SAN ANTÓN 

O NOSO SAN ANTÓN 


Para quen profesa a fe cristiá, ou simplemente as tradicións, hoxe xoves 17 de xaneiro festéxase San Antón Abad, santo protector dos animais e que xa que logo podemos considerar o patrono dos gandeiros, onde por certo na nosa parroquia sempre foi lugar en que a profesión de gandeiro ten muita tradición, pois segue existindo hoxe en día, e así o longo de muitísimos anos.

A celebración do noso San Antón vén de moitos anos atrás, atopamos noticias na historia da parroquia onde se comenta que no ano 1737 encargábase o altar en honor a San Antonio, cun custo de 400 reais, poñendo o párroco 100 do seu peculio e supoño que o resto sería a cargo do pobo**.
Era moita a fe que se lle tiña a este santo e por iso decidiron telo presente nun dos tres dias das festas do patrón, xunto a San Vicente e Sta.Lucia.


Porque a devoción a San Antón vén de quen pedía protección para os seus animais, para que o Santo coidase das vacas, os porcos, as cabras, as ovellas…..Aínda que a petición de protección máis sentida era sempre para os animais de traballo, pois si morría a vaca coa que se araba a terra ou se tiraba do carro, a explotación parábase ata que se repoñía con outra vaca  xa ensinada para eses labores, e ás veces ese percance facíase moi difícil de levar, debido ao custo dunha vaca que estivese preparada para traballar en todo o ano.

Sendo eu pequeno recordo como se formou unha asociación na parroquia que tiña relación coas vacas, era como ter un seguro, cada veciño que se asociaba pagaba ao mes uns cartos, e si nalgún momento dado morríalle o animal, a asociación abonáballe o valor pola cantidade en que tiña “asegurada a vaca”.

San Antonio Abad ou Antoni Abbas (Alto Egipto , 251 ?/356) foi un monxe cristián pioneiro do eremitismo. É considerado o patrón dos animais de pé redondo e, por extensión, de todos os animais domésticos, así como dos arrieiros.
A lenda conta que era un gran amigo dos animais e, cando vía un ferido, curábao. Así o fixo cun porco pequeniño, que, para mostrarlle o seu agradecimiento, decidiu acompañalo o resto da súa vida; é por iso que popularmente chámaselle San Antón o do porquiño e, tamén, San Antón dos asnos. Non hai que confundilo con San Antón de Padua.

Teño recordos da veneración que moitos dos nosos veciños tíñanlle a este santo, por iso é polo que moitos dos anos en que se celebraban as festas Patronais había quen voluntariamente ofrecíase para encargarse de pedir pola parroquia para facer a festa de San Antón , quizais porque tivese no ano anterior algún percance cun animal da casa e intercedían ao Santo para que o salvase.


Por iso que o sentimento que deberon ter os nosos antepasados debeu ser moito cara a este santo, así é que no ano 1747 de novo realizábanse obras na igrexa, unha das cales foi a realización da capela no altar de San Antón.

Sobre o 1758 realízanse de novo máis obras na igrexa, tamén teñen que ver con San Antón, pois faise unha fiestra na capela, (actualmente non coincide co seu estado actual) onde se colocan vidros e ferros en devandita fiestra**.

É no ano 1760 e cando se empeza a pagar a Capela de San Antonio, os escritos recollen que o custo da cantería foi de 1000 reais, o retablo 1050 reais e por colocalo cobraron 100 reais.

A cantería fíxoa Benito Maquieira, o retablo Benito Rei, escultor de Pontevedra, e seica a montaxe do retablo in situ ocupou a tres homes durante 20 días.

Vida

San Antón naceu o ano 251 en Coma , preto de Heraclea (Egipto). Repartiu os seus bens aos 19 anos, e foi vivir só nas proximidades do seu lugar de nacemento. A dieta dura e os traballos que facía minaron a súa saúde, pero viviu moitos anos (supostamente ata os 105 anos).

No ano 285 retirouse ás montañas de Egipto oriental, nun castelo abandonado onde viviu 20 anos. Foi no ano 305 cando volveu á vida comunitaria e rodeouse dun número de discípulos, dise que facía milagres; cos seus seguidores fundou dous establecementos nas montañas orientais e outro preto de Arsinoe , e él mesmo pasaba o tempo nalgún destes establecementos.

Morreu o 17 de Xaneiro do ano 356.

Foi enterrado en segredo. Consérvanse unha veintena de cartas sopostamente súas, pero só sete son con seguridade xenuinas. San Atanasio escribiu a súa vida.

Un cartaz das Festas Patronais, ano 2001

Lenda do patrón dos animais

San Antón, segundo a biografía contada por San Atanasio de Alejandría , tiña 20 anos cando sentiu a chamada de Deus: «Si queres ser perfecto, anda, vende o que tes e dáo aos pobres, e terás un tesouro no ceo; despois ven, sígueme»(Mt 19:21).

Así o fixo, e retirouse a unha cova de Tebas. O diaño tentoulle con diversas visións mortificantes e pecaminosas, pero San Antón resistiuse. Finalmente, unha pléyade de demos asaltáronlle de noite e golpeárono.

A noite seguinte, os demos retornaron á cova , convertidos en comadrexas, para reabrir as feridas. Deus lanzou un brazo de luz na cova que atemorizou os diaños, desde aquela non volveron nunca máis. A proeza foise estendendo por todo e multiplicáronse as súas discípulos.


A imaxe representa a terceira escena dun tríptico pintado por Bernardo Parentino (1450-1500) sobre os feitos máis importantes da vida de San Antón Abad, nela aparecen os demos con formas monstruosas maltratándoo. Foi pintado entre 1480-1490, cando o pintor estivo na corte de Mantua (Lombardía, Italia) gobernada por Francisco II Gonzaga e onde coincidiu co famoso pintor Andrea Mantegna. Esta pintura áchase actualmente na Galería Doria Panphilj de Roma. 

Atributos

Represéntaselle cunha cruz en forma de tau ou de T , acompañado dun porquiño, ou ben cun libro nunha cova, ou ben cun cayado da que colga unha campanilla.

Festa

A súa festa celébrase o 17 de xaneiro , sendo unha celebración importante nos países de influencia cristiá.

Como tradicional protector dos animais útiles para os labores do campo, celébranse en honor a él gran número de festas populares, a fin de obter a fertilidad dos animais e os alimentos, e a súa purificación.

No pasado foi unha festa crave en moitas poboacións, sendo a festa maior de inverno en moitas delas.

Nos últimos anos, as noticias que aparecen nos medios relacionadas con esta festividade teñen pouco que ver co medio rural e céntranse máis nas cidades, na bendición ás mascotas (loros, periquitos, serpes, tortugas, …..pero nós teremos sempre presente ao noso santo, e dun xeito ou doutro celebrarémolo como boamente póidase.


**Documentación atopada sobre os traballos na Igrexa no blog de Ana http://serpenties.blogspot.com/2013/10/a-igrexa-de-cerponzonssu-historia.html

Advertisements

ARTE- VICTOR OTERO

VÍCTOR OTERO, PINTOR


Coñecín a Otero alá polos anos oitenta, sempre o vía co seu cartafol de traballo debaixo do brazo, no seu interior unhas cantas obras a plumilla, a súa técnica preferida, paseando de arriba abaixo buscando un posible comprador, algunhas veces viña ata o meu posto de traballo situado na Praza de Curros Enríquez. Co seu eterno sorriso ofrecíame algunha obra “a un prezo especial para min “, Otero era moi popular na nosa Pontevedra, un home educado, con gran cultura e que gustaba de ir sempre ben vestido.


Nunca souben muito da súa vida privada, non era home de comentar aquilo que non quería que se soubese, e si ás veces preguntáballe algo persoal  sempre che contestaba con algo relacionado coas súas obras, parece que foi onte, nestes días de chuvias vénme ao recordo velo co seu gabán, o seu inseparable pitillo nunha man e o seu cartafol na outra.

Normalmente adoitaba estar nalgunha cafetería da nosa cidade, entre café e copa era habitual velo no Carabela creando algún traballo, unha eira , un paisaxe….tamén frecuentaba estar no Bar Paris, xogando unha partida de cartas, alí solía velo e quedábamos de negociar no meu choio o precio da obra que me ofrecía, o mediodía era habitual velo tomando unha cunca no Parvadas….ou a hora de comer na rua da Virxen do Camiño, na casa de comidas Durán, máis coñocido como A Porcona.

Otero cos seus amigos do Bar Paris, nunha entrega de trofeos do Cto. de Tute

Preguntando estes días ás miñas amizades que tamén coñeceron a Otero fun recollendo o pouco que sabemos da súa vida, algúns me din que era natural de Padrón, en cambio outros de Vilagarcia, eu inclínome polos comentarios de algúns coñocidos meus que dixeron que era natural de VILAGARCIA, tamén comentando sobre él todos opinamos o mismo do pouco que falaba da súa familia, e do pouco que falaba algunha vez era sobre a súa nai, tíñalle tal o agarimo que a tiña nun pedestal, tamén recordo que me dixera un día que tiña un fillo, pero pouco máis me falou sobre él.

Otero con Carlos Vidal, da cristalería Vidal, donde Otero enmarcaba muitas das súas obras.

Algunhas das súas obras chegaron a estar expostas en galerías de arte, unha delas a Galería Grife Escoda en Barcelona. A súa achega foron tres obras fechadas entre os anos 84/86, unha a plumilla, outra carboncillo e unha sanguina, as tres relacionadas con temas galegos.

Son varias as amizades que me enviaron fotografías dalgunha das obras de Otero , aquí vou expoñéndoas grazas á colaboración das miñas amizades que mas enviaron.

Obra de Otero, que ten a súa historia….
Esta obra de Otero ten a súa historia, unha tarde Otero veu a visitarme, gustaba de ollar ás últimas modas que chegaran a nosa tenda, de paso sempre intentaba venderme algunha plumilla.

Pero esta vez a Otero gustoille unha chaqueta a cadros de cores azuis turquesas, a min gustoume a pintura das mulleres, e chegamos a un acordo……..
Aínda que non sei moito da súa vida, nin son crítico de arte permítome en comentar que a maioría das obras de Otero foron a través do debuxo a tinta utilizando para iso a plumilla, con ela, Otero era un artista consagrado, o seu estudo sobre os trazos que obtiña nas súas obras quedaron reflectidas en todas as súas pinturas que moitos pontevedreses temos nas nosas casas.


FOI POLO ANO 1999 CANDO LLE PEDIN QUE MI FIXÉSE UN TRABALLO ” ESPECIAL”, QUERÍA QUE ME FIXERA A PLUMILLA A IGREXA DE CERPONZONS :


Gran ensayista no que se refire á combinación de trazos, obtendo tramas que creaban uns efectos precisos de sombras e “grises”.

Tamén Otero era un maestro na pintura o óleo, esta obra gardoa con muito agarimo, era unha das miñas preferidas, a primeira vez que a vin tiña exposta no seu salón do piso de Campolongo donde vivíu durante uns anos, este cadro que terminei por mercar a Otero e un paisaxe do lugar de Moreda (Asturias) :


Os seus últimos anos foron ” grises”, quizais a necesidade fíxolle realizar algunha “mala obra”, pero quédome con todo o bo, que foi moito.

A última vez que souben de Otero é que estaba no Asilo e ao pouco tempo decateime do seu falecemento, del quedáronme as súas obras e o seu eterno sorriso.

NADAL

Nadal, Nadal,doce Nadal, a alegría deste día hai que celebrar…….

Achéganse os días das comidas e ceas de empresa, as dos compañeiros de colexio e instituto, as dos grupos de Wasap, as de familia…..todo xunto aderezado cos agasallos de Reis, Papá Noel, Amigo Invisible…..
Cando era un neno e chegaban as datas do Nadal poñiame de mala milk, o motivo era que non podía comer o bocadillo de chourizo, iba a catequesis e decíanme que nos primeiros tempos a Igrexa era contraria á celebración gastronómica que ten lugar nestas datas señaladas do Nadal, había que absterse de comer carne, ainda que cos tempos de miseria que corrían poucos veciños tiñan a posibilidade de comela, polo menos na miña época de nenez era o que eu notaba no meu entorno máis achegado, tanto familiares coma veciños, así que fora por un motivo ou por outro, de comer chourizo tiña que olvidarme, ainda que teño que confesar que as agachadas algún pecado cometin e o chourizo papei.

Corrían os anos sesenta, uns anos en que a alimentación da maioría de nós estaba formada por cereais, patacas e legumbres, en xeral pouco ou nada se comía en canto a verduras, froitas ou peixe, e cando se aumentou a produción das hortalizas, a froita ou a do aceite de oliva, por poñer un exemplo, priorizouse a súa exportación, así que ata os anos oitenta non se puido en xeral gozar destes alimentos como era conveniente e necesario.

O exemplo do aceite de oliva aínda o temos moi presente, a súa alta produción nos anos oitenta fixo que entrasen moitas divisas, a cambio tiñámonos que conformar cos aceites de soja e de girasol, mentras nos medios informativos nos decían que o aceite de oliva era dañino.

Pois como non se podía comer carne, estábamos en vixilia, filloxe costume comer peixe, así que se puxo de moda o bacallao, o motivo era que como estaba salgado e curadiño podía chegar a calquer recuncho do país por mui lexos que estivera do mar. Na miña casa e na dos veciños esas datas bótavase a casa pola fiestra, daquela coma tiñamos ultramarinos na taberna facíase un gran pedido dos productos típicos a Ultramarinos Moldes, con almacen situado na Parda, cerca de donde están hoxe en día os xuzgados .

As estanterías quedaban repletas, encargabame eu de colocar todas aquelas bebidas e productos de alimentación que durante o ano non se mercaban asiduamente, quedaba un escaparate do máis fermoso, todo adornado con cintas e bolas de Nadal.

Os coñacs Fundador, 501,Soberano, Terry e o Ponche Cuesta eran os preferidos, algúns tamén eran de levar a Xenebra Focking ou a Larios, de paso tamén collían uns rollos do “suave papel” Elefante …

E entre os coñacs , xenebras e sidras tamén tiñan o seu sitio o Cola Cao, as galletas María, o chocolate Chaparro, as gaseosas  La Pitusa, La Casera ou Revoltosa, e unha gran variedade de polvorons, figos, uvas pasas ou os arenques que viñan perfectamente apilados naquela caixa de madeira, recordo  que miraba con asombro como era costume polas mañás que moitos dos clientes almorzaban cun par deles e unha copa de sol e sombra …

Logo de ter todo colocado nas estanterías era o momento de preparar un pequeno paquete de agasallo para aqueles mellores clientes da taberna, a miña nai con todo agarimo preparaba a súa demostración de gratitud a todos aqueles que eran asiduos todo o ano, non facía distincións, todos levaban o mesmo, a botella de champán, unha tableta de turrón, figos ,uvas pasas e noces.

Todo iso envolvíase nas follas do xornal e atábase cun cordel, o importante era o agarimo con que ía ese agasallo, non a súa presentación.

Cuando chegaba o día, a miña avóa e miña nai eran as que organizaban a cea, chegada a noite facían o bacallao cocido con coliflor e uns ovos cocidos, todo regado con aceite en crú, bueno tamén meu pai tiña a manía de botarlle azucre o bacallao, confeso que eu tamén o facía, son cousas que se heredan….


Hai quen tamén en vez de bacallao era máis de ollomol o forno, pero o menú máis tradicional en toda Galicia era o bacallao, acompañado con viño da casa é un Fis-Fas para o pequeno da casa, e de postre os amendoados, as torradas borrachas, os figos e as uvas pasas, tamén por soposto o turrón, o duro de roer, o que había que tronzar con martelo , había que vernos comer aquel turrón El Lobo, jasusdiormio non dabas terminado de roer o cacho que che tocaba…todo regado coa mellor sidra do mundo mundial “El Gaitero”.

Antes do bacallao non faltaba un pouquiño de marisco, daquela ao alcance da man, ademais a súa presenza nestas datas seguramente debémoslla á Igrexa, ao prohibir a carne, os máis vellos aínda seguro que recordan como polos anos 50 ninguén quería o marisco e nas zonas de costa usábase para abonar as leiras, como cambiou o conto….

Recordo que había a costume de cando se acababa de cear, a mesa non se recollía, deixaban as bandexas coas sobras, eu pensaba que miña avóa e miña nai estaban cansas de tanta faena e que xa recollerían o día seguinte. Anos mais tarde supen que o motivo era que se tiña por costume deixalas para que ceasen os difuntos da casa……

Vén este recordo e comentario sobre a alimentación daqueles anos en relación ás próximas festas navideñas e a súa evolución, baixo o meu punto de vista unha evolución que nunca me convenceu, unha evolución en xeral que non nos leva a bo porto.
Recordemos uns datos :

* Nos anos 50, o empobrecimiento da sociedade facía primar o ambiente e a celebración sobre o obsequio material.

* Nos anos 60 e 70 só había unha festa con agasallos, a noite de reis, que apenas chegaba aos maiores da casa.

* Nos 80 iníciase a mercantilización dos Nadais.

* Na década dos 90 duplícanse as festas con agasallos, aos Reis sumase Papa Noel.

A situación coñecémola todos, non somos felices co que temos, cada vez queremos máis, e iso xera un cambio profundo no consumo.

Así é que empezamos a buscar a felicidade nas grandes comidas, coa combinación de bebidas alcohólicas e graxas, Nadal tras Nadal fóronse asociando e cada ano superando, e ahí seguimos…..

OS XOGUETES 


A sensación é a mesma, agasallos e máis agasallos apíñanse na árbore, afacemos a que se “alcoholicen de agasallos” desde ben pequenos os nosos fillos, ímoslle inxectando un consumismo que evite que se sintan inferiores aos seus amigos, eles non poden ser menos cos demáis !

Claro, no fondo os pais estamos mui presionados debido á carta enviada aos Reis Magos, deben, están obrigados a traer todo aquilo que se lle pide, o neno non debe verse afectado no máis mínimo, temos que facelos “felices”, Deus nos libre de que colla un trauma xa de pequerrechos.
A miña infancia, a dos anos sesenta, como a moitos de vós, foi completamente diferente, eu non pedía nada, máis ben rezaba para que os Reis Magos acordásense de vir pola miña parroquia de Cerponzons e achegásense cos seus enormes camellos á miña fiestra para deixarme algún xoguete, quizáis un camión con bombonas de butano, ou uns soldados e uns cuantos indios de plástico, pero si non era posible, conformábame cunha simple pelota ou unhas canicas….a veces conformábamos miña irmán e máis eu xogar coas súas monecas de outros Reis que se portaran mellor, os seus padriños.

Outras veces chegaban de Francia os meus Reis preferidos, Marcelino e Visita, cando viñan de vacacions sempre me traían algún xoguete.


Moitos anos sucedía que normalmente os agasallos que che podían traer buscaban o ser útiles e que respondesen ás necesidades daquel momento, un xersei groso que abrigase aqueles duros días de inverno, un pantalón de pana ou uns zocos, de suma necesidade para ir andando polas corredoiras que che levaban ao colexio do leite en pó.

Falando do leite en pó, cantas  veces teño recordado cos meus compañeiros de colexio de Meán aqueles recreos en que nos daban dese leite, o mestre quitaba de perola é o recipiente de leite que tiña nun dos cuartos dispoñibles para gardar as súas cousas.

Algúns dos meus amigos téñenme comentado que teñen collido un puñado de pó e metelo na boca, logo de seguido un grolo de auga, era tal a pastosidad que che quedaba no interior da boca que non había xeito de que se disolvese, nin metendo os dedos en plan desatascador jajajaja.

Volvendo os xoguetes, agora non só é a noite de Reis para agasallar, agora acompáñanos Papá Noel, temos Amigos Invisibles …..triplicamos esa ansiedade, hai que conseguir por todos os medios cumprir as expectativas de nenos e maiores.

E que sucede si non somos capaces de responder a estas necesidades ?

E que sucede si non somos capaces de responder aos índices de consumo marcados hoxe en día ? 

INVADENOS A FRUSTRACION !

Cantas familias tiveron que reestruturar os seus hábitos sociais, familiares e solidarios para poder facer fronte a este consumismo ?

Así foi como se foi xerando uns Nadais menos tradicionais, menos familiares e menos solidarios, todo a cambio de facerse máis individualistas.

Quen lle da a volta agora ? Quen volve a aqueles tempos donde os nosos antepasados se xuntaban arredor da lareira, alí toda a familia contaban historias e lendas, alí acompañados de un “tizón de Nadal” que duraba áta a noite de Reis cos avós protagonistas narrando as historias e os netos oíntes interesados en todo o que contaba, un exemplo do que digo é o spot deste ano 2018 de Ikea, a familia non sabe, non coñoce, non pregunta, en resumen non convive en familia.

O MEU NADAL DO 68

Mamá, déixasme ir ata A Bouza ? Quero comezar a preparar o Belén e alí é onde mellor musgo hai, esperaba con ansiedade o consentimento da miña nai, vaite, pero ten coidado por onde te metes, é espera que che acompaño cruzar a estrada, cando veñas de volta chámame para axudarche a cruzar de novo.

Mira que como non me obedezas non volves máis ! 

Alá ía pegando brincos en busca do musgo e tamén da árbore, eu encárgame de todo, non é que fose unha árbore engalanado a moreas, nin un Belén con pozo e luces, pero estaba provisto do mellor que un neno pode ter : ILUSIÓN !


E despois a esperar eses días especiais, esas noites máxicas onde os Reis traeríanche a ti, só a ti un agasallo, daquela os maiores non recibían nada, non lles tocaba, era a noite dos nenos.

Pero non todo era alegría, aquel Nadal do 68 marcoume especialmente.

Estabamos ceando a familia no salón da taberna, as portas pecháronse ao público, era o único día en que se pechaba cedo, o día fora de chover sin parar e pola noite aínda máis, parecia coma se os tronos quixesen participar tamén ese día na cea de noiteboa, mentres ceabamos a televisión española emitía a súa programación especial de Nadal, por alí estaba Joaquin Prat e Laura Valenzuela coas Galas do sábado e tamén as series americanas, eses días de progamacion especial finalizaban cando en fin de ano esperabas ás campanadas, tralas uvas quedábasche a ver as tradicionais macrogalas musicais, coa actuación dos mellores artistas nacionais e internacionais daqueles momentos….

…pero nesa noite de súpeto chamaron á porta, uns golpes duros e insistentes sobre ela fixo que quedásemos en silencio preguntándonos quen sería a esas horas.

O meu pai levantouse da mesa a ver quen era o que interrompía a cea, seguramente alguén con ganas de tomarse unha cervexa e que non tiña présa por irse para a súa casa, adoitaba suceder con algúns dos clientes habituais.

Eu seguín os pasos do meu pai, púxenme detrás del é ao abrir a porta o susto foi mayúsculo, o meu pai lanzou un exabrupto, mentras eu non puiden evitar o lanzar un grito.

Atopámonos de fronte cun veciño pedindo auxilio, a súa cara era todo sangue, apreciábase como no lado esquerdo da cara, á altura da orella tiña dúas coiteladas polo menos.

Estaba completamente mollado, as súas mans cheas de sangue, a súa roupa, pedíanos axuda, choraba de dor e de rabia, non era a primeira vez que sufría maltrato.

O meu pai fíxoo pasar para dentro, voz en alto chamaba á miña nai para que lle viñese a botar unha man e facerlle unhas primeiras curas, levárono á beira da cociña de ferro, alí sentárono e á vez que o curaban secábase da molladura que tiña o pobre home, pouco despois contábanos o sucedido, ahí rematou a cea, foi a noiteboa máis amarga da miña infancia.

OS MEUS DESEXOS PARA TODOS VOS :

Mentres tanto esperamos estes días, pásovos unha receita que a atopei fai uns anos, a cal intento levar a cabo cada novo ano coa miña familia é as miñas amizades….

RECEITA DE NADAL :

– 1 kg. de recordos infantís.

– 2 cuncas de sorrisos.

– 2 Kg. de esperanza.

– 5 latas de agarimo.

– 4 paquetes de alegría 

– 1 chisco de tolemia.

-6 Kg. de amor.

– 4 Kg. de paciencia.
Primeiro de todo, limpa os recordos: saca a parte que non sirva. 

Engade unha a unha os sorrisos ata facer unha pasta suave.

Engade a esperanza e deixa repousar ata que dobre o seu tamaño.

Engade a alegria e mistura todo o amor que atopes 

Incorpora a paciencia, a tolemia e a tenrura e reservalo a parte.

Dilúe o amor e cubrelo coa mestura anterior.

Hornea durante toda a vida dentro do teu corazón.

UN CONSELLO !

Podes engadirlle dúas culleradas de comprensión e 300 gramos de comunicación para que dure eternamente. — 

Publicado en https://pontevedraviva.com/opinion/4324/nadal-juan-jose-esperon-opinion/

TRADUCCIÓN AL CASTELLANO 

Navidad, navidad,dulce navidad, la alegría de este día hay que celebrar…

Se acercan los días de las comidas y cenas de empresa, las de los compañeros de colegio e instituto, las de los grupos de Wasap, las de familia…todo junto aderezado con los regalos de Reyes, Papá Noel, Amigo Invisible….
Cuando era un niño y llegaban las fechas de la navidad me ponía de mala milk, el motivo era que no podía comer el bocadillo de chorizo, iba a catequesis y me decían que en los primeros tiempos la Iglesia era contraria a la celebración gastronómica que tiene lugar en estas fechas señaladas de la navidad, había que abstenerse de comer carne, aún así con los tiempos de miseria que corrían pocos vecinos tenían la posibilidad de comerla, por lo menos en mi época de infancia era lo que yo notaba en mi entorno más allegado, tanto en familiares como en vecinos, así que por un motivo o por otro, de comer chorizo tenía que olvidarme, aún así tengo que confesarme que a las escondidas algún pecado cometí y el chorizo comí .

Corrían los años sesenta, unos años en que la alimentación de la mayoría de nosotros estaba formada por cereales, patatas y legumbres, en general poco o nada se comía en cuanto a verduras, frutas o pescado, y cuando se aumentó la producción de las hortalizas, la fruta o la del aceite de oliva, por poner un ejemplo, se priorizó su exportación, así que incluso los años ochenta no se pudo en general disfrutar de estos alimentos como era conveniente y necesario.
El ejemplo del aceite de oliva aun lo tenemos muy presente, su alta producción en los años ochenta hizo que entraran muchas divisas, a cambio nos teníamos que conformar con los aceites de soja y de girasol, mientras en los medios informativos nos decían que el aceite de oliva era dañino.
Pues como no se podía comer carne, estábamos en vigilia, se hizo costumbre comer pescado, así que se puso de moda el bacalao, el motivo era que como estaba salado y curado podía llegar a cualquier rincón del país por mui lejos que que estuviera del mar. En mi casa y en la de los vecinos en esas fechas se “echaba la casa por la ventana”, como teníamos ultramarinos en la taberna se hacía un gran pedido de los productos típicos de la época a Ultramarinos Moldes, con almacen situado en la Parda, cerca de donde están hoy en día los juzgados .
Las estanterías quedaban repletas, me encargaba yo de colocar todas aquellas bebidas y productos de alimentación que durante el año no se compraban asiduamente, quedaba un escaparate de lo más hermoso, todo adornado con cintas y bolas de navidad.
Los coñacs Fundador, 501,Soberano, Terry y el Ponche Cuesta eran los preferidos, algunos también eran de llevar la Ginebra Focking o la Larios, de paso también cogían unos rollos del “suave papel” Elefante…..
Y entre los coñacs , ginebras y sidras también tenían su sitio el Cola Cao, las galletas María, el chocolate Chaparro, las gaseosas La Pitusa, La Casera o Revoltosa, y una gran variedad de polvorones, higos, uvas pasas y los arenques que venían perfectamente apilados en aquellas cajas de madera, recuerdo que miraba con asombro como era costumbre por las mañanas que muchos de los clientes desayunaban con un par de ellos y una copa de sol y sombra….

Después de tener todo colocado en las estanterías era el momento de preparar un pequeño paquete de regalo para aquellos mejores clientes de la taberna, mi madre con todo cariño preparaba su demostración de gratitud para todos aquellos que eran asiduos todo el año, no hacía distinciones, todos llevaban lo mismo, la botella de champán, una tableta de turrón, higos ,uvas pasas y nueces.

Todo eso se envolvía en las hojas del periódico y se ataba con un cordel, lo importante era el cariño con que iba ese regalo, no su presentación.
Cuando llegaba el día, mi abuela y mi madre eran las que organizaban la cena, llegada a noche hacían el bacalao con coliflor y unos huevos cocidos, todo regado con aceite en crudo, bueno también mi padre tenía la manía de echarle azúcar el bacalao, confieso que yo también lo hacía, son cosas que se heredan….
Hay quien también en vez de bacalao era más de un pescado que en Galicia le llamamos Ollomol, este pescado lo preparaban en el horno, pero el menú más tradicional en toda Galicia era el bacalao, acompañado con vino de la casa y un Fis-Fas para el pequeño de la casa, de postre los almendrados, las tostas borrachas, los higos y las uvas pasas, también por supuesto el turrón, el duro de masticar, el que había que romper con un martillo , había que vernos comer aquel turrón Él Lobo, jasusdiormio no dabas terminado de masticar el trozo que te tocaba….todo regado con la mejor sidra del mundo mundial : El Gaitero.
Antes del bacalao no faltaba un poco de marisco, de aquella al alcance de la mano, además su presencia en estas fechas seguro se la debemos a la Iglesia, al prohibir la carne, los más viejos del lugar aún seguro que recuerdan cómo por los años 50 nadie quería el marisco y en las zonas de costa se usaba para abonar las fincas, como cambió el cuento….
Recuerdo que había la costumbre que cuando se acababa de cenar, la mesa no se recogía, dejaban las bandejas con las sobras, yo pensaba que mi abuela y mi madre estaban cansadas de tanta faena y que ya recogerían el día siguiente. Años mas tarde supe que el motivo era que se tenía por costumbre dejarlas para que cenaran los difuntos de la casa….
Viene este recuerdo y comentario sobre la alimentación de aquellos años en relación a las próximas fiestas navideñas y su evolución, bajo mi punto de vista una evolución que nunca me convenció, una evolución en general que no nos lleva a buen puerto.
Recordemos unos datos :

* En los años 50, el empobrecimiento de la sociedad hacía primar el ambiente y la celebración sobre lo obsequio material.
* En los años 60 y 70 sólo había una fiesta con regalos, la noche de reyes, que apenas llegaba a los mayores de la casa.* En los 80 se inicia la mercantilización de las navidades.
* En la década de los 90 se duplican las fiestas con regalos, a los Reyes se suma Papa Noel.
La situación la conocimos todos, no somos felices con lo que tenemos, cada vez queremos más, y eso genera un cambio profundo en el consumo.

Así es que estamos a buscar la felicidad en las grandes comidas, con la combinación de bebidas alcohólicas y grasas, navidad tras navidad se fueron asociando y cada año superando, y ahí seguimos…..

LOS JUGUETES

La sensación es la misma, regalos y más regalos se apiñan en el árbol, acostumbramos a que se “alcoholicen de regalos” desde bien pequeños nuestros hijos, le vamos inyectando un consumismo que evite que se sientan inferiores a sus amigos, ellos no pueden ser menos con los demás !

Claro, en el fondo los padres estamos mui presionados debido a la carta enviada a los Reyes Magos, deben, están obligados a traer todo aquello que se le pide, el niño no debe verse afectado en el más mínimo, tenemos que hacerlos “felices”, Dios nos los libre de que cojan un trauma ya de pequeños.
Mi infancia, la de los años sesenta, como la muchos de vosotros, fue completamente diferente, yo no pedía nada, más bien rezaba para que los Reyes Magos se acordaran de venir por mi parroquia de Cerponzons y se acercaran con sus enormes camellos a mi ventana para dejarme algún juguete , quizás un camión con bombonas de butano, o unos soldados y unos cuantos indios de plástico, pero sí no era posible, me conformaba con una simple pelota o unas canicas…a veces nos conformábamos mi hermana y yo el jugar con sus muñecas de otros Reyes que se habían portado mejor, sus padrinos.

Otras veces llegaban de Francia mis Reyes preferidos, Marcelino y Visita, cuando venían de vacacions siempre me traían algún juguete .

Muchos años sucedía que normalmente los regalos que te podían traer buscaban el ser útiles y que respondieran a las necesidades de aquel momento, un jersey grueso que abrigase aquellos duros días de invierno, un pantalón de pana o unos zuecos, de suma necesidad para ir andando por las corredoiras que te llevaban al colegio de la leche en polvo.Hablando de la leche en polvo, cuantas veces he recordado con mis compañeros de colegio de Meán aquellos recreos en que nos daban dicha leche, el maestro quitaba de perola y el recipiente de leche que tenía en uno de los cuartos disponibles para guardar sus cosas.

Algunos de mis amigos me han comentado que han cogido un puñado de polvo y meterlo en la boca, después de seguido un trago de agua, era tal la pastosidad que te quedaba en el interior de la boca que no había manera de que se disolviera, ni metiendo los dedos en plan desatascador jajajaja.
Volviendo a los juguetes , ahora no sólo es la noche de Reyes para agasajar, ahora los acompañan Papá Noel, tenemos Amigos Invisibles…triplicamos esa ansiedad, hay que conseguir por todos los medios cumplir las expectativas de niños y mayores.
Y que sucede sí no somos capaces de responder la estas necesidades ?
Y que sucede sí no somos capaces de responder a los índices de consumo marcados hoy en día ?

NOS INVADE LA FRUSTRACION !

Cuantas familias tuvieron que reestructurar sus hábitos sociales, familiares y solidarios para poder hacer frente a este consumismo ?

Así fue cómo se fue generando unas navidades menos tradicionales, menos familiares y menos solidarias, todo a cambio de hacerse más individualistas.
Quien le de la la vuelta ahora ? Quien vuelve la aquellos tiempos donde nuestros antepasados se juntaban alrededor de la lareira, allí toda la familia contaban historias y leyendas, allí acompañados de un tizón de navidad que duraba hasta la noche de Reyes, con los abuelos protagonistas narrando las historias y los nietos oyentes interesados en todo lo que contaba, un ejemplo del que digo es el spot de este año 2018 de Ikea, la familia no sabe, no conoce, no pregunta, en resumen no convive en familia.

Mi NAVIDAD DEL 68

Mamá, me dejas ir ata La Bouza ? Quiero comenzar a preparar el Belén y allí es donde mejor musgo hay, esperaba con ansiedad el consentimiento de mi madre, véte, pero ten cuidado por donde te metes, y espera que te acompaño a cruzar la carretera, y cuando vengas de vuelta me llamas para ayudarte a cruzar de nuevo.

Mira que como no me obedezcas no vuelves más ! 

Allá iba pegando brincos en busca del musgo y también del árbol, yo me encarga de todo, no es que fuera un árbol engalanado a más no poder, ni un Belén con pozo y luces, pero estaba provisto de lo mejor que un niño puede tener : ILUSIÓN !
Y después a esperar esos días especiales, esas noches mágicas donde los Reyes te traerían la ti, sólo la ti un regalo, luego los mayores no recibían nada, no les tocaba, era la noche de los niños.

Pero no todo era alegría, aquella navidad del 68 me marcó especialmente.
Estábamos cenando la familia en el salón de la taberna, las puertas se cerraron al público, era el único día en que se cerraba temprano, el día había sido de llover sin parar y por la noche aún más, parecia como si los truenos quisieran participar también ese día en la cena de nochebuena, mientras cenábamos la televisión española emitía su programación especial de navidad, por allí estaba Joaquin Prat y Laura Valenzuela con las Galas del sábado y también las series americanas, esos días de progamacion especial finalizaban cuando en fin de año esperabas a las campanadas, tras las uvas te quedabas a ver las tradicionales macrogalas musicales, con la actuación de los mejores artistas nacionales e internacionales de aquellos momentos…

….pero en esa noche de repente llamaron a la puerta, unos golpes duros e insistentes sobre ella hizo que quedáramos en silencio preguntándonos quién sería la esas horas.

Mi padre se levantó de la mesa a ver quién era lo que interrumpía la cena, seguro alguien con ganas de tomarse una cerveza y que no tenía prisa por irse para su casa, solía suceder con algunos de los clientes habituales.
Yo seguí los pasos de mi padre, me puse detrás de él es al abrir la puerta el susto fue mayúsculo, mi padre lanzó un exabrupto, mentras yo no pude evitar el lanzar un grito.
Nos encontramos de frente con un vecino pidiendo ayuda, su cara era todo sangre, se apreciaba cómo en el lado izquierdo de la cara, a la altura de la oreja tenía dos cuchilladas por lo menos.Estaba completamente mojado, sus manos llenas de sangre, su ropa, nos pedía ayuda, lloraba de dolor y de rabia, no era la primera vez que sufría maltrato.
Mi padre lo hizo pasar para dentro, voz en alto llamaba a mi madre para que le viniera a echar una mano y hacerle unas primeras curas, lo llevaron al lado de la cocina de hierro, allí lo sentaron y al tiempo que lo curaban se secaba de la mojadura que tenía el pobre hombre, poco después nos contaba lo sucedido, ahí remató la cena, fue la nochebuena más amarga de mi infancia.

MIS MEJORES DESEOS

Mientras tanto esperamos estos días, os paso una receta que la encontré hace unos años, la cuál intento llevar a cabo cada nuevo año con mi familia es mis amistades….
RECETA DE NAVIDAD :
1 kg. de recuerdos infantiles.

2 tazas de sonrisas.

2 Kg. de esperanza.

5 latas de cariño.

4 paquetes de alegría 

1 pedazo de locura.

6Kg. de amor.

4 Kg. de paciencia.

Primero de todo, limpia los recuerdos: saca la parte que no sirva. 

Añade una la una las sonrisas hasta hacer una pasta suave.

Añade la esperanza y deja reposar hasta que doble su tamaño.

Añade la alegria y mezcla todo el amor que encuentres 

Incorpora la paciencia, la locura y la ternura y reservarlo la parte.

Diluye el amor y cubrelo con la mezcla anterior.

Hornea durante toda la vida dentro de tu corazón.

UN CONSEJO !

Puedes añadirle dos cucharadas de comprensión y 300 gramos de comunicación para que dure siempre….

Día de Santos

Día de santos e aires de defuntos

Jueves 1 de Noviembre, 2018

Hoxe moitos de nós visitaremos o cemiterio, o tratamento que lle damos á morte por estes lares de raíces celtas é tamén parte do noso patrimonio cultural intanxible.
Os cemiterios son parte da paisaxe da Parroquia, normalmente están situados preto da vila, en lugares a resgardo, onde podamos ir de cote a visitar os finados, poñerlle unhas flores ou simplemente estar alí, xunto a eles, uns momentos para falar con eles, recordalos ou simplemente orar.
Non entendín nunca o porque facer cemiterios afastados do pobo onde un vive, moi típico noutros lugares de España, só fai que che vaias esquecendo daqueles antepasados teus ou dos teus veciños que apreciabas e que de cando en vez che achegas ao seu nicho para estar un momento recordándoo.
Cando era un neno recordo de ir a moitas casas a dar o pésame, daquela os velorios realizábanse na casa do defunto, agora os tanatorios rompen por completo aquelas escenas que sucedían na casa do falecido, mágoa perder as tradicións.
Alí comezábase a recordar ao morto de unha forma mui diferente a de agora, mentras as mulleres estaban chorando na habitación co corpo presente, os homes ían a cociña, alí recordaban as anécdotas, facían comentarios sobre as vivencias co defunto, da boa persoa que era….Mentres se falaba do difuntiño, para pasar o “trago” acompañabanse de cafés, aguardientes varias ou viño, tamén eran necesarias unhas galletas, un pouco de queixo ou o que houbese nese momento na alacena da cociña.


Eu adoitaba quedarme coa miña avóa, agarrado á súa saia e non a soltaba en todo o tempo que estivésemos na casa do finado, os meus ollos eran como pratos, vendo aquelas esceas, que congoxa me entraba ao escoitar aquelas mulleres que choraban e choraban sen parar, ás veces facían alusión ao finado, comentaban o boa persoa que fora nesta vida, ou ben a penuria que deixaba na casa, se desconsolaban dicindo que ía ser dos seus fillos e da súa viuda… e volvían chorar, máis forte aínda, miña naiciña! Que medo pasaba! Aquela noite eu non pegaba ollo!
Pero non aprendía, e cando volvía haber difunto ala iba eu de novo con Ramona, a miña avóa. Cando finalizaba o enterro, recordo que ao chegar á miña casa a miña avóa facíame pasar por encima dunha pequena fogueira que ela mesma preparaba na cociña, era costume ao chegar a casa logo dun enterro de pasar por encima dunha pequena fogueira feita de ramas de loureiro, seica era para evitar o Aire do Defunto.
Cando convencía á miña avóa para que me contase cousas sobre os defuntos, ela mirábame asombrada, dicía mirando para o ceo e persignándose: Hai meu Dios ! Este rapaz ten o demo no corpo! Alabado sexa Dios, mira que cousas pregunta o Roquiño pequeno, pero para que queres saber ti iso?. Eu insistía…
Un día estaba co fouciño limpando as canas, sentada no seu sitio preferido, era o mesmo onde faciamos a aguardiente e onde se gardaba o carro das vacas. Comentábame que na súa mocidade aos mortos envolvíanos nunha sábana ou tamén nun sudario, adoitaban vestilos con camisa e calzón os homes, e ás mulleres cunha camisa, saia e medias.
Tamén se lle ataba un pano desde o queixo á cabeza para pecharlle a boca, recordo de ver algún finado así e metíame un medo do carallo, outra noite ou varias sin dormir, total que entre os mortos e as películas do Conde Drácula que botaban naqueles anos na primeira cadea da TVE levaba un feixe de horas sin pegar ollo!
Tamén me falaba de que moita xente tiña por costume o meter á beira do cadaver algún utensilio, non recordo ben si eran tixeiras ou peines… esto non me quixo decir para que era, sabe Deus para que sería, cando imos morrer cada un temos uns desexos, eu por exemplo quero que metan conmigo o móbil, non vaía ser que me envíen algún wasap…
Todo isto da fogueira para quitar o Aire, era debido a unhas crenzas de tempos ancestrais, onde as persoas que estivesen en contacto co morto podía afectarlles. Dicíame a miña avóa (ás veces non quería contestarme ás miñas preguntas), que se procuraba facer este tipo de cousas para quitar o Aire do Morto, debido a que a alma do finado podía andar vagando ao noso redor. E adoitaba ocorrer que quen estaba máis propenso a coller o Aire eramos os nenos.
Ás veces comentábase que logo de enterrar os restos do falecido, sucedían algúns feitos que non eran normais, ruídos estraños que normalmente sucedían na habitación do defunto, e nalgunhas das veces comezaban a ver que algun pequeno da familia ía enfermando e ninguén podía remedialo, nin os médicos, nin os curas, enton era cando facíanlle os ritos que tiñan por costume según na aldea que fora, para poder salvar o neno recurrían o que fixera falla, coma nos facemos actualmente, sexa o que sexa.
Pero este día de visitar os camposantos tamén aproveitamos a ocasión para saudar aos parentes que fai tempo que non ves, ou aos compañeiros teus de mocidade, que sempre falamos de xuntarnos un día e facer unha comida, outros aproveitan o momento tamén para falar do tempo que fai, das colleitas ou de facer algún negocio se se dá a ocasión.

Eu seguirei co meu costume, coa miña tradición, visitarei os cemiterios de San Mauro, Campañó e Cerponzóns, alí descansan os meus seres queridos, alí irei é volvereilles a dicir o de todos os anos : Grazas por todo o que me destes.

Publicado en : https://www.pontevedraviva.com/opinion/4258/dias-santos-aires-defuntos-juan-jose-esperon/

O MAGOSTO, CASTAÑAS, CABAZAS E VIÑO…….

POR SANTOS E SAN MARTIÑO…CASTAÑAS E VIÑO

Que recordos máis gratos tráenme estas próximas datas, refírome ao día de Santos e San Martiño…….

Era moi pequeno, tería tres ou catro anos, viviamos na taberna de Maruja, era un daqueles fríos días de inverno, onde a única calefacción que tiñamos na habitación era un ladrillo metido no fondo da cama recentemente quentado na cociña de ferro (situada na planta baixa, o carón da taberna) envolto nunha manta (así era a forma de ter quentes os pés), non había máis que o ladrillo, anos despois chegou a bolsa de auga quente. O colchón donde dormin os primeiros anos era de recheo de follas de mazorcas de millo, así que entre o colchón de mazorcas e o ladrillo funme quentando e criando…..

Os colchons de mazorcas eran dos que máis se utilizaban naquela época, xunto cos de lan de ovella, enchíanse con follas de mazorcas , que era precisamente por estas datas cando se adoitaban reencher ou renovar. No outono cando as hortas se desmantelaban, por final de tempada, recollíanse as mazorcas, estendíanse e secábanse ao sol, recordo moi vagamente que no eirado xuntábanse os maiores, aproveitaban para charlar e de paso ían esfollando , deixando espidas as mazorcas, estas follas empregábanse para facer un novo colchón ou ben para mellorar ou renovar o que xa tiñamos, por certo, uns colchons que se facían bastante sonoros cando as follas estaban demasiado secas, dabas a volta na cama e despertabas a todos da casa jajajajaja.


Aquel día de Santos atopábame mal, miña nai tíñanme na cama da miña irmá, así coidábame de noite, e tamén de día cando podía , estaba ao meu lado seguido, menos cando tiña que baixar a atender na taberna ou ir o Colexio de Carballo.

Pola mañán algún paisano paraba a tomar a súa copa de caña, ou ben a señora Casilda que moi cedo viña a por o seu cuarterón de aceite é o seu medio quilo de tercerilla, tamén podía ser Adonis, que viña a fume de carozo pedíndolle uns cordóns negros para os seus zapatos……cando miña irmán tardaba en vir xunto miña, eu poñíame a chorar, quería ter alguén o meu carón.

A cousa era que ese día estaba eu moi dolorido e non paraba de chorar, a miña irmá subiu de novo á habitación, para tranquilizarme tróuxome uns xoguetes dela é un conto, recórdoo aínda coma se fose hoxe, Mariuca La Castañera…..

O CONTO DE MARIUCA

Que recordos ! Cantos centos de veces lin este conto !

E quizáis debido ao conto, a cousa é que desde moi pequeno gustáronme as castañas, así é que cando estou comendo nelas, venme á mente “Mariuca La Castañera“.

Por elo, as castañas, a partir daquel primeiro día en que tiven o conto de Mariuca nas miñas mans, forman parte das miñas vivencias de xuventude.

A tradición cóntanos que o tempo propio para realizar o Magosto está entre o día un e once de Novembro, é dicir, entre o Día de Santos e o día de San Martiño.

Aínda lembro os días finais do mes de Outubro e os primeiros de Novembro, aqueles que adoitabamos subir ata a Igrexa para xogar no campo que estaba situado á beira da que hoxe coñecemos pola Casa do Pobo, naqueles anos máis coñecida polo Colexio de Carballo.

Adoitabamos xogar case sempre ás bólas e ao trompo, o escondite tamén, e cos aros…..e por suposto tamén non faltaban os nosos partidos de fútbol, pero dependendo da época aproveitabamos a pandilla para ir a por mazás, figos, uvas e por suposto as castañas.

Moi preto de onde adoitabamos estar a xogar están os castiñeiros do cura, aqueles días case non xogabamos, directamente iamos a por castañas, enormes de grandes !. Adoitabamos coller unhas poucas e comelas crúas no momento, aínda que ás veces levabamos algunhas para casa, pero case sempre as comiamos no atrio.

Sentados no muro que había detrás da Igrexa,que dividía o atrio da leira da casa de Carballo, alí comiamos as castañas ata o anoitecer, mentres nos entretiñamos contándonos algúns chistes ou falando da serie Bonanza, a nosa serie favorita de televisión, adoitabamos ir os domingos pola tarde a vela a casa do cura, pois era dos poucos sitios da parroquia onde había este aparello que a moitos veciños non era do seu agrado, aquel aparato non ía traer boa cousa….recordo dunha señora que vivía sola en Pidre, os poucos días  posta a televisión na súa casa (agasallo dos seus fillos) púxose a vela, uns minutos máis tarde desfixoa , aquelas mulleres que estaban a saír na pantalla, case espidas, enfurencerona de tal forma que saíu a por unhas cantas pedras o seu eirado, subiu as escaleiras e nada máis chegar onde a televisión descargou contra a pantalla todas aquelas pedras que traía no regazo do mandil.
Á noitiña íame para casa, facíao polas escaleiras situadas á beira da casa dos caseiros do cura, baixaba por aquel fermoso camiño realizado muitisimos anos antes de lousas de pedra, todas perfectamente alistadas unha a unha e que co paso dos anos a modernidade é a ignorancia daqueles tempos, quixo poñer por encima delas un manto de alquitrán que asfixiou e deixou enterrados anos de historia.

Polo camiño adoitaba cruzarme con algúns dos veciños do lugar, o señor Faustino era habitual velo, raro que fora coa súa muller, a señora Eusebia, él pasaba ou ben en dirección á súa casa, situada na Bouza, ou ben en dirección á taberna dos meus pais, a tomar unhas chiquitas e xogar unha partida a virisca. 

Tamén me atopaba con Genoveva, ( Genoveva foi a nodriza de Pepe Señoráns, para quen non saiba que era a función de nodriza direivos que era a muller que aleitaba a un recién e que non era fillo seu, tamén recibían o nome de ama de cría ou ama de leite), acordo de vela na taberna a facer a compra, era mui faladora, tiña dous veciños que muito me rin con eles, con Tutú e Tata, dous veciños que as súas casas estaban unha fronte á outra e que casualidades da vida, están enterrados no noso Camposanto hoxe en día un fronte ao outro, que simpáticos eran !

Polo enlosado camiño que vos comento, só recordar alguns veciños  do lugar, xa empezan a virme máis imaxes dos veciños e veciñas que vivían por alí.

O primeiro que podía atoparme era ao señor Agustin, O Mandila, xunto á súa muller Herminia. Ás veces en fronte da súa casa adoitaba estar Maxuca, e á beira mesmo José O Toco, que vivía co seu cuñado José e a súa irmá Isolina.

Tamén recordo a Lorenzo, de alcume O Mandila e á súa esposa Elisa, A Raposa.

Despois estaban o matrimonio formado por Constante, O Porrelo e Pepa, e os poucos metros de distancia vivía a señora Manuela, A Opeira, creo recordar que era así como se lle coñecía.

Á beira dela vivían o señor Faustino Solla e a súa muller Rosa.

Muitas das veces que subía e baixaba polo camiño adoitaba ver pasar camiño do lugar de A Bouza, ao señor Joaquín Casas e á súa señora Claudina Guiadanes, gardo un grato recordo do señor Joaquín, era dos poucos veciños que me daba propina cando ía cobrarlle o recibo da Asociación do Gando.

Tamén polos camiños andaba Lola, A Chela,a maioría das veces sola, o seu marido Manolo madrugaba muito para ir traballar a Pontevedra, nunha empresa de construcción, un home traballador que podía contar moito sobre a vida que lle tocou vivir.

Tamén podía pasar Rosa, A Lavaradas, a recordo vivir entre A Bouza e A Rons, andaba co seu carro de vacas dun lado para outro, que muller loitadora !

Tamén estaban as irmans Pilar e Flora, andaban tamén entre A Bouza e Tilve, como Rosa , eran coñecidas polas Cachadavellas, despois, un pouco máis abaixo da casa de Señoráns vivía Antonio Alvite e a súa muller Lola, en fronte, o seu inseparable amigo Adonis coa súa señora Josefa, ( Antonio e Adonis, eran Tutú e Tata ).

E un pouco máis adiante recordo a Basilia, que vivía cos seus pais Jesus Canoza e a súa esposa Pepa.

Ah ! Esquecíame de Agustin Guiadanes e tamén Pepa, a súa muller.

Ao final do camiño vivía Hermosinda, pegada á estrada , en fronte xa estaba a taberna de Maruja, onde este neno comeu as súas primeiras castañas e probou o viño tinto aos catro anos.

Chegando a Rons, a señora Sara esperaba os seus netos na porta da casa, solía decirnos cando lle daban as castañas :

“Santo que estás no canizo, bota castañas embaixo
que anque non teño mandil,  apáñochas no refaixo”

Pero non só iamos para casa cunhas cantas castañas, tiñamos que pillar algunha cabaza….había que coller algunha que vísemos polas leiras que tivesen plantadas, sempre buscando a mellor feita e que fose mui grande.

Moitas veces tocáballe ao señor José ! O Da Rons, o do muiño, coma a maioría das veces, ía quedarse sen unha das súas cabazas, sempre estabamos merodeando o muiño e as súas leiras aledañas, os seus frutales eran nosos preferidos.

Logo de coller a cabaza, tocaba preparala para a ocasión.


Cortabamos a cabaza pola parte superior do tallo, de tal xeito que o anaco que cortabamos servise logo de tapa, seguidamente raspábamos todo o interior, ata deixala completamente oca. Na grosa casca dun lateral faciamos dous buracos en forma de ollos e debaixo unha ampla boca de tal xeito que fose unha imaxe que metese medo.

No interior do cascarón metiamos unha vela, prendiámoslle lume e xa tiñamos o efecto de luz necesario para que de noite vísese o máis lonxe posible.

Finalizabamos a nosa obra colocando a cabaza nun lugar que fose o máis alto posible, faciámolo pensando en que fose ben visible e ademais buscabamos que ao estar tan alta era máis difícil que nola collesen ou tirasen.

Normalmente a cabaza estaba exposta nun muro próximo á Ponte Malvar, alí mui preto tiñamos a nosa cabana, era o centro de operacións onde planeábamos as nosas andanzas diarias, ademais aproveitabamos para escoitar música é tamén para ler os contos do Jabato e o Capitán Trueno, daquela eran os nosos heroes !

 Podo asegurarvos que máis dun veciño levou un bo susto, entre eles José O Toco, recórdoo saíndo da taberna en dirección á súa casa en Tilve, José vivía a escasos metros de un palomar da Igrexa, o que está máis afastado da Casa Rectoral.

José saía, como dicía, da taberna e aos poucos metros xa se atopaba coa cabaza, parábase, e quedaba todo pensativo e serio vendo para ela, engurraba o ceño e colocaba a boina para atrás, facía supoñer que algo ía dicir, mentres tanto nós estabamos escondidos a escasos metros, tumbados, en silencio na leira de á beira, propiedade dun señor que lle chamaban o Comandante, e José contestaba á cabaza cunha serie de improperios dignos de gravar para ter de recordo, pena que naqueles anos non había os adiantos de hoxe en día.

JOSÉ, O TOCO.

Volvendo á castaña, tema central destes recordos da miña niñez, todos sabemos que foi un alimento tradicional en Galicia, acompañamiento de carnes e de leite. 

Fai moitos anos, Galicia pasou unha época de hambruna e a castaña tivo unha gran importancia na alimentación dos nosos antepasados, mentres a pataca non pasou a ser parte importante nos nosos fogares, alá polo século XIX, foi a castaña a axudou a espantar as penurias que se pasaba na maioría das casas.

Por estas datas as castañas sempre están presentes en todas as casas, non ía ser menos a taberna, todos os anos a miña nai preparaba uns cantos quilos de castañas, ben asadas ou ben cocidas, iso xa ía na preferencia que tivese ela no momento de ir preparalas.

Así como o do conto de Mariuca, tamén recordo a tradición que durante anos se viña facendo na taberna, primeiro na de Maruja e despois durante muitisimos anos, na taberna da Rons.

Á taberna, nos días de visitar o cemiterio, triplicába a clientela, moitas familias visitaban xuntas o camposanto, alí paraban de todos los lugares da Parroquia prácticamente, era unha tradición a de visitar o cemiterio que hoxe en día aínda segue viva, cantas anos viñeron os veciños do Bravo, os da Conexa, ou os da Balé…..

Logo de pasar a tarde no cemiterio o parar na taberna fíxerase costume en moitas daquelas familias, esperábanlle unhas cuncas de viño tinto novo e unhas castañas que sementaban aquel vello mostrador dibuxado de marcas das cuncas do tinto país na súa madeira , nin a lejía pura era capaz de limpalas, estaban alí como un elemento máis de decoración, coma si fosen petroglifos, nas mesas ocorría outro tanto, máis tazas e máis castañas, excepto algún Fis Fas de laranxa que adoitaban tomar os máis pequenos, aínda que había algúns que xa se lle daba a probar aquel tintorro recentemente saído da barrica e que deixaba ben marcada tanto a cunca como os dentes.


O viño era da nosa colleita e a preparación do mesmo era unha das tradicións que máis me gustaba, o que máis me atraía era o pisar as uvas e despois o prensarlas na lajareta, pasábame horas e horas rodeado daquel cheiro a viño que se desprendía conforme iba pisando nas uvas.

Recordo que as castañas, cando lle facía a compra todolos sábados á miña nai (empecéi sobre os dez años), comprábaas normalmente nas inmediacions da Praza de Abastos a miña nai indicábame onde tiña que ir, vaite a de Valentin Muiños, ou a Ultramarinos Calvete, que me dixeron que lle chegaron unhas mui boas , decíame como escollelas, e ver antes de nada os prezos nun sitio e noutro, eu escollía aquelas que me parecían as máis adecuadas pola súa textura firme e o seu sabor doce, antes collía unha e a probaba, así sabía o que levaba.

Un dos días que máis lembro das celebraciones de Santos,  foi cando había caído unha tralla de tronos impresionantes, todo día así, recordo que salin un momento a fora da taberna, era xa noite pechada, a auga corría por todos lados, e de repente vexo vir na oscuridade unha fila de velas alumeando o carreiro que había o carón da carretera, eran aquelas mulleres veciñas de A Meán, pasaban sempre de noite, normalmente os días que había rosario é o de Santos, quizáis eran todas viúvas, pensaba eu, porque sempre iban vestidas de negro e sempre eran as mismas.
Cada unha delas levaba na man o candil, dentro, unha pequena vela encendida alumeaballe o camiño, daquela apenas había alumeado publico, pasaron por diante miña sin que me viran, eu estaba agochado no alboio que estaba situado diante da taberna, ían en fila pasando a Ponte Malvar, o pouco mergullabanse na oscuridade, e xa non as miraba, tan só o vento facia abalar os candiles que levaban, corredoira arriba hacia A Meán ali as perdía de vista, nunca probaban as castañas da Rons, seguramente na súa casa as tendrían feitas, ou daquela non estaba ben visto que unha muller viúva entrase na Taberna.

Facendo unha lectura por algúns libros de antigas recetas culinarias, recollin varias relacionadas coas castañas :

CASTAÑAS ASADAS, na cociña ou mesmo no souto. Ó estar é conveniente tapalas así quentes cunhas follas de berza ou de nabo durante varios minutos para que amolezan, seica saben muito mellor.

CASTAÑAS COCIDAS

CASTAÑAS CON LEITE. Antes cócense en auga e logo bótanse no leite.

CALDO DE CASTAÑAS CON NABIZAS. Bótanse señor a tona nin a paraza a cocer cando as fabas. Levan unto ou touciño.

CALDO DE CASTAÑAS CON BERZAS. O mesmo que o anterior

CASTAÑAS DA SALMOIRA. Cócense coa tona e bótaselle moita salmoira, polo que quedan salgadas por fóra pero de bo gusto por dentro.Son propias da época da matanza dos porcos, despois de San Martiño.

Para rematar deixo unha receita de coello con castañas e setas :

Ingredientes:

* 1 coello troceado

* Fariña para empanar os cortes

* 1/2 kg. de castañas peladas

* 1 corte de touciño magro

* 1 cebola

* 2 dentes de allo

* 40ml. de viño branco seco

* Caldo de verduras ou de polo

* Sal e aceite de oliva

* Para a picada: piñons e un dente de allo

* Mestura de setas fritas con 2 allos tenros, para acompañar

Elaboración:

Pélanse as castañas, póñense en auga fría e azucre (3 partes de auga por 1 de azucre), e férvense uns 8 minutos. Unha vez frías, escurrense, e hai que reservar o zume.

Nunha cazuela con aceite quente, póñense os cortes de coello enfariñados e o corte de touciño, salalo e douralo. Logo tapar a cazuela, baixar o lume e deixar cocer uns 10 minutos máis a lume lento.

Despois engádese a cebola e os dentes de allo ben troceados, e se sofríe ata que a cebola estea branda.

A continuación botar o viño branco e deixar reducir. Logo engadir un cucharón de caldo e un do zume de cocer as castañas, e deixar cocer a lume lento uns 15 minutos máis. Remover de cando en vez a cazuela.

Sacar os cortes da cazuela, retirar o touciño e pasar a salsa polo colador chinés. Vólvese a poñer o coello na cazuela, coas castañas e engádese a salsa cunha picada por encima (co allo e os piñons). Cocer 10 minutos.

Frítense as setas cos dous allos tenros troceados.

Sérvese nunha fonte o coello coas castañas e a salsa, e a parte as setas.

PALOMARES/ POMBAIS

POMBAIS

Antigamente as casas importantes, xa fosen de campesiños, nobres ou curas, tiñan o seu pombal, o cal era un lugar de onde se obtiñan aves para a comida, na nosa Parroquia tamén contamos con algún, aunque quedan xa poucos, sucede tamén con moitas máis cousas,neste caso co paso do tempo foise perdendo o costume de criar pombas e hoxe en día practicamente non queda case ningún, mesmo que os que quedan, a maioría están abandonados, e se lle preguntas a algún mozo se sabe para que se usaban esas construcións, seguramente non saberían que contestar.

Normalmente adoitabamos velos en propiedades que adoitaban telos situados algo apartados da casa, a necesidade de hixiene e a humidade do medio, determinaba a súa ubicación elevada, nun lugar seco, abrigado dos ventos e expostos ao mediodía solar. 

Tanto en España coma en muitos paises de Europa, tiñan  formas variadas, en Galicia a maioría tiñan a forma circular, cunha cuberta cónica de tella do país, as vertentes adoitaban ser empinadas para que o estercol das pombas que se pousaban no tellado non chegase a atascar as canles, e ademais así se evitaba a produción de pingueiras e filtracións, interiormente tiñan ocos para acoller as pombas, que entraban e saían libremente.

Ainda que unha gran maioría dos Pombais eran cilíndricos e con cuberta cónica, podía habelos con forma polígonal e con cuberta a catro augas, ou tamén de planta cadrada ou rectangular, que podían ter cuberta a dúas ou catro augas.
As paredes estaban compostas por pedras, con argamasa de cal e area e pintábanse de branco cunhas cantas mans de cal. 

O pintar de cor branca o exterior  servía para que mantivésese o interior máis fresco no verán, é tamén  para que no caso de que algún animal que puidese gatear para ir a por ovos ou pichóns non pudiese facelo.

Pero a veces podían  aproveitar algún desconchado no muro, para que non pudera subir realizábase na parte superior a cornixa con voadura, así o animal non podía seguir adiante, ademais nesta cornixa as pombas pousábanse para despois entrar, ou ben tomar o sol.O interior estaba divídido en nidales, algunhas veces traballados na propia pedra do muro ou ben cadrados feitos con lousa de pedras. En moitos destes pombais existía unha mesa de pedra no centro, que é onde se lles botaba a comida.Normalmente a porta de entrada ao pombal estaba orientada cara á casa.

Á parte de conseguir alimento, a xente aproveitábase para facer provisión da Palomina, estercol que estaba considerado como un dos mellores naqueles tempos, especialmente se se mesturaba co dos cabalos. En Fez (Marrocos) a palomina séguese empregando como produto químico polos curtidores.

Co paso do tempo estes pombais foron deixando de ser útiles, e  aproveitábanse para reconvertelos en galiñeiros e en almacén de apeiros de labranza.
Nestes pombais que nos quedan na Parroquia , na propiedade da Igrexa, un está en  mellores condicións que o outro, debido a que un está  bastante alonxado do contorno da Igrexa.

 Deberíanse ter mellor cuidados,  baixo o meu punto de vista, o mellor posible en canto á súa estrutura orixinal, e mellor encalados, aínda que a limpeza da pedra e a remarcacion das xuntas queda ben e frea a deterioración, o encalado daríalle outra vistosidade.
Comentar cómo dato tan só indicativo de importancia, que os pombais alcanzaron no século XVIII por exemplo en Francia gran popularidade, chegáronse a contaron 42.000 pombais.

Os pombais en Francia naquela época estaban situados nun lugar privilexiado, onde tamén as pombas empregábanse como alimento, na economía rural tiña un lugar moi importante, pero ademais chegaron a converterse en símbolo de riqueza, a importancia de ter un pombal nas túas terras era unha demostración que o señor daquelas era poderoso, e cuantos máis pombais tivese máis demostración de poder.Os pombais estaban protexidos por unha ampla normativa xurídica.

Polos anos 1975/76 Clodio González *, percorreu Galicia en busca de pombais. Facendo un resumen do seu estudo podo dicir que efectivamente a maioría dos pombais que había naqueles anos en Galicia eran circulares, exactamente un 72% do total tiñan esta forma, mentres que un 14% eran cuadrangulares, un 4% octogonales e o resto, o 10% varíaban nas súas formas.


O seu estudo ao longo de Galicia levouno a fotografiar 300 pombais, deles 75 estaban en Coruña, 42 en Lugo, 72 en Ourense e 111 en Pontevedra.

Desde aqueles anos son moitos os pombais que foron desaparecendo, sen que ninguén se opuxese a iso.

No seu artigo que lin sobre os pombais, Clodio, comentaba o seguinte :

A posesión do pombal era un dereito señorial, exclusivo de aristócratas e eclesiásticos, de aí que se ergan de par dos pazos e das casas reitorais. A democratización non tería lugar ata o século XIX, ao seren abolidos definitivamente os dereitos señoriais que gozaban dende antigo estas clases sociais, sobre augas, montes, fontes, etc. Por iso na revolución francesa foi un dos edificios que máis destruíron os sublevados, a semellanza dos nosos devanceiros os irmandiños que escagallaron as torres, por teren que aturar dende sempre os danos debidos ás pombas ao longo do ano e, principalmente, na temporada das sementeiras. O 11 de agosto de 1789 decretábase que “le droit exclusif des colombiers est aboli”. Malia esta desfeita, en Francia quedan senlleiros exemplares por antigüidade e valor arquitectónico, sobre todo en Normandía e Aquitania. 

Centrándonos na nosa Terra, sábese que na Idade Media xa había pombais, e, quizais, coa parte inferior dedicada a galiñeiro. Así debía ser o que lle aforou no mes de xuño de 1332 o mosteiro de San Pedro de Rocas a María López, sito en Vilar de Ordelles (Esgos, Ourense): “et ainda vos y damos o poombar que esta na cortiña de Domingo Ans do Paaço, e darnos edes del cada ano por San Martiño hun capom”. 
En Francia existen rotas dos pombais que aquí tamén se poderían facer, tendo en conta os exemplares máis singulares, entre os que non faltan algúns que pola súa monumentalidade a inmensa maioría dos visitantes descoñece a función de tal construción, como ocorre cos dos mosteiros de Samos e Lourenzá. Non faltan tampouco outros que á vez son hórreos e habitáculos para as pombas, como un de Vilariño (Pereiro de Aguiar) e outro da Viña (Cea), ambos os dous en lamentable estado de conservación a última vez que os vin. A cría de pombas pasa por unha época mala, debido principalmente ao abandono do campo. Na miña nenez todos deveciamos por ter un pombal que, na inmensa maioría, era un caixón pendurado ao agarimo do beirado do hórreo ou doutra construción. Alí criaban dúas ou tres parellas de pombas, e botabamos pestes contra dos “pombos ladróns” que sabían engaiolar as pombas veciñas, rematando as máis delas no seu pombal. A ganancia era pequena, pero saborosa: un pombiño ao ano. 

Remato cunha súplica: que as diferentes administracións non permitan a destrución dos pombais, por formar parte consubstancial do noso patrimonio relacionado cos pazos, as casas reitorais e as casas grandes. Sen eles, estes conxuntos arquitectónicos quedan mutilados para sempre.

*http://www.galiciahoxe.com/opinion/gh/salvemos-pombais/idNoticia-491900/

Si queres saber máis sobre os Pombais, deixo esta dirección que conta dos tipos que hai  por España e Europa :

http://etno.patrimoniocultural.aragon.es/palomares/Pdf/paloma05.pdf

OS NOSOS DA PARROQUIA :

Son poucos os que hai na Parroquia, comenzamos polos que son propiedade da Igrexa.

PATRIMONIO GALEGO :

Tipo de ben: Alpendres e edificios auxiliares, 

Concello: Pontevedra 

Parroquia: Cerponzóns (San Vicente) 

Lugar: Tilve 

Outra denominación do ben: 

Cronoloxía: Idade Moderna (XVI-XVIII), 

Descrición:

O pombal atópase nun parque público a carón do cemiterio de Cerponzóns en Tilve. De planta circular, os seus muros son de perpiaño de granito, sendo no interior onde os ocos do niños son de cantería e cachotería. Ten un oco de acceso ao interior pero non conserva nin porta nin tellado. Polo exterior amosa unha sobre cornixa.

No catastro do marqués de Ensenada (1749) recollese a existencia de catro pombais: o chamado do Cura, de Don Francisco Araujo, de Don Joseph Fontanes e o de Benito Castro. Non sabería dicir a cal deles se corresponde este do que se fai ficha.
Propiedade: Descoñecida 
Uso actual: Sen uso 

Código no Catálogo da Xunta: 

Categoría do Ben: Non está inventariado 

Elementos mobles: 

Tradición oral: 

Referencias bibliográficas:

“Patrimonio Histórico de Cerponzóns: Palomares e hórreos” [En liña] Pontevedra: Serpenties, 2014. [Consultado en 7-06-2014]. Dispoñible en: http://serpenties.blogspot.com.es/search/label/PALOMARES%20E%20H%C3%93RREOS

Afeccións
Ten camiño de acceso?: Si 
Está cuberto de maleza: Non 

Está afectado por algunha obra: Non 

Estado de conservación: Bo 

Atópase en perigo nestes momentos?:

Non conserva a cuberta nin a porta.

Este outro está máis abandoado :

Sabemos que en Cerponzons no ano 1752,  cando se fixo o Interrogatorio do Marqués da Ensenada están recollidos os pombais que había daquela na Parroquia.

En total aparecen que na parroquia había sete.

Catro perteñecian o cura, Don Julián Rega Saavedra Montenegro,  o cal tiña 120 pares de palomas, outro con un total de 80 pares propiedade de D. Francisco Araujo e D. Joseph Fontanes tiña un tamén con 80 pares, tamén se fai referencia de outro veciño de nome D.Benito Castro, que era dono de outro pombal con 50 pares.

Hoxe en día daqueles sete pombais que había na parroquia sobre os anos 1700, quédannos dous, os dous situados en terreos da Igrexa.

Dos outros só podo dicir que un deles, propiedade de Don Benito Castro , estaría situado no lugar de O Vigario.

Mentres que os outros non puiden atopar moitas máis referencias que o que atopei no Interrogatorio do Marqués da Ensenada, onde nos di que un dos propietarios dun pombal, D. Joseph Fontanes, era de Campaño, e D. Francisco Araujo, reflectíase no documento como forasteiro.

Seguramente os dous que hai agora nas fincas propiedade da Igrexa son os que se fai referencia no Interrogatorio ….Si así fora, agora ten máis de 300 anos ! Pero si supoñemos que cando se fai o Interrogatorio estos pombais xa esistian, podemos incluso pensar que podían estar feitos desde a época dos curas Juan Osorio é José Osorio Galos ( 1636/1710) que desempeñaronron nestes anos o seu oficio na Parroquia.

Ou quizáis xa estaban polos anos 1544/1572, donde desempeñaban a labor pastoral Alonso Galos, e despois Pedro Galos…

Pero parece ser que son da metade do S. XVIII, según D. Manuel Miguez Alonso, actual cura párroco da Parroquia de Cerponzons, os do Interrogatorio seguramente naqueles anos eran de madeira.

No lugar de Pidre fai pouco que unha familia mandou facer un palomar na súa finca, mui ben feitiño por certo, fai uns meses pasei polo lugar cos gaiteiros e quixémoslle facer unha foto para que quede de recordo :

RECORDOS DE NENO :

Aínda que o pombal aparece en menor medida que os hórreos, en moitas casas rurais modestas existían pequenos pombais encostados á casa.

Este tipo de pombais requirían menos esforzo á hora da súa realización , tanto construtivo como de mantemento.

Eu aínda lembro o que tiñamos en casa, o meu pai era un excelente albanel e fixera un ao longo da parede traseira exterior da nosa casa , alí habería uns doce ocos e cada dous por tres lembro unha das comidas favoritas que tiñamos os dous : arroz con pichón.

Teño tamén  o recordo de cando era un neno, antes de entrar en misa os nenos e nenas pasabamos o tempo en xogar á beira do pombal, ben ao fútbol ou moitas das veces ao escondite, o pombal era un dos lugares que escolliamos para escondernos.

ESPERANZA :

Parece ser que na actualidade está a asistirse á recuperación de sistemas de produción , o que actualmente se coñecen como ” alternativos”, os cales ofrecen produtos de alta calidade, que respectan o medio ambiente e onde os consumidores valórano cada vez máis, neste caso a cría de pombas.

En terras de Castela son xa uns cuantos agricultores que apostaron por recuperar e poñer en valor os pombais, para así poder explotar este tipo de produción no pombal tradicional.

En moitos lugares casteláns xa os reconstruíron total ou parcialmente, oxalá na nosa Galicia chéguense a recuperar tamén, porque se non é para produción, ben pode ser para ofertar como Rutas de Turismo Rural e ser unha nova oferta que lle podemos ofrecer ao turismo que nos visita.

A COCIÑA GALEGA, por ÁLVARO CUNQUEIRO

Nos rios hai patos, que en moitas partes chaman parrulos, e nos pombais, pombas. Para a cociña, pichóns. Os patos cómenos guisados, xeralmente, ou asados, coma polos. Pero non están mui corridos polo país,e agora veñen patos de granxa, non dos que andan a vagar polas represas dos muiños, ou por un prado, e xa os dan nos restaurantes ” a la naranja “. Eu coido que quizabes sexa unha receita vella, digamos do XVIII, a do pato con nabos, que se asa o pato, e cando xa está pártese, e na grasa na que se asou, que ten un sabor moi de seu, refóganse nabos cocidos, cortados en rodaxas, e bótanse sobre deles o pato partido, déixase facer un pouco, e sérvese. vaille bien á salsa un pouco de viño branco seco e algo de limón.

En Galicia debeu de xantarse moito pichón. Pazos e rectorais tiñan pombais, ” -palomar y ciprés, pazo es”, di o refrán -, e nas aldeas, en cada unha máis de dúas casas tiñan pombas. 

Os pichóns guísanse con hervellas e patacas novas en maio e por Xan Xoán, e fan moi sabrosas empanadas e pastelóns. Pero no común das xentes nosas labregas, o pichón é unha carne para enfermos, e un caldo de pichón é o pedido para xente mui delicada, cunha xema de ovo e media copia de xefes, se o estómago llo admite.

 Uns pichóns ao espeto-soamente salgados, fretados con aceite ou manteiga de vaca cocida, e cun dente de allo enteiro que se lles pasa pola pel a cada pichón tres ou catro veces-, é receita que non hai que deixar perder. Hai quien lles adentra unha mazá pequena e un torresmo frebudo, e eu non desapido. E cunhas castañas cocidas ou asadas, van moi ben. En muitos lugares de Galicia saben facer os pichóns con salsa rubia. A salsa non debe levar aceite, senón manteiga de porco, e se a fariña que se tosta para espesar a salsa é de centeo, mellor que mellor. O pichón pide algo de pementa.

 Faláronme dun crego a quen na súa cociña lle recheaban os pichóns cando xa estaban nos minutos finais do asado, con ostras. Eu disinto destas recetas, xa dixen que por filosofía coquinaria, por respeto aos sabores das cousas. Así eu tomo primeiro as ostras, ben frescas e frías, e despois doulle a un pichonciño ben asado, e fago un almozo apropiado.

EN PONTEVEDRA CIDADE FAI POUCO QUE RESTAURARON O QUE ESTÁ SITUADO O CARÓN DO ESTANQUE :

O CAMIÑO REAL, un pouco de HISTORIA 

Camiño Real do reino de Galicia 

A casa de Austria estivo no trono de España durante os séculos XVI e XVII, pero a dinastía Habsburgo apenas mostróu interés pola mellora dos camiños e as vías de comunicación terrestres do seu reino peninsular. A chegada dos Borbóns a principios do século XVIII, introduciu aires renovadores nesta materia. Guiados polo asesoramento de pensadores e políticos ilustrados, impulsaron un conxunto de medidas encamiñadas a mellorar o estado dos camiños e a fomentar o tráfico de mercancías entre as diferentes rexións. Aunque comenzou coa idea Fernando VI, a Carlos III podemos atribuírlle un dos logros máis relevantes do seu reinado que foi o interese por todo o referente ás Obras Públicas, sobre todo en materia das comunicacións.

Sobre principios do 1750, os camiños existentes en toda España que eran útiles para a circulación rodada contaba con apenas dez mil quilómetros.Falábase de que eran uns camiños que máis ben eran pistas de terra, con trazados espontáneos sobre piso natural e carentes de pavimento, o que ocasionaba no verán unhas sendas polvorientas e en época de inverno barrancos impracticables.

Os problemas de comunicación territorial cos que se atopan os Borbóns ao chegar a España eran tremendos, por iso, decídese elaborar un sistema de estradas que comunicarían a Corte cos principais puntos da xeografía peninsular.Foi cuando no reinado de Carlos III iban a rexirse a través dun método para a construción dos “Caminos Reales”, onde se recollía no Real Reglamento e Instrucción.

Carlos III designa executar por Real Decreto do 10 de Xuño de 1761 e asinado tamén polo Marqués de Squilace ( Secretariode Estado e Facenda).
Unha das primeiras medidas que se tomaron foi a de nomear a Squilace, Superintendente General de Caminos.

O Real Decreto do 10 de Xuño do 1761 :

https://drive.google.com/open?id=0B4s6e6y9_tQYNVBVdFhfQ1U1N28 


Todo comenzou cando Carlos III vendo o que Bernardo Ward ( ministro da Real Junta de Comercio y Moneda) propuxera no reinado de Fernando VI, os seis grandes camiños que partirían de Madrid en dirección á Coruña, Badajoz, Cádiz, Alacante e á raia de Francia ( tanto por Perpiñán como por Bayona ), iba realizar un modelo centralista, era por lóxica acorde coas ideas da nova monarquia.

Cando se suscita a súa construción, o tráfico rodado entre Galicia e Castilla era complicado polas dificultades do terreo. Ademais, esta rexión tiña poucos camiños, e a maioría estaban en mal estado, o que facía que só fose posible o transporte a lomos, algo que poñía en perigo vidas, o estado da carga, e aumentaba os custos. 

Con respecto a nos, todo viña relacionado dado que na segunda metade do século XVIII, as diversas cidades galegas deciden expoñer ao goberno a súa situación, intentando atopar o xeito de cambiala, cousa que sucederá (polo menos aparentemente), cando se suscite a construción do camiño real ou estrada xeral de Galicia. 

Esta vía vai constar de tres tramos: Benavente-A Coruña; A Coruña-Santiago; Santiago-Tui. En 1761 empezarase a construír o primeiro tramo. 


O Camiño Real a Galicia no seu momento suscitou un gran debate, os máis ilustrados do momento defendían a ruta norte ( Benavente/Coruña), en cambio outros consideraban mellor a ruta sur ( Benavente/Vigo).

Así foi que o primeiro enxeñeiro xefe do Camino Real Gallego, José Crame, defendía a opción do trazado da ruta sur, pois había máis poboación e ademais había menos montaña. En cambio a coroa decidiu pola ruta norte ( debido máis ben por intereses políticos), dado que a monarquia impuxo o seu criterio, o enxeñeiro José Crame foi relevado do cargo e destinárono para A Habana.

Pero os representantes políticos das provincias do norte decidiron presionar para que se construísen ligazóns transversais que partisen dende o camiño norte cara ao sur, de esta maneira retrasaron en gran medida o acceso sur de Galicia a Meseta.

A situación deu un longo debate político, a rivalidade Coruña/ Vigo estaba xa presente naqueles anos…..

“los reyes solo han abierto una carretera desde Astorga hasta la Coruña por el país más esteril, sin duda con el solo objeto de conducir por ella trenes de artillería o los tesoros de la América a la Corte: dos Arzobispos gallegos dignos de los mayores elogios, los señores Rajoy y Malvar, han construido un camino hermoso desde la Coruña hasta el Puente S. Payo; por lo demás Galicia se halla en el estado primitivo de la naturaleza. Se ha mirado hasta aquí con bárbara indiferencia que fuese o no comunicable el mejor puerto de la España, como lo considera el sabio Jovellanos en su informe sobre la ley agraria, el famoso Vigo, con el país más pingüe de la Europa, quales son las riberas del Sil, del Miño y del Avia”.

Camiño Real Transversal de Santiago a Pontevedra:

Cando se decide realizar este camiño habían varias opcións de trazado, ao final decidíronse por Padrón (despois de que o enxeñeiro Francisco Sabatini redactase varias alternativas), estando á fronte do proxecto o enxeñeiro Bartolomé Amphoux.

Polo que respecta ao tramo entre Ponte Valga e Pontevedra foi construído por mediación do arcebispo Sebastián Malvar que financiou as obras, dicir que durante a realización das obras, neste tramo atoparíanse miliarios da Vía XIX. 

Foi a partir do ano 1776 aproximadamente, cando se comezaron as obras da estrada desde Santiago a Tui, eran 108 quilómetros de percorrido e polo ano 1804 só chegara a Ponte Sampaio.

Mentres se comezaba a falar sobre as obras, non todo o mundo estaba de acordo na realización destas camiños principais, preferían que antes se levará a cabo a creación de camiños interiores nas provincias, pois si estes camiños interiores non estaban o suficientemente en condicións, moi mal íase a garantir a comercialización óptima para afluir aos camiños principais.

Un personaxe daquel momento como era Jovellanos, apuntaba que este tipo de modelo que se quería impoñer impediría ás provincias intervir nos seus propios traballos.

Pero tamén se daba a circunstancia que axudou moito a poder chegar a realizarse estes camiños dada a relativa paz social que había neses anos.
Devanditos camiños tiveron os seus altos e baixos para finalizar a súa construción, dado os custos que algúns deles chegaron a ter, finalizaron con bastantes anos de atraso.Estes camiños, na súa idea e forma, eran importados de Francia e caracterizábanse por ser grandes vías que enlazaban puntos principais ou ben estratéxicos , o que facía que o resto do territorio quedaba prácticamente illado, todo iso respondía máis ben sempre a cuestións políticas.Son numerosos os comentarios que sinalaban a gran anchura dos camiños principais e o estreitos que eran os camiños locais.

COMPOSICIÓN DAS BRIGADAS QUE TRABALLAN FACENDO OS CAMIÑOS :

Sobre o ano 1756, Tomás Fernández de Mesa comentaba que si se tiñan boas comunicacións lograríase que os negocios chegaríanse a realizar puntualmente, e así se aforraría moito diñeiro nas viaxes, dando lugar a relanzar a economía española, bastante atrasada con respecto ás demais cidades europeas.


Unha das normas que se poñerían en marcha para poder circular por estes camiños eran as ” REGLAS QUE DEBEN OBSERVARSE PARA LA CONSERVACIÓN DE LOS CAMINOS GENERALES”.

Estas regras tiveron gran importancia para que así se evitarán que os camiños se desgastarán.

As principais regras que podemos destacar eran : Os carros usarían rodas de llanta ancha e sen clavos prominentes, ademais os carros de llanta estreita e clavos prominentes pagarían o dobre portazgo polos danos que causarían, e prohibíase arrastrar madeiras por devanditos camiños.



**Extraída da Carta Geométrica de Domingo Fontan a foto do Camiño Real é a información.

Inicio das obras 

As obras do camiño de Galicia comezáronse a raíz das representacións enviadas ao Consejo de Castilla polos deputados do reino de Galicia e o Comandante Xeral do mesmo, de maneira que en 1.760 as sete “ciudades capitales” galegas, a través da súa Audiencia, propuxeron tres tipos de tributos para a financiación: un maravedí en azumbre de viño, o residuo anual do sal, e o repartimiento por terzas e sextas partes. 

Ao final, as obras sufragáronse co célebre imposto de dous reais en fanega de sal, establecido polo Decreto de 1.761, e incrementado nun para o caso concreto de Galicia. O primeiro trazado do camiño fíxoo o enxeñeiro José Crane no ano 1.762, aínda que non foi éste o que prosperóu, senón o proposto polo marqués de Croix. Os traballos propiamente devanditos comezaron na primavera de 1.763

El Juzgado de Correos y Caminos
de la Real Intendencia de Galicia y su archivo

PEDRO LÓPEZ GÓMEZ Universidad de A Coruña

Como en el resto de España, será en el XVIII cuando se pongan las bases administrativas, técnicas y económicas para la realización de las carreteras modernas. Las obras públicas formarán parte de la articulación territorial del Estado desde el punto de vista espacial, y su ejecución se encomendará a los ingenieros militares, cuya labor exigirá una labor previa de inventario y cartografiado. El R.D. de 10 de junio de 1761 será la base de la articulación radial de las carreteras españolas, de los grandes «caminos reales», cuya defensa técnica corrió a cargo de Fernández Mesa y del P. Martín Sarmiento10. 
A las autoridades locales y vecindarios correspondía el cuidado de los cami- nos, veredas, puentes, etc., y a la Real Audiencia o a la Intendencia la supervisión de las obras, interfiriendo en ello el poder de los señores que cobraban los portazgos, como hacía la Condesa de Salvatierra con el Puente de Fillaboa, o los mutuos celos de las ciudades. Sólo personas ilustradas y clarividentes como el Arzobispo Rajoy, que emprendió las obras de la carretera de Santiago a Puente Valga, y su sucesor, el Arzobispo Malvar, que sufragó a su propia costa el tramo de Ponte Sampaio a Tui de este camino real, dentro de los límites del arzobispado, comprendían la importancia de unas buenas comunicaciones…..

https://ruc.udc.es/dspace/bitstream/handle/2183/12768/CC-88_art_6.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Situación económica de Galicia :

https://drive.google.com/open?id=0B4s6e6y9_tQYTkowMm1JeGdUMFE

Parte da Información que se publica foi encontrada nas seguintes ligazóns :

https://carreterasengalicia.jimdo.com/2017/09/08/la-red-de-caminos-del-siglo-xviii-en-galicia/
http://www.sedhc.es/biblioteca/actas/CNHC1_052.pdf
http://www.docutren.com/HistoriaFerroviaria/PalmaMallorca2009/pdf/050107_Lindoso.pdf

Relacionado co Camiño e a N 550 :

https://roquecerponzons.wordpress.com/category/a-carretera-n-550/

O MEU CANCIONERO FAVORITO.

AS CANCIONS QUE LEVO SEMPRE CONMIGO, TEMAS QUE MARCAN A VIDA (1)

22/12/2018

Tal día coma hoxe fai 29 que nos deixaba Andrés do Barro…

Andrés Lapique do Barro (Ferrol, 1 de outubro de 1947 )(Madrid, 22 de decembro de 1989) Cantautor.


O meu recordo de niñez lévame a aqueles días onde sendo un cativo, nos momentos que tiña libres despois do colexio, dedicaba esas horas en axudar aos meus pais na faena do campo ou na tenda ultramarinos que tiñamos .

Un dos traballos encomendados era a de levar a nosa vaca a pastar polas corredoiras ou nas leiras da Rons ou do Cañoto.

E alí ía eu co meu pequeno transistor escoitando aquela música que retransmitía Radio Pontevedra, onde soaba dia si e día tamén o noso Andrés Dobarro, corría o ano 1969 cando quedoume grabado un tema para sempre…..

Non sei si saberedes que Andrés do Barro e o único cantante que alcanzou o número 1 en España cunha canción escrita en galego.


Os temas de Andrés interpretados en galego foron de gran axuda para que o meu agarimo polo noso idioma fose cada vez a máis, o meu paso por diferentes colexios, tanto no rural como na cidade non nos deixaban que falásemos a nosa lingua galega. 


Aínda a miña memoria retén as risas dalgúns mestres e compañeiros que se metían conmigo porque falaba en galego, en moitas das ocasións o mestre de quenda chamábame a atención e castigaba con escribir duascentas veces unha frase, por exemplo : En clase se habla y escribe en castellano.


Anos máis tarde, xa no Instituto Sánchez Canton foron Fuxan Os Ventos, os que tamén me deron folgos suficientes para seguir amando a nosa fala, non esquezo áquel día no paraninfo a súa actuacion.
Dábame igual o que me dixesen, paríronme así, falando galego e escoitándoo desde o mesmo momento que vin a luz, na miña casa os meus pais e os meus avós criáronme é educáronme en galego.
Por iso antes de entrar e logo de saír do colexio a miña canción favorita durante muito tempo era esta que hoxe quero compartir con todos vos, un tema que me acompañaba a todas partes, coma cando ía a coller o vello trolebús que me levaba coma o tren de Andrés…..

https://youtu.be/94s3mBmoghc

Entrevista en Disco Expres, 11/01/1970 :

O PONTILLÓN .

APUNTES SOBRE A CONDUCCIÓN DE AUGA DO PONTILLÓN, A PRESA ETC.

A auga é un dos recursos fundamentais que fan posible a vida.

A forma de obtela, almacenala, conservala e aproveitar a súa enerxía motivou os esforzos humanos de múltiples xeitos.

Por iso, o patrimonio cultural do auga non ten que ver soamente coa tecnoloxía e a arquitectura que a humanidade creou para xestionar , utilizar e celebrar as súas propiedades xeradoras de vida, senón tamén con aqueles valores inmateriales que deron forma ás nosas crenzas e costumes. 

Os estudos arqueolóxicos realizados ao longo dos últimos anos lévannos a que polo ano 134 da nosa época, Cerponzons, o lugar onde habitamos, era vía de paso da XIX calzada romana, esta calzada unía Bracara Augusta ( Braga, Portugal) e Lucus Augusta ( Lugo) con Astúrica ( Asturias).

VÍA XIX, o seu paso por LEBOREI


Esta calzada pasaba por unha mansión romana, onde nalgúns escritos aparece denominada como Turoqua, anos máis tarde a nosa cidade de Pontevedra.


Por aqueles tempos as edificaciones existentes carecían de fontes de auga ou dalgún tipo de canalización que dispuxese de auga para consumo humano, polo que se sabe, nos estudos realizados ata agora non se atoparon probas que existisen este tipo de infraestructuras.


No que levo lido referente ao primeiro abastecemento de auga na cidade é con data do ano 1420, onde foi da man dos PP Franciscanos que son os que atopan un manantial preto de San Mauro e realizan a canalización.

Os PP Franciscanos e o Concejo alborotados pola auga de San Mauro, 26/09/1697

Os anos van pasando e a cidade cada vez vai tendo máis habitantes, dándose que os antigos sistemas de abastecemento de auga eran insuficientes, polo cal ante as necesidades dos veciños o Concello tiña que atender esta demanda.

No ano 1881 é cando se propón seriamente a construción dunha traída de augas que fornecese as poucas fontes daquel entón e as que se querían incorporar.

Despois no ano 1903 é de mans do enxeñeiro D. José Bosch a proposición dunha nova ampliación da rede de abastecemento, a idea era recoller as augas do Lérez.

Segue unha ampliación de mans do mesmo enxeñeiro no 1911, máis tarde seguirían dous estudos novos de ampliación, eran os anos 1922 e 1926.

Proxecto de saneamento no ano 1991, arquitecto José Bosch Atienza.

( Fotografía cedida polo Arquivo Municipal de Pontevedra )


No ano 1928 constrúese o depósito do Lérez, recibiría a auga dos manantiales do Acival e do Encoro do Pontillón do Castro

Trazado de ferro

Desde o ano 1911 ata 1931 e cando se fai máis pola traída de augas, na que vai dende O Pontillón ata Lérez tense referencias que se comenzou a propoñer e preparar sobre 1928, no ano 1970 hai de novo un proxecto sobre o trazado, donde se mantén o inicio e a terminación do ano 28. 

Na nosa parroquia os máis vellos do lugar seguro que se acordan da canalización que hoxe en día se poden ollar restos desta gran obra realizada polos nosos montes.

Muro na vagoada

O LONGO DO TRAZADO HABÍA 5 ALMENARAS :

Almenara en A Meán
Hoxe en día podemos encontrar polo noso monte esta conducción, podemos ollar o seu percorrido polo O Pontillón,pasando cerca do  Outeiro do Castro, Monte Redondo, A Meán e Casaldorado, ata chegar o Depósito xunto a Estación Depuradora de Lérez 

Conducción do Pontillón a Depósito de Lérez

En algúns lugares a maleza cubre por completo as conduccions:

Restos do trazado cubertos por maleza

UN POUCO DE HISTORIA….

Cerponzons e parte da historia de esta presa ( presa núm. 217 na Relación de Embalses da Dirección Xeral de Obras Hidráulicas do Estado), o principal protagonista e o Río Rons, que baixa desde os montes do Acival, forma o encoro do Pontillón do Castro , pasa pola nosa parroquia donde os antigos Muiños traballaron durante anos grazas as augas do Rio Rons, e remata na Marisma de Alba, xa perto da capital e a desembocadura.

 O  PRESENTE :

Este embalse está conformado por unha presa de gravidade que almacena a auga procedente do río Rons e doutros arroios que verten na presa.  Ten unha capacidade aproximada de 1.604.000 m3. Está construída con parámetros de sillería de granito e núcleo de mampostería.

Nome: Embalse de Pontillón de Castro
Rmo: Rons

Límite superior: Augas embalsadas

Límite inferior: Presa do embalse

Pesca todo o ano: Só pesca sen morte

Pesca á boia: Non autorizada

Especies existentes: Troita

Dmas hábiles: Todos menos os luns.

Dimensións mmnimas: Ver página de Tallas mínimas y cupos de capturas

Cebos permitidos: Ver página de Cebos y modalidades autorizadas.

Chama a atención a enorme cantidade de rans que poboan as súas marxes. Os anfibios adoitan ser bos indicadores do estado de saúde dunha zona, e os seus sons, audibles a decenas de metros, amplían a curiosidade do andante. As rans son observables a primeira ollada.

PASADO :

É sobre os anos 30 onde comezan os plans para construír unha presa que abasteza de auga á cidade de Pontevedra, pois o aumento de poboación é considerable e a demanda era cada vez maior.

Incluso temos referencias xa do ano 1927 :

DIARIO DE PONTEVEDRA;28/06/1927

Una comisión de vecinos de Cerponzones estuvo a visitar al alcalde y después lo hizo al Gobernador, para tratar de la indemnización que deberán percibir los perjudicados por la cesión del agua del monte Acibal para la traída a esta capital.

EL HERALDO GALLEGO 20/08/1927

Las aguas de Cerponzones

Estuvo en esta ciudad una comisión de propietarios de la parroquia de Cerponzones con objeto de conferenciar nuevamente con el alcalde de la indemnización que debían percibir los perjudicados por la cesión del agua del monte del Acibal a la traída de Pontevedra. Después estuvieron en el gobierno civil donde e señor Rodriguez Gómez según nos informan, les dijo que el próximo domingo procuraría que tuviesen una entrevista con el alcalde a la que también asistiría él.

Sabemos que el presidente de la sociedad agraria de aquella parroquia, don Juan Magdalena formuló en tiempo oportuno una reclamación que pareció razonable a cuantas personas imparciales tuvieron conocimiento de él, otros elementos han elevado tanto sus pretensiones, que es dificilísimo llegar con ellas a acuerdo.

Es muy sensible que se haya procurado sembrar la desconfianza respecto de la relación del Sr. Magdalena que defiende habitualmente los intereses de la sociedad y de todos los vecinos de Cerponzones, sin esos justificados recelos el asunto de las aguas de Cerponzones se hallaría probablemente resuelto con ventaja para los propietarios de los molinos y del proyecto de traída de aguas que interesa a todo Pontevedra.

Aproximadamente a obra finaliza sobre o ano 1943 e despois 13 anos máis tarde volve ser ampliado.

Ten unha lonxitude de coronación de 158,5 metros e unha altura de 23. A cuenca ocupa unha superficie de 6 km2 e un volume de 20.490 m3. 

Nos anos 90 vólvense a realizar traballos de impermeabilización no dique interior.

De todo o que levo lido vou facer un pequeno resumo que é o que máis vexo relacionado coa nosa parroquia.

1 de Xaneiro de 1939 :

Desde o Concello proponse falar co Señor Enxeñeiro de Camiños D. Rafael Picó, propóñenlle que deseñe un proxecto para realizar unha traída de augas.

30 de Xuño de 1941 :

Apróbase o orzamento presentado

17 de Setembro de 1941 :

Celébrase un Pleno Extraordinario, o Alcalde D. Remigio Hevia e a Corporación aproban por unanimidade o Proxecto con orzamentos, memoria e plano.

5 de Febreiro de 1942 :

Nomeamento de expediente de expropiacion.

20 de Xullo de 1944 :

É de mans do contratista D. Raimundo Vázquez F. o que se encargará das obras de captación de augas no Arroio da Ponte do Castro ó de San Vicente no Acibal, ditas obras ascenden á cantidade de 13.255 pesetas.

23 de Novembro de 1945

O Pleno Municipal acorda considerar improcedentes os prezos propostos polos veciños propietarios e aceptar e aprobar os que anteriormente fixara o Señor Perito.

28 de Abril de 1947

Resumo a MEMORIA presentada polo Enxeñeiro de Camiños :

Era o 21 de Febreiro do ano 1941 cando presenta o Concello de Pontevedra un proxecto de ampliación do abastecemento de augas da cidade de Pontevedra.
Neste proxecto facíanse figurar dúas opcións : unha presa con 17 metros de altura ou ben de 23 metros.

A Comisión Xestora decidiuse pola presa de menor altura, e tras anunciarse póxaa, as obras concedéronse ao constructor D. Raymundo Vázquez Fernández, era o 30 de Marzo de 1943, comezando os traballos o 6 de Agosto de 1943.

Dado que o consumo de auga é cada vez maior, o Concello vese na necesidade de aumentar en 6 metros a altura da presa e con iso pasaría a triplicar o embalse que había nese momento construído.

Preséntanse ao Concello os custos desta nova ampliación, que se estipulaban en 821.870,91 pesetas.

Pontevedra 28 de Abril de 1947

30 de Xuño de 1947 :

Decía anteriormente que o proxecto de ampliación do abastecemento de auga estaba pensado nunha construción dunha presa para o embalse de auga, propoñíase dúas opcións :

1ª Realizar a presa cunha altura de 17 metros

2ª Realizar a presa cunha altura de 23 metros

A Corporación toma a decisión de de realizar a obra de menor altura, presupostada en 998.014 pesetas, pero
ao pouco tempo aprobábase aumentar en 6 metros a presa, debido ao aumento de consumo de auga experimentado nos últimos anos, era na Sesión Ordinaria do 30 de Xuño do 1948, cando se aproba a ampliación.

28 de Marzo de 1948

Novo proxecto de mellora e ampliación da condución do abastecemento de augas de Pontevedra, entre o embalse e o depósito regulador.

Apróbase cun custo de 510.918 pesetas e un gasto en expropiaciones de 9.451 pesetas.

17 de Xuño de 1948

Realízanse obras de reforma do Sifón existente entre as almenaras número un e dous, a devandito sifón axústase tubería que se extrae do sifón de Meán e a partir da almenara número tres se acomete a nova inducción.

31 de Agosto de 1948

Apróbase a recepción das obras de ampliación do abastecemento de auga.

15 de Novembro de 1948

Aprobada as certificaciones de obras de mellora e ampliación da condución do abastecemento de augas. Dábase conta e aprobaba a certificación das obras de terminación da presa de ampliación ata a altura de 23 metros.

Págase ao contratista D. Porfirio Diz Baltasar a cantidade de 88.261 pesetas.

29 de Decembro de 1948

O señor Alcalde daba conta de concluír o justiprecio das leiras, que co consentimento dos seus donos, ocupáronse para as obras de construción do novo sifón de Meán, para a condución de augas á cidade, e que o importe total desas obras era de 4.012 pesetas, sendo aprobadas.

As leiras e os seus propietarios eran as seguintes :

FINCA Nº 1 D. José Benito Ucha…de Mean…70,25 pts

FINCA Nº 2 Dª Josefina Tilve………de Pidre…51,65 pts.

FINCA Nº 3 Dª Manuela Villaverde y D. Joaquín Piedras…de Leborey…92,29 pts.

FINCA Nº 4 D. Benito Fontecoba Fontenla…de Leborey…66,33 pts.

FINCA Nº 5 Dª Elvira Castro…de Mean…66,64 pts.

FINCA Nº 6 D. Rogelio Pérez..de Mean..133,80 pts.

FINCA Nº 7 Dª Benita Fernández ..de Bravo….84,46 pts.

FINCA Nº 8 Dª Elvira Fontan…de Mean…25,13 pts.

FINCA Nº 9 D. José Benito Ucha …de Mean…10,30 pts.

FINCA Nº 10 D. Ramón Solla..de Mean…11,54 pts.

FINCA Nº 11 Dª Benita Fernández…de Bravo..32,96 pts.

FINCA Nº 12 Dª Josefa Castro …de Bravo..19,36 pts.

FINCA Nº 13 Dª Benita Fernández…de Bravo..50,88 pts.

FINCA Nº 14 D. Rogelio Pérez..deMean..12,36 pts.

FINCA Nº 15 Dª Benita Fernández..de Bravo..12,36 pts.

FINCA Nº 16 Dª Elvira Fontan…de Mean..25,54 pts.

FINCA Nº 17 Dª Benita Fernández..de Bravo…35,02 pts.

FINCA Nº 18 Dª Florinda Castro…de Pidre..31,93 pts.

FINCA Nº 19 Dª Joaquina Iglesias..de Pidre…63,45 pts.

FINCA Nº 20 Dª Elvira Fontan..de Mean…37,15 pts.

FINCA Nº 21 D. Rogelio Pérez..de Mean..71,22 pts.

FINCA Nº 22 Herederos de D. José Solla..de Mean…78,28 pts.

FINCA Nº 23 D. Francisco Solla ( Apoderado de Dª Joaquina Magdalena) ..de Casaldorado…65,66 pts.

FINCA Nº 24 D. José Benito Ucha…de Mean..125,40 pts.

FINCA Nº 25 Dª Florinda Castro…de Pidre..28,57 pts.

FINCA Nº 26 Dª Florinda Castro..de Pidre..21,11 pts.

FINCA Nº 27 SEÑOR CURA PÁRROCO DE CERPONZONS ..21,11 pts.

FINCA Nº 28 Dª Herminia Castiñeiras…de Mean…28,84 pts.

FINCA Nº 29 D. Rogelio Pérez..de Mean…35,02 pts 

FINCA Nº 30 D. Constante Porto…de Pidre..26,16 pts.

FINCA Nº 31 Dª Camila Fuentes…de Tilve…37,44 pts.

FINCA Nº 32 Dª Elvira Fontan…de Mean…12,36 pts 

FINCA Nº 33 D. Bernardo Cons..de Cendona…21,43 pts 

FINCA Nº 34 D. Jesus González………14,42 pts.

FINCA Nº 35 D. Bernardo Cons..de Cendona..9,68 pts 

FINCA Nº 36 Dª Benita Fernández…de Bravo..7,42 pts 

FINCA Nº 37 D. Manuel Señoráns…de Mean..19,57 pts 

FINCA Nº 38 Dª Florinda Castro..de Pidre…13,39 pts.

FINCA Nº 39 D. Sixto Castro…de Mean..28,84 pts.

FINCA Nº 40 D. Manuel Fontan Martínez ( Apoderado)…18,54 pts 

FINCA Nº 41 Dª Maria Barreiro..de Castelo…70,72 pts.

FINCA Nº 42 Dª Herminia Castiñeiras…de Mean..39,65 pts.

FINCA Nº 43 D. José Pedrouso…de Casaldorado…6,18pts

FINCA Nº 44 Dª Elvira Fontan..de Mean..23,07 pts

FINCA Nº 45 D. Jesus González..de Casaldorado…30,90 pts 

FINCA Nº 46 Dª Benita Fernández…do Bravo..20,60 pts.

FINCA Nº 47 D Gumersindo González…de Mean..148,94 pts 

FINCA Nº 48 D Gumersindo González..de Mean..55,10 pts 

FINCA Nº 49 D Rogelio Pérez …de Mean..74,16 pts 

FINCA Nº 50 D Manuel Fontan ( apoderado) de Bravo..78,79 pts.

FINCA Nº 51 D Manuel Pérez…do Barvo…180,25 pts 

FINCA Nº 52 D DESCONOCIDO….10,30 pts 

FINCA Nº 53 Dª Elvira Fontan…de Mean…108,66 pts 

FINCA Nº 54 Dª Laura Alfonso Casas ..de Bravo…77,76 pts 

FINCA Nº 55 D José Pedrouso..de Casaldorado…9,06 pts 

FINCA Nº 56 D José Benito Ucha..de Mean…31,16 pts 

FINCA Nº 57 D Ángel Vieitez…de Barvo…17,10 pts 

FINCA Nº 58 Dª Elisa Ruibal…de Casaldorado….49,44 pts

FINCA Nº 59 D Gumersindo González…de Mean…22,66 pts

FINCA Nº 60 D José Pedrouso…de Casaldorado…5,77 pts

FINCA Nº 61 D Gumersindo González…de Mean…13,28 pts 

FINCA Nº 62 D Rogelio Pérez…de Mean…11,48 pts 

FINCA Nº 63 D José Pedrouso…de Casaldorado…22,14 pts

FINCA Nº 64 D Manuel Pérez …de Barvo…27,55 pts 

FINCA Nº 65 D José Pedrouso…de Casaldorado..14,42 pts 

FINCA Nº 66 D Benito Argibay…de Castelo…14,42 pts

FINCA Nº 67 D José Pedrouso…de Casaldorado…21,84 pts 

FINCA Nº 68 D Juan Vieitez…de Casaldorado…20,60 pts 

FINCA Nº 69 Dª Laura Alfonso Casas…de Bravo…23,07 pts 

FINCA Nº 70 Dª Juana Casalderrey..de Bravo..19,78 pts 

FINCA Nº 71 Dª Laura Alfonso Casas..de Bravo…24,72 pts 

FINCA Nº 72 Dª Avelina ( La Rouca)..de Castelo…18,54 pts

FINCA Nº 73 Dª Laura Alfonso Casas…de Bravo…18,54 pts 

FINCA Nº 74 Dª Juana Casalderrey…de Bravo…8,24 pts

FINCA Nº 75 D Manuel Gómez..de Cendona…19,57 pts

FINCA Nº 76 Dª Laura Alfonso Casas…de Bravo…14,42

FINCA Nº 77 Dª Benita Fernández…de Mean…20,08 pts 

FINCA Nº 78 Dª Reguia Vieitez…de Castelo…11,74 pts 

FINCA Nº 79 Dª Josefa Castro..de Bravo..160,68 pts 

FINCA Nº 80 D Aurelio Pérez..de Pidre..126,69 pts 

FINCA Nº 81 Dª Juana Casalderrey…de Bravo ..75,19 pts 

FINCA Nº 82 Dª Dolores Castro ( apoderado, de Tilve)…53,56 pts 

FINCA Nº 83 D Manuel Pérez…de Bravo..152,44 pts 

FINCA Nº 84 Dª Reguia Vieitez..de Bravo..152,44 pts 

FINCA Nº 85 D Manuel Pérez…de Bravo..44,29 pts 

FINCA Nº 86 Dª Amparo Fontecoba..de Casaldorado…22,66 pts 

FINCA Nº 87 Dª Elvira Castro…de Mean…8,24 pts 

FINCA Nº 88 Dª Josefina Magdalena ( apoderado) de Casaldorado..6,18 pts 

FINCA Nº 89 D José Benito Ucha…de Mean..6,18 pts 

FINCA Nº 90 D José Pérez Magdalena..de Casaldorado..27,20 pts 

FINCA Nº 91 Dª Dorinda Sartal..de Mean..19,93 pts 

FINCA Nº 92 D Juan Fontecoba…de Casaldorado..26,16 pts 

FINCA Nº 93 Dª Dolores Vieitez..de Bravo..18,85 pts 

FINCA Nº 94 D Manuel Pérez…de Bravo…38,11 pts 

FINCA Nº 95 Dª Dolores Castro..de Tilve..18,54 pts 

FINCA Nº 96 Dª Elisa Fontecoba..de Casaldorado..6,18 pts 

FINCA Nº 97 Dª Avelina ( La Ronca).. de Castelo..30,90 pts 

FINCA Nº 98 D Ramón Solla..de Mean…23,69 pts 

FINCA Nº 99 Dª Adelaida Solla..de Mean…24,72 pts 

FINCA Nº 100 D José Benito Ucha..de Mean..23,90 pts 

FINCA Nº 101 D Elvira Fontan..de Mean..11,95 pts 

FINCA Nº 102 D Evaristo Cons…de Casaldorado..16,48 pts 

SUMA TOTAL 4.012,73 pesetas.

24 Xaneiro de 1949

Na Comisión Municipal permanente di o señor alcalde que desde o 18 de Decembro de 1948, estaba prestando servizo a nova condución do abastecemento de augas entre MONTE REDONDO e MONTE CASTELO, segundo tramo do replanteo do proxecto aprobado o 18 de Marzo de 1948, para mellora e ampliación da condución do abastecemento de augas de Pontevedra.

O Arquitecto Director das obras suscitaba unha serie de arranxos no sifón de Mean, nesa data estábase procedendo a desmontar 700 metros de tubería de ferro fundido de 200 milímetros de diámetro de dito sifón de Mean, que xa estaba abandonado e deixara de prestar servizo o 18 de Decembro do 1948, como consecuencia de poñer en marcha unha nova condución.Todo o material estábase trasladando ao sifón de PEÑA OUBIÑA, obra prevista no primeiro tramo do orzamento aprobado.

24 de Febreiro de 1950

Resumo da MEMORIA do Arquitecto:

Na sesión deste día o Exc. Concello acorda nomearme para que procedese ao estudo e confección do Proxecto correspondente do CAMINO DE CIRCUNVALACIÓN do embalse de Berducido.

As obras da presa estaban a piques de finalizar, e vendo a necesidade por diversas circunstancias, proponse realizar un camiño para os servizos necesarios.

Ademais proxectábase tamén unha pasarela que atravesase o arroio CASTRO a unha distancia de 900 metros da presa do embalse seguindo o camiño chamado A RAPADA e a sua bifurcación polo camiño a PORTA DÁ LAXE.

O orzamento por contrata alcanzaba a cifra de 133.433,22 pesetas.

O documento redáctase no mes de Xullo de 1949

27 de Xuño de 1950

O Señor Alcalde informa a Pleno das anomalías que existen no muro da presa do embalse, ante tal gravidade, indica que se realicen os estudos oportunos para tomar as medidas necesarias.

4 de Xullo de 1950

Celébrase unha Sesión Extraordinaria debido ao grave problema nas considerables perdas de auga a través do muro da presa do embalse, comunícase ao señor enxeñeiro director de obras que proceda a realizar unha visita ao embalse e se realicen os estudos oportunos, para que propoña as medidas necesarias que había que tomar.

29 de Xullo de 1950

Celébrase de novo unha nova Sesión Extraordinaria onde se dá información das deficiencias observadas no muro de presa do embalse para abastecemento de augas, devanditos informes foron realizados polo señor enxeñeiro director de obras e a “Casa Dirque”.

24 de Novembro de 1950

Na sesión ordinaria vólvese a pedir informes ao señor Enxeñeiro, para que concrete as deficiencias das obras do embalse.

Tamén neste mismo día : Apróbase o proxecto de camiño de Circunvalación do Embalse

29 de Decembro de 1950

Tras lectura do informe redactado polo señor Enxeñeiro, relacionado co estado da presa, dáse por declarar a urxencia das obras a realizar.

Outubro de 1951

A petición da Exc. Corporación pídeselle informe ao señor enxeñeiro que indique as posibles causas que orixinan as filtracions na presa e as súas posibles solucións.

No informe emitido polo señor enxeñeiro sinalábase a necesidade de estudar o aliviadero da presa e aconsellábase non reanudarse as obras, que estaban paradas, mentres non se aprobase a solución conveniente por atoparse a obra á cota do aliviadero, así como a impermeabilización con obxecto de evitar filtracions , operación compatible coa terminación.

En data 13 de Xuño de 1952 encoméndase ao Enxeñeiro a redacción do proxecto.

( Finalmente o 3 de Xullo de 1953 apróbase definitivamente a realización dos traballos).

( Con data de 10 de Xullo de 1953 redáctase o orzamento de ejecución por contrata, ascendía a 752.158,59 pesetas).

31 de Marzo de 1952

PRIMEIRA ETAPA DOS ARRANXOS

Infórmase do Proxecto de : Impermeabilización por Inyecciones Presa Embalse

17 de Abril de 1952

Sesión Extraordinaria, requírese ao Enxeñeiro D. Ángel Balbas, por parte do señor alcalde e da corporación, que se manifeste dun xeito preciso e concreta si considérase desligado da dirección da obra de terminación da presa do embalse, da cal é Enxeñeiro Director, ou si pola contra continúa no cargo.

20 de Xuño de 1952

Noméase novo director de obras da presa do embalse, dado que o anterior renunciara.

Noméase a D. Antonio Yribarren

29 de Agosto de 1953

O Pleno Municipal acorda por unanimidad prestar aprobación ao Proxecto de orzamento reformado, sobre obra pendente a realizar.

3 de Marzo de 1955

Apróbase por parte da Corporación do Exc. Concello o proxecto de complementacion da obra da presa, cun camiño de circunvalación do embalse.

ANOS 90 en adiante :

Nos 90 volven a realizarse traballos de impermeabilización do paramento interior.

Xa no século XXI inaugúrase o Centro Deportivo do Pontillón do Castro, dedicado ao piragüismo, cun Campionato de Europa. Esta pista é hoxe un referente internacional para o piragüismo en augas calmas e foi capaz de estimular a práctica deportiva de moitos mozos e mozas.

ANO 2010

En 2010 ábrese o Parque Forestal do Pontillón, en colaboración coa Comunidade de Montes. Tres grandes sendas (a do Embalse, a do Castro e a do Outeiro), novas plantacións de especies autóctonas e un rocódromo son os fitos máis significados.

PLANO ANO 1947 :

PLANOS ANO 1955 :

PLANOS ANO 1970

**A maioría dos datos foron recollidos do Archivo Histórico do Concello de Pontevedra

**Fotografias cedidas polo veciño de Cerponzons Jerónimo.

ARTE- GELUCHO PUGA

Recordando a un amigo.

Gratos recordos de Gelucho, un pequeno gran home, natural do lugar da Piolla.

Foto de http://vellapontevedra.blogspot.com/2013/01/gelucho.html

Na praza da Ferrería tiven certa relación con Valentin, o castañeiro,  Dimas, o dos xeados, un pouco máis de relación tivena con Luís Pontevedra, o limpiabotas, que o adoitabas atopar debaixo dos soportais, sentado no seu banquiño o carón do ultramarinos Beledo, Luis de cando en vez viña por xunto miña para falar dalgunha cousa que lle sucedía, muitas delas non boas por certo, algunha xente metíase con él, e non foi nin unha nin duas as veces que entraba chorando pola tenda, eu si non tiña xente na tenda intentaba consolalo como podía dandolle consello. E por suposto tamén tiven relación con María a do Carrillo, toda unha institución na praza.

María, dicían algúns que parecía unha bruxa con aquel mal carácter que adoitaba ter, quizais porque os nenos sempre lle estaban facendo das súas, mentres uns pedían polo portelo dianteiro do kiosko, outros lle estaban roubando pola parte traseira.

O seu forte carácter foi quizais o causante de que moitos nenos e nenas fixésense tamén clientes de Gelucho, moito máis educado e de mellor trato con todos os pequenos que se lle achegaban a xunto él.

No seu pequeno kiosko da Ferrería estivo durante anos Celestino Puga, máis coñecido como Gelucho, o seu kiosko e o de María eran lugares por onde pasabamos todos os días , sempre iamos ás gominolas, pipas, chicles….etc.

Casi todolos días antes de entrar no colexio de Buela, sito na Praza de Mendez Núñez, un grupo de compañeiros visitábamos a Gelucho ou a María, así durante todo o curso…..

Co paso dos anos a miña época de estudante quedou atrás e pronto comecei a traballar nun establecemento de venda de confección, moi preto de onde estaba situado Gelucho, a miña empresa de nome Peral estába situada na Praza de Curros Enríquez e a miña parada durante anos antes de entrar a traballar pola mañán foi a Cafetería Pasaje, alí volvémonos a atopar de novo Gelucho e máis eu.

Recordo coma se fose hoxe as nosas charlas no Pasaje, alí pasabamos momentos inesquecibles, Gelucho falabame dos seus libros, das súas pinturas, da vida pontevedresa….gardei con muito agarimo os seus consellos, sempre bos.

Dou a casualidade que a súa vivenda, situada no Barrio dos Salgueiriños atopábase a uns cen metros da miña, un día Gelucho coñocendo donde eu vivía invitoume á súa casa , falamos coma sempre das cousas do día a día e de paso mostroume as súas pinturas, e con todo cariño agasalloume algunhas delas, hoxe en día gárdoas con moitísimo agarimo, foi o mellor agasallo que me puido facer.


Con esta lembranza quero homenaxear a ese gran home que viviu entre nós.

Máis información sobre Celestino Puga ” Gelucho” :

http://vellapontevedra.blogspot.com/2013/01/gelucho.html