O CAMIÑO PORTUGUÉS O SEU PASO POR CERPONZÓNS 

Con motivo do próximo Ano Santo, desde a parroquia milenaria de Cerponzóns invito a coñocer o percorrido do Camiño Portugués ao seu paso por ela. Hai moitos datos onde se da a coñocer que a peregrinación a Santiago lévase facendo desde o S. XII, aínda así, xa hai indicios que existía tal costume desde a época altomedieval. O peregrino que fai o Camiño Portugués por Galicia atópase con multitude de antigos camiños, desde os cales o peregrino irá atopando ao seu paso  tramos de bosques autóctonos, observará en momentos determinados como as xentes traballan as terras de labor, pasará polas aldeas que conteñen un enorme patrimonio, igrexas, capelas, casas retorais, cruceiros, hórreos, palomares…ríos cos seus pasales e pontes de trazas medievais…unha sensación máxica será na que se atope o peregrino logo de abandoar a cidade chea de edificios, os coches e os tramos de estrada co perigo correspondente, precisamente unha das aldeas que son parte do Camiño Portugués e Cerponzóns. Un pouco antes de comezar o Camiño pola nosa parroquia atopámosnos coa parroquia de Alba,  queremos ir relatando o Camiño a partir de nosa veciña parroquia, e ten un porqué interesantísimo… Comezamos o noso percorrido na igrexa de Santa María de Alba, foi construída en 1595 baixo a dirección de Mateo López, e herdeira do templo consagrado polo século XII por Diego Gelmírez para reconvertela en diócesis, máis tarde no S. XVIII foi reformada e aproveitouse ese momento para construír a casa rectoral.
Podíamos nomear muitos peregrinos mui relevantes que fixeron o Camiño, precisamente un dos que merece saber do seu peregrinaxe foi Diego Gelmírez: https://roquecerponzons.wordpress.com/2016/12/12/o-paso-de-diego-gelmirez-por-guxilde-alba-e-cerponzons/
Ás portas da casa podemos observar unha estatua de granito en recordo a un cura que tiveron os feligreses de Alba e que como mostra de gratitude quixeron reflectir dese xeito, uns metros máis adiante unha cabaza de granito cun bordón, fai que moitos peregrinos párense a fotografarse con ela, remata o lugar da igrexa cun cruceiro que hai un pouco máis adiante, seguimos o noso camiñar en dirección a San Caetano Poucos metros máis o Camiño afronta un tramo un pouco complicado, hai que dicir que nestes momentos comezaron as obras que permitirán corrixir os perigos que axexan ao peregrino e por suposto tamén aos veciños do lugar de San Caetano. Ao pasar por baixo da ponte do ferrocarril, atopámosnos coas obras que realiza a Xunta de Galicia para mellorar a senda peonil, e precisamente neste lugar o motivo polo cal comezamos a relatar desde Alba… Nos primeiros días do mes de Setembro varios membros da Asociación de Veciños estivemos visitando o lugar das obras da senda peonil , tiñamos varios motivos polos cales queriamos estar en contacto cos enxeñeiros e encargados das obras que alí se estaban levando a cabo. Si nos situamos debaixo da ponte do ferrocarril e ímosnos en dirección á capela de San Caetano, a poucos metros da devandita ponte  atopamos a un operario que estaba realizando unha limpeza e tomando nota de paso da CALZADA ROMANA, coñecida como VÍA XIX. A sorpresa foi maiúscula, a nosa curiosidade fixo que nos achegásemos ao operario e preguntásemoslle que intencións tiñan con aquel descubrimento, a súa contestación foi categórica: tómase nota do atopado e ao momento vólvese a tapar. A nosa reacción foi de incredulidade, pero non se podía deixar algo da VÍA XIX á vista dos peregrinos ? Volveu contestarnos o operario : Mellor que quede tapada, pois podían facer dano nela, xa sabedes… Antes de irnos do lugar puidemos realizar un par de fotografías, foi un pouco antes de ocultar de novo a Calzada Romana :
CALZADA ROMANA VÍA XIX, LUGAR DE GUXILDE
Unha verdadeira magoa que non quedase un pouco da Calzada Romana ao descuberto, pois queda aos pés do peregrino, na seguinte fotografía pódese observar por onde vai a senda peonil, parte da Calzada Romana queda debaixo de dita senda, a outra parte queda á esquerda do peregrino totalmente libre. Esto é como está quedando :
Senda peonil, debaixo, enterrada, a VÍA XIX
Con tristeza por non poder observar a Calzada Romana, seguimos dirección á Capela de San Caetano, situada nuns dos lugares máis importantes de Cerponzóns, Alba e demais parroquias, podemos dicir, sen lugar a equivocarnos, grazas ao investigador Xosé M. Pereira, que este lugar era o Km. 0 de Pontevedra a Santiago.  En San Caetano de Alba, onde se atopa a capela homónima do XVIII, atópanse os límites das parroquias de Alba e Cerponzóns : o Río Rons e a Ponte de San Caetano (antiguamente coñecido por Ponte Beán).
Debemos pararnos neste sitio para saber da súa historia, recomendámosvos entrar nesta ligazón : https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/12/17/ponte-bean-por-xose-manuel-pereira-fernandez/
Debido ás obras que se realizan ímonos a atopar no contorno da capela unha nova pavimentación a base de losa de granito e a senda compartida. Tamén se colocará unha barreira de seguridade, que substitúe a anterior, a idea era colocar un murete de pedra, pero non pode ser executado debido a que contraven as normas de seguridade vial. En fronte á capela e debido á estreiteza da Ponte Beán, realízase unha pasarela que irá paralela a devandita ponte, os materiais serán a base de formigón e aceiro. A súa separación da Ponte Beán será duns dous a tres metros, o que fará que non se poida observar debidamente os seus tres arcos. E logo desa pasarela está situado o lavadoiro, enfrente mismo, pero xa en terreos de Cerponzóns atopámosnos cun elemento patrimonial que a Asc. de Veciños O Chedeiro de Cerponzóns estivo reclamando que se tivese en conta : A FONTE DE PONTE BEÁN.
FONTE DE PONTE BEÁN       
Hai testemuños onde recordan que de toda a vida a Fonte de Ponte Beán nunca quedara seca, unha fonte que algún veciño ten curado coas infusiones realizadas con varios tipos de herbas e con auga de varias fontes que nunca se secasen, entre elas a que estamos referenciado.
Como exemplo aconsellámosvos entrar no seguinte enlace : https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/01/30/as-fontes-milagreiras-cerponzons-1000-anos-de-historia/
Logo da fonte atopámosnos coa nova senda peonil realizado ao retranquear o muro de pedra alí existente, ademáis para iso tiveron que cortar un nogal que había á beira mesmo de devandito muro, contaba cun feixe de anos. Desta forma entramos no tramo de San Caetano, que pertenece a nosa parroquia de Cerponzóns, onde o Camiño Portugués visita outros dous dos  lugares de Cerponzóns : Leborei e O Castrado, comezando a zona máis tranquila, fermosa e máxica á vez. Nada máis deixar atrás a estrada PO225  penetrámonos nun vial que nos levará ao lugar de Leborei ou a seguir polo trazado do Camiño, antes quédanos a man esquerda unha Pontella sobre o Río Gandara, por certo, está pedindo a gritos unha limpeza e ademáis que deixen o paso aberto que hai desde sempre polo lugar.
Tamén cabe destacar a historia do Barón de Rosmithal, pasou en Leborei…https://roquecerponzons.wordpress.com/category/o-baron-leon-de-rosmithal-por-cerponzons/
A trescentos metros aproximadamente ímosnos atopar cunha pequena área de descanso, nela veredes unha réplica do Miliario de Magencio (doada pola Exc. Diputacion de Pontevedra), tendes un enlace relacionado con Miliario :
https://roquecerponzons.wordpress.com/2016/10/08/o-miliario-de-cerponzons/
Á beira mesmo do Miliario de Magencio colocouse un fito informativo, relacionado precisamente co Miliario, escrito en dous idiomas (castelán e inglés), a súa recente colocación foi grazas á colaboración da Concejalía de Promoción Económica e Turismo dependente do Concello de Pontevedra.
Máis información relacionada co fito : https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/09/13/fito-conmemorativo/
Detrás do Miliario, ao fondo, atópase o muiño do cura, actualmente en ruínas e cuberto de maleza. Deixamos atrás o Miliario e dirixímosnos polo vial en dirección ao lugar de O Castrado, o primeiro que nos imos a atopar é cun fermoso hórreo de madeira. Na nosa parroquia, como na maioría de todas as de Galicia, contamos con multitudes de hórreos, unha construción típica da nosa terra e do noroeste peninsular. Cando no século XVI coa chegada da pataca e o millo desde América, os hórreos teñen unha función determinante para que estos produtos sé sequen no seu interior, é ademáis estean resguardados da humidade como dos animais roedores. Un hórreo é unha construción con xeito de silo, moi aireado e palafitíco, é dicir, que está elevado do chan por uns pés, cunha orientación de forma que as correntes de aire teñan a súa función no seu interior. Pero segundo os últimos estudos os silos de estilo palafitíco xa eran habituais desde a Antigüidade en moitos lugares de Europa, especialmente nos lugares como é o caso noso, eran necesarios debido á humidade presente na nosa meteoroloxía.Fálase de que seguramente desde o Neolitico xa estarían presentes en diferentes formas coa función de gardar diferentes tipos de cereales. Coa chegada do maíz, o hórreo galego convértese nunha tipoloxía arquitectónica propia e diferenciada. Por iso que aínda que hoxe en día xa non se utilizan prácticamente para o que foron creados, seguimos manténdoos como un ben patrimonial que debemos de coidar e non deixar que se veñan abaixo.
Despois do horreos atopámosnos varias casas, nalgunha delas podemos observar algún hórreo de pedra, e un pouco antes de deixar dúas casas que compoñen este núcleo, atopamos a man esquerda un pequeno camiño que nos conduce a unha ponte que antigamente era utilizada para chegar á estrada de Vilagarcia, ou ben para ir as parroquias de Campañó, A Devesa
Un pouco máis adiante encontrouse o : AGRO DE DEUS (Necrópole romana) No ano 2011, debido as obras do Ave, faise un estudo no contorno do Camiño Portugués, unha escavación arqueolóxica onde encontran fragmentos cerámicos, de ferro,  de oso, de vidrio e de bronce. Os estudos realizados indicaron que se trataban de cerámicas da época tardorromana que se move entre os séculos IV E VII, hoxe en día están depositadas no Museo de Pontevedra.
Señalado con unha chincheta o lugar aproximado dónde encontraron o xacemento.
  Estamos no paraíso… Vas andar entre piñeiros, carballos, castiñeiros…quizáis teñas a sorte de ver voar algún ave rapaz, como o falcón peregrino, ou poderás apreciar especies paseriformes que abundan ao longo desta paisaxe, mirlos, gorrions, urracas, pombas, estorninos…terás o pracer de escoitalos nalgún momento, xunto o son dos teus pasos e o correr das augas do riachuelo da Barbeita e do río Gandara.
Rematamos o noso percorrido polo Camiño no lugar coñocido por Pozo Negro…dónde de seguido comenza o Concello de Barro… NOTA : IREI APORTANDO MÁIS INFORMACIÓN RELACIONADA COAS OBRAS QUE ESTANSE ACOMETER EN SAN CAETANO. 

FITO CONMEMORATIVO

ASC. DE VECIÑOS O CHEDEIRO DE CERPONZÓNS.

11/09/2020

Dentro das poucas actividades, debido ao COVID 19, que se levan a cabo con motivo da celebración do 40 aniversario da creación da Asc. de Veciños O Chedeiro de Cerponzóns , informámosvos que grazas á colaboración da Concellería de Promoción Económica e Turismo acabase de inaugurar un cartel informativo no lugar de Leborei, á beira de onde está instalado desde fai uns meses o Miliario de Magencio.

Un cartel que dá a bienvenida aos peregrinos que fan o Camiño Portugués, indicándolles que están pasando pola parroquia milenaria de Cerponzóns, ademais que están pasando polas inmediacións da Vía Romana XIX. Tamén se lle indica no cartel a razón pola que está colocado o milenario de Magencio, finaliza o texto indicando os quilómetros que faltan desde este lugar ata Santiago e desexándolles bo camiño.

Agradecemos á Concellala Yoya Blanco a colaboración que tivemos desde a súa Concellería financiando este proxecto.

Bienvenidos a la parroquia

milenaria de Cerponzóns

Por estos parajes pasaba la Vía Romana XIX construida hace 2000 años.

En el año 350d.C. se colocó muy cerca de aquí un Miliario en honor al Emperador Magnencio. Los miliarios tenían la función de indicar las distancias entre ciudades o las referencias del Imperio Romano.

El Miliario original se conserva actualmente en el Museo de Pontevedra.

Los vecinos de Cerponzóns te desean buen camino.

Faltan 57,8 kms a Santiago

Welcome to the millenial parish

of Cerponzóns.

The Roman Route XIX that was built 2000 years ago goes through this parish. In 350 B.C. a milestone honouring the Emperor Magnentius was placed very close to this place.

The main purpose of the milestones was to inform about the distances between the cities or the Roman Empire references.

The original milestone is currently kept in the Pontevedra museum.

Cerponzon’s neighbours would like to wish you a pleasant way.

57,8 kms to Santiago
Diversos medios de comunicación fixeronse eco da nova :

«Bienvenidos a la parroquia milenaria de Cerponzóns. Por estos parajes pasaba la Vía Romana XIX construida hace 2000 años.

En el año 350 se colocó muy cerca de aquí un miliario en honor al emperador Magnencio. Los miliarios tenían la función de indicar las distancias entre ciudades o las referencias del Imperio Romano. El miliario original se conserva actualmente en el Museo de Pontevedra. Los vecinos de Cerponzóns te desean buen camino. Faltan 57,8 kilómetros a Santiago». Los peregrinos que hagan el Camino Portugués se encuentran desde ayer un hito que incluye una placa con esta inscripción, en castellano y en inglés, en el lugar de Leborei.

La concejala de Turismo, Yoya Blanco (PSOE), acompañó ayer a la presidenta y al secretario de la asociación O Chedeiro, Liliana Casás y Juan José Esperón, en la inauguración del hito kilométrico. «Os miliarios romanos -recordó Blanco- tiñan a función de indicar as distancias entre cidades, e esa é precisamente unha das funcións que cumpre este ‘miliario’ moderno que acabamos de instalar neste punto da Ruta Xacobea con tanto valor histórico, ademais de darlles a benvida aos peregrinos á milenaria parroquia de Cerponzóns e desexarlles que teñan bo Camiño».

La presidenta de O Chedeiro agradeció al Concello su apoyo para atender la petición vecinal que instalar este elemento de atracción turística, máxime «nestes tempos tan difíciles nos que resulta moi complicado facer cousas». Casás aprovechó para invitar a los pontevedreses, «os urbanitas e os veciños das demais parroquias, que veñan a coñecer Cerponzóns, que non se van arrepentir».

Cerponzóns celebró durante el año pasado con diversos actos, incluida la publicación de un libro y la edición de un documental audiovisual, los mil años desde la primera referencia de la existencia de la parroquia.



NOVAS FOTOGRAFÍAS INÉDITAS DA PONTE E O CRUCEIRO.

Ás veces a vida dáche sorpresas, esta que hoxe vouvos a contar é unha delas.Trátase dunha fotografía onde se ve a Ponte Malvar, máis coñecida por todos pola Ponte da Rons, onde tamén se aprecia o Cruceiro de Ánimas, e máis o fondo o muiño do señor José o da Rons, tamén coñocido polo Jaxe.

Fai un tempo publicouse unha foto onde se ve tamén éste lugar, o máis seguro que estas dúas imaxes sexan do mesmo fotógrafo, seguramente fixo varias instantáneas cando iba de paso pola nosa parroquia, nesta apreciase máis a Ponte, na outra foto centrase máis no Cruceiro.

A data en que se fixo unha das fotos creo que foi polo ano 1927.

A foto que hoxe dou a coñecer estaba relacionada con Vigo, si, na base da foto pódese ler : Alrededores de Vigo. Fía Ksado

Quizáis debido a eso, non había chegado antes a nos.

Pero, teño unha duda, penso que estás duas fotos non se fixeron no mismo día, e quizáis nin no mismo ano, espero que me axudedes, na foto donde se ve o Cruceiro cos raparigos podemos observar no fondo claramente a casa de Ricucho, tamén no Cruceiro vemos a terra.

Na nova fotografía encontrada non vexo a casa de Ricucho, e a base do Cruceiro vexo que está rodeada de herbas, non se aprecia a terra como na outra foto. 

FOTOGRAFÍA QUE ACABAMOS DE ENCONTRAR :

A PONTE MALVAR é O CRUCEIRO DE ÁNIMAS.

ANTERIORMENTE COÑOCÍAMOS ESTA OUTRA :

O Cruceiro de Ánimas, ao fondo a Ponte Malvar.
NOVAS APORTACIÓNS FOTOGRÁFICAS 

A raíz de estar falando con quen puxo a primeira foto da Ponte Malvar comezamos a conversar sobre ela.

Logo de aclarar que a fotografía en cuestión non estaba situada onde pon no seu pé de páxina (Alrededores de Vigo) apareceron unhas cantas fotos máis. Unha delas tamén cun erro na súa publicación, coloca o Cruceiro de Ánimas no lugar de Rande. Tamén se comentou a época en que se fixeron as fotografías.

Parece ser que a fotografía onde aparecen os nenos a pé do Cruceiro data do 20 de Setembro de 1923.

A conversa foi así:

Juan Jose Esperon Recarey

Así a primeira vista diría, pola primeira árbore que hai á dereita dirección Santiago, que as dúas fotos son de distintos anos. Esta sería máis antiga, creo eu, polo tamaño da árbore… (ou sexa, que a data de 1927 estaría mal, sería anterior a 20-09-1923 que é a data da outra).

Pero xuraría, polas sombras, que as dúas están feitas ou a finais de primavera ou principios de verán, é máis, esta realizouse a ultima hora da tarde (sobre as 21h) e a outra sobre as 17h…(quizais logo da sesta ?)

Así que creo que as dúas puidesen ter a data mal…

Cruceiro de Ánimas
Cruceiro de Ánimas é a Ponte Malvar ou Ponte da Rons.

Cruceiro de Ánimas, o fondo a casa de Ramona Cochón Ramos, anos máis tarde a Taberna da Rons.


OFICIOS DOS VECIÑOS (IX) MODISTA/COSTUREIRA 

MODISTA/COSTUREIRA

Di a RAG:

Muller que fai pezas de roupa ou as amaña.

Muller que fai ou arranxa pezas de roupa.

Tanto as costureiras como as modistas foron uns dous oficios máis populares no que vai desde o século XIX ata ben pasado a metade do século XX. Eran oficios pouco considerados socialmente, e ademáis diso, eran moi duros, con moitas dificultades para desempeñalos e por encima, moi mal pagos. Para diferenciar estes dous oficios podemos dicir que as modistas eran aquelas mulleres que cosían na súa casa para a demais xente, é dicir, que dispoñía dun taller propio para realizar o seu oficio, normalmente eran poucas as que dispoñían de un local, a maioría das que o tiñan estaban nas Vilas. Pola contra, as costureiras afacían traballar en casa da xente que solicitaban o seu servizo, ao non posuír taller propio, tiñan que desprazarse de casa en casa.

Polo que fun escoitando de varios colaboradores, é que as mulleres que realizaban estes oficios cantaban todas en xeral moi ben, normalmente cando estaban traballando adoitaban estar en moitas ocasións cantando.

Volvendo ás costureiras, estas dedicábanse a coser e a repasar, normalmente era a roupa interior de toda a familia, desde o máis pequeno da casa ata o máis maior. Tamén se dedicaban a realizar toda clase de roupa feminina, tanto interior como exterior. Os seus utensilios eran un par de tesoiras, agullas, alfinetes, dedais, fíos…e tamén tiñan consigo unha fita negra, á cal lle facían unhas marcas con puntadas brancas para tomar as medidas necesarias. Co paso do tempo a sociedade comeza a ver nas costureiras doutra forma, son mulleres xentiles, que posúen tranquilidade, onde o seu aspecto destaca pola súa fermosura, e a súa finura, tamén ven nelas como unhas mulleres faladoras, que levaban as noticias dunha casa a outra, que ademáis sabían de contos e cantigas… As costureiras comezaban a ser envexadas polas mozas que estaban traballando no campo, eran anos onde se apreciaba máis á xente de pel branca. Eran as costureras mulleres, que por traballar á sombra, destacaban pola súa blancura, na cara, brazos, é dicir, en xeral todo o seu corpo estaba branco como a leite.

Así era que aquelas mozas que estaban dándolle ao legón e que tiñan as mans cheas de callos e durezas, tiñan unha gran envexa das costureiras.E é que a maioría das costureiras tiñan un bo porte, un señorío que lles permitía unha certa distinción e por iso eran admiradas polos homes. Sempre estaban fermosas, limpas, sen suciedad na súa vestimenta, cousa que as outras mulleres que traballan no campo andaban con manchas propias dos labores do campo ou da cociña. As costureiras arranxaban a súa roupa, ao seu gusto, sempre á última moda, mentres que as demáis mulleres labregas non tiñan aquel garbo nin o porte das costureiras, debido precisamente ao seu duro traballo. Claro, que as costureiras como eran moi presumidas, recibían alcumes : Eran chamadas “señoritas de media tiseira “, foron tamén moitas as cantigas e refrans que fixéronse sobre elas, como aqueles que din :

A boa costureira, queira ou non queira, sempre ten algo de señoriteira. 

Ou aquela outra : Costureira sen dedal, cose pouco e faino mal.


AS MODISTAS E COSTUREIRAS DA PARROQUIA.

O dato máis antigo que temos ata o momento sobre este oficio é a un que data do  ano 1752. Atopamos a unha veciña de Puentebeán, que tiña como oficio de modista  na súa declaración do Inventario do Marqués da Ensenada, a Dominga de Cayeros.

Despois atopamos no ano 1913 co oficio de modista a Manuela Eiras, ademáis tiña vivindo con ela a unha moza de nome Dolores, que tamén estaba aprendendo o oficio. Dolores fora recollida por Manuela do hospicio e nese ano de 1913 saltou ás páxinas dos xornais porque por un mal de amores tirouse da ponte Malvar, ou ponte dá Rons, como é máis coñecido.

Na nosa parroquia houbo moitas modistas e costureiras…

Supoño que haberá máis das que poño eiqui, vaia a miña sincera homenaxe a todas elas, de momento teño unha lista conformada por : Avelina a Muda, Hermosinda a da Rons, Dolores de San Caetano, Rita, Rosa a de Joaquín, Carmen González, Lola a Chuvíe, a Nena de Pidre, Teresa a Carteira, Lola a Calleja, Clara Solla, Vitoria a do Mineiro, Rosa a Peleira,  Clara a de Eulogio, Lucía a Carrancha, Rosita a Labaradas, Marisa a de Ramallo, Lola a Ligera, Carmen a Petapouca, Lina a do marinero, Irene…

Sobre os anos sesenta e setenta houbo unhas cantas modistas na parroquia que teño recordo delas, todas elas moi boas, dado ao muito traballo que tiveron, eran mulleres que comezaron moi novas o seu traballo e que souberon sacar adiante as súas familias co seu esforzo e sacrificio.

Cando comecei   este artigo (24/04/2020) falaba con Carmen, filla de Dolores Gómez, contabame que a súa naí estaba mui maliña, o seguinte día fallecía…

Unha destas mulleres chámase Dolores Gómez Varela (Lola), natural de Curro e casada con Herminio, do lugar de San Caetano de Cerponzóns. Comezou Dolores a unha idade moi temprana, tería catorce anos, tiña unha veciña que vivía pegada á súa casa, foi quen lle ensinou a coser e foi a súa xefa durante uns anos, ao principio cosían polas casas, ían con aquela máquina de coser na cabeza, daquela aínda non tiñan pé.

Carmen, a filla de Lola, recordábame fai un día que cando os seus pais eran noivos pois o seu pai acompañaba moitas veces a Dolores ata Currro, para levarlle a máquina de coser, pois ela ía traballar a aqueles lugares onde era reclamada, ás veces tiña que ir ata a Portela, outras veces a Pontevedra…

Dolores traballou moito, en Pontevedra chegou a estar traballando para o comercio de CLARITA, e seguía facendo vestidos, traxes, abrigos, pantalóns…para Asunción, Marité, Fina, para Isabel, a da tenda, para os de Laparuzas, tamén para A Cantinera, para muitos veciños e veciñas.

Normalmente cando ía a casa de alguén a traballar, podían ir a mantido, dábanlle un xornal  e tamén recibían o almorzo, o xantar e a merenda. Ou podían coser “a seco”, e decir na súa casa e claro, recebindo máis xornal.

Anos máis tarde foi deixando o seu oficio, xa non saía de casa, dedicábase a traballar nela e a mirar máis polas faenas do campo.

Os veciños que colaboran comigo fálanme de algunhas das modistas, por exemplo da Muda, unha señora que traballaba para casa de Sabina e Juanita de Pidre, recordan os enfados que adoitaban ter a miúdo A Muda con Sabina, eran cada dous por tres, nunca se daban posto de acordo no que unha lle pedía e a outra lle confeccionaba.

Tamén me comentan doutra das modistas que houbo na nosa parroquia, coñecida como Lina a do marinero, natural do lugar de O Castrado. Unha veciña da parroquia de nome Angelita tenlle comentado á súa neta de que Lina era unha modista moi boa no seu oficio, tivérona en varias ocasións na súa casa, facendo todo aquilo que lle pedían e todo o facía perfectamente, aínda que a saúde non lle acompañaba, Lina sempre tiña algunha doencia con ela encima, pobre muller.

Nesta foto están alumnas que recibiron clases de corte e confección en Pontevedra, alumnas de Lerez, Marcón, Verducido, Xeve…algunhas das nosas veciñas recibiron as clases de costura tamén nas súas propias casas, sei que varias veciñas da parroquia recibiron as clases a cargo dunha das mellores profesoras que había en Pontevedra, de nome Flora Teso Cobas, que tiña a academia de Corte e Confección TESO, na Praza do Teucro.

Conversa con Rosa:

Quixen tamén falar coa nosa veciña Rosa, unha muller que comezou moi nova, os 16 anos, aprendendo o oficio con Chicha, a Cantinera, máis tarde foi para Pontevedra, alí tivo de mestra a Elena Montes, casada con Angelito Vieitez. Naquela época Rosa traballaba facendo os arreglos que Elena lle mandaba, pero aínda non tiña soldo, para aforrar non ía a casa a comer, ás veces conformábase cun simple bocadillo, outras comía nalgunha casa de comidas, cando o seu pai dispoñía de cartos e dáballe para que comese quente.

Rosa estivo moitos anos traballando, foi unha gran profesional, na nosa Parroquia tiña moitos clientes, entre eles estaban a miña nai e a miña irmá, supoño que para min tamén fixo algo. Traballou en moitos lugares, en Casaldorado era tamén moi solicitada.

Sobre os anos oitenta tivo a oportunidade de comezar a traballar en Pontevedra, un veciño noso, Suso, o Carrexas, comentoulle dunha empresa que necesitaba de modistas contrastadas.

Naqueles anos comezaba a moda das cortinas, Pontevedra cidade primeiro e despois polas parroquias, cada vez eran máis e máis peticións de clientes que desexaban ter cortinas nas súas fiestras.

No primeiro aviso que tivo de parte de Suso, a Rosa esquecéuselle ir polo lugar que lle recomendou, máis tarde, logo de oito meses volveu, déronlle un anaco de tea e fixéronlle unha proba, mire Rosa, ten que facer con esta tea unha cortina, sabemos que é complicado, fágaa sen présa, o mellor posible.

Rosa foise para casa e con a vella máquina que tiña na casa, que era dos seus pais, fixo a cortina nun airiño, ao outro día cando a viron entrar pola porta e coa cortina feita quedaron moi sorprendidos, desde ese momento xa lle lle dixeron que comezaba a traballar para eles.

Rosa foi unha traballadora nata, a ela dábaselle todo, edredons, colchas, cortinas, estores…estaban encantados con ela, os traballos máis laboriosos e complicados dábanllos a ela, sabían que os faría á perfección, aínda hoxe é o día que por poñer un exemplo, no Hotel Louxo, teñen cortinas confeccionadas por Rosa.

A fama de Rosa íase estendendo, ao pouco tempo require os seus servizos unha empresa moi coñecida en Pontevedra, a Eléctrica Moderna, para a súa sección dedicada ao fogar, é que era ir pola rúa, coas bolsas da costura nas mans e en moitas ocasións os tapiceros estaban esperándoa para dicirlle si quería traballar para eles, daquela Rosa xa adquirira unha máquina de coser eléctrica e as horas non lle chegaban para tanto traballo que tiña.

Había días que era tal o traballo acumulado que non podía desprazarse a Pontevedra a levar os pedidos, é que ademais do seu traballo de costura, tiña os quefaceres da súa casa e unha plebe de fillos, ás veces cando non podía baixar a Pontevedra, era o seu fillo Luís, o que levaba os arranxos, dado que estudaba moi preto do lugar onde tiña que entregar o traballo da súa nai.
Hoxe en día Rosa xa está retirada, a súa saúde é delicada, eu non tiña todas comigo por si non lle apetecía comentarme as súas vivencias, pero fai uns días chamoume e estivemos falando, espero verche pronto en persoa e darche un forte abrazo e un bico, grazas Rosa.

Ubaldina :

Tamén tivemos na parroquia a unha muller de nome Ubaldina Rey Palacios, máis coñecida por Nena (viviu na Rons e despois en Pidre). A súa especialidade era bordar, tal é así, que a súa fama chegou moi lonxe. Nena confeccionoulle un mantel con 24 servizos para o embaixador de España en Francia.

Carmen González Alvite :

Costureira e modista.
Tiña un taller propio na casa da súa nai, chegou a ter oito operarias ao seu cargo. Cosía para moitos lugares da parroquia, de Pidre, Meán, tamén tiña moitos clientes en Lérez. Abrigos, traxes, vestidos, saias, blusas, cintos a xogo, calcetaba xerseis, gorros, luvas…inclusive cestos e bolsos de rafia.

Había días que as horas non chegaban, cando había moito apuro de traballo trabállase tamén pola noite, eran os anos sesenta.

Carmen Cochón:

A nosa veciña comezou a traballar tamén  moi xoven, aos quince anos acabou os seus estudos e grazas o seu mestre D. Pepe Carballo conseguiulle un traballo. D. Pepe era moi amigo de Ángel Bravo, un empresario que tiña en Pontevedra un local de fabricación de pezas de punto, e pediulle que lle dera traballo a súa alumna.

Carmen traballou quince anos na fábrica e despois dez anos máis na súa casa, o seu xefe púxolle duas maquinas remalladoras, era un home moi querido por todas as súas empregadas, a todas elas cando tiñan intención de comprarse un piso ou un coche, el ofrecíase a irlle de avalista. Carmen, como todas as súas compañeiras, só teñen palabras de agradecemento para o que foi o seu xefe durante tantos anos.

Contame Carmen que a fábrica de punto era unha das máis importantes de Pontevedra, as súas empregadas tiñan unha gran experiencia e profesionalidade, foron moitas empresas as que contrataron os servizos da fábrica de Bravo : El Corte Inglés, Roberto Verino, Adolfo Domínguez, Purificación García…

Clara Solla :

A Nosa veciña Clara estivo traballando con dezaseis anos nunha sastrería que había na entrada para o Teatro Malvar, logo duns meses alí foise para a rúa San Pedro Alcántara, onde estaba Talleres Alonso, neste taller estivo traballando ata que se casou, a súa función era a de traballar na remalladora, moitas chaquetas pasaron polas súas mans.

Tamén quero ter recordo especial para outra modista, a miña bisavóa Peregrina Ramos Barreiro.

Estas veciñas que nomeo foron modistas,costureiras, bordadoras, camiseiras, pantaloneras etc. etc., muitas delas mulleres que como outras tantas traballaron sin descanso horas e horas, unhas facíano polas noites para que polo día poder realizar as labores da casa e do campo. Cantas destas mulleres traballaron arreo para poder levar un cacho de pan a casa ? Mulleres que non figuraron coma traballadoras, sin ningún dereito, mentras que a conta delas había quen se estaba aproveitando da situación. Mulleres que de tantas horas e horas traballando foron estragando a súa saude, e seguiron dándolle o pedal daquela máquina, sei de algún fillo de estas traballadoras, que ainda ten o son da máquina metido na cabeza…

En algún lugar de Galicia…

OFICIOS DOS VECIÑOS (III) MUIÑEIRO

MUIÑEIRO: Persoa que traballa nun muiño. (RAG)

Seguramente os  homes que comenzaron neste oficio comezaron facendo o muiño tipo doméstico, para o seu servizo, máis adiante, co pago dunha cantidade (maquía) acordada comezaron a traballar pra xente dá fora.

Hoxe en día quen non añora aqueles tempos en que vías os muiños funcionando, aqueles muiños centenarios que hoxe en día soamente quedan restos deles ?

Quen recorda de ir ao muiño e atoparche coas mulleres lavando no río ? Aquelas mulleres que en pequenos grupos se arremoliñaban e falaban dos dimes e diretes do día ? Quen non recorda pasar pola vella pontella que soportaba o paso dos carros e das xentes camiño das leiras ?

Recordo ir ao moiño do Cañoto, sendo un neno co meu pai diante cargado co saco cos grans para moer, quizáis sería a principios dos anos setenta, días atrás uns cantos veciños arranxaran o vello muiño, puxérano de novo a funcionar, para min foi algo especial, estiven tamén axudándolles dentro das miñas posibilidades claro. Por iso que o día que se puxo en marcha foi para min unha festa. Sempre me gustaba ir o Cañoto, o meu pai botaba o gran e mentres se ía moendo aproveitaba para traballar a leira que temos a uns metros do muiño, cada certo tempo mandábame ir ver si estaba funcionando correctamente, e logo máis tarde baixaba él e no mesmo saco metía a fariña.

Cando baixaba da nosa leira a presa quedaba á miña esquerda, a corredoira levaba directo ao muiño e seguía máis adiante en dirección ao río Rons, dun lado a auga da presa baixaba con forza para mover os engranaxes e así facer virar a roda que molía, logo da súa función a auga volvía ao río onde estaba a zona destinada ás mulleres que ían lavar, un pouco máis abaixo os nenos tiñamos unha zona que utilizabamos daquela como piscina, algunhas veces a corrente tennos levado a roupa, unha vez a miña non fun capaz de atopala e tiven que ir para casa totalmente espido, jajaja, imaxinarvos a min, espido desde a casa de Digna ata a miña , tapándome coas mans as miñas partes máis íntimas jajajaja, mentres os coches que pasaban me pitaban, aínda para máis inri, que vergoña !


Aínda que aparentemente o oficio de muiñeiro era fácil, tiña os seus inconvenientes, tiñan que estar permanentemente en contacto co auga, todo o ano, vendo a presa, desatascando o saetillo, tanto no verán como no inverno. Tiña que estar metido nun habitáculo que en épocas de inverno había que idear para non pasar frío e ademáis respirando continuamente fariña, era un ambiente de humidade e con po, algún muiñeiro tivo a enfermidade de neumoconiosis, debido á inhalación das partículas do po. A Fariña segundo saía da roda, daba tres calidades: a que quedaba máis preto da maquinaria era o óleo que era a máis fina e branca, a que caía ao lado cara a fóra era a «míllara», que non era tan fina, e para rematar nos bordes saía o relón, que era a máis basta, como salvado, tamén ao cribar na peneira era o que quedaba nela.

O oficio, tradicionalmente pasa de pais a fillos, ou entre os familiares máis achegados, desde que nace, o fillo do muiñeiro  xa vai aprendendo o oficio, vai colaborando nas faenas que conleva a molienda.

Así é que habitualmente entre a familia tíñanse os coñecementos necesarios para solucionar calquera avería , excepto naqueles arranxos que había que recurrir aos canteiros cando había que seleccionar unha pedra adecuada ou para cando necesitaba un picado a pedra que se estaba usando na moenda.

A maioría dos muiños adoitaban ser dunha planta, aínda que algúns estaban pegados á casa do muiñeiro, outros tiñan cociña debido a que o dono pasaba moitas horas nel, pois había épocas do ano en que se utilizaban de vivenda temporal.


Encontramos documentos antigos donde aparecen nomes de veciños que tiñan coma oficio o de muiñeiro :

Año de 1691, Baltasar Melón 

Ano de 1752, Manuel Fernández, natural de PUENTEBEÁN 

Ano de 1752, Alexos de Parada, natural de PIDRE, ademáis era labrador.

Ano de 1752, Francisco Álvarez, natural de PIDRE, tamén era labrador.

Ano de 1752, Benito Melón, natural de PIDRE, tamén era labrador.

Ano de 1842, Domingo Piedras (59anos)

Ano de 1845, Juan González (52anos) do lugar de PIDRE, vive coas súas fillas Teresa (24 anos) e María Luz (22 anos), tamén eran molineras.

Año de 1880, Manuela Arcos Rodríguez vendelle a José Benito Gomez Solla, un MUIÑO no lugar de San Caetano.

NO INTERROGATORIO DO MARQUÉS DA ENSENADA, ( Según o Catastro do Marqués da Ensenada, entre 1750 e 1754 na parroquia de Cerponzóns atopábanse a pleno rendemento 18 muíños de auga ao longo das canles dos regatos de O Castrado e Acibal .) RECOLLEN OS DATOS SEGUINTES REFERENTES OS MUIÑOS :

MOLINOS QUE NO SON DE MAQUILA

Uno llamado ORZERA situado en el río que viene del Acibal propio de Francisco Falcón y de Ignacio Tilve de la misma vecindad es de piedra negra muele siete meses.

Otro del mismo nombre y en dicho río de una piedra negra propio del dicho Francisco Falcón, Alberto Gómez, Domingo de Castro, herederos de Juán Cancela, vecinos de Alba Juan Magdalena, Benito de Lores, Alberto Gomez Justo, y Tomás Alonso, Benito Blanco, Manuel Falcón de esta vecindad y Benito de Lores de la de Lerez, muele 7 meses.

Otro del mismo nombre y en el referido río piedra negra, muele siete meses propio de Nicolás do Freixo, Ignacio Toibal, gerónimo Rulibal, Antonio da Vila, Domingo de Castro, y Joshep Sartal vecinos de dicha feligresía.

Otro llamado Bouza del Rey situado en dicho río del Acibal piedra negra, muele siete meses propio de los herederos de Pedro Gomez, Domingo de Tilve y Miguel Gomez de esta dicha feligresía.

Otro en dicha Bouza del Rey y río Acibal piedra negra, muele siete meses propio de Francisco Gomez. Pedro Blanco, Antonio Perez, Ignacio Solla, Benito Gonzalez, Domingo Cancela, Pascual de Tilve, y Benito Bieites, vecinos de dicha feligresía.

Otro llamado Caeiro, sito en dicho río de piedra negra, propio de los herederos de Gregorio Fontecoba, los de Fernando de Souto, Benito de Castro vecinos de dicha feligresía, muele siete meses.
BATÁN; Uno en el río referido Acibal propio de Francisco Falcón de las misma vecindad.


MOLINOS DE MAQUILA


Uno llamado PIÓN, situado en el río de Acibal de una piedra negra y de maquila muele siete meses al año, propio de Juana Martínez, vecina de dicha feligresía.

Otro llamado A BALEA, sito en dicho río propio de Benito Melón vecino de la dicha feligresía y de una piedra negra y de maquila, muele lo mismo siete meses.

Otro del mismo nombre de A BALEA sito en dicho río, de piedra negra, propio de Francisco Alvarez, de la misma vecindad muele siete meses es de maquila.

Otros dos del referido nombre de A BALEA sito en dicho río cada uno de una piedra negra, maquileros propios de Casimiro Melón de la misma feligresía.

Otro del citado nombre, y en dicho río, de piedra negra, propio de Alexos Parada, Juana da ¨Fonte, Alberto Fontenla, vecinos de dicha feligresía y Patricio Cancela de la de Alba.

Otro llamado PUENTEBEÁN sito en la dicha feligresía y río de Acibal, de piedra negra, y maquila propio de Juan Fernandez de dicha feligresía muele dichos siete meses.

Otro en dicho PUENTEBEÁN y en referido río, de piedra negra, y de maquila, propio de Josepha López viuda de la misma vecindad, muele siete meses.
Otro en dicho río, de piedra negra, y de maquila, propio de Manuel y Lucas Fernandez de la misma vecindad, y muele dichos siete meses.

Estos son os muiñeiros qué máis están no noso recordo : O señor José Fuentes, o señor Francisco Louzao Sobral, o señor Eladio Sartal…..

Nestes días un grupo de veciñas e veciños reuníronse para tratar sobre a recuperación dun muiño da parroquia,  é unha magoa que un exemplo destacable da arquitectura popular como son os nosos muiños, téñanse totalmente abandonados e prácticamente en estado de ruínas así están a maioría dos que temos en Cerponzóns, oxalá se poida chegar a realizar a súa recuperación, os nosos antepasados alá onde estean agradeceránvolo.

AS TROPAS FRANCESAS PASARON POR CERPONZÓNS 

O PASO DAS TROPAS DE NAPOLEÓN POR CERPONZÓNS 

Foron só seis meses os que estiveron as tropas francesas en Galicia, o motivo deste pouco tempo era que ao ser unha rexión periférica non era estratéxicamente de interese para o emperador Napoleón.

O seu paso por esta rexión era dirixirse cara a Portugal, este país si que era un obxectivo primordial e así sufriu desde a nosa terra unha gran embestida.

É no mes de Xaneiro de 1809 cando os franceses diríxense dirección Portugal comandados polo Mariscal Soult ( Nicolas Jean de Dieu Soult (1769-1851), entraron por Astorga, de aí chegaron a Lugo o 9 de Xaneiro, despois dirixíronse a Santiago, Caldas e Pontevedra, era o 20 de Xaneiro cando pasaron por Cerponzóns, seguramente encontraron o Camiño Real no seu esplendor, dado que se rematou no 1804.

Foi neste día do patrón da cidade, cando os veciños de Cerponzóns viron pasar aos soldados da cabalería francesa, procedían de Caldas, a súa función era unha misión de observación.

Eran anos en que a Igrexa e os grandes señores tiñan o control das aldeas, pobos e vilas, foron os que encabezaron de facerlle frente as tropas inimigas, fai un tempo atopei unha referencia nun libro que falaba do Camiño dos Franceses o seu paso por Cerponzóns, poida que teña que ver co paso do Mariscal Soult e as súas tropas.

Que pasaría na nosa parroquia cando pasaron por ela os soldados de Soult ?

Cantos dos nosos veciños sufrirían saqueos ?

Quizáis o noso párroco D. Manuel podía contestarnos a esta pregunta…

Sábese que en moitos libros parroquiales están cheos de testemuños de terror, de mulleres violadas, de homes destripados, casas incendiadas, esnaquizaban as viñas, os hórreos e os alpendres eran saqueados, as plantacions desfeitas…por onde pasaban as tropas francesas non deixaban nin un gran, ata se levaban as olas que utilizaban os nosos paisanos para facer a comida.

Eran miles de soldados os que acompañaban a Soult e tamén ao outro Mariscal, de nome Ney, moitos dos soldados estaban doentes,feridos, incapacitados…pero intentaban que ao seu paso a xente non se decatasen, para non dar síntomas de debilidade, aínda así eran muitísimos os que estaban sans, eran os que ían facendo unha horrorosa matanza e carnicería polos pobos e aldeas de Galicia o seu paso en dirección a Portugal, non é de estrañar que ao pasar polo noso Camiño Real, casa que houbese preto do camiño, casa que sufriría todas estas atrocidades.

Os escritos que fan referencia, como dixen antes, do paso das tropas francesas indícannos que foi o 20 de Xaneiro cando se viron por primeira vez aos franceses, foi unha partida de cabalería que procedía de Santiago, a súa  función era explorar o estado de Pontevedra, no mesmo día volven de novo para o punto de onde partiran.


Despois foi a principios de Febreiro cando pasa o Mariscal Soult con todas as súas tropas camiño de Portugal, ao chegar a Pontevedra deixa na vila unha forte guarnición composta por cabalería e infantería.

Con leste despregue aseguraba a súa comunicación cos outros lugares onde estaban situados os seus homes, Coruña, Santiago e Ferrol.

As guarnicions que quedaron en Pontevedra distribuíronse en columnas con tropas de cabalería e infantería, fóron ocupando todas as parroquias e pobos próximos. Situados nestes lugares obrigaban aos paisanos a que lles entregasen de todo, a gandería , os grans, forraxes… ata diñeiro, deixáronos sen nada.

O día 3 de Febreiro as tropas francesas instalaran un reximento  de dragons imperiales no convento de San Francisco, como se lle había morto un cabalo, decidiron facerlle unhas sacrílegas exequias no mesmo templo.

Para iso valéronse das imaxes que representaban a última cea e algunha outra máis do altar maior, esparciron  os refugallos do animal sobre elas. Para acompañar o festexo os gabachos habían saqueado a bodega dos monxes, cincuenta moyos de viño, outros tantos xamons, touciños e demais viandas que atoparon.

Non deixaban nada en pé, arrasaban por onde ían.

Encontro nun exemplar dedicado ás efemérides de pontevedra varias anotacións, entre elas unha do 15 de Febreiro onde os franceses envían desde Pontevedra uns cantos destacamentos, compostos cada un por vinte e cinco homes, a varias parroquias, a súa única misión era a de facer tropelías .

O 19 de Febreiro e unha data señalada, o convento estaba convertido nun hospital, debido ás guerrillas que viñan sufrindo os gabachos tiñan moitos efectivos malferidos, ademáis tamén trouxeran a peste con eles. Calcúlase que na horta do convento, situada entre as rúas que hoxe en día coñecemos por Aduana e Rúa do Naranxo, enterráronse uns oitocentos homes.

Os veciños estaban aterrorizados, metidos nas súas casas, pero chegou o momento en que decidiron pasar ao ataque, hai unha data sinalada, éste 19 de Febreiro, cando se arman e levántanse contra os franceses, na parroquia de S. Xurxo de Sacos estaban ocupando os franceses a casa do cura, alí comezan as guerrillas…

O método de loita de guerrillas foi mui eficaz, era unha fórmula mui efectiva para poder desgastar os franceses. Para levar a cabo esto constituíanse grupos de pouca xente, que coñocían mui ben o terreo que pisaban, así, hostigaban con rápidos golpes de man as tropas francesas, despois disolvíanse inmediatamente e desaparecían polos montes.

O día 20 son os franceses os que atacan, as guerrillas eran continuas, nos Baños de Cuntis, de Peñaflor i Coto de Amil os veciños por medio das campás e bocinas vanse agrupando e facéndolle a vida imposible aos homes de Soult.

Ese mesmo día en San Jorge de Sacos os paisanos pasan a coitelo aos franceses que estaban naquel lugar, sendo tirados ao río Lérez. En Tenorio e Borela, outro tanto do mesmo, só se salva un gabacho, pois pasou toda a noite nun palleiro, facendo o amor coa criada dun tal Juan Barros.

O 28 de Febreiro é un dos días con accións moi sanguentas, por unha banda os paisanos de Caldevergazo, Cotobade, Mourente, Marcón e Pontevedra, atacan na Porta de Trabancas, mentres que os veciños das parroquias que se atopan polo Camiño Real que leva a Santiago, xunto cos paisanos de Geve, Amil e Peñaflor, penetran pola Ponte do Burgo.

 Producese na ponte do Burgo un duro enfrontamento, onde os caudillos D. Jacobo Varela e D. Apolinar López estaban ao mando dun pequeno exército de homes, a maioría campesiños, por tres veces houbo ataques, onde o caudillo Varela cae mortalmente ferido na contenda, aproveitando dese feito, os franceses emprenden a súa saída da cidade e esténdense pola campiña, matando a todos os campesiños que foron atopando.

Plano de Pontesampaio

Tamén merece facer mención o que encontrei en outra Documentacion, foi o seguinte :

El 4 de Marzo pasó por Caldas un gran carruaje escoltado por 400 hombres de las tropas del mariscal Soult y dos partidas mandadas por el valiente Cadete Literario D. Benito Godoy y Araujo ( muerto después delante de Tuy) han hecho en el Puente-Varosa un terrible estrago al enemigo; a quien han muerto más de 30 hombres, y herido muchos. Todas estas ventajas eran nada para el Señor Brandaris, que deseaba otras de mayor consecuencia y se hubieran verificado si tuviese a sus ordenes 100 soldados de línea que las hiciesen respetar.


O día 7 de Marzo os franceses están tan asustados polos acontecementos,  deciden volver a Santiago en busca de reforzos. O 12 de Abril volven pasar pola nosa parroquia, esta vez veñen con tres mil homes. Por onde pasaban arrasaban, en Campolongo e Ponte Bolera os paisanos fixéronlles fronte, tendo moitas baixas, pero pouco despois os franceses vingáronse, sobretodo en Salcedo, onde saquearon as casas e despois queimáronas.

O 15 de Abril parte das tropas retornan de novo a Santiago, viñan de Tui e o día anterior foran recibidos a base de disparos desde o máis alto de San Cibrán e ata chegar a Pontevedra, alí os franceses resgárdanse no campo de San José. Ao día seguinte marcháronse cedo, ían recollendo ás partidas que estaban apostadas nos lugares habituais, xa tiñan desde o amencer de novo detrás deles aos nosos paisanos, os gabachos largaban dirección Santiago, foron perseguidos ata Padrón, con Morillo á cabeza, sufrindo moitas baixas.

Nos documentos daquela época dicíase que desde a Ponte do Burgo víase moito sangue ao longo do Camiño Real en dirección a Santiago.

Máis tarde, no mes de Xuño, os días do 7 ao 9 de Xuño foi onde se determinou a gran derrota francesa.

Encontramos en unha revista especializada na guerra contra os franceses o seguinte :

24 de Febrero de 1809
Las acciones victoriosas de los maestros en todas las salidas que los franceses osaban hacer fuera de las murallas de la villa , promovieron , buscando una actuación más continuada y económica y la evitación de sorpresas , a la constitución de unas juntas organizadoras , con campañas y batallones estructurados , al mando jerarquizado de cabos , sargentos , oficiales y tres comandantes en cada alarma , uno principal y dos subalternos – ” comandante uno de tres ” , llámanles los papeles de la época -. También en cada una había un grupo de tiradores , que disponían de las pocas armas de fuego disponibles. El resto de los integrantes se contentaban con garrotes , hoces , guadañas y demás instrumentos susceptibles de inferir daño.

Esos eran los medios para contener la intrusión y para expulsar a los ejércitos que pasearan la victoria por toda Europa. Y – milagro de heroísmo- se logró. Con todas armas se formó cerco completo a la villa : por el Levante , desde la altura de Canicouba a la de Berducido y Portela ; por el poniente , desde la Barca de Poyo hasta las inmediaciones de Curro ; por mediodía, desde Marin de arriba a Campolongo. 

La posteridad debe conocer los nombres de los principales dirigentes locales . Don Gregorio García Cordero , alcalde mayor y juez merino , Don Francisco Antonio García , escribano y Don Hilario Martínez , en Cotobad; Don Domingo Suárez , Don Benito González, Don Manuel Fernández y el escribano Don Lucas do Val , en Caldevergazo ; Don Alonso de Soto Y Varela , Don Jacobo Miguez Vortes y Don Luis Camiña , en Montes ; Don Juan Juan Gago , ex-capitán corsario , Don Manuel Alarcon , en Morrazo , con cordones en Salcedo y Lourizan; Don Benito Varela , Juez de Geve ; en Peñaflor , y Coto de Amil ; Don Juan Alsor , abogado en Mourente y Marcon; el franciscano P.Pego en Baños de Cuntis; y DON JOSÉ BENITO ESPERON y el presbítero Don Domingo Freixo , en Campaño.

Ademáis de empuñar un arma, DON JOSÉ BENITO ESPERON, tamén fai unha extensa crónica :

5 de Octubre de 1809 EL IMPERIO NAPOLEÓNICO SE TAMBALEA !

Veciños de GEBE, BORA, TENORIO, SAN JORGE DE SACOS, CAMPAÑÓ, MOURENTE, MARÍN, CANGAS, MOAÑA, BARRO, MORAÑA, CERDEDO, COTOBAD, etc., promueven un

¡ LEVANTAMIENTO !

Contra el pérfido ejército francés !

Crónica en exclusiva del primer reportero de guerra de Galicia.
Carta escrita al redactor del periódico EL SEMANARIO! de A Coruña, y publicada el día 5 de Octubre de 1809, en que se detallan los primeros sucesos de armas de los habitantes de Pontevedra contra los franceses, por D. José Benito Esperón, vecino de Campañó ( Pontevedra ).

Por certo, seguro que todos oístes nalgún momento chamar a un can polo nome de nome Ney, pois foi debido ao mariscal francés. Para os paisanos galegos daquel tempo os franceses invasores eran cans.


Máis Informacion : 

http://www.patrimoniovilagarcia.com/relacion-circunstanciada-de-lo-acaecido-en-villagarcia-desde–el-dia-12-de-mayo-de-1808—periodico-compostelano—17-de-agosto-de-1809_ws190140.wsbl

Museo de Pontevedra

Revista El Centinela

GEORGE BROWN, O SEU PASO POLO CAMIÑO REAL.

GEORGE BROWN PASOU POR CERPONZÓNS 
Hai un tempo que caeu nas miñas mans un libro titulado Cuentos Municipales, con prólogo de Enrique Gil, unha serie de personaxes escriben o seu paso por varias cidades españolas. Referente á nosa cidade de Pontevedra, no libro aparecen dous personaxes, un era Ramón María del Valle-Inclán e o outro, George Borrow, máis coñecido por *Jorgito el Inglés*.

George Borrow naceu en 1803, fillo de militar, pasou a súa infancia entre Inglaterra e Escocia.

Desde moi pequeno douselle moi ben os idiomas, así que ao morrer o seu pai decidiuse por facer carreira en Londres como tradutor, pero a fortuna non lle acompañou.

Con 30 anos, a súa vida dá un xiro, un pastor da Sociedade Bíblica británica, indúceo a que difunda o Novo Testamento por varios países. A súa inusitada capacidade para os idiomas, a súa mocidade , xunto á súa excentricidade e as ganas de aventura que tiña lanzárono a percorrer primeiramente Rusia e despois a España no ano 1836 ata o 1840.

Percorreu aqueles camiños de todas as formas posibles, dilixencia, sobre un cabalo, unha mula, un borrico….Na súa biografía acredita que era un pouco raro, que tiña unha gran capacidade para os idiomas é excepcionais dotes de observación, así o reflicte tempo despois a súa obra La Biblia en España. O escritor Julio Llamazares, tamén viaxeiro, afirmaba hai pouco tempo que George Borrow é “o escritor inglés que máis fondo e detido percorreu os camiños españois ao longo do século XIX”.

Os españois daquela época sempre lembraron con agarimo a Don Jorgito el Inglés, cargado cos seus Novos Testamentos, para ir deixándoos polas librerías por onde pasaba.

Na súa etapa por Galicia, recollín estas anotacións :

Tras quince días en Santiago, Borrow viaxa a Vigo. Pernoita en Padrón e, ao día seguinte, Caldas de los Reyes, ateigada de xente que acudía a curarse coas augas. 

Cualifica Pontevedra de cidade monumental. A pesar da suntuosidad dos seus edificios públicos e da riqueza da terra contigua, estima que a cidade está en gran decadencia; quéixase da sucidade, da miseria e do mal xenio da posadera, ademais a pousada era unha miseria, o compañeiro de George, de nome Antonio, queixouse á posadera da calidade dalgúns dos comestibles que lles servía, a posadera na lingua do país, a única que sabía falar, comezou a maldicirlle violentamente e ameazoulle : como tentes producir desorde na miña casa, bótovos á rúa, a ti, aos cabalos e ao teu amo.

En Pontevedra vende os seus Testamentos o notario señor García, un patriota entusiasta da cidade e crítico cos vigueses, que aspiraban a arrebatarlle a capitalidade: unha capital de provincia non ten necesidade de bahía, senón de bos edificios públicos onde poidan reunirse os deputados provinciais a tratar dos seus asuntos, edificios dos que carece Vigo…..

Recolle nas súas anotacións Jorgito que a maior parte dos pobos eran un conxunto de miserables chozas, con teitume de bálago ( Palla longa dos cereais que queda despois de quitarlles a espiga), empapada de humidade e cuberta frecuentemente de vexetación silvestre. Había cheas de esterco diante das portas e abundaban os charcos e lameiras. Como podedes ler, as súas primeiras impresións son case repugnantes. 

Ademais, aqueles camiños, especialmente os que unían as capitais do norte de Galicia, estaban en mans de despiadados bandoleiros que non dubidaban en degollar ás súas vítimas. Contra eles, o goberno mandaba aos migueletes, unha especie de Garda Civil (aínda non fora creada) que tiñan tan malas maneiras como os mesmos delincuentes.

Na súa referencia a Pontevedra, comentaba Jorgito, que deixaban atrás a cidade de Caldas de los Reyes, ateigada de xente naqueles días que acudía a curarse coas augas dos mananciais que alí había. Como lle dicían que por este traxecto non había ladróns, viaxaban sós e sen escolta. Refírese ao Camiño Real, que construíra en gran parte o Arcebispo Malvar, como pintoresco e belo, aínda que algo solitario, sobretodo despois de deixar Caldas.

Seguía Jorgito falando sobre o seu paso despois de Caldas : é un camiño montuoso e canso, tivemos moita calor, e as nubes de moscas, unha das pragas de Galicia, molestaban tanto aos nosos cabalos que nos obrigaron a cortar ramas de árbores para protexerlles a cabeza e o pescozo contra os atormentadores aguillóns daqueles insectos sedientos de sangue.

Xa lle advertían que naquela época do ano recomendábanlle que para viaxar en cabalo por Galicia era bo levar unha rede fina para defensa do animal, era un remedio seguro e cómodo, en Galicia este remedio era completamente descoñecido polo que observara, con todo, Jorgito, cría que quizais fose o país do mundo en que máis se necesitaba usar dita rede.

Jorgito ía recollendo a inimizade que había entre Pontevedra e Vigo, a de Santiago coa Coruña, a desconfianza da xente, a superstición, as estradas infestadas de bandidos e moita miseria….

Antes de irse en dirección a Vigo, o notario señor García seguíalle demostrando a gran fobia que tiña cara á veciña cidade de Vigo. «Dígolle a vostede, amigo, que me importaría moi pouco que ardese Vigo con cuantos mentecatos e bribons  encerra.

En Vigo atópase unha cidade vital, cuxas rúas estaban abarrotadas e todo era ruído e xolda, a súa estancia non foi moi afortunada, non dou vendido ningún exemplar do Novo Testamento e ademáis foi tomado por espía cando ascendeu o monte do Castro para ver a ría desde unha perspectiva privilexiada. 
Ref. Cuentos Municipales  é La España de las  aventuras de George Borrow (Ana Moreno)

O TROLE

RECORDANDO O TROLEBÚS 

Imaxinádesvos o duro que sería ir andando cunha carga na cabeza desde a nosa parroquia ata o centro de Pontevedra ?

Imaxinádesvos ás nosas nais e avoas ir andando con choiva, vento, frío , calor etc…cargadas de cousas, tanto de ida coma de volta  ?

Naqueles anos unhas das necesidades que máis botaban en falta os nosos antepasados non cabe dúbida que era o medio de transporte, lograr que chegase o máis preto posible o tranvía , máis tarde o trolebús e despois o autobús sería sempre una das peticións máis demandadas…..
 Nos anos 20, os veciños de Cerponzóns reclamaban que o tranvía da época chegara máis cerca da nosa parroquia para que as comunicacións con Pontevedra fosen mais doadas, recordade que nesas datas non habia moitos coches particulares, e os nosos veciños cada vez que tiñan que ir a capital moitos deles iban andando, o cal supoñia perder todo o dia…

COPIA DO ARTÍCULO QUE SE REFIRE Ó TEMA:

ORZAN; AÑO XI Nº3226; 21 DE OCTUBRE  DE 1928

AMPLIACIÓN DEL TRANVÍA:

Firmada por los presidentes y secretarios de las Sociedades Agrarias de las parroquias de Campañó, Alba y Cerponzons, los curas párrocos de las mismas y los maestros de las dos últimas, se dirigió una instancia al presidente del Consejo de Administración de la Compañía “tranvías eléctricos de Pontevedra”, pidiendo se lleve hasta el empalme de la carretera de Santiago con la de Cambados,  la línea del tranvía eléctrico cuya concesión está hecha actualmente hasta el lugar de La Ferreira.

Se alega en la instancia que las importantes parroquias de San Pedro de Campañó, Sta. María de Alba ,  San Vicente de Cerponzóns, Curro, Portela…, etc, tiene en su afluencia a la capital, como punto de necesaria convergencia, el empalme citado y se considera que el nº de viajeros desde el referido punto a Pontevedra habría de ser considerado dado el crecido número de personas que diariamente circulan por el referido empalme ya descendentemente hacia la capital, ya ascendentemente hacia ferias tan importantes como las de Mosteiro, S. Antoniño etc.”

Anos máis tarde, xa funcionando o trolebús, e con parada en Alba, pídese por parte da Asc. De Veciños O Chedeiro unha ampliación de paradas que teñan como destino a parroquia de Cerponzons, o 30/12/1995 dase conta na Asamblea ordinaria de que desde as empresas CASTROMIL e GARRIDO opoñense a concesión de ampliación do percorrido Alba/Hermida, que se encargaba a empresa Autobuses de Pontevedra S.A.
Foi no mes de Marzo do 1996 cando a Asociación presenta un recurso ordinario na Conselleria de Obras Públicas contra a resolución denegatoría dos Autobuses de Pontevedra S.A. para poder ampliar o seu percorrido ata o lugar da Hermida.

Desde a Asociación hai un socio ( Ramón Iglesias Barreiro) que solicita que se acuda o Concello para que apoíe a iniciativa solicitada.

Encontrei varios artigos relacionados co trole  :

DIARIO DE PONTEVEDRA. 

Trolebús: Ómnibus de tracción eléctrica, sin carriles, que toma la corriente de un cable aéreo por medio de un trole doble. La definición de la RAE aparece un poco más detallada en la Wikipedia: también conocido como trolley o trole, no hace uso de vías especiales o rieles en la calzada, como el tranvía, por lo que es un sistema más flexible. 

Y los defensores de las energías verdes añaden que es «silencioso, cómodo, rentable, limpio y respetuoso con el medio ambiente».

El 15 de diciembre de 1943 se inauguró la línea de trolebuses entre Pontevedra y Marín, de ocho kilómetros de longitud. Habían instalado el tendido eléctrico los empleados de la empresa Lago de Vigo y el billete costaba 60 céntimos.

Acto de bendición, Decembro de 1943

Los seis primeros vehículos fueron adquiridos en Londres gracias a las gestiones realizadas por el duque de Alba, entonces embajador en la capital británica. Se trataba de unos Leyland de un solo piso que se conocían como ‘chinos’, porque su destino original era la ciudad oriental de Cantón.

El éxito de aquel sistema de transporte fue tal que una década después, en 1955, se puso en marcha una segunda línea entre el centro urbano y la parroquia de Lérez; dos años después se prolongó hasta A Ferreira y en 1962 Alba se convirtió en fin de trayecto.
Los ‘chinos’ se vieron reforzados en 1961 con una partida de ocho trolebuses de dos pisos (BUT, Q1), de segunda mano, aquiridos a la London Transport tras una operación no exenta de contratiempos de la que también se benefició la ciudad de Valencia.

Llegaron al puerto de Marín el 25 de febrero a bordo del buque alemán Ana Oldefor y tanto su desembarco como su posterior puesta en funcionamiento se convirtieron en todo un acontecimiento. Eran muy distintos a sus predecesores, más altos, más modernos, más molones…

Con el paso del tiempo, los troles acabaron convirtiéndose en un símbolo. No se entendía una visita a Pontevedra o Marín sin viajar en ellos e incluso se organizaban excursiones ex profeso desde ciudades limítrofes para admirarlos y disfrutarlos.

La compañía que explotaba las líneas de trolebuses, TEP, fue absorbida en 1977 por Transportes La Unión. Ese mismo año fueron comprados a Valencia 17 vehículos para sustituir a los ingleses de dos pisos.

EL ADIÓS 

Pero el material fue envejeciendo y el mantenimiento se redujo a la mínima expresión (la apuesta de futuro eran los autocares a gasoil) y en 1988 se suprime la línea plaza de Galicia-Lérez-Alba. Al año siguiente, el 31 de agosto de 1989 el trolebús número 102, modelo BUT-Macosas, entró en las cocheras de Mollavao y nadie volvió a saber de él. Fue el último trolebús de España.

Con él no acabó el servicio (empezaron a funcionar los autobuses) pero sí un recorrido sentimental de los últimos 46 años por Pontevedra, una ciudad que hizo del trole casi una seña de identidad para tres generaciones. El periodista Manuel Jabois recordaba en 2009, coincidiendo con el vigésimo aniversario del adiós, que en el trole «fue donde se hizo famoso el grandísimo John Balan, improvisando su espectáculo en la parte trasera del vehículo para deleite de un público entregado. Fue, su lenta desaparición, uno de los últimos resquicios de la Pontevedra de la posguerra que se conservaba entre postales de blanco y negro».

Héctor Poderoso García es un coruñés de 41 años apasionado por los trolebuses, hasta el punto de que a finales de los ochenta se desplazo a propósito hasta Pontevedra para fotografiarlos y viajar en ellos.

No siempre nos queda claro que para cambiar las cosas no es necesario perderlas. Algo así volvió a pasarle a los pontevedreses hace ahora 25 años, cuando el trolebús 102, azul con techo blanco, realizó su último viaje a las cocheras. Unos saludaron la extinción de lo que consideraban sinónimo de avería y tardanza. Los menos hasta participaron en una manifestación que encabezó el político Camilo Nogueira en defensa de un transporte colectivo ecológico, silencioso y rentable.
En los años ochenta Pontevedra era ya la última ciudad de España en contar con este sistema de transporte.

FARO DE VIGO :

Ya entonces, como recuerda el estudioso de los trolebuses Héctor Poderoso García, “había una conciencia entre la población a favor de la conservación del medio ambiente y en defensa de transporte que no produce contaminación acústica; a los pontevedreses no se les dio ninguna explicación de por qué fueron retirados”.

Más aún, el experto explica algo que debió hacerse público en su momento: unos meses antes de la supresión la empresa recibió una oferta que parecía irrechazable, “unos fabricantes extranjeros le propusieron renovar la flota de troles clásicos por trolebuses modernos y articulados con plataforma a nivel del suelo para el acceso de carritos de compra, de bebés, personas con movilidad reducida etc”, explica el investigador.

Esta más que generosa oferta se rechaza, sencillamente, por oscuros intereses económicos que alguien se encargará de probar algún día. Por el momento, los expertos indican que “lo que si está claro es que los políticos de la época se empeñaron en decir que estaban viejos, que eran muy antiguos, que exigían mucho mantenimiento”.

La disculpa final fue un cambio de sentido del tráfico en una calle… Y a la ciudadanía no se le contó jamás la oferta de los fabricantes extranjeros, que habría hecho que Pontevedra fuese hoy una de las cerca de 230 ciudades europeas que cuentan con este sistema de transporte.

¿Cómo sería hoy el trolebús capitalino? Un buen ejemplo son los 6 troles de diseño futurista que TVR Castellón acaba de encargar a la compañía checa Skoda Electric: vehículos de 12 metros con un frontal que evoca un tranvía, con nuevos estándares de confort interior y baterías de alimentación independiente para que puedan circular por trayectos sin tendido.

“En Europa se les conoce como trolebuses híbridos o bimodales”, destaca Héctor Poderoso, “son vehículos de última generación que llevan acopladas unas baterías por si acaso se avería el motor eléctrico o se va la luz puedan seguir funcionando convertidos en autobuses”.

Esta batería acaba precisamente con dos de los principales problemas del trole a los que aludían sus críticos: la necesidad de estar permanentemente conectado a la catenaria o la interrupción del servicio en caso de un parón del suministro.

O Trole visto dende a Cafeteria Las Torres.

Eran, conviene reconocerlo, episodios bastante frecuentes desde que el 15 de diciembre de 1943 se había inaugurado la línea 1, Pontevedra-Marín. 

La adquisición de los mismos no había sido fácil e intervino Francisco J. Sánchez Cantón ante el duque de Alba, entonces embajador de España en Londres, para cerrar la operación. “La dificultad procedía de que se consideraba que los chasis de los trolebuses eran material de guerra”, indicaba en 1994 el catedrático José Ángel Fernández Arruty, cuyo abuelo paterno, José Fernández Tafall, fue jefe de estación.

Finalmente, la Compañía de Tranvías Eléctricos de Pontevedra recibió los 6 primeros trolebuses, que eran de color blanco y se les apodó “chinos” porque en un principio estaban destinados a la ciudad de Cantón.

Cada 15 minutos salía un trole para Marín y tardaba en llegar a su destino 20 minutos, nada que ver con los tiempos cada vez más cortos que emplean los modernos trolebuses. 

Como ejemplo, recordar que la compañía alemana Siemens ha sido contratada para electrificar un tramo de 30 kilómetros de la autopista que comunica el puerto de Long Beach, en Los Ángeles, con la estación ferroviaria. La previsión es que esta lanzadera esté operativa en julio de 2015 y permitirá que 35.000 trolecamiones conectados a la red recorran a diario el tramo transportando mercancías.

Otra de las claves en la mejora de los tiempos en los trolebuses son los interiores más amplios y cómodos de los nuevos vehículos, que acortan los periodos de acceso y descargas, promoviendo un flujo de ocupación más ágil.

La segunda línea, hasta Lérez, se inauguró en 1955 y siete años después se extendió hasta Alba. Por lo que respecta a los vehículos, Héctor Poderoso detalla que “en 1957 tres nuevos trolebuses fueron carrozados en los talleres de la propia compañía TEP y en 1961 la empresa compra a Londres ocho troles de dos pisos, los BUT Q1, que llegaron al puerto de Marín el 25 de febrero de ese año”.

Tenían capacidad para 70 pasajeros sentados y 25 de pie.

Estos nuevos troles “llamaron enormemente la atención”, indica José Ángel Fernández Arruty, y fue tal el grado de aceptación del transporte que “incluso se especuló con la posibilidad de implantar los trolebuses entre Pontevedra y Sanxenxo”, aunque finalmente no llegó a concretarse el proyecto.

Reportajes de televisión, documentales, alguna película (caso de Botón de Ancla) y numerosas postales convirtieron a los troles en una de las imágenes más simbólicas de la ciudad.


Los trolebuses de doble planta desaparecieron en 1977. “Transportes La Unión estaba absorbiendo a Tranvías Eléctricos de Pontevedra”, indica a este respecto Héctor Poderoso, “y compra la recién clausurada red de Valencia, 17 troles que años antes ya habían funcionado en Barcelona”.

¿Cómo es que Pontevedra puede heredar troles tan antiguos? La explicación está en la mayor longevidad de estos vehículos: “El motor eléctrico tiene una vida media de 30 años”, explica el experto, “mientras que los autobuses al utilizar motores diesel de gasoil tienen una vida media de entre 10 y 12 años, además de emitir todo tipo de gases contaminantes, mientras que los trolebuses no contaminan absolutamente nada y son cómodos, silenciosos y más rentables que el autobús”.

Son precisamente los argumentos de la ciudad de Viena, con 227 kilómetros de tranvía y tendido eléctrico, para sumar 12 nuevos troles con capacidad para 40 personas, adquiridos al fabricante italiano Rampini. La tecnología de recarga más barata permitirá reducir en un 25% los costes de mantenimiento y combustible.

En el caso de Colonia, el objetivo de sus nuevos 8 troles de 18 metros es transmitir una visión futurista de la ciudad, un empeño que ha de conseguir la compañía UDL Bus & Coach con sus diseños.

Puertas amplias, imagen de vanguardia, indicadores que permiten que el viajero siempre tenga un listado actualizado de las rutas para darle opción a cambiar… Nada que ver con aquellos troles que hubo que tunear y modificar las puertas, dado que en Reino Unido se circula por la izquierda, o el pobrecito anciano que aparece en una foto de 1981 desvencijado, esforzándose por llegar silenciosamente a Marín. No debimos perderlos, no hacía falta para cambiar las cosas.


LA VOZ DE GALICIA

Comienza el año en Pontevedra con una subida del billete del trolebús a Marín y a Lérez de más del 12 %, paralelamente al incremento general de todos los transportes públicos. El precio del viaje de Pontevedra a Marín quedó establecido en 37 pesetas y el trayecto Pontevedra- Lérez en 31 pesetas.«La subida sorprendió a los usuarios de este medio de transporte interurbano que, lógicamente no la acogieron con agrado», publicaba La Voz el 11 de enero de aquel año. «Ya han comenzado a surgir las primeras opiniones que reclaman un mejora del servicio de forma que se mejoren las condiciones en las que actualmente se presta», continuaba la noticia.

Los trolebuses, cuya historia está plagada de anécdotas que se recuerdan en los anales de la historia pontevedresa con cierta nostalgia, lejos de ser considerados una reliquia del pasado se habían revalorizado como transporte libre y sostenible, hasta el punto de que por entonces ciudades como Madrid se planteaban su restablecimiento. En Pontevedra se habían implantado en 1943 y se suprimieron definitivamente en 1989.

Era o 03-01-1960 cando se publicaba unha critica pola falta de viseras nas paradas :

VISERAS DONDE RESGUARDARSE LOS USUARIOS DEL TROLE

Pontevedra.-A pesar de todo lo proyectado por la compañía de autobuses de Pontevedra continúan sin construirse “las viseras” donde puedan cobijarse los usuarios de los trolebuses a Marin.

Más de una vez hemos visto como, pese a la lluvia, los usuarios tienen que guardar cola de forma estoica para coger el “trole”. Y al día siguiente tienen que coger cama para curarse del resfriado o de la gripe.

Creemos sinceramente que el que paga tiene derecho a un mínimo de comodidades, y más teniendo en cuenta a las criaturas de pocos años y a los venerables ancianos. Al menos con la perra chica que han aumentado en los billetes debido a la desaparición oficial de los 2 céntimos, podrían construirse uña viseras que, aunque fuesen de lona, evitarían coger el ” trole” hecho un pingajo.

Fai uns anos varios veciños e veciñas comentamos os nos os recordos, estos son algúns:

1-Eu tamén iba no trole a Pontevedra, pero na outra línea porque eu son de Marín. Era un transporte mais ecolóxico que os actuais autobuses e viñan sempre puntuais, bueno, menos cando se lle soltaba o cable que os unia á linea eléctrica e tiña que baixar o conductor a recolocalo. Tiña o seu encanto este trole co seu revisor que che viña a pedir o ticket, pero o mellor do mellor era o que tuña dous pisos e cando eramos cativos sempre nos gustaba ir no piso de arriba

2-Eu sempre me alegraba cando viña un de dous pisos a línea de Alba , por soposto ia para o piso de arriba !

3-Tendrian que volver a ponerlo, que ahora es un asco 😕

4-O q mais me acordo son dos asientos de madeira

5-O que mais me lembro é do traballo que pasaba o conductor cando se lle saían as pértigas do cable, e de como pringaba as mans na graxa. De cando quedaba sen corriente e saías a correr cara ó instituto porque non chegabas a tempo. Son moitas lembranzas!!!!

6-Quen se lembra dun conductor que cando viña el xa sabíamos que chegariamos tarde ? Por certo un bo home , pero lento de carallo……

7-Eu recordo estar nel e marchar a luz e ter que esperar a que volvese para arrancar.

8-Eu recordo que non tiñan pesetas para dar a volta e dábanche un tique polo valor dela..jajaja

Enlaces relacionados : https://www.diariodepontevedra.es/articulo/pontevedra/la-ultima-parada-del-trole/201909282003501054093.html

O PASO DO BARÓN LEÓN DE ROSMITHAL POR CERPONZÓNS.

O BARÓN LEÓN DE ROSMITHAL ENFRONTADO COS VECIÑOS DE LEBOREI



León de Rosmithal de Blatna
foi un nobre de orixe checo, naceu sobre o ano 1425 e a súa morte produciuse en 1486. A súa fama debeuse a que realizou unha viaxe por toda Europa co obxectivo de estudar as disciplinas militares dos paises por onde pasaba e ademáis analizar as costumes relioxas que había en cada un dos lugares por onde foi pasando, visitando templos e interesándose por aqueles santos máis milagreiros, o inicio desta viaxe comézao saíndo desde Praga alá polo ano 1465 e chegando a España en 1466, na súa viaxe viñan con él unhas corenta persoas e cincuenta e dous cabalos.

Era unha época na que era pouco frecuente realizar este tipo de excursións, debido a que ofrecían moitísimas dificultades e perigos, unha destas situacións sucedeulle o Barón León de Rosmithal  na nosa parroquia de Cerponzóns, concretamente polo lugar de Leborei.

Un dos seus desexos nesta longa viaxe era ir a Santiago, naquela época era un das viaxes máis importantes que se podían facer, xunto á peregrinación a Xerusalén. Ao chegar a España visita varias cidades e despois encamíñase cara a Portugal, onde chega en balsa a través do Río Douro, o primeiro pobo que visita é Freixo dá Spada, atópase co Rei de Portugal Alfonso V, para o cal lle tiña unhas cartas da irmá Leonor, casada co o emperador alemán Federico III.

O Rei recibiuno con todas as honras e ofreceulle de todo, cousa que o Barón declinou, pois a saída da súa terra era sen ánimo de lucro, a súa idea era a de gañar honra e ademáis instruírse.

O único que lle pediu ao Rei foron dous negros e un gimio, o cal lles fixo entrega.

O Barón Rosmithal prosegue co seu séquito a viaxe, penétrase de novo no reino de Castela, está vez por Galicia, camiño de Santiago.

De novo comezarán os traballos e perigos para todos eles, aos poucos días perden ao cociñeiro, ven obrigados a desollar calquera animal e cociñalos eles mesmos, teñen que segar para dar para comer aos cabalos… van pasando por Tui, Redondela, Pontevedra.

En Pontevedra onde observan un pobo grande e rico que ten unha ponte longa que cercan o pobo por unha banda, ao pouco de pasar pola ponte do Burgo, deciden ir uns doce homes a pé, tamén de cando en vez fai o mesmo o Barón, así van un pouco dacabalo e outro pouco a pé, desta maneira chegan a Alba, exactamente á Granxa de Alba, o trazado do camiño lévaos a San Caetano e despois a Leborei, a estas alturas atópanse un bosque de castiñeiros, nese momento, un raparigo, paxe do Barón, ía cunha vara golpeando pedras, o vira facer aos habitantes do lugar que tiraban desa forma as pedras moi alto e moi lonxe, e quixo imitalos, ninguén da expedición reparou en que o paxe puidese facer dano a ninguén, pero unha das pedras que lanzou feriu imprudentemente a un dos aldeáns, a pedrada foi de consideración e fíxoo sangrar abundantemente, o home todo fora de si , insultounos con ira.

Na expedición iba un home, un tal Herold, que coñecía o idioma galego e contestoulle ao paisano : Non te indignes tanto por este suceso, bo home, o mozo non che viu e fíxoo sen intención.

O paisano contestoulle e ameazándoos a todos dirixiuse a Herold dicíndolle que habían de pagar eles a culpa, marchou pa casa, a curarse das feridas, mentras que a expedición seguía o seu camiño, pero xunto ao lugar dos feitos había unha pousada, onde era habitual que se detivesen os camiñantes para comer e beber, porque despois en cinco millas non había nin pousada nin castelo, e quedaron a comer. Despois de comer seguiron o camiño ata chegar a Santiago, alí tamén pasaron as súas adversidades que non veñen eiqui o conto.

Seguramente o noso paisano mentres se ía para a súa casa todo ensanguentado ía pensando en vingarse de toda aquela tropa de xente que lle fixeran aquela ferida. É de supoñer que alguén estaría á espera controlando desde algún punto estratéxico para dar aviso de que chegaban (quizáis fose con axuda do repenique das campás) para que no momento que pasasen por Leborei estivesen todos os veciños no lugar previsto con tempo para facerlle a espera.

Así uns días despois, cando volvían de Santiago, camiñando da misma maneira, uns a pé e outros dacabalo, ao chegar á pousada onde estiveran á ida, atopáronse con preto de cen homes, que congregará o paisano que fora ferido polo paxe, estaban armados de espadas, picas e ballestas, a intención era matalos….

Herold púxose á fronte da expedición e falándolle outra vez en en galego, díxolles :

 -Por vingar unha ferida tan leve queredes matarnos a todos ?

-Ignorades que este señor é de alta e nobilísima alcurnia e que vai peregrinando para ver as córtes dos Reis como á tal varon cumpre ? Por tanto, sabede que se nos matades tan sen causa, non quedaredes impunes.

Oído isto, separáronse a metade dos veciños para consultar entre eles que medidas ían tomar, mentres tanto os outros cincuenta mantiñan rodeados aos homes do Barón, incluido él.

Nisto que o Barón lles dicía aos seus homes : Queridos amigos, estade atentos a si estes homes determinan a nosa destruccion, e se así fose, será mester que lles resistamos e defendámonos con bizarría, porque as súplicas non serán de proveito; así que si é preciso o caso acometereilles, e vós imitarme e seguídeme en todo; e se perecemos no trance, o noso nome quedará perenne e glorioso polo valor que mostremos no noso fin.

Pero despois de que falaron entre si os veciños, quizais fose o impoñente discurso de Herold, ou ben pola disposición mostrada polo Barón, a cuestión é que chegou a calma, así que tras parlamentar durante un tempo achegáronse a Herold e dille un deles : Dille a ese ilustre Señor que non queremos facerlle forza nin a él nin aos seus compañeiros; que esquecemos o acontecido e que se o desexa estamos ao seu servizo para acompañarlle ata o lugar onde vaia a descansar.

Desta forma tranquilizáronse todos e sen outro contratempo fóronse marchando do lugar.

Datos recollidos no Museo de Pontevedra (La gran obra de los Caminos de Santiago, de Francisco Rodriguez Iglesias).

CERPONZÓNS, ENLACES E DATOS DE INTERÉS.

INFRAESTRUTURAS DA PARROQUIA

1. CARACTERIZACIÓN DA SITUACIÓN ACTUAL

 1.1 Condicionantes territoriais

Está situada ao norte do concello de Pontevedra, cunha extensión aproximada de 6 Km2 . Os seus límites son: polo norte o concello de Barro, ao leste a parroquia de Verducido, ao sur a parroquia de Lérez e ao oeste a parroquia de Alba (e antigamente tamén con Campaño).

Está formada por 13 entidades oficialmente recoñecidas no Nomenclátor: Bouza, A Balea, O Castrado, San Caetano, A Costa, O Bravo, A Ermida, Vigario, O Cunchido, Leborei, Meán, Tilve e Pidre.

A topografía da parroquia caracterízase pola variedade do seu relevo, destacan os vales dos ríos Rons e Gándara descendendo cara o sur e as elevacións do monte Redondo, Outeiro dos Cans e Chan do Monte.

A estrada de Santiago (N-550) atravesa a parroquia de norte a sur apoiada na Depresión Meridiana, converténdose na súa principal vía de comunicación. Paralela a ela transcorre a vía de ferrocarril o que provoca que as comunicacións internas dentro da parroquia e coa veciña de Alba se vexan dificultadas.

O principal uso da parroquia é o residencial debido á proximidade de Pontevedra, aínda que tamén se localizan algunhas actividades industriais–comerciais nas inmediacións da estrada N-550.

A área situada ao norte da parroquia aparece pouco poboada, aquí predomina o uso forestal.

No blog de Ana, encontramos :

OROGRAFÍA
Relativamente accidentada, dende os 18 metros en San Cayetano ata os 406 metros do Outeiro Blanco, cota máis elevada da parroquia. Este relevo accidentado favoreceu no pasado a dispersión e o illamento dos núcleos de poboación, hai unha liña recta de 5 km dende os extremos máis afastados (Outeiro Blanco-Vigario) e 3 km entre os lugares máis distanciados (Hermida e Bravo).
No dicionario xeográfico-estatístico histórico feito entre os anos 1846 e 1850, na definición de “Cerponzones” descríbeo así:
“Freguesía na provincia e partido xudicial de Pontevedra, diocese de Santiago, concello de Alba. Ao sur do monte chamado Acibal en terreo desigual, onde a combaten todos os aires menos o do Este. O clima e temperado e bastante saudable. Ao norte limita coa Portela,al Leste Berducido, ao sur Alba e Lerez e ao oeste Campañó. O terreo participa de monte chairo e é de mediana calidade crúzano 2 regatos dos cales o chamado Cayeiro nace no monte Acibal, corre de norte a sur e ten unha gran ponte por onde continúa o Camiño Real que vai a Pontevedra, o outro regato denominado Castrado baixa pola Portela e hai sobre o unha pontella de pouca importancia. 
Máis información : http://serpenties.blogspot.com/search/label/O%20MAPA%20DE%20CERPONZ%C3%93NS

Tamén recollemos do blog : https://roquecerponzons.wordpress.com/category/historia-da-parroquia-autor-d-manuel-miguez/

Un padrón do ano 1843 indícanos cómo algúns lugares foron perdendo muitos veciños, tamén e significativo que nos datos que recollían pode observarse que a xente fallecía mui xoven, en poucas casas había xente de máis de 70 anos.

Está e a lista de os habitantes que había por lugares no 1843 :

O BRAVO..60 veciños–A COSTA..22 veciños–MEÁN..97–O POZO..16 veciños–

O VIGARIO..43 veciños–PIDRE..127 veciños– BALEA..11 veciños–

S.CAETANO..47 veciños–O CASTRADO..27 veciños–LEBOREI..94 veciños–

–TILVE..132 veciños–CUNCHIDO..47 veciños–A ERMIDA..52 veciños

Total 350 homes e 425 mulleres = 775
Evolución da poboación:

– [ ] 1747….107 veciños

– [ ] 1842….404 veciños

– [ ] 1843….775 veciños

– [ ] 1844….756 veciños 

– [ ] 1845….745 veciños 

– [ ] 1846….731 veciños 

– [ ] 1847…..722 veciños 

– [ ] 1848….724 veciños 

–  [ ]  1849….723 veciños 

– [ ] 1850….738 veciños

– [ ] 1851….858 veciños 

– [ ] 1852….738 veciños

– [ ] 1853….812 veciños 

– [ ] 1854….800 veciños 

– [ ] 1970 Poboación 799 , número de entidades 14 , poboación media 57

No 1970 había 226 vivendas, 203 familias, 364 homes e 433 mulleres.

BRAVO e A COSTA : 49 veciños…CASTRADO e O QUEIMADO : 13 veciños

CUNCHIDO : 63 veciños…A ERMIDA e O VIGARIO : 59 veciños

LEBOREI : 98 veciños…PIDRE e BALEA : 209 veciños…MEÁN : 103 veciños

TILVE e A BOUZA : 189 veciños…SAN CAETANO : 14 veciños

– [ ] 1981 Poboación 841 , número de entidades 14 , poboación media 62,70

Nos datos do INE encontramos que o total de veciños que hai no 1981 son

854, habendo 243 vivendas e 205 familias, habendo 416 homes e 438 mulleres.

BRAVO/COSTA : 52 veciños…CATRADO/QUEIMADO : 21 veciños…

CUNCHIDO : 62 veciños…A ERMIDA/VIGARIO : 63 veciños

LEBOREI : 115 veciños…MEÁN : 142 veciños…PIDRE/BALEA :189 veciños

TILVE/BOUZA : 194 veciños…S. CAETANO : 16 veciños

– [ ] 1991 Poboación 841 , número de entidades 14 , poboación media 60

– [ ] 2020….702 veciños

1.2 Poboación

Cerponzóns tiña 761 habitantes, sendo Pidre, Tilve e Meán os lugares con mais poboación, (datos ao ano 2012).
A parroquia en conxunto perdeu poboación nos últimos anos pero obsérvase que os núcleos que medran ou perden menos poboación son os que se atopan preto da estrada N-550.

Según os datos do INE a 1 de Xaneiro do 2018 o número de veciños son 712

1.3 Dotacións e espazos libres

Tilve : Agrupa todo o conxunto eclesiástico no que se atopan unha serie de espazos libres e áreas de recreo, é un lugar de encontros veciñais. Ao estar situado nunha zona elevada e orientado ao sur, as vistas que presenta son moi interesantes para o conxunto da parroquia.

Ademáis está situada a Casa do Pobo, donde se ofertan diversas actividades.

Pidre : Aquí sitúanse os edificios do que fora escola e a casa dos mestres,  hoxe forman parte do local social da Parroquia, con un pequeno espazo libre nas inmediacións, con uns xogos para os nenos e nenas, e dous aparatos de xinnasia para maiores. E necesario un espazo para aparcamento.

O Cunchido : Neste lugar sitúase o Complexo Deportivo Chan do Monte.

 1.4 PATRIMONIO CULTURAL, DE  OCIO E DE INTERÉS POR LUGARES 

A BALEA :

Balea , derivada da palabra celta BALAZN – significa xesta ou basóira rústrica feita con xestas. E frecuente que o tipo de vexetación ou características do terreo dera orixe á voz toponimica coa que se coñoce ó lugar.

E_040 MUÍÑO…..MUIÑO DO LARACHO

E_041 MUÍÑO…..MUIÑO DA BALÉ

MUIÑO DOS PASALES 

I_000 PASAL-PONTELLA…PONTELLA

I_000 PASAL-PONTELLA…PONTELLA

RIO RONS

A BOUZA :

BAL-TEUS – significa cinturón o cinto como opina A. Nascentes e outros lingüistas. Deribación que pensamos ten bastantes obxeccións.       BALSA ( voz preromana hispana , celta ) – significa oquedade empantanada un terreo.       Pola confusión de ambas etimoloxías mesturándose os resultados fonéticos e semánticos.       É mui abundante tanto en Galicia como en Portugal , as veces acompañada cun adxetivo: Bouza Boa , Bouza Valada , Bouzalonga… A significación fundamental sería a don terreo a monte , cheo de vexetación de árbores , moi tupido , e na súa parte baixa con matorral.

F_000 FONTE…FONTE DA BOUZA

F_000 FONTE…FONTE

F_000 FONTE…MANANCIAL

E_000 MUÍÑO…MUIÑO DA BOUZA

E_000 MUÍÑO…MUIÑO DO MEDIO

E_000 MUÍÑO…MUIÑO DE SANTARANDÁN

MUIÑO DA VEIGA

MUIÑO DO QUEIMADO

PONTELLA

RIO RONS

COGUMELO : ENTOLOMA SERPENTIONES ANUM ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/11/21/entoloma-serpentionesanum/ )

A COSTA : Costa < COSTA – lado , terreo en pendente, declive. Litoral , veiramar.

E_230 CRUCEIRO…CRUCEIRO DO POZO

F_000 FONTE…FONTE DO POZO/A COSTA (CARRICO)

X_012 MÁMOA…MÁMOA DE AS CHANS

X_068 MÁMOA…MÁMOA DAS CHANS 2

X_069 MÁMOA…MÁMOA DAS CHANS 3

A ERMIDA : Ermida < EREMITA – santuario ou capela nun lugar deserto ou solitario.    O máis importante aquí é a desaparición da intertónica e a sonorización da oclusiva dental xorda , xa que estamos na Romania Occidental , ou sexa , nun territorio que formó u no seu momento parte do Imperio Romano e no que hoxe fallamos unha lingua derivada do latín.

X_048 MÁMOA…MÁMOA PERDIDA

F_000 FONTE-LAVADOIRO…FONTE E LAVADOIRO DO SOUTIÑO

E_000 MUÍÑO…MUIÑO DO QUEIMADO

I_000 PASAL-PONTELLA…PONTELLA ( PONTE DA CARCEL ? )

PEÑA UBIÑA

MÁMOA PERDIDA

PONTILLON ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2018/09/25/o-pontillon/ )

CANTEIRA

O RAPADIÑO ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2017/03/17/o-rapadino/ )

XACEMENTO DE BERILO ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2017/04/20/xacemento-de-berilo/ )

OUTEIRO DA PORCA

OUTEIRO DA PALLA

CAMPO DOS BOIS

O CERRADO VELLO

A CASA DO LOBO

REGO DO POZO NEGRO

CARRETERA N 550 ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2017/07/18/a-carretera-nacional-550/ )

ÁREA RECREATIVA

LUGAR DE PASO DO CAMIÑO REAL E REAL PLANTÍO (REALIZADO NA ÉPOCA DO ARZOBISPO MALVAR) 

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/10/13/o-real-plantio-por-cerponzons/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2018/10/08/o-camino-real-un-pouco-de-historia/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/03/09/o-camino-real-o-mais-belo-segun-lugin/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/03/13/george-brown-o-seu-paso-polo-camino-real/ )

(https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/03/25/as-tropas-francesas-pasaron-por-cerponzons/ )

SUCESOS…

A CASA DO CRISTO (Nesta casa matan o criminal ¨El Artillero¨)

EMPRESAS, NEGOCIOS….

DISCOTECA LA LUNA (Ermida, s/n-36152-)

SALA DE FESTAS BRAIS ( Primeiro nome da Discoteca La Luna)

CASA VILLAVERDE ( BAR VILLAVERDE)  (Ermida, nº -36152)

RESTAURANTE O RANCHO (Ermida, nº 9-36152-Tlf. 674617519)

GASOLINERA CERPONZÓNS (Ermida, nº 2-36152-Tlf. 986871841)

TRABEGONS (Ermida, nº 7-36152-Tlf. 986870464)

DESGUACES SAN (Ermida, s/n-36152-Tlf. Tlf. 986870813)

A FONTEIRIÑA

E_042 MUÍÑO…MUIÑO DOS PASALES

F_000 FONTE…FONTE DA FONTEIRIÑA

A MEÁN : Palabra de orixe celta que significa Pedra grande , aínda hoxe podemos ver esta pedra con casal enriba e parte do camiño picado na rocha.

E_046 CRUCEIRO…CRUCEIRO DE A MEÁN

CASA  DE ENRIQUE …CRUCEIRO privado

CASA DE ADELAIDA….CRUCEIRO privado

CASA DE MERCEDES…CRUCEIRO privado

F_000 FONTE…FONTE DO POZO

F_000 FONTE-LAVADOIRO…FONTE E LAVADOIRO DE A MEÁN

E_000 MUÍÑO…MUIÑO VELLO

E_000 MUÍÑO…MUIÑO DE ELADIO

DEPOSITO DE AUGA

MÁMOA DAS CHANS

OUTEIRO DOS CESTOS

OUTEIRO DOS CANS

PENEDO DE 200 TONELADAS (Retirado fai anos, estaba o carón das casas)

PRAZA DO COTILLEO

MIRADOIRO DO FRAUTISTA

SUCESOS…

DUAS MULLERES MORTAS POR UN RAIO

EMPRESAS, NEGOCIOS…

CASA DE CHICHA,  (anos 1977/1983, TABERNA DE CHICHA A MORENA)

LIMPIEZAS SAN VICENTE ( Meán, nº 17-36152-Tlf. 617553229)

LEBOREI : Leboreiro < LEBORARIU < LEPORE – liebre , terreo con muitas lebres ou relacionado con elas.       Sonorización da oclusiva intervocálica P que pasa a b. Metátese do iode que forma o diptongo ai secundario e que pasa posteriormente a ei no galego.

F_000 FONTE-LAVADOIRO…FONTE E LAVADOIRO DE LEBOREI

F_000 FONTE…FONTE DE ATRÁS

MILIARIO DE MAGNENCIO (ANO 350)

CASA DE MANUEL…..CRUCEIRO…privado

CASA DO SR. VALENTE ( ANTIGA SOCIEDAD RECREATIVA ARTISTICA DE CERPONZONES)

RIO RONS

VÍA ROMANA XIX

VÍA DO TREN

PASO DO CAMIÑO PORTUGUÉS 

CAMIÑO DOS FRANCESES

SUCESOS…

O BARÓN LEÓN DE ROSMITHAL TEN UNHA TRIFULCA COS VECIÑOS ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/02/28/o-paso-do-baron-leon-de-rosmithal-por-cerponzons/ )

O PASO DE DIEGO GELMÍREZ 

https://roquecerponzons.wordpress.com/2016/12/12/o-paso-de-diego-gelmirez-por-guxilde-alba-e-cerponzons/
EMPRESAS, NEGOCIOS…

CHORIGAL ( Leborei nº 3-36152-Tlf. 986871761)

TALLER MECÁNICO LUCHO MARTINEZ  ( Leborei nº 1-36152-Tlf. 986870883)

TALLER ALUMINIO VENTAPORT ( Leborei nº 6-36152-Tlf. 986872304/683572643/615390461)

EXCAVACIONES KAMPER ( Leborei nº 17-36152-Tlf. 649239439)

PINTURAS NELO 

24 HORAS AUTOSERVICIO 

O CUNCHIDO

E_047 RELOXOSDESOL…LEGUARIO E RELOXO DE SOL ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2018/07/08/o-marco-da-legua/ )

F_000 FONTE-LAVADOIRO…FONTE E LAVADOIRO DO CUNCHIDO 

DEPOSITO DE AUGA

PEDRA BARRAGUENTA

COMPLEXO DEPORTIVO CHAN DO MONTE

CERPONZÓNS C.F.(HIMNO) ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2018/04/17/o-himno-do-cerponzons-c-f/ )

CERPONZÓNS VETERANOS

ÁREA RECREATIVA

CARRETERA N 550 ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2017/07/18/a-carretera-nacional-550/ )

LUGAR DE PASO DO CAMIÑO REAL E REAL PLANTÍO (REALIZADO NA ÉPOCA DO ARZOBISPO MALVAR) 

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/10/13/o-real-plantio-por-cerponzons/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2018/10/08/o-camino-real-un-pouco-de-historia/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/03/09/o-camino-real-o-mais-belo-segun-lugin/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/03/13/george-brown-o-seu-paso-polo-camino-real/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/03/25/as-tropas-francesas-pasaron-por-cerponzons/ )

CASA DA POETA ELVIRA RIBEIRO
SUCESOS…

OS ANOS DO MEDO… ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2017/08/04/os-anos-do-medo/ )

EMPRESAS, NEGOCIOS…

CARPINTERÍA ELÍAS 

O BRAVO : Significa agreste e deriva da palabra BRAVUS do baixo latín.

E_231 CRUCEIRO…CRUCEIRO DO ALTO DO CASTELO

E_382 FONTES…FONTE DA CRUZ

EMPRESAS, NEGOCIOS…

CASA RURAL O BRAVO (O Bravo, nº 2-36152-Tlf.654373070/986866480)

AGROMIRO (O Bravo, nº 4-36152-Tlf. 616815377/682604427)

O CASTRADO : Castrado < CASTRARE – extirpar o inutiliza-os órganos reproductores de persoas , animais ou plantas. Pode significar tamén extraer das colmeas do mel.

E_033 MUÍÑO…MUIÑO DE O CASTRADO

E_034 MUÍÑO…MUIÑO DO CURA

I_002 PONTE…PONTE DE O CASTRADO

F_000 FONTE…PONTE DO CASTRADO

RIO GANDARA

PASO DO CAMIÑO PORTUGUÉS 

RESTOS ARQUEOLÓXICOS , AGRO DE DEUS :

ESCAVACIÓN ARQUEOLÓXICA NO CONTORNO DO CAMIÑO PORTUGUÉS NO LUGAR DE CASTRADO. PK 0+980-1+050. EIXO ATLÁNTICO DE ALTA VELOCIDADE, TR. CERPONZÓNS-PORTELA (PONTEVEDRA).

Descripción : Lote heteroxéneo composto por: -Cerámicas: Olas de borde esvasado e labio plano, Fonte de perfil simple e labio plano con asa de pestana, cuncas, fontes, cántaros, Terra Sigillata Focense, Terra Sigillata Africana Hayes 76, Alcorta GT3, Alcorta GT4, Alcorta O6, Alcorta J2, Alcorta T1, ánforas Almagro 50; Cerámicas locais, común e de importación bizantina, bética e lusitana; Barro negro, pastas negras, grises, ocres, brancas e vermellas.-Líticos: Mans de muíño, meta de muíño circular, resto de talla de sílex sen retoques, prismas, buril, lascas de cuarzo e cantos rodados de granito e cuarzo.-Metais: Anaco de fibela escutiforme de bronce, cabeza de Acus Crinalis, anaco praca de bronce con remaches; varas de ferro, cravos e pezas informes.-Moedas: 1 moeda de peseta.-Materia Orgáncia: 2 anacos de coiro, 3 ósos.-Vidors: 166 anacos de vidro de cuncos acampanados, cores entre verde e amarelo

Estos restos están hoxe en día no Museo Provincial.

PIDRE

E_038 CRUCEIRO…CRUCEIRO DE RONS

RETABLO CRUCEIRO DA RONS….DESAPARECIDO

CASA DE MILAGROS…CRUCEIRO privado

CASA DE DIGNA …CRUCEIRO privado

E_232 CRUCEIRO…CRUCEIRO SOBRE UN TELLADO/CASA DA BABECA

HÓRREO CON RELOXO DE SOL:..CASA DA BABECA

E_039 MUÍÑO…MUIÑO DO RASPA OU DAS CARREXAS

F_000 FONTE…FONTE DE PIDRE

CENTRO SOCIAL

BIBLIOTECA

ANTIGUO COLEXIO PUBLICO 

PRAZA DO COTILLEO

RUA DE GERMAN CHAPIN 
LUGAR DE PASO DO CAMIÑO REAL E REAL PLANTÍO (REALIZADO NA ÉPOCA DO ARZOBISPO MALVAR)

 ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/10/13/o-real-plantio-por-cerponzons/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2018/10/08/o-camino-real-un-pouco-de-historia/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/03/09/o-camino-real-o-mais-belo-segun-lugin/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/03/13/george-brown-o-seu-paso-polo-camino-real/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/03/25/as-tropas-francesas-pasaron-por-cerponzons/ )

PRAZA DA ESTRELA

RESTOS CASA DE JUSTABINA…ANTIGA ESCOLA DE NENAS

RESTOS CASA DA SEÑORITA CARMIÑA…ANTIGA ESCOLA NENOS/AS

CASA DO LARACHO…ANTIGA ESCOLA DE NENOS

CASA DE ROGELIO …POMBAL …privado

CARRETERA N 550 ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2017/07/18/a-carretera-nacional-550/ )

SUCESOS….

A TORMENTA PERFECTA ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2017/12/18/a-tormenta-perfecta-do-ano-1932/ )

EMPRESAS, NEGOCIOS…

CASA DA CHANTONA…Canducho, ZAPATEIRO

CASA MILAGROS…anos 70, Honorio Outeda, ZAPATEIRO

CASA Mª CARMEN …anos 60, Miguel Abal, BARBEIRO

CASA DE CASEMIRO, O PESQUELLO…SUPERMERCADO 

CASA DE CELIA FALCÓN…..VENTA DE TETILLAS E QUEIXOS

CASA DE CALVO…. anos 70,CHURRASQUERIA JARDÍN

CASA DE CALVO….AUTOMÓVILES JARDÍN

TAPICERÍA CANOSA

GRÚAS CERPONZÓNS ( Pidre nº 8-36152-Tlf. 986870852/607870852/686986644)

CASA DO ALVITE… BAR ALVI

CASA DE ROSA SOLLA… A LEITEIRA

CASA DE RAMON IGLESIAS…ASC. GASTRONÓMICA AMIGOS DA AVOA (Pidre nº 42-36152-Tlf. 649550842)  

 

SAN CAETANO : habitante de Caieta, hoxe Gaeta. Nome de varón San Caetano de Thiene. Foi un eclesiástico italiano do século XV-XVI ( 1480-1547) fundador dos clérigos regulares xunto con Juan Pedro Caraffa ( logo Papa co nome de Paulo IV , bispo de Chienti ) que despois tomaron o nome de teatianos derivado do latín THEATES pola procedencia do seu fundador.       Esta orde foi creada en Roma entre 1516 e 1517 e aprobada polo Papa Clemente VII o 24 de Xuño de 1524 . O núcleo da orde foi Oratorio do Amor Divino.      Adicáronse moi especialmente a axudar a ben morrer ós condeados a morte, e influiron coa austeridade da súa vida na reforma católica , mais en séculos posteriores foron decaendo, ate que Pío X os restauró no 1909 . Por confusión , coñécense tamén con este nome os da Compañía de Xesús.     San Caetano foi canonizado no 1671 e a súa festa celébrase o 7 de Agosto.      Na Romaria Occidental ( territoris que no seu momento formaron parte do Imperio Romano e nos que hoxen falan linguas derivadas do latín ) os sustantivos veñen prácticamente sempre do acusativo latino , tendo algunhas excepcions como nas palabras que indican nombres propios.       Este é o caso de Caetano que ten a súa orixe no nominativo latino CAIETANUS , destacando na súa evolución fonética a non desaparición de n intervocálico, e a non sonorización de fonema dental oclusivo /t/ .Débense estes dous fenómenos a que a procedencia deste nome de varón ten a súa orixe na toponimia dun territorio da Romania Oriental

E_044 MUÍÑO…MUIÑO DA TOMADA

E_024 MUÍÑO…MUIÑO DE RIBA

E_025 MUÍÑO…MUIÑO DE BAIXO

I_000 PASAL-PONTELLA…PONTE VEÁN

F_000 FONTE…FONTE DE SAN CAETANO…ENTERRADA

PONTE SAN CAETANO…PONTE BEÁN (https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/12/17/ponte-bean-por-xose-manuel-pereira-fernandez/ )

PONTE DO TREN

RIO RONS

VÍA ROMANA XIX

ANTIGO CAMIÑO REAL ( DENDE PUENTEBEÁN ATA S. MAMEDE DE SILVA DE LA PORTELA.

PASO DO CAMIÑO PORTUGUÉS 

O PASO DE DIEGO GELMÍREZ :

https://roquecerponzons.wordpress.com/2016/12/12/o-paso-de-diego-gelmirez-por-guxilde-alba-e-cerponzons/

EMPRESAS, NEGOCIOS…

AVIGAL (San Caetano, nº -36152-Tlf. 986833100)

TILVE

A_014 RELIXIOSA…IGREXA PARROQUIAL DE SAN VICENTE ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2017/09/13/igrexa-de-cerponzons/ )

A_015 CASA GRANDE…CASA REITORAL DE SAN VICENTE : Edificio residencial construído no século XVIII que acolle unha serie de arquitecturas adxectivas de grande valor e interese: un hórreo de catro claros, dous pombais e un lavadoiro.

O edificio principal presenta planta rectangular, dúas alturas e cuberta a catro augas. Levantado en opus vittatum, os seus muros aparecen perforados por xanelas coroadas por trabatel e unha porta de aire balconada orientada ao sur. No sector noreste sitúase un portalón monumental – que dá acceso ao patio – coroado por ameas e unha cruz latina sen figuración.
A casa aparece unida a unha serie de arquitecturas adxectivas de planta poligonal que dan lugar a un patio organizador do complexo.
CASA DOS CASEIROS

CASA FUNDACIÓN FERNANDEZ Y GONZÁLEZ DE PRADA ( ANTIGA ESCOLA) ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2016/10/27/d-francisco-fernandez-gonzalez-de-prada-e-a-sua-fundacion/)

CASA FUNDACIÓN FERNANDEZ Y GONZÁLEZ  DE PRADA ( 1976 apx.ALBERGUE DOS BOYS SCOUTS)

CASA FUNDACIÓN FERNANDEZ Y GONZÁLEZ DE PRADA ( CASA DO POBO)

ADRO DA IGREXA…Espazo ximnasia de mantemento

ADRO DA IGREXA….CAMPO DA FESTA

ADRO DA IGREXA E APARCAMENTO…ALFOMBRAS FRORAIS DE CORPUS

O CORO DA PARROQUIA…( https://roquecerponzons.wordpress.com/2017/04/16/o-coro-da-parroquia/ )

CASA DE CARBALLO…ESCOLA DE NENOS

CASA DE HERMOSINDA…ESCOLA DE NENOS

E_043 MUÍÑO…MUIÑO E PONTELLA DE RONS

E_045 MUÍÑO…MUIÑO E PONTELLA DO CAÑOTO

F_000 FONTE-LAVADOIRO…FONTE E LAVADOIRO DO TARAL

E_000 CRUCEIRO…CRUCEIRO DO ADRO

IGRESARIO…RESTOS DE UN CRUCEIRO SITUADO NO XARDIN DA CASA REITORAL

NOVO CRUCEIRO DE MOGOS

NOVO CRUCEIRO DA CHANCIÑA

CASA DE MERITA….CRUCEIRO…privado

CASA DE FALCON…CRUCEIRO…privado

CASA DE RAMALLO…CRUCEIRO…privado

CASA DE TERESA A CARTEIRA…CRUCEIRO…privado

CASA DE Mª CARMEN …CRUCEIRO…privado

E_000 MUÍÑO…MUIÑO E PONTELLA DO CAEIRO

ESCUDOS HERÁLDICOS (CASA REITORAL) (IGREXA :SACRISTÍA, CAPELA DA CONCEPCION e CAPELA DE SAN XOSÉ)

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2018/04/27/heraldica-de-cerponzons/ )

E_000 CONSTRUCIÓN…POMBAL 1

E_000 CONSTRUCIÓN…POMBAL 2 ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2018/10/18/palomares-pombais/ )

F_000 FONTE-LAVADOIRO…POZO DA CASA DO CURA

CEMITERIO

DEPOSITO DE AUGA

I_000 PONTE…PONTE DA RONS (PONTE MALVAR) ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/10/08/accidentes-na-ponte-malvar-ou-da-rons/ )

RIO RONS

ANTIGO CAMIÑO REAL ( DENDE A IGREXA ATA A IGREXA DE PEÑAFLOR EN STA. MARÍA DE PORTO CANAI)

ANTIGO CAMIÑO REAL ( DENDE A IGREXA ATA SAN MARTÍN DE BERDUCIDO)

LUGAR DE PASO DO CAMIÑO REAL E REAL PLANTÍO (REALIZADO NA ÉPOCA DO ARZOBISPO MALVAR) 

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/10/13/o-real-plantio-por-cerponzons/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2018/10/08/o-camino-real-un-pouco-de-historia/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/03/09/o-camino-real-o-mais-belo-segun-lugin/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/03/13/george-brown-o-seu-paso-polo-camino-real/ )

( https://roquecerponzons.wordpress.com/2020/03/25/as-tropas-francesas-pasaron-por-cerponzons/ )



SUCESOS…

A CURVA PERIGOSA E A CASA DO SEÑOR VICENTE…( https://roquecerponzons.wordpress.com/2018/05/13/a-curva-fatidica-xunto-a-casa-do-senor-vicente/ )

UNHA COSTUREIRA TIROUSE DA PONTE DA RONS (PONTE MALVAR)…( https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/11/17/feitos-luctuosos/ )

ANTONIO DE ORLEANS E LUISA F. DE BORBON ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2016/12/19/anuncio-con-cohetes-da-chegada-a-cerponzons-de-antonio-de-orleans-e-maria-luisa-fernanda-de-borbon-duques-de-montpensier/ )

EMPRESAS, NEGOCIOS…

CASA DE MAGDALENA…TABERNA DE MARUJA 

CASA DO RAPOSO…CARPINTERIA

CASA DE RAMONA COCHÒN…BARBERÍA DE MIGUEL ABAL 

CASA RAMONA COCHON…TABERNA DA RONS

CASA DO ROQUE DA RONS….HOSTAL 

CASA FALCON…TABERNA DO NENAS

CASA DE JUAN ESPERON MOLDES…GRANXA PORCINA, anos 70/80

TALLERES SEDANO

ALMACÉN DE CONTENEDORES

ESPECIES Y PIMENTONES TORRES (Tilve, nº 20-36152-Tlf. 986870104)

DISTRIBUCIONES DELICIAS DEL NORTE (Tilve, nº 17-36152-Tlf. 986873936)

CARPINTERIA DE ALUMINIO INSTALUP (Tilve nº 72-36152-Tlf. 986873554)

VIGARIO :        Vigario < VICARIU . En algúns lugares de Galicia é o alcalde de aldea. Membro dun gremio ou cofradía con certa autoridade xuridiccional e con amplas facultades. Vicario.

F_000 FONTE…FONTE DO VIGARIO

F_000 FONTE…FONTE MOURAL 

F_000 FONTE-LAVADOIRO…LAVADOIRO DO VIGARIO

O POZO DO LIÑO

O POZO DO ESPADENAL

CASA DO VICARIO

PEDRAFITA DO MONTE CURUTO ( https://roquecerponzons.wordpress.com/2018/07/10/pedrafita-do-monte-curuto-de-cerponzons/ )

RIO COSTA

RESTOS ARQUEOLÓXICOS :

SONDAXES ARQUEOLÓXICAS NO LUGAR DE VIGARIO, SAN VICENTE DE CERPONZÓNS (PONTEVEDRA).

Descripción : Lote compuesto por Cerámicas: Cerámicas Finas Romanas ( Sigillata Hispánica), Cerámica Común Romana, Cerámica Industrial Romana( fragmentos de dolia, tégulas, ímbrices, ladrillo y pondus) Cerámicas medieval, moderna y Contemporánea. Hierro: 2 Clavos y objeto indeterminado Bronce: Moneda y objeto indeterminado.

CERÁMICA COMÚN ROMANA. DEPÓSITO DA DELEGACIÓN PROVINCIAL DE CULTURA

Descripción : 13 fragmentos de cerámica común romana.

FRAGMENTO DE TERRA SIGILLATA, CERPONZÓNS (PONTEVEDRA)

Descripción : Fragmento de borde de vaso de terra sigillata.

FRAGMENTO DE TÉGULA ROMANA. CERPONZÓNS

Descripción : Fragmento de tégula romana.

PONDUS. SONDAXES ARQUEOLÓXICAS 

Descripción: Pondus cerámico de forma rectangular, con base plana.

FRAGMENTO DE TERRA SIGILLATA. SONDAXES ARQUEOLÓXICAS 

Descripción: Fragmento de fondo de un recipiente de terra sigillata con pie anular de sección rectangular. En su cara interior conserva el sello de alfarero.

Estos restos están hoxe en día no Museo Provincial.

BAILE DO VIGARIO : CRIMEN POR CELOS

Fai anos había 37 lugares na Parroquia que estaban habitados, aparecen así escritos nos documentos da Igrexa.

Estos son os que hoxe en día xa non se nombran coma entidades, son lugares que algúns deles están desaparecidos na toponimia actual :

A CAÑOTA, CACHADAVELLA, CACHADIÑA, CAMPO, CHAN DO MONTE, CASA NOVA DE LEBOREI, CASÁS DE MEÁN, CASTELO DE CERPONZÓNS, CERNADELO, FONTE, IGLESIA, MENDO, MOGOS, PORRELO, POZO DE MEÁN, PUENTE BEÁN, MONCHOS DE MEÁN, RÍO DE LA BARCA, RONS, SOUTELO DEL BRAVO, SOUTELO DE MEÁN, TARAL, PUENTE DE SAN BEÁN.

ENCONTRAMOS EN DOCUMENTOS DOS ANOS 1600 MÁIS NOMES DE LUGARES : BASCUAS, BIGAIXO, CASAL,LAXE.

LUGAR DE A CAÑOTA.

CASA DE ABELLEIRA…..TABERNA 

CASA DE ABELLEIRA…..BAILE DE A CAÑOTA

LUGAR DE O QUEIMADO :

Queimar < * CAIMARE < CREMARE por cruce co crego KAIMA significa queimadura . Propoñémo-lo. * CAIMARE , modificación de CREMARE por un cruce coa palabra grega.       Para Corominas existen obstáculos fonéticos que impiden derriba-lo verbo queimar do latín CREMARE. Estes obstáculos sintetixados son primeiro o E breve latino dá en galego e aberto e non ei que debería proceder de AI , segundo , eliminación do R en CREMARE xa que os grupos iniciáis deste tipo aparecen conservados no galego, por exemplo CREDERE > creer.

CAMIÑO PORTUGUÉS 

HISTORIA DE CERPONZÓNS…( https://roquecerponzons.wordpress.com/2017/09/24/historia-de-cerponzons-autor-d-manuel-miguez-redondo/ )

NOTA 1- Máis información sobre restos ARQUEOLÓXICOS : https://roquecerponzons.wordpress.com/2019/11/21/restos-arqueoloxicos/

NOTA 2- A información foi recollida no Concello de Pontevedra e no  Museo de Pontevedra,  máis algunha que fun aportando eu.