

Un día que me visitou viña dicirme que quería invitarme a comer, xunto con outros dous amigos del, contesteille que cando quixese, pero a comida non se chegou a realizar, Manolo desapareceu de súpeto, non volvín saber del nun par de anos.

Intentaba a través dun dos seus amigos saber algo sobre Manolo, este amigo tampouco sabía nada, desaparecera da nosa vista.

Co paso dos días íame preguntando cada vez máis onde podía estar Manolo, por suposto que morto non estaba, decataríame o máis seguro.

Cando me quedei sen traballo foi o momento de querer saber máis de Manolo, tiña tempo libre para poder preguntar e poder ir visitalo alá onde estivese.

E por fin chegou o día, por fin souben onde estaba, e non esperei máis, fun xunto a Manolo…

RESIDENCIA DE MONTE TECLA

Tras varias indagacións infrutuosas chegoume unha chamada que me dicía onde estaba Manolo, soamente foi dicirmo que conforme puiden chamei  á Residencia onde estaba aloxado.

Nuns minutos estaba falando con él, Manolo estaba alén do teléfono, que alegría levamos, tanto él coma eu.

Non foi moito o tempo que estivemos falando, soamente preguntarlle que tal estaba, si sabía quen era eu e dicirlle que o iría a visitar ao día seguinte.

-Bo, como queiras, pero mira que estou moi lonxe, díxome Manolo.


COMUNISTA DENDE QUE NACEU.

Ao día seguinte de falar por teléfono con Manolo, collín  o automóbil e funme a velo.Cheguei a primeira hora da tarde á residencia, e na recepción pregunte por él, nuns minutos xa estaba comigo, fomos a sala de visitas, collimos uns cafés e sentamos…

Estivemos falando unhas tres horas, a nosa conversación foi moi extensa, falamos da súa chegada á residencia de Monte Tecla, do periplo que pasou ata chegar a ela, tamén de como era o día a día alí, da miña situación e a da miña familia.

Tamén falamos do seu afillado, o meu tío Fernando, de como tiña que facer eu para a próxima visita que lle fixese, pois lle prometín de ir dar unha volta a Portugal e comer un bo bacalao…O que máis me impactou foi un momento en que me dixo : Juan, de aquí xa non saio.

Nese espazo de tempo foron moitas as cousas que falamos, moitas delas quedaron entre él e máis eu, moitas e moi interesantes e esclarecedoras.  Ao final da conversación díxenlle de facernos unhas fotografías, Manolo era reacio, non quería, prometinlle que non as faría públicas mentres vivise, entón díxome que si era así, entón que si.

PARTE DA CONVERSA

Manolo, cando comezou a túa participación no partido comunista ?

Eu comecei cando nacín, a miña ideoloxía xa comezou de moi xoven,  aínda que na miña familia non había ninguén que fose comunista, soamente o meu avó Domingos era o que tiña unha actividade na Sociedade de Agricultores, pero non era comunista,  eu daquela ía con él sendo eu un cativo, gustábame estar alí, ler os boletins, mentres os demáis mozos que se achegaban á Sociedade falaban doutras cousas, eu centrábame en ler e preocuparme de temas sociais.

Tamén recordo de ir coas vacas para o monte, cos demáis veciños, alí xa falabamos de temas de política, cultura e demáis cousas de interese xeral.

Como había varios veciños que tamén estaban interesados na política, algúns eran dos lugares de O Freixo, Barragans, Corredoira….pois decidímos constituír o sindicato na Cámara Agraria.

Manolo, porque houbo tantos fusilados ?

Pois porque había moitas vinganzas, moito odio, moito rencor ….os que máis sufriron foron os que pertencían ás Sociedades que había nos lugares de a Corredoira, e tamén os que constituían a Sociedade que había na Casa do Cochón, situada no lugar de Barragáns.

Non fai moito que tiña moitos libros gardados que recollían moitos datos sobre aqueles tempos, tamén tiña libros onde recollían os datos de todos os que foron fusilados e salvaxemente torturados……agora non me queda ningún que quixese que os tiveses ti.

Manolo, cando foi o peor momento para ti ?

Tería uns vinte anos cando veu a DEBACLE MAIOR, é cando fun detido, foron tempos moi duros.

Manolo, chegaches a realizar o Servizo Militar ?

Non, libreime porque a miña nai era viuda, eu era único fillo, despóis cando morreu a miña nai, eu aínda estaba en tempo en que me podían chamar para realizar a mili, o meu avó Domingos foi o que me salvou de ir.

Cóntame Manolo, a túa detención…

Pois que queiras que che diga, que fixeron unha gran redada, fomos 66 os implicados (fai pouco había dito 80, pero puden entender mal) a nivel de toda a provincia de Pontevedra.

E con respecto aos *paseos* , quenes sufriron máis, con relación ás nosas parroquias máis próximas ?

Os que máis foron os veciños de Lérez.

Recordas o que lle sucedeu a Magdalena ?

Si, contoumo a miña nai, ía cunhas veciñas a Pontevedra, a vender o leite, cando por un camiño que hai no lugar da Gandara, atopáronse coa cabeza de Magdalena entre as silvas, e un pouco máis lonxe co seu corpo, habíanse ensañado con él, tamén recordo os da familia Gama e outros máis, agora non me salen os seus nomes.

Pero esa xente que mal fixo ?

Ningún, Magdalena pertencía á Sociedade Agraria, era moi boa persoa, pero todo foi por vinganzas, por pensar doutro xeito distinto aos outros, a min tíñanme como un delincuente…..

Gustaríame que che quedaches con aqueles libros que eu tiña, en fin, agora xa non me queda nada….

Tivemos tempo para falar de moitas outras cousas, leveille de agasallo unha revista da Asociación Cedofeita, na portada saía unha foto dos integrantes da comisión de festas de Lérez e o grupo de gaiteiros, co seu tambor e tamborileiro, falamos deles e Manolo recordábame da anécdota de cando unha viaxe a Madrid do grupo de Perfecto Feijoo. Referíase ao tamborileiro que lle preguntaba a P. Feijoo que cando se ían para España, que sentía morriña da súa terra, isto contábao Castelao no seu libro Sempre en Galiza.

Falamos de como se sentía na Residencia ( o día 22 de novembro fixera catro anos que había ingresado), non estaba a gusto, a maioría dos que estaban alí internados non estaban mentalmente ben, e Manolo non tiña prácticamente con quen falar e debater as súas ideas, o único que tiña era o xornal para estar ao día do que estaba acontecendo, tanto a nivel Pontevedra, como en xeral.

Preguntoume pola miña familia, sempre se interesou pola miña dona, coñecíaa do comercio, e polos meus dous fillos, ás veces víñame dándome a enhoraboa por algún campionato que Adrián había acadado e habíao leído na prensa.

Pero Juan, como viñeches ata aquí ? Co lonxe que estou….

30 de MARZO do 2020

Volvín comunicarme con Manolo o día 30 de Marzo de 2020, en pleno encerro con motivo do coronavirus, o día anterior había chamado á residencia e dixéronme que estaban todos ben, pero se quería falar con Manolo tiña que facelo sen ser festivo, pois como era domingo non estaba a moza responsable de pasar as chamadas.

Así que o luns chameino e falamos un momento, o seu estado era bo e comentamos a situación que estabamos a pasar, preocupouse pola miña familia e deume saúdos para todos.

Prometinlle a Manuel ir visitalo tan pronto pasase a pandemia e  díxome que estaríame esperándome ,e de paso íame a entregar o seu reloxo, que non lle funcionaba e como non tiña moitos anos quere que llo leve a unha tenda de Pontevedra para que llo arranxen, díxenlle que así o faría, despedímonos e quedamos de vernos canto antes.

13 de AGOSTO do 2020

Despois de varios días querendo contactar con Manolo, o día 13 de Agosto do 2020 volvo a falar con él, o primeiro que lle preguntei foi pola súa saude, comentoume que había estado fai uns días un pouco mal, pero xa estaba de novo ben. Manolo preguntoume pola familia, tamén recordoume que teño que levarlle o reloxo a arranxar, polo demáis todo ía ben. Quedei de ir xunto a él en canto poidera.

Como pode haber xente hoxe en día que defenda a Franco ? Por suposto que na guerra civil houbo todo tipo de crueldades, e condeno calquera tipo de violencia, veña de onde veña, pero o culpable do golpe de Estado foi Franco e deu lugar a unha guerra civil, dando paso a que en moitos lugares da nosa xeografía sucedese o máis atroz do ser humano : matar.

Como pode haber xente que defenda as atrocidades que se cometeron naqueles anos de ditadura ? Manolo sufriuno nas súas propias carnes, aínda recordo o día que mo dixo, prefería non comentalo, prefería calalo.

Por iso é necesario memoria, e necesitamos reparación xunto con xustiza, para que nunca máis os dictadores teñan cabida na nosa sociedade. 

10 de DECEMBRO do 2020

O día 10 de Decembro do 2020 volvin a chamar a Manolo, comencei a falar con él, pero había algo que non me deixaba escoitar ben, seica no lugar donde estaba había pouca cobertura e Manolo falaba mui baixiño, a cuidadora que recolleu a chamada e mui amable e axudoume na conversación, pregunteille que tal estaba, ben, estou ben, contestoume.

Volvin a decirlle que lamentaba muito non poder acercarme a xunto del, Manolo entendía o motivo e respondía con un “a ver si veñen tempos mellores”.

Na Residencia levan tempo coas visitas restrinxidas, son poucos os familiares que se poden acercar a visitar os residentes, os que poden sólo poden ir unha vez a semana durante media hora.

Manolo sempre me pregunta pola miña familia, comentolle que de momento estamos todos ben, que estamos prácticamente metidos no piso, que salimos pouco.

Sigue preguntando polos meus fillos, quere saber deles, están ben Manolo, un deles vive en Cerponzóns e o maior ágora en Alicante.

Dame saludos para eles e para a miña dona, eu volvo a decirlle que en canto poida salir o primero que farei será ir xunto del…

1 de XANEIRO do 2021.

Unha curmá miña acaba de enviarme unha mensaxe : Juanito, morreu Manolo, O Comunista.

Quedeime sen palabras, non o podía crer, fai poucos días estivera falando con él por teléfono, escoiteino ben, o momento collín o teléfono e chamei á miña curmá.

Manolo levaba unha semana ingresado no Hospital de Vigo, e foise apagando.

Estou mal, non me esperaba este momento así de súpeto, xa non poderei velo, xa non poderei levalo a comer a Portugal como quedaramos, nin lle poderei levar o reloxo a arranxar…

Manolo, foise, en silencio, como el quería irse, como me dixo fai un tempo.

2 de XANEIRO do 2021

NOTA : O día 11 de Novembro do 2019 comecei a escribir este relato, coa finalidade de cando chegase o momento do falecemento de Manolo faríao público.

D.E.P. Manolo Campañó, que a terra che sexa leve.

JUAN JOSÉ GUIRADO, IN MEMORIAM : https://youtu.be/jzngtmixvg4

SON MUITOS OS RECORDOS E COMENTARIOS QUE RECOLLO NAS REDES, DESTACANDO OS SEGUINTES :

O HISTORIADOR PEPE ALVAREZ FALA DE MANOLO :

Manolo López Esperón “Campañó”, como outros militantes de tempos difíciles, non tivo o recoñecemento político ou institucional que merecía. Ao finalizar a ditadura a inmensa maioría da sociedade e dos partidos decidiron non mirar os referentes do pasado e impúxose o esquecemento, poida que o exemplo de militancia e integridade dos vellos combatentes lles resultase unha lembranza incómoda en tempos de mudanzas e renuncias a principios que sempre consideraran irrenunciables. Xa haberá ocasión de falar máis de Esperón; como recordo transcribirei a acusación do fiscal na causa militar que se lle incoa no ano 1948: “Secretario político del Comité Inter-comarcal del Partido comunista de Pontevedra y asimismo Secretario de Agitación y Propaganda del Comité comarcal de la misma Capital. Organizó los comités comarcales del Partido de Villagarcía, Puente Caldelas, Caldas de Reyes y Cachafeiro. Activísimo propagandista del comunismo, recibió numerosa y variada propaganda para su difusión en la provincia; recaudó dinero mediante la entrega de sellos de cotización; tenía una máquina multicopista que ocultó en el domicilio de […] y asistió a numerosas reuniones clandestinas del Partido”. A sentencia aumentou de 10 a 12 anos de cárcere a petición do fiscal. Estivo internado en diversas prisións, entre elas no penal de El Dueso. Como historiador sempre lle agradecerei as súas informacións. Que a terra lle sexa leve!

——–

En el caso de Manolo lo detienen en el 1948 cuando tenía 24 años (en el 36 tenía 12 años), su actividad fue política, organización del PCE y de la UNE, difusión de propaganda, etc y lo juzgan por delito equiparado a rebelión militar. 

——–

Manolo fue un personaje clave en la reconstrucción de la resistencia. No sé si fruto de su experiencia de resistir los interrogatorios de la BPS pero era difícil que contase cosas que no supiéramos.

MANUEL VÁZQUEZ :

Manolo Campañó foi no 1977, elexido en asamblea en Vigo, membro de comite provincial do PCG e o foi por unanimidade.

Pero foi, sobre todo, un home moi querido e respetado por todos. Estou confinado e triste. Moi triste pola súa morte.

É tristísimo porque el e outros moitos non foron debidamente tratados : Manolo, Carlos Alfaya, Severo, Peón, Ruibal, Paco, Valenzuela…

E moitos máis foron incluso nalgúns momentos insultados gravemente.

Manolo Campaño, grazas polo teu exenplo e polo moito que me sorprendeche.

NOTA: Fotos de Xosé Collazo é JJ Esperón.

 

O TAMBORILEIRO DE CERPONZÓNS.

Vou facer unha referencia de un veciño que tivemos na parroquia de Cerponzons , hai moitos anos , a súa perfección na arte da música , especialmente no manexo do tamboril fixo que integrase o primeiro coro de Galicia dirixido por Don Perfecto Feijoo, de nome AIRES DA TERRA

Durante meses fun recollendo  información e fotografías que fun encontrando en varios medios, donde ademáis encontrei o nome do noso tamborileiro.

AIRES D’A TERRA
O señor Perfecto Feijóo Poncet(1858 / 1935), foi un apaixonado da cultura tradicional galega.
O feito de ser un apaixonado da cultura galega, en particular da súa música, lévalle a crear, en 1883, o que será o primeiro coro de Galicia: Aires d’a Terra , con voces e instrumentos tradicionais como a gaita, o tamboril,  o pandeiro, as cornas, triángulos, pandeiretas, zanfonas ….

Foto do Grupo Aires da Terra, museo de Pontevedra

O máis rechamante, a excepción do tamborilero, era que todos os  membros do grupo pertencen á alta sociedade.

Lenda do grupo

Lenda do grupo

REFERENCIAS SOBRE O GRUPO :

“Aires d’a Terra”, sin embargo, nace a contracorriente de los gustos sociales y al margen del aparato cultural de la época, puesto que, para los ilustrados, la botica de Perfecto Feijóo era una cueva donde se reunían los maldicientes y los reaccionarios sin la debida formación académica (recordemos que allí se reunía gente como Emilia Pardo Bazán, Miguel de Unamuno, Valle Inclán…).

“Aires d’a Terra” no tuvo más local de ensayo que la casa de su fundador y, lo más llamativo, a excepción del tamborilero, todos sus miembros pertenecen a la alta sociedad. Gente bien situada que comparte el deseo de recoger las formas artísticas del campo y trasladarlas a la ciudad (intentando no deformarlas. A este respecto hay que recordar el tiempo en el que vivieron y que, a pesar de toda su buena voluntad, no existían los conocimientos que hay hoy en cuanto a arqueología y antropología se refiere. Por ello, Perfecto Feijóo en el disco que grabó, canta con voz de anciano, pues la canción la había recogido de un anciano y, era tal su deseo de no deformarlo, que imitaba su voz, olvidando que ese anciano, hace veinte años, no sería tan anciano y cantaría con otra voz. De igual forma, el traje de gaiteiro que hoy en día llevamos se lo debemos a él, aunque a este respecto también habría mucho que decir, puesto que ya en su tiempo el traje se había perdido y el que usaron ellos es una deformación de lo que veían cuando hacían sus trabajos de campo).
En definitiva, “Aires d’a Terra” pretende convencer, primero a la élite social y después al público en general, de que el habla, el traje y la música de las aldeas pueden ser usados como estandartes culturales y nobiliarios.

 Por ello, cuando se presentan con gran éxito en Madrid, no sólo están llevando la imagen de lo tradicional, sino que están dando una lección a la gente de Galicia que se encontraba desapegada de su propia cultura.

Actúan por vez primera en 1900. En 1901 viajan a Madrid, donde son muy bien acogidos, como dijimos anteriormente.
En 1912, el coro se encarga de dar la bienvenida al rey Alfonso XIII, quien visita Ferrol.

En 1913 viajan de nuevo a Madrid con motivo de la visita del presidente francés Poincaré, las críticas en los periódicos son excelentes.

En 1914 emprenden una gira por Argentina y allí, en lo más alto de su fama, Perfecto Feijóo decide disolver el coro, puesto que los intereses económicos amenazaban con prevalecer sobre los valores que él propugnaba.

CD
Fuente: CD Aires d’a Terra (A Tiracolo)

O PASO DE CASTELAO POR AIRES D’A TERRA E A SÚA RELACIÓN CO TAMBORILEIRO

Todo pasa por Francisco Javier Sánchez Cantón (1891-1971), historiador pontevedrés. Este eminente historiador tivo unha íntima relación con Castelao, e parece ser que a él débese a idea de incorporar a Castelao ao grupo coral e instrumental Aires dá Terra, de Perfecto Feijoo.

Compoñentes do grupo Aires da Terra
Castelao, ademais de animar os entreactos coas súas caricaturas, bailaba muiñeiras con María Pla.

Esta coincidencia de estar xuntos no grupo fai que teñan conversas entre eles, nunha destas conversas Castelao enterase de que Manuel Castro e veciño de Cerponzons….. 
Castelao tamén falaba do noso veciño….. en SEMPRE EN GALIZA…

” … as inxurias e as calumnias que Galicia leva soportado desde que uniuse a Castela e as ultraxes que caeron, a granel, sobre os galegos, mesmo nas Américas castelanizadas. Todo ten a súa orixe na nosa excesiva xenerosidade e na nosa desmedida confianza. Por iso ao mesmo tempo que nós pedimos aos españois unha estimación da nosa natural personalidade tamén pedimos aos galegos unha maior conciencia dos que representan en España e en mundo.

Pode existir algún galego que non senta ferido e que pense que a nosa excitación é innecesaria. Hai en América moitos galegos que non coñecen de España máis que a súa aldea e o porto en que se embarcaron e así non saben doutras patrias españolas. A este respecto debemos referir un sucedido:

Sempre en Galiza

Sempre en Galiza

Sempre en Galiza

Manuel Castro

Sempre en Galiza
Cando foi a Madrid o coro galego de Feijóo , levaba consigo un tamborileiro de Cerponzóns, un vello que nunca saíra de Galicia. Cando xa levaba 15 días en Madrid, o tamborileiro  atafegado pola morriña díxolle a Feijóo : ” eu quero irme a España”, pois ben aos galegos que falan de España e só levan no sentimento a imaxe da súa terra, eu quero dicirlles que a nosa terra é unha patria e que esta patria foi ultraxada  por outros españois a quen só debiamos inspirar agradecemento e admiración. E que non sexa o conto que os galegos, aparentemente renegados, tomen España como a tomaba o tamborilero de Cerponzóns…”

Ante esta declaración queda claro que Manuel Castro era natural de Cerponzons, non hai lugar a dudas.

CASTELAO e MANUEL CASTRO coinciden xuntos no grupo Aires da Terra

Aires da Terra

É como coñocería o señor Feijoo a Manuel Castro ?

Cando tiñan por costume baixar os parroquianos á capital o día de feira ?

Quizais lle falou algún veciño do tamborileiro de Cerponzons ao ir á Botica a por ingredientes para curar o Meigallo ?

Recordo de ler un libro referente á medicina tradicional en Galicia, de V. Lis, nel fálase dos PASTEQUEIROS, xente que curaba o Meigallo.

Normalmente a Botica de Feijoo era un dos lugares máis visitados da cidade, separadamente dos medicamentos habituais naqueles tempos que adoitaban haber nas Boticas, na de Feijoo había tamén uns ingredientes “especiais”.

Os PASTEQUEIROS tanto curaban a persoas como a animais, para iso necesitaban duns ingredientes determinados, así que aquel veciño que ía a casa destes sanadores para quitar a “enfermidade” recibía un papel onde ían anotados os ingredientes necesarios.

O señor Feijoo, que era moi coñecido tamén polo seu gran talento musical, unía á súa personalidade un humor a toda proba, segundo dicían.

Nunha esquina da botica tiña unha caixa de madeira, de cor negra e cunha caveira na súa tapa, dentro da caixa gardaba os ingredientes necesarios para a cura do Meigallo : Papeis de Mirra, Incienso, Laminiñas de Prata e de Ouro, “Merda do Demo” ( un ingrediente denominado así debido ao cheiro sumamente desagradable que desprendía, era unha goma de resina coñecida científicamente por Stercus Diaboli), e tamén había na caixa Azoque.

No momento que o paisano viña coa nota na man para pedir os ingredientes, Feijoo á hora de servilo dicíalles que ningún destes ingredientes faríalles efecto si non levaban a “Dómena” ( un anaco de papel escrito en latín e que arrincaba o boticario dun libro calquera).

Era tal o convencimiento que tiñan na eficacia da “Dómena”, que todos os clientes facían caso aos consellos do señor Feijoo e comprábanlla tamén xunto cos demáis ingredientes.

EMILIA PARDO BAZÁN Y PERFECTO FEIJÓO. ELOGIO Y DEFENSA DEL FOLKLORE MUSICAL GALLEGO :

“Encerrado en mi botica, todo era cuestión de esperar a los parroquianos. De la llegada del uno al otro había intervalos de tiempo y este tiempo había que matarlo. ¿Cómo? Los barberos encontraron el modo de entretener sus esperas aprendiendo a tocar guitarra, yo que durante mis días de estudiante había frecuentado romerías, foliadas, y toda clase de fiestas atraído por el encanto de la música popular, pensé que podría pedir a la gaita el solaz que en la guitarra hallaban los barberos” (Feijóo 1919).

Para vencer las dificultades que no tardaron en surgir, D. Perfecto pidió lecciones al ilustre maestro Manuel de Villanueva, que vivía retirado en Poyo. Éste le enseñó el arte de la gaita y además los secretos de la fabricación de los instrumentos. El aprendiz de gaitero no tardó en perfeccionarse en la práctica de la zanfoña y de la gaita tumbal de rancio abolengo, la que mejor correspondía al repertorio tradicional que quería interpretar. Mientras tanto había reanudado sus correrías juveniles y, en las fiestas campesinas, al azar de sus encuentros con labriegos, arrieros, ciegos y cuantos aldeanos solicitaba con inagotable tenacidad, fue recogiendo durante años los viejos aires del folklore que acertaba a memorizar fielmente gracias a su excelente oído. Se le ocurrió entonces crear una coral destinada a dar vida nueva a una música y unos cantos cada vez más olvidados o deformados por los arreglos de los orfeones de moda. Así nació en 1883 el coro que no tardaría en llamarse “Aires d’a Terra”. Lo componían al principio unos amigos del fundador, todos miembros de la burguesía ciudadana excepto el tamborilero, que era un labriego7*.
*7 Al principio el coro constaba de ocho miembros: D. Perfecto, gaitero, Manuel Castro, tamborilero; los cantores: D. Román Romeu, D. Carlos Gastañaduy, D. Leoncio Feijóo, D. Víctor Mercadillo, D. Rafael Calleja y D. Víctor Said Armesto. 

Despóis foron ampliando o coro:

Coro
Máis información:

http://revistalatribuna.gal/index.php/TRIBUNA/article/viewFile/22/35

Artigo da REVISTA LA TRIBUNA, donde aparece o nome do Tambolireiro de Cerponzons :

Así nació en 1883 el coro que no tardaría en llamarse “Aires d’a Terra”. Lo componían al principio unos amigos del fundador, todos miembros de la burguesía ciudadana excepto el tamborilero, que era un labriego7.

Emilia Pardo Bazán trataba ya a la futura esposa de Feijóo en años muy juveniles y luego mantuvo siempre relaciones amistosas con el matrimonio. No dejaba nunca de hacer etapa en Pontevedra cuando venía de retorno de las Rías Bajas o bien andaba por tierras orensanas y, más tarde, cada año al ir a tomar las aguas a Mondariz. Un billete de mano de la escritora atestigua la familiaridad del trato con los Feijóo8. Doña Emilia participaba con fruición.

Aires da Terra

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aires_da_Terra.jpg

PARTE DO ARTIGO DO XORNAL LA VOZ DE GALICIA:

Cuenta el historiador Fortes Bouzán, en el Espejo del tiempo, que «no fue un camino de rosas la vida del coro y don Perfecto tuvo que luchar contra la hostilidad de una burguesía de patrones castellanos y contra el pudor de una clase media a la que escandalizaba aquel farmacéutico que se exhibía en cirolas y soplando no fol. También contra el menosprecio de otros musicólogos obsesionados más por el virtuosismo que por salvar el folclore rural tradicional y despertar el sentimiento galleguista».

Mercadillo, Torcuato Ulloa, Francisco Portela, Said Armesto, Sánchez Puga, Maximino Agra, Gastañaduy, Demetrio Durán, Isidoro Millán y Enrique Campoy fueron miembros de Aires da Terra, que actuó por toda Galicia, en el Teatro de la Zarzuela de Madrid y realizó una gira por América. Fue, al parecer, al regreso de esa gira, el 15 de diciembre de 1914, cuando se disolvió, dejando unas fuertes raíces que se extendieron por toda la comunidad.
Extraído do artigo de Elena Larriba :

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/firmas/2014/12/09/coro-aires-da-terra-resucita-siglo-despues/0003_201412P9C12991.htm

Artigo de Alberto Vilanova sobre Perfecto Feijoo :

Como todos los innovadores, sufrió decepción y ataques injustos, más su obra quedó en pie, y se mantendrá dignamente erguida mientras en Galicia no se extinga el limpio y decoroso sentido de su personalidad eterna. A todos sus detractores contestó Feijóo con el fruto perdurable de su laboriosidad, y a todos confundió con la gallarda fecundidad de su trabajo.
Si queres leer todo o artigo :

http://www.albertovilanova.com/Publicaciones/articulo/129/PERFECTOFEIJOPONCET1958

Aires da Terra

Aires da Terra: 1904. O primeiro disco galego.

En 1904 un estudio móvil de la Compagnie Française du Gramophone se desplaza de París hasta la ciudad de A Coruña para impresionar al Coro Aires d’a Terra de Pontevedra (1883-1914) dirigido por el legendario gaitero Perfecto Feijóo. Un total de 18 melodías editadas originalmente en discos de gramófono que se constituyen como las más antiguas grabaciones existentes sobre la tradición musical gallega.

La reedición de los primeros discos gallegos la presentamos en un formato especial de máxima calidad con catorce páginas. Tiene como lengua principal el gallego e incluye libreto explicativo en inglés, francés y español.

En este enlace podes escoitar un dos temas que se grabaron no disco :

https://youtu.be/Vz6wlNF_9sM

Acuarela de Portela.
En este outro o artigo :

https://www.ouvirmos.com/web/catalogo/aires-da-terra-1904-2/

Artigo en Praza Pública:

“Me habla usted de un asunto y de unas proposiciones de que en realidad no debiera ocuparme, dado el estado de ánimo en que me ha dejado el incalificable comportamiento de alguna de las personas que nos han acompañado en la última excursión (…) en vista de los difíciles compañeros que hemos tenido, acabé por desistir de todo”. Quen escribe é don Perfecto Feijoo, o célebre boticario e gaiteiro pontevedrés considerado o “pai dos coros galegos”. Diríxese ao dramaturgo Nicolás de las Llanderas nunha carta datada no 15 de decembro de 1914 que vén certificar a disolución de Aires d’a Terra, o primeiro coro galego da historia, fundado por el mesmo.
Si queres máis información sobre este artigo :

http://praza.gal/cultura/8400/aires-da-terra-o-coro-de-don-perfecto-feijoo-resucita-cen-anos-despois/

Disco
Musicalmente el folleto dedica un pequeño apartado a Pepito Arriola (A.R. 1901: 4) y una página entera con fotografía a Feijóo y su agrupación, señalando que en su labor de recuperación del folclore y como cantores , ayudaban al boticario todos sus miembros a los que califica como intelectuales , con excepción del simpático tamborilero Manuel Castro, único aldeano auténtico del coro, y destacando entre todos ellos la presencia del cultísimo escritor Víctor Said Armesto

Dificultad ésta “la de convertir en aldeanos de veras a los cantores de «Aires da terra», personas de buen nivel social, gente fina y uno de ellos, D. Víctor Said Armesto distinguido escritor y orador brillantísimo de arrebatadoras palabras; asi pues los coristas además de músicos, han tenido que hacerse un poco actores”, como recogía con gran acierto LaCorrespondencia Gallega evocando una crónica madrileña de Aurelio Ribalta (Ribalta, 1901) a la que se unía la labor de recolección y recuperación de los cantos, por el carácter desconfiado y cerrado del aldeano gallego. A pesar de ello, el boticario de La Peregrina se manejaba sin serlo con auténticos modales de antropólogo y sabía ganarse la confianza de sus informantes……

http://www.academia.edu/35728504/V%C3%ADctor_Said_Armesto_e_o_seu_tempo_perspectivas_cr%C3%ADticas

Fundación Barrie

Fundación Barrie

Fundación Barrie

Artigo de Baylava corpo velido:

“Cuando a insistentes instancias mías consintieron los rapaces del Coro en vestirse (medio avergonzados) el traje clásico gallego, encargado y pagado por mí para cada…

http://gaiteirosgalegos.gal/index.php?option=com_discografias&task=artista&id=2&Itemid=2

Historia dos Gaiteiros Galegos ata comezos do século XX.

A gaita nos séculos XIV e XV desempeñou un papel importante na vida do país. O gaiteiro, como aparece na documentación existente, é xa un músico profesional, e nos documentos legais aparecerá sempre reflectida…..

https://e-trad-gaita.blogspot.com/2010/12/historia-dos-gaiteiros-galegos-ata.html

( Fotos anteriores do Museo de Pontevedra publicadas no libro O antigo Café Moderno de Pontevedra).

VIAXE AS AMÉRICAS:

Resumen dunha entrevista realizada a D. Jose L. Fraga no Diario de Pontevedra polo redactor SPRINTER, nese momento da entrevista era o único superviviente que quedaba do grupo Aires dá Terra.

Na entrevista finaliza o señor D. Jose L. Fraga cunhas anécdotas ocorridas na viaxe que fixo o grupo ás Américas, unha destas anécdotas tiña como protagonista ao tamborileiro de Cerponzons, comentaba o seguinte….

Pero aínda houbo outros graciosos detalles máis que o noso amigo recordaba coa risa consiguiente. Entre eles, relatounos o sucedido en ocasión de que nun daqueles días que en Bos Aires tomaban un tren subterráneo, todo marchara ben, ata chegado o momento en que, pechadas as portas e emprendido o bólido veloz carreira, Manoliño, o tamborileiro, tomoulle medo, que empezou a gritar frenético: ” Diganlle que pare, que pare, que este tren lévanos ou inferno “.

Archivo do Museo de Pontevedra
Mais información sobre Castelao http://serpenties.blogspot.com.es/search/label/CERPONZ%C3%93SN%20NA%20OBRA%20DE%20CASTELAO

Archivo do Museo de Pontevedra

RELACIÓN DE MANUEL CASTRO CO GAITEIRO DE CAMPAÑO :

O Gaiteiro Xoan Tilve Castro e a relación con Manuel Castro, o Tamborileiro.

Xa fai uns anos cando Ramon Pinheiro, director de aCentral Folque encargoulle un traballo de investigación e de texto ao músico Óscar Ibañez sobre a historia de Xoán Tilve, o Gaiteiro de Campañó. Este traballo realizouse e saliu publicado no 2015, consta de un libro que inclue un Cd con grabacions orixináis deste gaiteiro de Campaño, xunto con outras interpretadas por Óscar.
Dí no libro que Juan Tilve Castro ( O Gaiteiro de Campañó ), naceu no lugar dos Carballiños ( Campañó, Pontevedra, 22/06/1872). Seus pais eran Ignacio Tilve é Rosa Castro.

De momento non teño documentación sobre si o pai de Juan era orixinario de Cerponzons ou si serían o seu avó, bisavó etc., pero o que é seguro que os Tilve proceden da miña parroquia de Cerponzons.

Digo esto porque o apelido Tilve e de procedencia da nosa parroquia :
Segundo os estudos relacionados con este apelido dicese :

Apelido galego de orixe toponímico, de cando en cando escrito Tilbe e, con maior frecuencia, escrito Tilves, forma plural ou familiar de Tilve. Tilve é apelido pouco frecuente e disperso por España, co seu principal asento na provincia de Pontevedra, sendo notable a súa presenza na da Coruña, e menor na Comunidade de Madrid e nas provincias de Ourense, Lugo, Barcelona, Álava, As Palmas de Gran Canaria, Cádiz, etc. Pasou a Hispanoamérica, sobre todo á República Arxentina e a Uruguay. Tivo a súa orixe na aldea chamada Tilve, pertencente á parroquia de San Vicente de Cerponzóns, do Concello de Pontevedra (Pontevedra), cuxo nome tomaron como alcumo ou sobrenome os proxenitores das familias hoxe así apellidadas, segundo foi costume na Idade Media para indicar a orixe xeográfica dos individuos. Devandito alcumo ou sobrenome converteuse, polo uso e o costume, en apelido de familia. Este linaxe emparentóu cos Moreno, de Compostela, dando orixe ao linaxe Moreno-Tilve, do que descenden os Condes de Torrenovas e os Vizcondes de Espasantes. No Arquivo Xeral Militar de Segovia gárdanse os expedientes dos oficiais Felipe Tilve, Administración Militar, ano 1809, e José Tilve e Ruada, Infantería, ano 1827. Armas.- O Repertorio de Brasóns da Comunidade Hispánica, tomo letras S-Z, obra do Cronista Rei de Armas don Vicente de Cadeas e Vicent, recolle para Tilve: En campo de sinople, un aguia, de ouro.
No xornal La Correspondencia Gallega do día 13 de Agosto de 1914 dáse conta dun Certamen de Gaitas en Pontevedra. Nesa crónica faise referencia aos compoñentes do grupo de Campañó, Juan Tilve aparece acompañado polo seu irmán Rosendo e por Manuel Galáns Torres .

Daquela os xornais non eran unha fonte fiable no que se refire aos nomes dos premiados, e neste acto detectáronse bastantes erros.

Son diversos os escritos onde se lle nomea doutra forma o noso tamborileiro, seguramente era habitual que naquelas épocas adoitaban equivocarse á hora de escribir os propios nomes e apelidos.

Manuel Castro, Manuel Castro Quintans, Evaristo Castro, Manuel Galans Torres….todos estes nomes ao final relaciónano co noso tamboril.

No libro sobre Xoán Tilve**, Oscar Ibañez fai referencia sobre iso, e comenta que o máis seguro o nome sería de Manuel Castro, familiar de Xoán ( curmán ou tio).
Nesa época estaba tamén como tamborileiro no grupo Aires dá Terra, de Perfecto Feijoo.

Polo que levo lido , en un dos escritos de Jose Luis Calle, comenta que o tamborileiro de Aires da Terra era tamén o tamborileiro e irmán do gaiteiro Xan Tilve Castro, Xán de Campañó, e se chamaba Rosendo Tilve Castro.
Rosendo non era o que tocaba o tamboril, sinón que era o do Pombo, de ahí a confusión de nomear a Manuel cómo irmán de Xán, quizáis Manuel fose familiar directo da nai dos irmáns Tilve, de nome Rosa Castro.

(Temos outro artigo donde podemos ter outro exemplo donde non queda claro a procedencia de Manuel e o parentesco ) :

Aires da Terra – Manuel Castro 

No ano 1904 un laboratorio rodante da Compagnie Française du Gramophone percorre varios países europeos, facendo gravacións (chamadas impresións) dos grupos mu- sicais máis representativos da cultura popular. Máis ben era unha acción comercial da filial francesa do grupo Berliner, encamiñada a abrir mercado ao gramófono, o seu invento. Así os cartos invertidos en markenting por unha compañía estranxeira, deixaron como renda o primeiro rexistro sonoro que chegou ata nós da música popular galega.

Precisamente eliximos estas gravacións por ser as máis antigas gravacións sobre a tradición musical galega que existen, e ademais por ser a formación que marcou a liña que se ía a seguir durante todo o século XX, seguida por nu- merosas coros como por exemplo Toxos e Froles de Ferrol (1915) ou Cántigas da Terra da Coruña (1916).

Aires da Terra naceu a contrapelo dos gustos da socieda- de e ademais para os ilustrados era unha cova de reaccio- narios sen a debida formación académica. Formouse entre 1883 e 1899 e actuaron por primeira vez en 1900. Coa ex- cepción do tamborileiro, no que nos centraremos, son xente ben establecida na vila, xente da boa sociedade que traslada as formas artísticas do campo á cidade.

Precisamente segundo a editorial Ouvirmos32 nesta gravación coa que traballaremos participou con total seguridade Manuel Castro, o tamborileiro de Cerponzons, que como citamos era o único aldeán do grupo, quedándonos de novo patente o papel secundario da percusión nas formacións de música tradicional.

Segundo Jose Luis Calle, o tamborileiro de Aires da Terra era tamén o tamborileiro e irmán do gaiteiro Xan Tilve Castro, Xán de Campañó e se chamaba Rosendo Tilve Castro….( quen mellor que Castelao para confirmar, dado que estiveron xuntos no coro, que o seu no e era Manuel Castro, natural de Cerponzons).

O tamborileiro do grupo de Campañó foi tamén tamborileiro do inesquecido grupo “Aires da Terra” (…) era tan eistraordinario que levaba, cando ía tocando polas rúas, o tamboril pendurado dun dedo da man esquerda; man que ó mesmo tempo utilizaba para percutir, en xogo ca dereita, co seu correspondiente palitroque. E non perdía nin o paso nin o ritmo.

Máis información: http://csmvigo.com/files/revista_diapente_no1.pdf

Comisión de Festas do Divino Salvador de Lérez, no centro da imaxen Manuel Castro
**Información extraída sobre O Gaiteiro de Campañó, do libro realizado por Oscar Ibañez e Xavier Groba.

Grabacións históricas de X. Filgueira Valverde. Xoán Tilve ( Gaiteiro de Campañó)

Extracto do libro de José Luis Calle

Libro de J.L. Calle

LOS LIRIOS, FLEXO DE UNIÓN CO GAITEIRO DE CAMPAÑO E CON MANUEL CASTRO.

Sigo indagando sobre a historia do noso tamborileiro, fai pouco falando con un amigo meu comenteille a historia do tamborileiro, él contéstoume  que coñocía un veciño de Campaño que podía decirme algo sobre elo, resulta que coñozo a ese veciño, dende a miña xuventude, da época dos partidos de fútbol que xogabamós os de Cerponzons contra Campaño, falei con él e resulta que ten parentesco cos antepasados do Gaiteiro de Campaño.

Quedou de preguntar aos seus parentes, pero xa me adiantou algunha cousa interesante….

Fai uns cuantos anos xa, refierome os anos 60, hubo unha formación que os máis maiores recordaredes, o seu nome eran LOS LIRIOS DE CAMPAÑO.

Os LIRIOS eran unha formación de 6 músicos ( dúas gaitas, dous clarinetes/gaita, bombo e caixa), si ben un pouco máis tarde incorporaron un saxo máis.

Bueno, pois nesta formación había descendientes do Gaiteiro de Campaño, e decir parientes do tamborileiro de Cerponzons.

Tamén co tempo esta formación foi variando, chegaron a disolverse e despóis algúns dos compoñentes crearon outra formación denominándose OS NOVOS LIRIOS, a cal tiña unha doble función, unha a coñocida habitualmente que era para ir nas procesions, pasacalles etc., e outra era a de converterse en unha pequena orquestra que incluía baixo (o que tocaba a caixa), batería (o que tocaba o bombo), teclado e voz.

OS INSTRUMENTOS MUSICAIS NA TRADICIÓN GALEGA, O TAMBORIL http://www.consellodacultura.gal/asg/instrumentos/os-membranofonos/tambor-propiamente-dito/

NOVAS RELACIONADAS CON UN VECIÑO QUE PODE TER RELACIÓN CON MANUEL :

7 de Mayo 1916

EL NOROESTE

En la parroquia de Cerponzones falleció anteayer el labrador Manuel Tilve Castro, de 65 años, a consecuencia de una congestión, según informe del médico que le asistió; pero como de publico se dice que el finado había sido apaleado antes de morir, el juzgado instruye diligencias para esclarecer lo ocurrido.
Quizáis pola edade é a data, ésta noticia teña que ver con Manuel Castro, o noso tamborileiro, dous anos antes o Sr. Feijoo había disolto o grupo.

Nota sobre Manuel Tilve Castro.

Tamén atopamos un artigo de prensa, onde aparece o nome de Manuel Tilve Castro, o máis seguro que teña parentesco…

2/3/1917
ELECCIONES PROVINCIALES EN PONTEVEDRA.

LOS MUERTOS QUE VOTARON EN CERPONZONES

” Para que el pueblo se entere una vez más del milagro electoral de Cerponzones, diremos que en aquella acta aparecen votando a los regenadores republicanos no solo todos los enfermos, ausentes y moinantes, sinó los ciudadanos siguientes:

José Manuel Villaverde Tilve, fallecido el 9 de Abril de 1916

Manuel Tilve Castro, fallecido el 4 de mayo de 1916

Rosendo Nieto Veloso, fallecido el 12 de septiembre de 1916

Antonio García, fallecido el 22 de septiembre de 1916

José Casas Vieites, fallecido el 29 de noviembre de 1916…

Anuncio con cohetes da chegada a CERPONZONS de Antonio de Orleans e María Luisa Fernanda de Borbon , Duques de Montpensier .

VISITA DE LOS DUQUES DE MONTPENSIER 28 de Julio de 1852

Esta e parte do relato ( conseguido a través da Biblioteca Dixital Galiciana )   que se fai da visita dos Duques de MONTPENSIER a Galicia , Cerponzons aparece coma un dos lugares por donde pasaron e ……..


Galicia en estos días de Julio ofrecía a los augustos príncipes el paisaje de las costas , de las ciudades monumentales y el de sus rias .

Después de su visita a Ferrol , Coruña y Santiago , le toca su paso por Pontevedra con su clima templado , su atmósfera benéfica , sus frondosas colinas , sus fuentes murmuradoras , sus ríos caudalosos y sus vides tendidas sobre las lomas de las montañas , como ciervos fatigados por el sol canicular. Es una península de rica y exuberante vegetación, formada por el desagüe en el mar de los ríos Alba , Lerez y Tomeza : las peñas se engrietan para dejar paso a los greñudos pinos , las laderas reverdecen para fecundar las mieses , los remansos se entumecen para multiplicar las cascadas , las pleamares se retiran para fecundar con las albuferas , las fuentes cruzan las vertientes para multiplicar los arroyos y los arbustos estienden sus ramas al borde de los pantanos y en las verdes Lomas de las montañas.

Es un valle de dos leguas : al recorrer el viajero el brillante panorama que ofrece su verde alfombra , interrumpida por las iglesias del valle y las quintas de recreo , Pontevedra es también ….una inmensa casa de campo cuyas ventanas caen hacia el mar que riela en el horizonte como el cairel de este bellísimo paisaje.

A LAS TRES DE LA TARDE DEL 28 LOS COHETES ANUNCIAN LA LLEGADA DE SS.AA.RR.MA LA CUMBRE DE CERPONZONES , A UNA LEGUA DE DISTANCIA DE PONTEVEDRA.

DESDE ESTA ALTURA , LA CIUDAD SE ASEMEJA A UNA DE ESAS POÉTICAS VILLAS ROMANAS QUE RESISTEN LOS SIGLOS Y LAS BORRASCAS , YA BAJO LAS RUINAS VACILANTES DE LOS ROMANOS , ya a orillas de las tumultuosas aguas del mar , como los nidos de las paviotas en las costas del océano .

Pontevedra recostada muellemente en la angostura de un valle , cercada de eminencias donde susurran los Pinos y murmuran los arroyos y estendiendo sus gualdas vestiduras hasta los arenales de Combarro y Puerto Santo , es el genio de los vérseles , adormecido al son monótono de las mareas que interrupen el lento y tranquilo cauce del Lerez.

A las cinco de la tarde se acercan los augustos príncipes al antiguo barrio del Burgo y un repique general de campanas revela al numeroso gentío que se mueve hacia la calle Real , que los ilustres viageros son recibidos en el puente del Lerez por el Ilustre Ayuntamiento de la ciudad acompañado de un numeroso y lúcido cortejo y precedido de danzas , gigantes , una música de aficionados y la antigua y memorable Nao.

En la procesión de Corpus de Pontevedra y en otras solemnidades religiosas salía unha nave o barco llevada sobre un carro. Salió por última vez el 28 de mayo de 1852 como homenaje a los duques de Montpensier en su visita a Pontevedra. Va tripulada por marineros pertenecientes al gremio de mareantes y ha sido relacionado con los exvotos por haber salido con bien de tormentas y naufragios, como un recuerdo de la toma de Sevilla por las naves del almirante cambadés Paio Gómez Chariño y como símbolo de la iglesia o de la Virgen María. Al paso de la nave serían cantadas vaias coplas populares en las que se pide a la Virgen su protección.

La Nao del Corpus pontevedrés en una de las últimas ocasiones en la que salió, durante la visita de los Duques de Montpensier en 1852 (dibujo de J. Riestra grabado por J. Osterberger, Museo de Pontevedra)


Más información sobre los Duques de Montpensier :

https://es.m.wikipedia.org/wiki/Antonio_de_Orleans

O PASO DE XELMÍREZ POR CERPONZÓNS 


Diego Gelmírez ou Diego Xelmírez; Catoira/Santiago de Compostela, c. 1068-Santiago de Compostela, c. 1140), foi o primeiro arzobispo de Santiago, e impulsou a construción da catedral de Santiago de Compostela.

Fixo escribir en latín o manuscrito Registrum, obra hoxe coñecida como Historia Compostelana ou Feitos de D. Diego Xelmírez, primeiro arzobispo de Santiago, unha compilación de documentos tanto desde a orixe dos tempos da diócesis Compostelana, como do seu propio goberno episcopal. Así mesmo, parece que promoveu o Liber Sancti Iacobi como medio para difundir a devoción ao apóstolo Santiago, polo continente europeo e o mundo coñecido. 

De Diego Xelmírez moitos dos escritores que escribiron sobre él lle achacan máis vocación política que relixiosa. Un dos seus obxectivos foi o de converter á súa cidade nun dos puntos principais de referencia obligatorio no mundo do cristianismo. Para conseguilo chegou a realizar “Pío Latrocinio ” ( roubo de reliquias ), na Catedral de Braga, o seu propósito era restarlle valores a Braga, así a colocaba en desventaxa para competir. Neste viaxe que realizou a Braga era sopostamente coa intención aparente de visitar as igrexas pertencentes á Santiago. Este tipo de roubar reliquias era mui habitual naqueles tempos.



Como anteriormente comentaba, Diego Xelmirez , bispo e primeiro arzobispo de Santiago, no día 12 de DECEMBRO DO ANO 1102 é cando se foi a Braga, chegando a fináis de mes,  a visitar as propiedades da súa Mitra e aproveitou a viaxe para realizar “pio latrocinio”, substrae os corpos incorruptos de San Fructuoso , San Silvestre , San Cucufate e de Santa Susana , todo coa axuda do seu séquito que axudou a ocultación fraudulenta do feito aos portugueses.

Cando fixeron o “Pío latrocinio”, él para acalar sospeitas quedaba na cidade visitada , é enviou diante a algún dos seus , que , coas reliquias , atravesaron o Miño pola parte de Valença, donde grazas a un milagre o caudal do río baixou de tal forma que poderon pasar por él en barca, falaban que o río iba con unha tumultuosa crecida durante tres días, pero o chegar cos restos dos santos a orilla obrouse a milagre.

DOS ESCRITOS INVESTIGADOS, FAGO UN RESUMEN :

Diego Xelmírez ao chegar a Braga foi recibido polo arzobispo Giraldo con gran emoción e ledicia. Atendeulle con todos os honores, logo de celebrar misa, invítoo a cear e despois ofreceulle os seus aposentos.

Ao día seguinte, Xelmírez foi de visita ás igrexas que estaban baixo o seu mandato, nelas contemplaba que os os corpos de moitos dos santos atopábanse semi enterrados, carecendo do honor debido. Ante está situación decidiu coa axuda dos seus colaboradores, levalos para Santiago. Na igrexa de San Vicente, logo de celebrar a misa, Xelmírez ordena que se cavara na parte dereita do altar maior. Alí descobren un arca marmórea que contiña dúas caixiñas de prata, unha delas contiña as cinzas de San Salvador e na outra de varios santos. Tras pechalas e selalas con total garantía , entregoullas aos seus homes de confianza para que as gardasen. Ao seguinte día foron á igrexa de Santa Susana, celebrou de novo misa e despois achegáronse aos mausoleos dos mártires San Cucufate e San Silvestre, alí nun sacórgafo estaban envolvidos nun sudario.

Ao acabar con estes, dirixíronse ao sepulcro de Sta. Susana e de novo, ás agachadas, fixo o mesmo que cos anteriores santos, de novo os entrega aos seus homes de confianza e eles encárganse de escondelos nun lugar seguro. Ao seguinte día achegáronse á igrexa de San Fructuoso, de novo realiza primeramente a misa e despois fan o mesmo que dia anteriores.

Esa noite Gelmírez non durmiu nada, era tal a tensión acumulada que temía que dun momento a outro o descubrisen, pero todo saíu á perfección , ninguén se chegou a decatar…

Ao amencer Xelmírez decidiu marcharse canto antes do lugar onde se atopaba, querían levarse o seu tesouro sen levantar sospeitas, dirixiuse cos seus homes á vila de Correlhã.


Correlhã é unha vila situada nas ribeiras do río Limia, moi preto de Ponte dá Lima, pertencía a igrexa compostelana desde a época alto medieval, había sido concedida polo rei Ordoño II. Estando alí Xelmírez comeza a estenderse o rumor polo pobo do que estaban levando ás agachadas. Entón o arzobispo decide entregar o seu tesouro a un fiel arcediano, indícalle porque camiños debe de ir e dille que os entregue en Tui. Así o fai, deposita os restos dos santos no monasterio de San Bartolomé. O chegar de volta a xunto Gelmírez indícalle que os deixou en mans do diácono de confianza, un canónigo de Santiago, que fielmente custodiaríaos ata a súa chegada.

Gelmírez púxose de viaxe , e esperóuselle dez datas na seguinte estación, feita na Igrexa de San Pedro de Cela , próxima a Porriño, fundada polo San Fructuoso que , o seu corrupto cadáver , era trasladado desde o seu primeiro nicho.

E xa , todos xuntos , diríxense a Santiago pola vía XIX, parando na localidade de Guxilde , desde onde Xelmirez enviou recado a Compostela. Este pequeno núcleo rural debía de gozar de certa importancia a Edade Media, dado que a expedición fixo descanso nela, e non no Monasterio de Lerez, preto de donde se encontraban.



A Guxilde víñaselle tradicionalmente identificando con Redondela, pero este lugar corresponde á parroquia de Alba, situada á beira mesmo de Cerponzóns, aínda nalgún documento aparece Guxilde como parte da nosa parroquia, daquela movíanse bastante os marcos jajaja.

A confusión de poñer este lugar en Redondela corrixiuse cando nun escrito da Compostelana recóllese nun dos seus pasaxes a situación do lugar de Guxilde, situándoo na amenidade dun val xunto ao Lérez, dáse por entendido que o Lerez non pasa xustamente por Redondela…

O 12 de Maio de 1101 temos unha referencia onde di que Diego Xelmírez arrinca da posesión a vila regia nomeada Gogilde, en galego Guxilde- , abatida e descoidada por parte de cultivadores e chea de inmensa e especísima maleza , e para cultivala introduciu alí os seus propios colonos.

Na granxa de Guxilde, logo de habela reivindicado de mans dos que a tiñan ursupada a roturou, e limpou de maleza, poboouna e reduxoa a cultivo. Obtivo tamén en xuízo por ante o Conde de Galicia, D. Ramón, a restitución da Igrexa de Sta. María de Elva (Alba) : Na Historia Compostelana engádese que nas proximidades de Gogilde (Guxilde) o mesmo Don Diego librou por ante o Conde Don Ramón, xenro de Alfonso VI  pai de Alfonso VII e Conde de Galicia polo seu matrimonio con Urraca , e mediante sentenza legal á Igrexa de Santa María de Alba da cobiza duns cabaleiros , restituíndoa , logo de consagradarla, ao xuro da súa Igrexa.

Tamén é importante facer outra referencia sobre este lugar de Guxilde, hai documentacións onde indican a existencia dun convento dúplice. Este tipo de convento denominábase tamén monasterio dobre ou cohospitae, combinaba un monasterio para monxes e outro para monxas, iso si, claramente separados, pero estaban baixo una mesma autoridade. Compartían a terra, os recursos e os ingresos e ademais os oficios litúrgicos realizábanos xuntos na igrexa de Sta. María.

Xelmírez quedou a descansar en Guxilde, para dar a boa nova deu orde de que fosen algúns dos seus homes de mensaxeiros a Santiago, así o fixeron, ás poucas horas víuselles pasar por Cerponzóns, cando chegaron a Santiago e deron a noticia, todo o pobo foi andando descalzo ata o lugar denominado Milladoiro, os corpos dos santos foron escoltados polo pobo que expresaban a súa alegría ao grande.

De San Silvestre , San Cucufate e San Fructuoso comentar que se conservan no Relicario da Catedral.

A San Fructuoso colocárono xunto ao altar de San Salvador e ao pasar catro anos fixéronlle unha capela.

O altar de Santiago Apóstolo recibiu a compañía de San Cucufate e a San Silvestre colocárono xunto aos apóstolos Pedro e Pablo.

O corpo de Susana levouse á Igrexa do Santo Sepulcro, levantada no cerro que agora leva o nome da Santa e que antes se coñeceu por Otero de Potros ( Anterium pullotum ) , encadrada entre os paseos da Herradura Compostelana.

Mais información sobre Xelmirez :

https://albertosolana.wordpress.com/2013/04/03/2-diego-gelmirez-y-el-pio-latrocinio/

https://es.m.wikipedia.org/wiki/Diego_Gelm%C3%ADrez

https://books.google.es/books?id=XVybJYbv27AC&pg=PA94&hl=es&source=gbs_toc_r&cad=4#v=onepage&q&f=false