CONVERSA CON CELIA, a filla da Tetilleira

Conversa con Celia Falcón Vieitez, a filla da Tetilleira.

Domingo, 5 de Xaneiro de 2020, lugar de Pidre.

Taberna da Rons, corría o ano de 1971…..

Juanciño, vente conmigo a Pidre, a casa da Tetilleira, imos mercar unhas tetillas.Miña nai solía ter sempre na taberna da Rons, para poñer de tapa os clientes, tetilla, membrillo, chourizos e cando era a epoca, unha caixa de arenques. Cando tiña necesidade de algún de estos productos urxentemente, eu era o que llos traía os sábados da Praza de Abastos, pero a mellor tetilla que había na parroquia, era a de Carmen A Tetilleira, por tal motivo cada semana íamos  a casa da señora Carmen …..

OS INICIOS

Carmen Vieitez Casalderrey naceu no lugar de O Bravo, foi casar con José Falcón Gómez, nado no lugar de Reiriz, viviron os seus primeiros anos en Reiriz precisamente, alí comenzaron a súa actividade relacionada coa venta de queixos e tetillas. Do matrimonio naceron duas fillas, unha delas leva 60 anos no Brasil, fai catro que volveu por uns dias ás súas orixes, foise con vinte anos, en Brasil casou, tivo un fillo que eu sepa, e fai un tempo que enviudóu.

A outra filla, Celia, foi a que estivo conversando comigo, pedinlle por favor que me dese un pouco do seu tempo, para que me recordase cousas dos seus pais, máis ben eu quería saber sobre todo o que rodeaba á súa nai, aquela señora que me quedou gravada na miña memoria para sempre, aquela señora que me daba a proba das tetillas para que eu escollese a máis sabrosa…..anda Juanciño, proba, haber proba estoutra, cal che gusta máis …..?

Celia sentou conmigo, funlle preguntando, aunque decía que non tiña muito que contar, eu recollin desta maneira a nosa conversa…..

Logo dun tempo vivindo en Reiriz, fóronse a vivir para a casa que todos coñeciamos pola de Carballo, a elección de escoller esta casa foi porque lle quedaba máis cómoda para recoller os seus queixos e tetillas, o autobús que llas traía paraba alí mesmo e aforráballe dese xeito tempo e traballo.

Carmen afacía comprar a súa mercancía na provincia da Coruña, en Arzúa, Sobrado dos Monxes, Curtis…..buscaba os mellores lugares onde se facían as máis sabrosas, daquela Carmen tiña muita clientela, valoraban muito o seu traballo por ter sempre boa calidade.

En un lugar de Sobrado dos Monxes. Foto de Alberto Martí, editada en La Voz de Galicia.

Estando vivindo en Reiriz, quedáballes lonxe da súa casa a parada do “Cuntis”, o autobús de liña, desde aquel lugar que quedaba naquel fondo, con aqueles camiños impracticables, ter que subir e baixar tanta carga, fixo que buscasen unha casa que estivera o carón da carretera, que foxe máis adecuada para o seu traballo.

Tamén usaban as empresas ” La Estradense” e ¨Garrido¨para as viaxes nos días que tiña que ir a mercar o producto, pero cando iba a vender, vivindo na casa de Carballo, tiña que ir co remolque andando ata Alba, a coller o trole.

CAMBIO DE CASA

Un día nun das súas viaxes no trole, atopouse cunha veciña de Pidre, moi amiga dela, adoitaba achegarse a casa de Carmen a comprarlle os queixos e os chourizos, que tamén era un dos produtos que tiña á venda, entón comezaron a falar e Carmen queixábase do lonxe que aínda lle quedaba a súa casa da parada do trole.

A veciña de Pidre ao escoitala propúxolle a venda dunha propiedade que tiña cerca da súa casa,  había mercado facía un tempo a uns veciños que emigraron para a Arxentina unha casiña, eran dos da Moleta”.

Teño unha propiedade que che podía encaixar para ter de almacen para os teus queixos, un día que queiras imos velo.

Así foi, o lugar tiña un muro enorme, cun espazo interior amplo, despois co paso do tempo todo isto foi levado por diante coa ampliación da n550. Chegaron a un acordo rápidamente, a Carmen encaixáballe o lugar e aquel baixo era ideal para os seus queixos e tetillas, e tamén para vivir.

A familia veuse a vivir para Pidre o día 19 de Marzo de 1971, celebración do día do pai, e ao pouco tempo ampliaron as súas propiedades comprando moi preto da casa unha finca a unha veciña do lugar de A Bouza, a señora Eusebia “A Morrona”. Unha finca na cal fixeron unha viña,  que o cabo dun tempo daba moi bo viño e que naquelas épocas ía cubrir con fartura a necesidade de ter unha parte da alimentación básica daqueles tempos cuberta.

O marido de Carmen decidiu comprar aquela finca, convencido que xa iban ter asegurado ter viño para moitos anos, o prezo ademais fóra moi adecuado, hoxe en día aínda se segue traballando dita viña, o marido de Celia pasa moitas horas do seu tempo nela, é un entretenimiento, máis que unha necesidade imperiosa, como o era nos anos en que vivían Carmen e José.

A VIDA VAISELLE A CARMEN

Xa tiñan a súa casiña, a súa viña, o seu traballo…..pero pouco durou a alegría, Carmen morre no ano 1977, no mellor da súa vida.

Estaba contenta, naquel ano xa estaba cobrando unha paga, exactamente 18000 pesetas, e ademais aínda seguía vendendo os queixos, xa que o seu marido seguía co negocio. José traballara algún tempo como tratante de gando, pero foi por pouco tempo, el estivo á beira de Carmen, encargábase dos traballos de campo e cando podía botáballe unha man a Carmen.

En tres meses a vida fóiselle a Carmen, en tres meses cambiou todo na familia, un cancer de peito levouna para o outro mundo. Ainda que foi unha das primeiras mulleres que había sido operada de ese mal, non se pudo facer nada por ela. Estivo activa ata o final, despois da operación ainda tivo forzas para empurrar polo remolque e ir a vender os queixos e as tetillas…..

O falecer Carmen, José seguiu traballando un tempo máis, tiña os clientes feitos e había que seguir a vida, pero ao pouco tempo, o seu saúde comezaba a deteriorarse, as súas pernas empezaban a fallar e a súa filla convenceulle de que o fose deixando, xa comezará a cobrar a súa paga e non tiña porque seguir andando dun lado para outro vendendo queixos.

Unha das cousas que máis me sorprenderon desta conversación con Celia foi cando se referiu á morte dos seus pais :

Juan, mira como é a vida, a miña nai faleceu o 15 de Xaneiro de 1977, á unha da mañá, e o meu pai faleceu dez anos máis tarde un 15 de Xaneiro de 1987, á unha de mañá, en ambos casos atopándome eu soa na casa.

RECORDANDO A SÚA LABOR COAS TETILLAS E OS QUEIXOS

O seu traballo, non era soamente ir compralas e levalas á praza a vendelas.

Algúns dos produtos viñan aínda frescos, sen curar de todo….había que lavalas, cambiarlle a palla, poñerlle os panos…..

Carmen tiña confianza coa xente que facíanlle os queixos, unha xente que tiña unha labor mui encomiable, agora xa se fan os queixos con munguidura mecánica, con conservacions en tanques de frío, usan tanques de aceiro inoxidable, moldes de plástico etc., pero antes, antes sí que era un traballo artesanal :

O primeiro que facían as queixeiras daquela época era ir a mungui-las vacas á man, depositando ó leite nunha “canada”. Da canada íao repartindo na pota ou potes de leite, segundo fixera un queixo ou máis en cada moguedura. Despóis puña a pota co leite na lareira rondando as brasas para que acadara a temperatura axeitada, botáballe o callo xusto e revolvíao no leite coa man. Deixábase calla-lo leite e cando xa estaba poñíase a elabora-lo queixo collendo da pota presas de materia prima, botándoas para o molde ou “taza de face-lo queixo”, que era de madeira ou de porcelana e amasándoas coas mans. Despóis apertaba unha e outra vez a bóla de queixo ata sacarlle todo o soro de leite. Cando xa está ben apertado e rematado, volve metelo no molde para darlle a forma desexada. Despóis envolveo nun pano limpo e pono a secar e a madurar na queixeira, onde os ía acumulando e cambiándolle-lo pano para favorecer-lo secado e a maduración. Cada quince días aproximadamente levabáos vender á feira de costume. A véspera lavábanos ben lavadiños e colocábanos na cesta dos queixos. Cando Carmen mercaba, algúns dos queixos había que curalos …..

Ao principio de vivir en Pidre na casa de Carmen non tiñan muita auga, tiñan que ir cargadas cos queixos ata o lugar da Balé, todos os días tiñan que ir levandos uns cuantos. Un día deses, un dos veciños do lugar, chamado José Losada, achegouse a Carmen e á súa filla e díxolles que o que estaban facendo era un sacrificio, que non podían seguir así toda a vida, que ían esgotar a saúde.

Elas duas, unha coa tina na cabeza e a outra co remolque quedaron caladas, miraron para José e asentiron.

Nin curto nin perezoso, José decidiu ampliarlle o pozo de auga da súa casa.

Un dos días que se achegou a casa de Carmen, José ía acompañado da súa esposa Obdulia. José dirixiuse a Carmen e díxolle :

Carmen, mecajonacona, non podedes seguir así, a túa filla vai rebentar con esa tina chea de trapos na cabeza.

Agora mesmo vou ampliarche o pozo de auga ! Púxose mans o choio e con cinco metros de profundidade máis  o pozo estaba feito, ainda hoxe en día ten auga suficiente para o servizo da casa, visto polos meus ollos.

Carmen sempre lle quedou agradecida a José Losada pola súa axuda.

Coma recordo ainda é hoxe o día que gardan a rodalna que había no pozo para subir os cubos de auga, moitos cubos sacáronse de auga do pozo ! Cando foi da ampliación da estrada, Celia tiña medo a que lle levasen o pozo, salvouse por pouco e hoxe en día aí segue, como servizo e como recordo daqueles tempos, xunto a aquela báscula de agulla, que usaba a súa nai para pesar os queixos e as tetillas.

POSTOS DE VENDA

Normalmente iba a Marin a vender, collía o trole en Alba ata Pontevedra, despóis collía de novo o trole que se dirixía a Marin, o chegar iba en dirección a Praza, tiña un posto fixo, mismo na entrada, polo que tiña que pagar un alugueiro e tamén a cota de autónomos conforme desenvolvía esta actividade profesional.

Tamén había días que paraba en Pontevedra, normalmente cando había feira, muitas das veces a súa filla Celia era a que quedaba en Pontevedra a vender, pero sempre poñialle unha condición a nai : que lle deixara as mellores, as máis sabrosas tetillas, porque non quería que os clientes chamaranlle a atención na próxima feira.

ANÉCDOTAS

Tiñan uns días determinados para ir ás feiras de Arzúa, Sobrado dúas Monxes, Curtís….

Recorda Celia que cando vivían en Reiriz subían co carro de vacas ata a casa de “A Mariqueta”, alí recollía toda a compra que traían dalgúns dos lugares antes citados.

Un día, era xa noite pechada, ao baixar co carro xa cargado de tetillas, perderon unha parte da carga, eran unhas duas mil pesetas o valorado, cando chegaron a casa déronse de conta e foron rápidamente polo camiño a buscar onde caera.

Non había rastro de queixos, nin de tetillas, ata que ao pasar por diante dunha casa, que nese momento tiña o portal aberto, viron que estaban alí, entón entraron a polos queixos e as tetillas, os donos da casa quedaron todos sorprendidos e puxéronlle de escusa que pensaban que eran doutro veciño e que o ían avisar dun momento a outro.

Grazas Celina pola túa colaboracion.

CONVERSAS CON JUAN A. LOSADA BARREIRO

JUAN A. LOSADA BARREIRO ( 24/06/1959)

Domingo 29 de Decembro 2019

Lugar : Casa de Juan (Salcedo), no seu museo con unha botella de viño e unha empanada.

Con motivo da montaxe do BELÉN na súa casa de Salcedo,  quixen ir ata xunto BIRI BIRI, meu amigo de toda a vida, e ollar o traballo que leva realizando dende fai máis de dezasete anos.
Os que fomos os seus amigos máis íntimos coñecemos a Juan A. Losada Barreiro como “BIRI BIRI” ( corría o ano 1973 cando o Sevilla C.F. fichaba a Alhaji Momodo Nije, coñecido no mundo do fútbol como BIRI BIRI, nacido en Gambia, considerado como un dos mellores futbolistas gambiano de todos os tempos), Juan tiña un parecido co futbolista e no Chan do Monte bautizámoslle con este alcume.Aínda que BIRI leva moitos anos vivindo en Salcedo, o seu agarimo pola parroquia está por encima de todo, aínda que non vive en Cerponzóns leva no corazón o seu amor por este lugar. Así que cada vez que pode vémolo en moitas ocasións entre nós, oxalá moitos dos que viven na parroquia fosen como él, participando e colaborando en muitos dos eventos que se fan na nosa querida terra.

Juan naceu no lugar da Baléa, fillo de José e Obdulia, un matrimonio que constituíron unha das  familias numerosas que habitaron Cerponzóns, chegando a ter oito fillos.

Nas épocas do Nadal, a casa dos Losada Barreiro celebrábase ao grande, e o Belén sempre estaba presente, naquel salón da casa onde estaba situado devandito Belén terminábanse as noites, despóis de cear, cantando villancicos ao redor del.


José, o pai de BIRI, era un home moi dicharacheiro, deseguido convencía aos seus fillos de que tiñan que cantar os villancicos e alí se arremoliñaban todos e cantaban os once de casa ( os oito fillos, o matrimonio e a súa avóa), a veces,  tamén se sumaban a cantar os Fariña, os veciños que vivían á beira súa.

Unha das tradicións que desde moi pequeno quedáronlle a Biri foi a de facer o Belén, e así mo confirmaba :

BIRI- Si, o Belén foi unha das cousas que máis me gustaron desde pequeno, unha porque en casa sempre se fixo, outra porque tamén na Igrexa de Cerponzóns tíñase por costume realizar, e eu como durante unha época fun sacristán pois colaboraba na súa montaxe, sempre tiven esa ilusión.


JJ- Hoxe en día segues facéndoo, pero que pensas do día de mañá ? Os teus fillos seguirán a tradición ?

BIRI- Eu penso que si, por exemplo moitos dos meus irmáns seguen facendo o Belén, tamén teño sobriñas e sobriños que o fan, na miña casa, tanto o meu fillo Borja como Víctor bótanme unha man ano tras ano, penso que seguirán a tradición, e seguro que o farán moito mellor ! Cada vez que o facemos son os meus fillos os que me corrixen en canto ven que algunha cousa non a poño como cómpre, gústalles a perfección e intentan que quede o mellor posible.

JJ- BIRI, todo isto que vexo, toda esta montaxe, falo ti ?

BIRI- Si, excepto as figuras que as fun comprando aos poucos, porque prefería unhas boas figuras que fosen de calidade, estas que ves son de terracota, o demáis o fixen eu, costaronme muitos cartos, pero quería ter unhas boas figuras.

(A terracota é unha terra cocida que designa tanto a arcilla modelada e endurecida ao forno, como o produto cerámico resultante, en especial as estatuillas de barro cocido que se usan para o montar o Belen).

JJ- E canto tempo lévache facelo ?

BIRI- Pois entre unhas cousas e outras son tres días completos o que nos leva.


JJ-Polo que vexo, non lle falta de nada…

BIRI- Jajajajaja, intento que teña de todo un pouco, as figuras que representan oficios, o muiño, as pontes etc. Tamén temos a horta, onde plantamos allos, patacas, lentellas, como ves algunhas destas especies están xerminando….

JJ- BIRI, isto é moi traballoso, merece a pena ?

BIRI- Claro que si ! Eu fágoo con todo o agarimo e para min é unha tradición que non quero que se perda.


JJ- Algunha vez participaches nalgún concurso de belens ?

BIRI- Si, houbo varios anos que desde o Concello fixeron concurso e participéi neles.

Recordo na prensa que en canto a premios, que eu sepa,  BIRI obtivo o 2 de Febreiro de 2004, xunto a Emilia López Fernández, o primeiro premio na modalidade de belens tradicionais.

No seguinte ano, 2005, recibiu un segundo premio.

Un dos galardons acadados por BIRI.

Que sepades que si algún día queredes achegarvos a casa de BIRI, con moitísimo gusto recíbevos, as portas da súa casa están abertas para os veciños de Cerponzóns, para él e un pracer.

Este traballo realizado cunha gran ilusión, sae da man e da mente de BIRI, él e o responsable dun universo de  23 metros cadrados , é de aplaudir e agradecer polo seu labor ao longo de tantos anos, as miñas felicitacions e desexo que siga facendo o BELEN toda a súa vida.


As construcións que podemos observar, foron moldeadas por BIRI, estás foron cambiando de tamaño ao longo do tempo, intentando mellorar as anteriores.

Fai apenas uns días viñeron velo algunhas veciñas da parroquia, e hoxe mesmo, no momento en que eu me ía, chegaban uns familiares da súa dona, residentes en Barcelona, e que por nada do mundo pérdense de ir ver o Belén, así o fan todos os anos.


E todos os que visitan o Belén lévanse a sorpresa de que a obra está diferente á do ano anterior, e sempre lle din que cada ano está moito mellor que o anterior. Encontramos figuras de todo tipo, realizando distintas faenas, ademáis podemos encontrarnos con este home, que non pode faltar no Belén:


Así que xa sabedes, o que queira visitar o Belén pode contactar con BIRI, e quedar un día para ir visitalo, eu mesmo pódovos pasar o seu teléfono.

PONTE BEÁN, por Xosé Manuel Pereira Fernández 

Comparto a Conferencia que ofreceu o historiador Xosé Manuel Pereira Fernández.

Cerponzóns 15/12/2019

PONTE BEÁN: RECUPERACIÓN DUN TOPÓNIMO ESQUENCIDO E UNHA PONTE SOTERRADA

PONTE BEÁN: RECUPERACIÓN DUN TOPÓNIMO ESQUENCIDO E UNHA PONTE SOTERRADA

PONTE BEÁN NA NOITE DOS TEMPOS

A primeira referencia documental de Ponte Beán pérdese na noite dos tempos. Posiblemente por ela pasou Xelmírez en 1102 cando, despois de descansar varias xornadas en Guxilde á espera da preparación dos grandes fastos de recibimento en Compostela, reiniciou a marcha cara a Santiago ao seu regreso de Braga despois de realizar o Pío Latrocinio. Por Ponte Beán tamén pasou o Barón de Rosmithal na súa viaxe por España de 1457. Tal vez puido ser nela, ou no seu entorno, onde tiveron lugar os incidentes que fixeron refulxir as espadas segundo recolle o texto da citada viaxe. Do seu paso por Ponte Beán nas dúas viaxes a Galicia en 1745 e 1754-55 deixou constancia escrita o Padre Sarmiento.

PONTE BEÁN NOS SÉCULOS MODERNOS

​A mediados do século XVI atopamos o topónimo na documentación notarial. A modo de exemplo, o 3 de xaneiro de 1551, ante o notario Pedro Agulla, comparecen “Maçias González de Leborey, labrador vezino de la feligresia de San Biçenso de Çerponçons” e o mercador pontevedrés Fernando Teixo. A causa, formalizar a venda por parte do primeiro ao segundo da “miña herdade do Bean questa o longo de otra do mosteyro de Lerez e o longo de otra de Juan de Casas e entesta en o camiño françes en la parte de bayxo no rio”. Dez anos despois, o 11 de febreiro de 1561, ante o mesmo Pedro Agulla o párroco de San Bartolomeu de Pontevedra, Rodrigo de Patiño, arrendaba a Pedro Bello de Alba e a María Fonso Sigigueira de Campañó “los sus molinos que tiene abaxo de la Puente Bean con sus dos ruedas y con sus casas y con todo lo a ellos anexo e pertenesçiente para que cada uno dellos tenga e posea una rueda del dicho molino con su casa y los dos biban e moren por tienpo y espaçio de seys años”.

Nas actas dos Libros de Consistorio do Concejo de Pontevedra ten Ponte Beán un destacado protagonismo no tramo final do século XVI. Nese período temporal abundan as lagoas documentais no referido á documentación municipal, consecuencia da perda dunha serie dos citados libros. A anomalía non permite unha perfecta visualización dos feitos. Aínda así sabemos que o 26 de xuño de 1586 as obras de reedificación realizadas na Ponte Beán desembocaran nun preito que nesa data atopábase na Coruña na Real Audiencia, o máximo órgano de xustiza de Galicia. Causa do contencioso foi o repartimento realizado para pagar o importe das obras. Ao non solucionarse nesa instancia, a controversia saltou á Corte. Así o recolle a acta capitular do 9 de marzo de 1591. Información máis relevante para un mellor coñecemento dos feitos contén a do 7 de xuño dese ano de 1591. Na citada data, un desesperado Pedro López -debeu ser o canteiro, principal responsable da obra- fai ver aos munícipes que a obra rematara facía case dúas décadas e aínda non cobrara. Os traballos da denominada documentalmente reedificación de Ponte Beán deberan rematar entón cara a 1570. Ao bo de Pedro López atopámolo na documentación en múltiples ocasión, nalgúns casos incluso na Coruña demandando unha solución ao problema xerado pola morosidade institucional.

​A situación seguía sen solución nos primeiros anos do século seguinte. Ponte Beán aparece no punto noveno da “Intruçion de los negoçios” que o rexedor, licenciado e avogado pontevedrés Bartolomeu Vega e Cruu levaba o 5 de setembro de 1602 para solucionar na Real Chancelería -o Supremo da época-, daquela en Medina do Campo, e nos “Consejos de su Magestad”, entón en Valladolid. Descoñecemos o resultado final do preito, pero a solución debeu contentar a todos ou case todos os sectores, pois o protagonismo de Ponte Beán decae durante o resto do século XVII, pero sen desaparecer na súa totalidade. Se en 1678 pola “quarta parte del lugar de Ponte Bean” preitean Antonio de San Martín, veciño de Pontevedra e Xacobe Douteiro de “San Bicente de Serponssos”, no 1690 é o alférez Miguel Cabaleiro quen se querela contra Baltasar Melón e a súa dona, Inés do Souto, veciños de San Visensso de Serponsons, pola “pressa de agua que se dise da Balea çita en dicha feligresia de Seponsons con la qual se riega el lugar da Boussa de Ponte Bean”.

A IRRUPCIÓN DE SAN CAETANO

​O 31 de decembro de 1676 dona Xacinta Antonia de Andrade da poder ao seu irmán o licenciado don Xerome Carrera e Andrade, reitor da freguesía de Santa María de Alba e Comisario do Santo Oficio, para outorgar o seu testamento “segun y en los terminos que le tenia comunicado, a causa de la grave enfermedad que estaba padeciendo”. O testamento redáctase o 31 de xaneiro de 1677. Nel, dona Xacinta Antonia unía as dúas lexítimas que lle correspondían por herdanza dos seus pais don Xerome de Carrera e dona María Ares de Andrade e creaba un vínculo, cedéndollo á súa irmá dona Mariana Carrera e Andrade, casada co rexedor perpetuo de Pontevedra don Fernando de Saavedra Presedo e Aldao.

​Don Fernando de Saavedra Presedo e Aldao renuncia ao cargo de rexedor e redacta o seu testamento o 12 de febreiro de 1688. Ao non ter fillos, e de acordo coa súa muller dona Mariana Carrera e Andrade, deciden crear unha Obra Pía e vincular a ela as propiedades de ámbolos dous. Entre as de dona Mariana estaban as que lle cedera a súa irmá dona Xacinta Antonia. Como testamentarios e cumpridores das últimas vontades de don Fernando de Saavedra quedan a súa muller, dona Mariana e o párroco de Alba don Xerome Carrera e Andrade.

​Dúas décadas despois, o 4 de abril de 1709, é o rector de Alba e cargo da Inquisición don Xerome Carrera e Andrade quen aparece ante notario. Faino para redactar testamento e outorgar poder como testamentarios ao seu irmán o licenciado don Antonio Carrera e Andrade, reitor da freguesía de San Martiño de Liñaio, e ao licenciado don Ventura de Arauxo, avogado da Real Audiencia do Reino de Galicia. No documento, don Xerome declara que a súa irmá dona Mariana Carrera de Andrade lle encargara a edificación dunha capela na honra de San Caetano “en la parte que le pareciese”. A capela, indica, a construíra “en el sitio que llaman la Puente Bean”. Como única herdeira, testamentaria e patroa de San Caetano deixa a súa sobriña dona María Xosefa Carrera e Andrade. Aos dous testamentarios antes citados indícalles que se el en vida non puidese rematar a capela de San Caetano a acabasen eles. Por un documento notarial redactado o 14 de maio do citado 1709 por don Antonio Carrera e don Ventura de Arauxo sabemos que don Xerome Carrera morrera, sen especificar a data, no antes citado mes de abril.

​Quen pilotou a dirección de San Caetano non foron os dous testamentarios citados de forma repetida, senón a sobriña do párroco don Xerome, dona María Xosefa Carrera e Andrade, casada e axiña viúva de don André Osorio Galos. Outro Osorio Galos, don Xosé, foi párroco de Cerponzóns e o seu anexo de Berducido. Faleceu o 4 de decembro de 1711. O seu testamento consta de 84 folios. Debeu ser un home culto e de lectura, pois a relación de libros da súa propiedade ocupan máis dun folio. Se regresamos a dona María Xosefa, o 8 de agosto do mesmo ano de 1709, pouco máis de tres meses despois do pasamento do seu tío aparece ante notario redactando a escritura de Fundación da Capela de San Caetano. No documento afirma que a mesma fixérase en Ponte Beán porque ao ser “a la continua de mucho concurso de xente causa y causara mayor debozion”. Igualmente indica na súa comparecencia notarial que para o remate da capela unicamente faltaba a construción do coro e xa facía dous anos celebrábase misa nela. Tres anos despois, o 13 de xuño de 1712, dona María Xosefa concértase co canteiro de Gatomorto, Pablo Solla, para facer a capela maior de San Caetano.

​A documentación permite una perfecta visualización do poder e capacidade económica acadada por San Caetano a partir de comezos da década dos anos vinte do século XVIII. A partir de entón convértese nun relevante centro fiduciario emisor de censos redimibles ao quitar segundo a terminoloxía da época. Dito doutro xeito, a capela de San Caetano emite préstamos a quen llos solicite, sempre e cando teña propiedades propias que o abalen. Como os solicitantes van ser labregos con problemas de liquidez, estes non van poder pagar os intereses a devengar e as propiedades rematan en mans da capela de San Caetano. As consecuencias desta estratexia tradúcense en varios folios de propiedades á altura de 1832, segundo informa documentación depositada no Arquivo Histórico Nacional da Nobreza de Toledo. O protagonismo e importancia de San Caetano tamén é visible nos testamentos e o progresivo aumento do número de persoas que ordenan a celebración de misas na súa honra nos documentos de últimas vontades.

DE PONTE BEÁN A SAN CAETANO

​A construción do Camiño Real e o Real Plantío por parte do Arcebispo Malvar no século XVIII modificou radicalmente a conexión viaria de Pontevedra con Santiago de Compostela. Se durante séculos Ponte Beán foi unha especie de quilómetro cero da mesma, como recolle o Catastro de Ensenada e a documentación depositada no Arquivo da Deputación de Pontevedra, co novo vial Ponte Beán queda completamente lateralizada. Segundo a documentación municipal, en 1788 atopábase “avierto y estar perfeccionando el Camino Real desde Puente Abalga hasta la entrada de esta villa”. A intención municipal era “para el proxsimo año seguir en romper desde la salida de esta repetida villa hasta el Puente San Payo”. Nembargantes un sector da sociedade, os peregrinos, deberon seguir empregando a vía tradicional que durante séculos pasaba por Ponte Beán e chegaba a Santiago de Compostela. Así o recolle o testamento redactado en 1813 por Benito Castro, veciño de Campañó. Ente as súas últimas vontades manda ao seu herdeiro “…con la obligacion precisa y no sin ella de que el sobredicho interin que viva ha de dar posada a los pobres peregrinos y de comer, y para dormir paja y cubierto, a imitacion de como lo hago…”.

​Ponte Beán e a relación nominal das persoas que vivían no lugar aparecen no Catastro de Ensenada como pertencentes á freguesía de Cerponzóns a mediados do século XVIII. Sen embargo, un século despois, en 1845, Ponte Beán non aparece no Dicionario de Madoz e o seu lugar é ocupado por San Caetano. Ao mesmo tempo, o espazo físico que dende as primeiras constancias documentais sempre pertencera a San Vicente de Cerponzóns é propiedade de Santa María de Alba. A documentación notarial, do mesmo xeito que mostra en múltiples ocasións a Ponte Beán como lugar de reunión para a redacción de acordos, tamén permite explicar o paso de Cerponzóns a Alba. Conforme nos adentramos no século XVIII e a capela de San Caetano acada maior identidade, en función de a quen corresponda o protagonismo no documento o espazo físico corresponderá a Alba ou a Cerponzóns. Se no protocolo notarial aparece un relixioso, entón a pertenza corresponde a Santa María de Alba. No caso de seren unicamente parroquianos os responsables da redacción documental, afirmarán pertencer Ponte Beán e o seu entorno a San Vicente de Cerponzóns. Curioso e sorprendente resulta o posicionamento dos paisanos nas súas comperecencias ante notario, pois mesmo na segunda metade do século XIX, cando na terminolóxia oficial Ponte Beán forma parte indiscutible de Alba, eles seguirán mantendo a súa pertenza a Cerponzóns. Máis ainda, daquela, institucionalmente Ponte Beán xa fora substituido por Ponte de San Caetano.

O SOTERRAMENTO DE PONTE BEÁN

Ponte Beán sofre unha profunda modificación no entorno de 1853. O 22 de outubro don Xosé García Limeses asina un informe para a Deputación Provincial de Pontevedra indicando a conveniencia de derrubar a antiga ponte e construír unha nova. O documento describe a ponte antiga. Tiña un único arco semicircular xerador de fortes rampas de subida e baixada. Gardaría entón similitude coa ponte orixinal de Ourense e, con esas características, posiblemente fose unha ponte romana ou alto medieval. Coa nova ponte buscábase eliminar as pendentes e conseguir un trazado horizontal. Constaría de tres arcos e construiríase ex novo a poucos metros da antiga. Algo semellante no desprazamento sucedeu coa actual Ponte do Burgo.

Unha fotografía de Lorenzo Novás Rarís podería documentarnos sobre a imaxe da nova Ponte Beán, para don Xosé García Limeses xa Ponte de San Caetano. Segundo Xosé Manuel Pidre Novás, neto de Lorenzo Novás Rarís e a quen agradezo a deferencia de facilitarme a foto, a mesma está datada en 1910 e corresponde a Ponte Beán. Pola contra, como posterior postal presenta a nomenclatura de Ponte Cabras. Esa era a versión oficial ata a localización fai uns días do informe de don Xosé García Limeses. Sen embargo, difícil resulta enmarcar a ponte de tres arcos no espazo ocupado por Ponte Cabras e que fose a ponte de pedra derruída cando se construíu a Cross en 1954-56.

Ata o presente non sabemos a data exacta do soterramento de Ponte Beán ou Ponte de San Caetano. Soterrada aparece nunhas fotografías facilitadas a Xoán Xosé Esperón e datadas en 1951. O topónimo de Ponte Beán tamén perdeuse co paso do tempo. ¿Cantos veciños de Santa María de Alba ou San Vicente de Cerponzóns emprégano na actualidade ou saben identificalo sen dificultade? Posiblemente sexan moitos, pero eu tardei máis de vinte anos en localizar a un capaz de dicirme onde estaba a Ponte Beán que con tanto protagonismo e tan repetidas veces aparecíame na documentación dos séculos XVI ao XVIII. Aconteceu a comezos deste verán e foi o párroco de Cerponzóns don Manuel Míguez Redondo quen lle puxo localización grazas á pregunta de Xosé Manuel Pidre Novás, a quen agradezo a mediación. Sen esa información, hoxe non estaríamos aquí.

Listado de curas que hubo na parroquia de Alba.


Ata o presente non sabemos a data exacta do soterramento de Ponte Beán ou Ponte de San Caetano. Soterrada aparece nunhas fotografías facilitadas a Xoán Xosé Esperón e datadas en 1951.

Procesión pasando por Ponte Beán, ano 1951.

Procesión, ano 1951

Banda de Música e Gaitas, diante da Capela de San Caetano, ano 1951
O topónimo de Ponte Beán tamén perdeuse co paso do tempo. ¿Cantos veciños de Santa María de Alba ou San Vicente de Cerponzóns emprégano na actualidade ou saben identificalo sen dificultade? Posiblemente sexan moitos, pero eu tardei máis de vinte anos en localizar a un capaz de dicirme onde estaba a Ponte Beán que con tanto protagonismo e tan repetidas veces aparecíame na documentación dos séculos XVI ao XVIII. Aconteceu a comezos deste verán e foi o párroco de Cerponzóns don Manuel Miguez Redondo quen lle puxo localización grazas á pregunta de Xosé Manuel Pidre Novás, a quen agradezo a mediación. Sen esa información, hoxe non estaríamos aquí.

FOTOGRAFÍAS ANOS 1970

Capela de San Caetano, anos 1970


NOTA :

Xosé Manuel Pereira Fernández e licenciado en Xeografía e Historia, becario do Ministerio de Educación e Ciencia, da Consellería de Educación e Ordenación Universitaria da Xunta de Galicia e do Departamento de Historia Moderna da Facultade de Xeografía e Historia da Universidade de Santiago de Compostela.

Entre os seus logros podemos destacar a consecución do primeiro posto acadado no III Premio Ferro Couselo de Investigación, cun traballo titulado A Pontevedra de Felipe II.

Entre as súas publicacións podemos destacar : A Pontevedra de Felipe II e O Balneario de Lérez. A aventura termal de Casimiro Gómez.

Son innumerables os seus artigos e conferencias en diversos medios e foros, dende o ano 1995 ten unha publicación semanal de opinión no Diario de Pontevedra.

DIARIO DE PONTEVEDRA 3/01/2020

Desde a Asociación de Veciños O CHEDEIRO queremos darlle as grazas por vir ata a nosa parroquia milenaria e contribuír coa súa conferencia aos actos que desenvolvemos durante todo este ano con motivo do noso milenario.

AGRADECEMENTOS :

( Grazas a A. Tejedo, por contribuir coas fotos do ano 1951)

TEATRO NA PARROQUIA.

AQUELAS OBRAS DE TEATRO….

Ás veces cando estou enfronte ao ordenador fago un repaso de todo aquilo que fun publicando durante este últimos catro anos. Publicacións que en moitos dos casos son máis que nada unha fotografía e un pequeno texto referíndose aos que saen nela e pouco máis.

Hai uns días quédeime ollando unha foto de unhas nenas que no ano 1987 representaron unha obra de teatro, era pola época da festividade do Corpus.

Contactei con protagonistas e falamos telefonicamente sobre este evento que sucedeu fai máis de trinta anos…….

 

JJ….Ola veciñas, que recordos vos traen esta fotografía, este momento ?

…Uf ! Son uns momentos inesquecibles, parece que foi onte e xa van máis de trinta anos, trinta e dous, exactamente.

JJ…A quen se lle ocorreu a idea de facer representacións de teatro ?

Veciña 1…Todo saía de D. Manuel, o noso cura, a súa chegada á parroquia foi algo fantástico, sobretodo para os que eramos uns nenos naquel momento, él comezou a desenvolver unha serie de actividades que nos enganchou de tal forma que estabamos encantados. As excursións, xunto as alfombras florais, o teatro e moitas cousas máis, fixeron que a nosa mocidade fose unha época que nos quedou gravada por todo o ben que o pasamos.

JJ….Porqué creedes que decidiu facer obras de teatro ?

Veciña 2…Eu creo que a D. Manuel en principio tiña que gustarlle esa actividade, senón non a faría, penso eu, e despóis porque a actividade de teatro é unha maneira onde o neno goza vendo teatro, o neno sinte cómo están contandolle unha historia que él mismo está vivindo en directo, e fai que neses mismos momentos desarrolle a súa atención, dase conta que hai unhas normas básicas de comportamento ou experimenta o poder poñerse no lugar do actor. 

JJ….Entón D. Manuel, segundo vos,mirou unha forma de aprendizaxe de valores a través do teatro ?

Veciña 2….Si, eu penso que si. Todas as cousas que se fixeron naqueles anos partían de D. Manuel, as súas ansias por facer cousas, o interese que lle poñía, o poder traer cultura á parroquia, é unha persoa que sempre quixo enriquecer á parroquia con esta serie de actividades.

D. Manuel sabía que os nenos necesitaban dun adulto déselle unha funcionalidade ao que estabamos a facer, só así sabía que nos iamos a implicar. Porque facendo teatro gozabamos e de paso desenvolviamos aspectos de moita importancia, aspectos como a linguaxe, valores de respecto cara aos demais, o coñecemento da contorna a través da historia que representabamos nese momento….resumindo, que o pasabamos xenial e de paso esa actividade foi para nós moi importante no noso desenvolvemento cultural e persoal.

JJ….Que lembrades máis deses días ?

Veciña 1…A ver, a miña memoria non é mui boa que digamos……pero lembro que iamos todas as semanas a ensaiar, estabamos a desexar que chegase o día para ir ensaiar, jajajaja.

Tamén lembro que o día da estrea estabamos cunha tensión polas nubes, D. Manuel tranquilizábanos, dábanos seguridade e confianza en nós mesmos, e todo foi saíndo de marabilla.

JJ…E despois de trinta anos, que vos queda de recordo ?

Veciña 2…Quédame todo o bo que pasamos naqueles anos marabillosos, mira, non fai moito eu levei unha grata sorpresa. D. Manuel fíxome un agasallo, chamoume e doume un cartafol, nese cartafol estaban todos os guións das obras de teatro que se fixeron na parroquia, tíñaa gardada como ouro en pano.

Para min foi unha alegría enorme, que tivese ese detalle comigo é de agradecer.

JJ….Algo máis que engadir ?

Veciña 1…Que che vou a contar máis ! Quizáis que calquera das outras nenas e nenos pódenche dicir máis cousas, xa sabes o que che dixen, teño pouca memoria. Seguro que algúns dos protagonistas lembran moitas máis cousas que eu.

JJ…Grazas veciñas pola vosa colaboración por lembrar aqueles momentos.

Grazas a ti JJ.

 

QUEN SE ACORDA DE ESTE MOMENTO ?

CORRIA  O ANO 1987

Ana . Ursula . Bea. Celeste. Silvia. Gemma. María Dolores y Monica

 

hostal-zona-cafeteria-cocina-y-bodega-043

CONVERSA CON JESUS DOCAMPO DIAZ

JESUS DOCAMPO DÍAZ (22/11/1955)


Mércores 4 de Decembro 2019, 17:30 horas.

Lugar : Bar A Cañota, unha caña, un corto é un café cortado.

Fai uns meses que comecei a ter contacto con Jesus, nun momento determinado contestoume a unha publicación que eu fixera no grupo de San Vicente de Cerponzóns, a súa contestación foi : EU BAUTICEIME NESE LUGAR.

Así foi como nos coñecemos, o meu interese por saber de Jesus foi inmediato, conectei con él, e fomos coñecéndonos, ao pouco tempo Jesus xa estaba incluído no grupo de wasap que temos daquelas persoas que teñen relación coa parroquia e viven noutro lugar fora da provincia de Pontevedra.

Cando Jesus díxome que estaba en Pontevedra púxenme inmediatamente en contacto con él, quedamos de vernos ao seguinte día , fun buscalo a casa da súa irmá, no lugar de Casaldorado, de aí achegámonos a casa do meu primo Darío, o de Ponte Cabras, que casualidade, resulta que son cuñados.

Cantas cousas en común temos Jesus e eu e sen sabelas ata este día….

OS INICIOS

Jesus é fillo de José Docampo e Perfecta Díaz, os seus pais eran orixinarios de Orense e por motivos de traballo o pai de Jesus veu destinado a Pontevedra, era Policía Nacional.

A familia de Jesus viviu ao longo dos anos en varios lugares, por exemplo, recién chegados a Pontevedra estiveron vivindo nunha casa que era coñecida por LA PAMPA, fai anos foi unha taberna que había no lugar de Alba, alí naceu a súa irmán Sinda. Esta taberna para situala é ben fácil, é a segunda casa que hai logo de pasar a de LAPARUZAS, en dirección á vía do tren.

Despóis  viviron no lugar de Leborei, na casa onde viviu Suso O Mariñeiro, foi donde naceron os demáis fillos de José e de Perfecta, por aquel lugar tamén vivían os padriños de Jesus,  José Luís e Clara.

Jesus cos seus irmans, e cos fillos dos seus padriños.

Non son moitos os recordos que ten da súa estancia na nosa parroquia, pois aos cinco anos foise a vivir a Lérez e é alí foi  onde pasa gran parte da súa mocidade.

Jesus non chegou a estudar en ningún colexio da parroquia, aos cinco anos vaise toda a familia Docampo Díaz a vivir a Lérez, vivindo nun piso que no seu baixo estaba unha empresa de viños de nome Bodegas Rofer,  alí é onde estuda, recorda perfectamente que o primeiro colexio en que estivo era un que había logo de pasar a farmacia, e ao comentar isto vénlle tamén á memoria que debaixo da farmacia había un zapateiro, de nome Ramiro (era o meu tío de Campañó), Jesus xunto co seu irmán tiñan moita confianza co meu tío Ramiro, pois daqueles tempos que non había unha peseta no peto, eles os fins de semana ían para a zapatería e limpaban os zapatos que xa estaban arranxados, por ese traballo recibían entre tres e cinco pesetas e para eles era fenomenal, pois ese diñeiro utilizábano para poder comprar algún caramelo, chicle ou unhas pipas.

Pero un dos recordos que quedoulle gravado na súa mente foi a dunha morte…….

Os padriños  de Jesus tiñan dous fillos, Cholo e Mª Elena, e a señora Clara dera a luz a un terceiro fillo, pero no parto faleceu.

Jesus recorda no mesmo patio da casa dos seus padriños, que entre Cholo, Mª Elena, o seu irmán Manolo e él mesmo, colleron aquela caixiña pequena, de cor branca, por medio duns cordóns que tiña dita caixa en cada esquina, desde a casa dos seus padriños  foron en dirección ao cemiterio, levando aquel anxeliño a enterrar.

Nunca se puido borrar eses momentos da súa mente,  momentos que para uns nenos de tan curta idade causoulles moita tristeza, dor e bágoas.

Volvendo a Lérez recorda que cando estaba no tempo de facer a primeira comuñón había dous curas en Lérez, un era D. Manuel e outro D. Samuel.

Jesus rise cando comeza a dicirme que D. Samuel preguntáballes o catecismo cando os nenos estaban xogando ao fútbol, naquel campo que hai situado á beira do monasterio, onde case todos nós chegamos a xogar algún que outro partido amistoso contra os de Lérez na Festa da Mocidade.

D. Samuel andaba detrás deles e dicíalles que si non sabían o catecismo non poderían facer a Comuñón, así que co balón por medio, íalles preguntando o catecismo.

Tamén ten en mente aquel ano cando un camión de reparto de gaseosas atropellou ao seu irmán Manuel, foi un accidente moi grave, deixándolle graves secuelas para toda a vida a Manuel, corría o ano 1959.

A vida transcorría entre os estudos, os partidos de fútbol, onde Jesus comezaba a destacar, as horas na Zapateria do meu tío  Ramiro Esperon, e tamén os seus momentos de monaguillo. Recorda perfectamente os toques de campá que se usaban daquela dependendo para que, enterros, festas,incendios etc. Nesa época cando por exemplo viñan dende O Burgo acompañando un entierro, os nenos que llevaban as farolas cobraban 15 pesetas, Jesus sempre era o que iba coa cruz, como pesaba máis a él dabanlle 25 pesetas.

Despóis de un tempo vivindo en Lérez o seu destino e Ourense, o pouco tempo volven a vivir en Alba, esta vez en un piso propiedade da familia Toval, situado  encima do bar O Mirador de Alba, e de novo volven a Lérez, parando en outra casa, propiedade de Marcial e Clara. Nesta casa estivo vivindo ata os 18 anos que e cando se vaia vivir para Barcelona.

Jesus aos catorce anos  ponse a traballar, eran tempos duros e facían falta ingresos, así que consigue traballo en Talleres Catoira, unha empresa de reparacion de chapa e pintura, que había na carretera de Marin, comenzou con un sueldo de 200 pesetas a semana. No taller  comenzou con muita ilusión, pero ao pouco tempo tivo que deixalo, a súa alerxia a un compoñente que levaba a pintura, fixo que tivese que ir traballar a outro lugar.

Foi preto de onde vivía , no lugar da Ferreira, unha gran fábrica que se montou alí ábrelle as portas, Jesus comeza con 15 anos a súa aventura en Gonzatilve, estivo ata cando cumpriu os 18 anos, o seu traballo era a de tapicero, e cando se marchou da empresa o seu soldo á semana era de 2.500 pesetas, ainda se recorda do seu amigo inseparable, Santiago Losada, ( que casualidade da vida, antes falou de meu tío Ramiro, agora do meu compadre Santi).

Dime Jesus que sempre andaban xuntos, coñociannos por O Moreno é O Rubio.

O FÚTBOL, A SÚA PAIXÓN.

Na época de traballar en Gonzatilve, compaxinaba o seu traballo co fútbol, comezou nos xuvenís do Lérez, pois naquela época non había equipo na parroquia onde vivía, a de Alba. Recorda que tiña de adestrador un señor que o coñecían por Rianxo.

Un equipo donde aparece Rianxo, entrenador de Jesus.

Ao ano seguinte ficha polo Alba, por fin hai equipo na parroquia, presídeo Ramón, O LAPARUZAS.

Pero en pouco tempo de estar no Alba, Jesus comeza a estar en boca dos seguidores de fútbol e pronto se fala no mundillo do fútbol de un extremo rapidísimo que xoga no Alba, e que mete unha media de dous ou tres goles por partido.

Equipo do ALBA C.F. Donde aparece Jesus.
Ano 1972/73, nostalgias no Diario de Pontevedra.

É cando o Pontevedra C.F. chámao, e dille que vaía a adestrar co seu filial, o Atl. Pontevedrés, entrenado por aquel entonces polo que fora un dos compoñentes do Hai que roelo,  o mítico Ceresuela.

Así o fai, e co permiso do xefe da fábrica, pode ausentarse dúas tardes á semana para poder ir adestrar. O Pontevedra , logo de velo xogar durante unhas semanas decide fichalo, Jesus vaise ao seu equipo, o Alba, para pedir a baixa e fichar polo equipo da cidade, o’presidente non quixo darlle a baixa, non quería que a súa estrela fósese a xogar co At. Pontevedrés.

Entón sigue un tempo no Alba, a contra gusto, pero sigue entrenando con gañas e ilusión, estaba esperando cumplir os 18 anos, o seu destino BARCELONA, era o ano 1974.


Cando chega a Barcelona instálase nun pobo de nome CASTELLBISBAL, alí é onde comeza a súa nova vida, onde coñece á súa muller, cásase e ten dous fillos.


Por suposto que unha das primeiras cousas que fai é a de ir ao equipo de fútbol do pobo e pedir si podía xogar no equipo.


Ao pouco tempo ten que facer a mili, entra no sorteo co reemplazo de Pontevedra e o seu destino é Alacante, e logo da Xura de Bandeira tócalle ir para Lorca.

Cando levaba seis meses de servizo militar, danlle un permiso, vaise a Barcelona e alí , xogando ao fútbol, rómpese a tibia e o peroné, nese momento para Jesus acábase a mili e o fútbol, pasa oito meses no Hospital Militar, con infinidade de operacións na súa perna, daquela as infeccións e os malos coidados, fixeron que pasase un inferno durante todo ese tempo.

Volvo de novo  a preguntarlle por cousas da nosa parroquia….

Jesus, recordas algo das festas ?

Si, as festas de San Vicente, claro que recordo, ademáis dáse a casualidade que o meu pobo ten tamén de patrón a San Vicente.

Recordo que sacaban en procesión aos tres, San Vicente, San Antonio e Sta. Lucía, eu era asiduo ás verbenas da parroquia, ata que me fun para Barcelona, tamén me acordo de xogar cos fillos do caseiro do cura, alí no patio que tiñan fronte á súa casa tivemos moitos momentos de xogos.

Co paso do tempo os pais de Jesus volveron vivir en Cerponzóns, xusto na subida onde están as instalacións de Carro, alí en fronte, na casa que lle chamaban a do Rato.

Jesus, cos seus pais, cando vivían en Meán.

Jesus ten unha espiña cravada, cando a súa nai faleceu, el non puido vir ao seu enterro, pois estaba ingresado no Hospital Militar, aquela perna estáballe dando mil rompedeiros de cabeza, tivéronlle que facer naqueles días varios raspados no óso dada a infección que tiña.

Jesus traballou durante máis de 40 anos nunha empresa concesionaria da traída de augas, estivo desde moi xoven, nada máis chegar o seu pobo,  moi implicado nas actividades culturais e festivas, a súa maior satisfacción é o poder colaborar cos seus veciños en que as tradicións síganse mantendo ao longo de todos estes anos.


Agora xubilado vén con máis frecuencia á súa terra, a xunto a súa familia, e visita o cemiterio de Cerponzóns, onde está enterrada a súa querida nai.

RESTOS ARQUEOLÓXICOS 

 
 
FONDOS ARQUEOLÓXICOS QUE SE ENCONTRARON EN CERPONZÓNS
(HOXE EN DÍA ESTÁN NO MUSEO PROVINCIAL)
 
 
 
 
Catalogación :
Objetos Nº inventario 015198
Designación Materiales de excavación
Título :
CERÁMICA COMÚN ROMANA. DEPÓSITO DA DELEGACIÓN PROVINCIAL DE CULTURA
CERPONZÓNS (PONTEVEDRA)
Descripción : 13 fragmentos de cerámica común romana.( 22/01/1999)
Hallazgo Pontevedra, Cerponzóns, San Vicente, Outeiro. Vigario 1998
Notas: Recogido por los servicios técnicos de la Delegación Provincial de Cultura de Pontevedra. Cronología Época Galaico Romana
Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
 
 
 
Catalogación :
Objetos Nº inventario 015199
Designación Fragmento\cerámico
Título :
FRAGMENTO DE TERRA SIGILLATA, CERPONZÓNS (PONTEVEDRA)
Descripción : Fragmento de borde de vaso de terra sigillata, 22/01/1999.
Hallazgo Pontevedra\Cerponzóns, San Vicente,Outeiro. Vigario.1999
Categorías Fondo arqueológico Colecciones
Notas: Recogido por los servicios técnicos de la Delegación Provincial de Cultura de Pontevedra.Cronología ÉpocaGalaico Romana
Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
 
 
Catalogación :
Objetos Nº inventario 015200
Designación : Tégula
Título : FRAGMENTO DE TÉGULA ROMANA. CERPONZÓNS
Descripción : Fragmento de tégula romana, 22/01/1999
Categorías Fondo arqueológico Colecciones
Hallazgo Pontevedra\Cerponzóns, San Vicente,Outeiro. Vigario.1998
Notas: Recogido por los servicios técnicos de la Delegación Provincial de Cultura de Pontevedra.Cronología ÉpocaGalaico Romana
Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
 
 
 
   
 
Catalogación :
Objetos
Nº inventario 015245
Designación : Materiales de excavación
Título : SONDAXES ARQUEOLÓXICAS NO LUGAR DE VIGARIO, SAN VICENTE DE CERPONZÓNS (PONTEVEDRA).
Descripción : Lote compuesto por Cerámicas: Cerámicas Finas Romanas ( Sigillata Hispánica), Cerámica Común Romana, Cerámica Industrial Romana( fragmentos de dolia, tégulas, ímbrices, ladrillo y pondus) Cerámicas medieval, moderna y Contemporánea. Hierro: 2 Clavos y objeto indeterminado Bronce: Moneda y objeto indeterminado
Categorías Fondo arqueológico Colecciones, 04/05/1999
Pontevedra\Cerponzóns, San Vicente,Vigario.1999
Sondeo Notas: Dirección:Eduardo Rodríguez Saiz.
Cronología ÉpocaGalaico Romana Medieval Moderna Contemporánea Indeterminada
Departamentos Data Arqueología 04/05/1999
Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
Resolución Consellería de Cultura 12.02.1999
Estado Data Conservación\Regular 04/05/1999
Entregado por D.Eduardo Rodríguez Saiz
Materiales Tipo material CerámicaMetal\BronceMetal\Hierro Numeraciones Número Tipo numera.VIG-99/1-392 Sigla Numismática Notas: Moneda de Bronce, probablemente moderna Sigla: Vig-99/391
 
 
 
 
 
Catalogación :
Objetos Nº inventario 015245-323
Designación Pondus Título : PONDUS. SONDAXES ARQUEOLÓXICAS NO LUGAR DE VIGARIO, SAN VICENTE DE CERPONZÓNS (PONTEVEDRA).
Descripción: Pondus cerámico de forma rectangular, con base plana.
Categoria Fondo arqueológico Colecciones 04/05/1999
 
 
Contexto de campo Sondeo Pontevedra, Cerponzóns, SanVicente.Vigario.1999
Sondeo Notas: Se encontraba dentro de una caja donde pone : Cerámica n. VIII. F. Séptica.Cronología ÉpocaGalaico-romana Departamentos DataArqueología 04/05/1999
Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
Entregado por D.Eduardo Rodríguez Saiz.
 
 
 
 
 
 
 
Catalogación : Objetos Nº inventario 015245-361
Designación : Fragmento\cerámico Título FRAGMENTO DE TERRA SIGILLATA. SONDAXES ARQUEOLÓXICAS NO LUGAR DE VIGARIO, SAN VICENTE DE CERPONZÓNS (PONTEVEDRA).
Descripción: Fragmento de fondo de un recipiente de terra sigillata con pie anular de sección rectangular. En su cara interior conserva el sello de alfarero
Categoria Fondo arqueológico Cerámica, 04/05/1999
Sondeo : Pontevedra\Cerponzóns, San Vicente, Vigario.1999
Sondeo Notas: Se encontraba dentro de una caja donde pone: Cerámica n. VIII. F. Séptica.Cronología ÉpocaGalaico Romana
Departamento Data Arqueología 04/05/1999 Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
Entregado por D.EduardoRodríguez Saiz.
Tipo material Cerámica Medidas Tipo medida Valo rUni. medida Parte descrita Longitud 7,00cm Lado más largo Altura1,90 cm.
 
 
 
 
 
Catalogación :
Objetos  Nº inventario 017885
Designación : Materiales de excavación
Título ESCAVACIÓN ARQUEOLÓXICA NO CONTORNO DO CAMIÑO PORTUGUÉS NO LUGAR DE CASTRADO. PK 0+980-1+050. EIXO ATLÁNTICO DE ALTA VELOCIDADE, TR. CERPONZÓNS-PORTELA (PONTEVEDRA).
Descripción : Lote heteroxéneo composto por: -Cerámicas: Olas de borde esvasado e labio plano, Fonte de perfil simple e labio plano con asa de pestana, cuncas, fontes, cántaros, Terra Sigillata Focense, Terra Sigillata Africana Hayes 76, Alcorta GT3, Alcorta GT4, Alcorta O6, Alcorta J2, Alcorta T1, ánforas Almagro 50; Cerámicas locais, común e de importación bizantina, bética e lusitana; Barro negro, pastas negras, grises, ocres, brancas e vermellas.-Líticos: Mans de muíño, meta de muíño circular, resto de talla de sílex sen retoques, prismas, buril, lascas de cuarzo e cantos rodados de granito e cuarzo.-Metais: Anaco de fibela escutiforme de bronce, cabeza de Acus Crinalis, anaco praca de bronce con remaches; varas de ferro, cravos e pezas informes.-Moedas: 1 moeda de peseta.-Materia Orgáncia: 2 anacos de coiro, 3 ósos.-Vidors: 166 anacos de vidro de cuncos acampanados, cores entre verde e amarelo.
 
Departamento
Data Arqueología 2011-03-22
Derechos Entidade Consellería de Cultura e Deporte.
Xunta de Galicia
Estado Data estado Conservación\Regular2011-03-22
Entregado por Dª.Lorena Vidal Caeiro.
Materiales Tipo material CerámicaMetal\Bronce Metal\Hierro PiedraPiedra\ GranitoPiedra \CuarzoPiedra\ Sílex Hueso Cuero Vidrio
Tema Arqueología\Galicia\Pontevedra
 
 
 
(Autorizada a súa publicación neste blog polo Museo de Pontevedra)
 
 
 
 
 
 
Fotografias extraídas de :http://serpenties.blogspot.com/search/label/ARQUEOLOX%C3%8DA%20EN%20CERPONZ%C3%93NS

ENTOLOMA SERPENTIONESANUM

O COGUMELO QUE LEVA O NOME DA NOSA PARROQUIA POLO MUNDO ADIANTE.

Fai dous anos que Jaime Blanco Dios, presidente da asociación Brincabois, descubriu no lugar da BOUZA unha minúscula seta que ata este momento só brotou na nosa parroquia.

A súa lonxitude é inferior a medio centímetro, e o seu descubremento foi inesperado.

Na prensa escrita deuse a coñecer uns días antes da conferencia que tivo lugar o 16/11/2019, na Casa do Pobo.

No xornal La Voz de Galicia esto é o que que se publicaba de mans de ANA BARCALA :

Jaime Blanco Dios.

SERPENTIONESANUM 

Ese es el nombre con el que ha sido bautizada una minúscula seta que brotó exclusivamente en Cerponzóns y que será oficialmente presentada hoy en la Casa do Pobo, en una conferencia con posterior degustación que dará comienzo a las 19 horas. De ello se encargará Jaime Blanco Dios, presidente de la asociación Brincabois y descubridor del hongo hallado en el lugar de A Bouza y que a partir de hoy quedará oficialmente vinculado a Cerponzóns, portando el antiguo nombre de esta parroquia y engrosando su singularidad en los actos de celebración de su milenario. Jaime Blanco hablará hoy de las setas que son comestibles y de las que son venenosas, pero sobre todo compartirá con los asistentes a la charla su entusiasmo por haber descubierto un ejemplar único, con una longitud inferior al medio centímetro. Es un minihongo con características microscópicas y que además se hace de rogar.


Jaime Blanco solo ha localizado dos ejemplares. El primero de ellos en junio del 2017 y el segundo el pasado mes de octubre. Entre ambas fechas miles de infructuosas visitas al lugar exacto de A Bouza en busca del pequeño hongo. «Encontreino por casualidade. Estaba fotografiando outro cogomelo e de repente apareceu este no foco. Tan gracil, tan pequeno e tan atractivo. É habitual que ás veces pasen moitos anos entre a aparición dun exemplar e o seguinte e neste caso, ainda que acumulei moitas xornadas baldías de búsqueda, so me fixo esperar dous anos», apunta.

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/pontevedra/pontevedra/2019/11/15/seta-nombre-milenario/0003_201911P15C109911.htm

No xornal DIARIO DE PONTEVEDRA tamén se publicaba o dia seguinte da conferencia o seguinte artigo :

*SERPENTIONESANUM*, la miniseta que se suma al milenio de Cerponzóns.


Menos de medio centímetro de longitud y de nombre *SERPENTIONESANUM*. Es un mini hongo microscópico que brotó exclusivamentenen la parroquia de Cerponzóns y que fue ayer presentada por su descubridor, Jaime Blanco Dios, presidente de la asociación micológica Brincabois, en un acto que tuvo lugar en la Casa Do Pobo.

El experto micólogo explicó ayer, durante un acto que tuvo lugar en la Casa do Pobo, que halló la minúscula seta en el lugar de A BOUZA y que, como aportación al milenio de Cerponzóns, la bautizó con el antiguo nombre de esta parroquia, *SERPENTIONES*.

Jaime Blanco indicó que encontró la nueva variedad de seta por casualidad, cando estaba fotografiando otro hongo. Solo ha localizado dos ejemplares : el primero de ellos en el mes de junio del 2017 y el segundo el pasado mes de octubre.

Diario de Pontevedra.

DESARROLLO DA XORNADA :

A conferencia de Jaime Blanco foi seguida con moitísimo interese por todos os veciños asistentes ao evento, unha disertación que arrincaba dando a coñecer as principais nocións básicas sobre os cogumelos que existen nos bosques, comentando con todos os pormenores os que se poden atopar na nosa parroquia.

Jaime insistiu por varias veces que era moi importante estar sempre moi atentos en saber distinguir as comestibles das tóxicas, e a súa recomendación era que cando se teñan dúbidas mellor é deixalas e recoller as que un xa sabe que son comestibles.

Tamén comentou Jaime, que apreciaba un certo atraso na aparición dalgunhas especies de cogumelos, puxo por exemplo as cantarelas, que desde finais de primaveira non se volveron a ver, o motivo era que a falta de auga por esa época do ano fixo que se atrasasen en saír.

Jaime quixo finalizar a conferencia para presentar á estrela da xornada, a nova especie ENTOLOMA SERPENTIONESANUM, dando unha serie de explicacions e advertindo que esta especie non e comestible.

O finalizar a conferencia, todos os asistentes disfrutaron de unha degustación de cogumelos, que se estiveron preparando o longo da xornada, no baixo destinado a cociña, unha boa pota de cogumelos fixo as delicias dos asistentes.

Agora cando en calquer parte do mundo se fale ou se lea sobre cogumelos, o nome do noso pobo estará tamén percorrendo o mundo grazas o nome que se lle puso con motivo do Milenario.

A organización de este evento foi a cargo da Asc. de Veciños O CHEDEIRO, colaborou o Exc. Concello de PONTEVEDRA  e a Asc. Micolóxica BRINCABOIS.

FEITOS LUCTUOSOS

24 DE NOVEMBRO DO 1898

MUERTE MISTERIOSA DE CARMEN MARTÍNEZ , CONTABA CON MÁS DE CUARENTA AÑOS…

Estuvo en la parroquia de Cerponzones el Juzgado de Instrucción con motivo de la muerte misteriosa de la vecina de aquella aldea Carmen Martinez. Su cadáver fue trasladado al hospital de esta ciudad en donde se practico la autopsia, resaltando que la muerte fue natural. La difunta vivía sola en su domicilio y contaba más de cuarenta años. Ayer recibió cristiana sepultura en el cementerio de esta ciudad.

La imagen tiene un atributo ALT vacío; su nombre de archivo es screenshot_20191124-0900542-1.png

30 DE NOVEMBRO DE 1903, FUEGO NA DE LOSADA

El sábado se incendió la casa de la señora viuda del perito Losada sita en San Vicente de Cerponzones. El fuego se comunicó a otra vivienda ardiendo la cocina completamente. La casa primera quedó casi en ruinas tal han sido los desastrosos efectos del incendio. Los vecinos prestaron auxilios.

 

1922-PUÑALADAS DE GRAVEDAD

Antonio Castro Tilve , de Alba y otro sujeto riñeron por cuestiones de ganado en Cerponzones con otro labrador.durante la lucha , éste recibió del primero varias puñaladas de gravedad.Antonio Castro fue encarcelado.Los otros dos resultaron también heridos.

img_2471

1970…O CASO DOS NENOS HUÉRFANOS DE CERPONZONES

Camiño dos cincuenta anos que sucedeu este feito, aínda é o día que o recordo con gran tristeza, dado que compartín cun dos seus fillos momentos de colexio, xogos e pelexas, anos máis tarde a morte levouno sendo moi xoven.

Chamábase José Manuel, tiñamos prácticamente a mesma idade, estivemos xuntos no colexio de Meán, os nenos estábamos no aula que hoxe en día se converteu en biblioteca da parroquia, aquela aula onde pasamos muitos momentos agradables e outros non tanto, aínda é hoxe o día que cando estou alí e vexo para o lugar onde está situada a cheminea, á miña mente veñen os recordos, aquel lugar era o escollido  polo mestre de quenda para poñernos fronte á parede, cos brazos estendidos e coas mans cargadas de libros, detrás nosa o mal chamado mestre coa vara por si caíannos os libros….

Recordos teño mil e un, a enseñanza das matemáticas, a gramatica, aquelas longas e tediosas xornadas de querer inculcar a relixión ” ao seu xeito”, a de ter que beber nos recreos o leite en pó, raio de leite ! hai a quen lle gustaba moito, a min nada, pasábaas canutas para poder pasarlle o vaso a un compañeiro, moitas veces deillo a José Manuel, sen que se dese conta o mestre, pois estaba controlando seguido que cada un bebésemos o leite asinado para cada un de nos.

Cando mellor se pasaba era no recreo, o que hoxe en día é o lugar onde hai uns xogos para os nenos, cunha estupenda alfombra de céspede artificial, antes era o noso campo de xogo sin xogos coma os de agora, a alfombra era de terra por suposto, con uns cuantos buracos para xogar as bolas, estábamos  rodeados de toxos e piñeiros, sen outra cousa que unha pelota ( a veces feita de trapo) os aros, e os nosos petos repletos de canicas e por suposto o trompo.

Cantas veces terminamos pelexándonos! Recordo aquel día coma si fora hoxe,  José Manuel estaba situado nunha esquina do colexio e eu na outra, as pedras voaban hacia min e hacia él, estabamos moi encabuxados o un co outro, seguramente por algún pique no momento de estar xogando.

Pero ao día seguinte de novo estábamos xogando, todo había pasado, eramos de novo amigos !

PERO UN DÍA ACONTECEU UN FEITO QUE XAMÁIS ESQUECEMOS…..

Máis que unha casa era unha chabola, desvencillada e insana, así a describía o xornalista do Diario de Pontevedra, que cubriu esta lamentable e tristemente noticia que foi durante o mes de Xuño do ano 1970 unha das noticias que máis saíron no xornal.

Sábado, 30 de Maio de 1970, un coche funebre diríxese lentamente hacía o cemiterio de San Vicente de Cerponzones, detrás del seguíano uns poucos veciños que acompañaban á finada,S.P.B., unha muller nova, que contaba con 33 anos de idade e xa nai de cinco fillos.

O acompañamiento estaba empañado dunha gran pena e amargura pensando en todo o que sucedera e no que o futuro traería a aquelas criaturas que quedaban sen nai, único sustento na familia, eran os seus veciños máis próximos e algún familiar que vendo a situación decidiron desde o primeiro momento botar unha man para que aqueles nenos tivesen un futuro digno e que non seguisen vivindo na indigencia como viña sucedendo.

S.P.B. faleceu aos dez días do seu último parto, as condicións de hixiene e alimentarias non eran as adecuadas e sucedeu este trance, deixando a cinco pequenos e a unha nai, viuda desde facía 19 anos, que contaba nese momento con 73 anos de idade.

O PORVIR, UNHA INCÓGNITA

Os fillos e a nai choran a morte de S., chora toda a parroquia de Cerponzones a morte dunha muller tan nova, choran pola pobre avóa que se queda a cargo de cinco netos e cun porvir incerto, un porvir que sería aínda máis negro que o pasado, cheo de miseria no que vivía esta familia, eran palabras do redactor do xornal.

A defunta contaba con tres irmáns, os cales non podían afrontar as necesidades da familia que deixaba desamparada totalmente, é cando os veciños da parroquia están dispostos a axudalos, pero saben que esta axuda non podía ser para sempre…..

A avóa, Hermelinda, curtida á forza dunha vida de sufrimentos, castigada moitas veces polo fame, está moi triste, aínda así se atopa serena, esa serenidade que durante anos de experencias en tipo de punzadas agudas nas súas carnes e na súa alma, a súa maior preocupación son os seus netos.

Hermelinda contáballe ao xornalista que si non teñen axuda teríase que ir cos netos a pedir, e pide que non lle quiten aos netos, que xa se marchou a súa filla e non quería perdelos.

O xornalista seguía escribindo como dúas bágoas contidas atopaban unha canle apropiada nas profundas engurras da cara de Hermelinda.

E a esperanza ? Os seus netos terían amparo, institucións había para acollelos…

José Manuel, Rosa, Javier, Pilar e Alberto xa non terán que vivir da esmola como ata aqueles días, Deus-e os homes- poñerán remedio, comentaba Guillermo Campos.

Seguía escribindo o xornalista : sabemos que un dos fillos da señora Hermelinda, está disposto a acollela. O pequeniño, dez días de vida, alleo á traxedia, pode ir cos seus irmáns á Institución, ou pode ser o ” fillo ansiado” dun matrimonio sen fillos…Este é o futuro. A José Manuel e a Javier gústalles a mecánica; a Rosita, a costura. O vecindario di que son bos escolares, e moi vivos.

O vecindario di tamén que este é un caso que merece atención. Dámosnos conta. Unha chabola e tres ou catro galiñas, cunha anciá por nai, sen outro patrimonio, sen un pai, non é futuro.

Ou si o é, pero, tan negro como o loito que a señora Hermelinda leva pola súa filla morta.

O CABO DE UNS DÍAS O XORNAL SEGUÍA DANDO AS ULTIMAS NOVAS :

A situación da familia, a situación dos nenos huérfanos de San Vicente de Cerponzones non se solucionou aínda coa consolidación necesaria, pese á prontitud que o caso reclama.

Desde o pasado domingo en que o noso xornal deu a coñecer a realidade en que se desenvolve a vida deses cinco nenos, prácticamente desamparados, sen medios de subsistencia, vivindo nunha choza, ao coidado dunha anciá que necesita coidados ela mesma, durante estes 3 últimos días, dicía, foron moitas as persoas que nos preguntaron pola situación da familia, comunicándonos a súa intención de axudar na medida posible.

Efectivamente, varias persoas visitaron á avóa e aos nenos en San Vicente de Cerponzones. Hai un desexo crecente de axudarlles en vista de que as xestións que se iniciaron a fin de internalos nalgunha institución oficial, non prosperaron como cabo esperar. Débese ao parecer a que ditas institucións non podian polo momento, albergar máis nenos, por falta de espazo material.

Como dicía, varias persoas -facendo seu un problema que é de todos- visitou á familia e ofrecéronlle solucións. Parece ser que dous dos nenos – polo menos o de 11 días seguro- van ser adoptados por respectables familias. Tamén, que a nena pasará a vivir cun tío e que o maior, quedarase a vivir coa avóa. Hai unha familia interesada en acoller ao outro neno, co que a primeira vista un dos aspectos do problema queda resolto.

( Aquí habemos de facer unha obxeción no sentido de que os nenos son adoptados, ben : pero en calidade de acolleitos en familia a medida non ofrece a seguridade nin garantía necesaria, salvo excepcións, no caso de que a situación prolónguese).

Pero esta non é situación para comentar aquí. Diciamos que había persoas que decidiron buscar solución por outros medios, mentres non se conta co apoio oficial.

Na nosa redacción estiveron onte algunhas destas persoas entre elas unha delegada de Cáritas, co fin de sentar as bases sobre as que han de realizarse as xestións. En consecuencia, acordouse que todas aquelas persoas interesadas en formar este grupo de xestión, pasen por esta redacción, mañá venres, ás 8 en punto da tarde.

Reunidos veremos a forma máis conveniente de canalizar esforzos, xa que todos tenden a conseguir un mesmo fin, de forma que leven unha progresión adecuada todas estas encomiables iniciativas de reformar a vivenda, proporcionar axuda económica, etc.

Desta forma contribuirase a que as xestións discorran por unha canle común no que suscitará vantaxes para chegar á solución parcial do estado dos nenos e a avóa, mentres non chegue a solución definitiva e oficial. Esta será sen dúbida a principal das xestións que deben realizarse, a fin de garantir a educación e formación apropiada para os nenos.

COMENZA A PERFILARSE O PORVENIR DOS HUÉRFANOS

A suscripción que iniciamos a favor dos cinco nenos huérfanos de San Vicente de Cerponzones, non puido ter un comezo máis alentador e que se reflicte na relación de donativos que máis adiante se especifica. A nosa pretensión non é só aliviar, de xeito momentáneo e espectacular, a situación de indigencia e desamparo en que se encontran esas cinco criaturas, senón obter unha cantidade de diñeiro que poida asegurarlles unha formación profesional adecuada, ou a realización dos estudos prácticos necesarios para aquel de entre os cinco irmáns que teña aptitudes do exercicio dunha das moitas actividades laborais existentes na actualidade.

A recaudación pois, que se obteña ingresarase nunha conta corrente a nome dos cinco irmáns e coas seguridades para que o diñeiro reunido recíbano cando entren na idade en que haxan de elixir o camiño da súa vida. E non só isto, senón que se utilizará para que sobre as súas vidas non se cierne a pantasma da indigencia, a incultura e o esquecemento e para que dispoñan dunha vivenda digna.

Isto é o que comprenderon as persoas que responderon con verdadeira solidariedade humana ao noso chamamento. Comprendemos todos que estes problemas non deben resolverse así. Pero tamén sabemos que primeiro ha de atenderse un dos moitos casos, que como este, existen no noso país, e logo preocuparse dos doutras latitudes. Porque sería imperdonable que, por acudir en axuda de naturais de afastados países, abandonásemos á súa triste sorte a nenos que son os nosos veciños, os nosos prójimo trágicamente prójimo.

O xornalista continúa este artigo coa relación de entidades e persoas que fan os seus donativos, por exemplo a Cooperativa de Produción ” Diario de Pontevedra” entregaba 5000 pts., un sacerdote 5000 pts. Calixto Díaz 1000 pts….e así unha serie de persoas, con nomes ou ben anónimos, recaudan os primeiros días a cifra de 15.835 pts.

O problema (o futuro) dos nenos huérfanos de San Vicente de Cerponzones, parece vaise encauzado cara a solucións definitivas.

Onte pola tarde, celebramos na nosa redacción, unha reunión na que estiveron presentes varias persoas interesadas en axudar aos nenos. Tamén os organismos oficiais captaron a situación e iniciaron as xestións pertinentes.

Mutualidades Laborais entrevistouse coa familia e, en consecuencia comezou a tramitación precisa co fin de conceder aos nenos unha pensión por orfandad, así como o subsidio de defunción. Tamén leste mesmo organismo entregou, en metálico, unha cantidade en concepto de asistencia social. Pero isto non chega. É preciso máis.

Parece que o futuro dos nenos está perfilado.

En principio, decidiuse, coa aprobación do representante familiar que José Manuel e Javier, 11 e 5 anos respectivamente, pasen a unha institución onde poidan completar e iniciar unha formación adecuada. As xestións vanse a dirixir a Auxilio Social, que posúe un magnífico colexio en Tuy. Temos a esperanza de que estas xestións alcancen o éxito.

José Manuel e Javier

Rosita, de 9 anos, preténdese ingresaría nun colexio apropiado, posiblemente en Vigo. E os dous pequenos, María Pilar, 4 anos, e Alberto, 14 días, serán adoptados. Estas son as nosas impresións.

Ao mesmo tempo, solicitarase do Patronato “Francisco Franco” ( para mellóra da vivenda rural), unha subvención coa cal se complementarán as esixencias do tipo económico que ditas reformas supoñerán.

O porvir, pois, xa non é a incógnita de días pasados para os nenos huérfanos de San Vicente de Cerponzones. Pronto ( Dios quéirao así) a situación dos nenos consolidouse, con todas as garantías para eles e simplificando a situación dos seus familiares, xa que nin sequera a avóa é problema tendo en conta que queda acompañada dunha filla.

Todos estes acordos habidos na reunión de onte, terán continuación práctica a partir de hoxe mesmo en que, este magnífico grupo que se propuxo solucionar o caso, inicia as xestións pertinentes. Con elas, e coa colaboración económica de todos vostedes, contamos desde hoxe.

.

Días despóis as axudas ascendían a 27.080 pts.

SUSCRIPCIÓN EN FAVOR DE LOS HUÉRFANOS DE CERPONZONES

O caso dos cinco nenos  huérfanos de San Vicente de Cerponzones calou moi fondo nas conciencias dos pontevedreses. Boa mostra é a marcha ascendente da suscripción iniciada co fin de resolver as necesidades máis urxentes dunha familia sumida, polo lóstrego do Destino, nunha existencia cercada por privacións e sufrimentos.

A remediar estas e outras situacións, posteriormente orixinadas, tende esta suscripción que espera o concurso de todos os pontevedreses de boa vontade. Só trátase de entregar unha pequena cantidade do que sobra, do que se gasta na consumición do lecer. Só iso…

E esta é a lista da terceira relación de donativos recibidos na administración deste xornal en favor dos cinco nenos huérfanos :

A lista comeza coa cifra que se había recaudado ata o momento e seguidamente coas novas achegas, entre elas as de Celestino Viéitez e unha donación importante de 2.500 pts. asinada por : Os catro amigos.

A suma ascendía a 34.180 pts.

DONATIVOS RECIBIDOS EN FAVOR DE LOS HUÉRFANOS DE CERPONZONES

Na cuarta relación de donativos a cifra alcanza as 35.605 pts.

DONATIVOS RECIBIDOS EN FAVOR DE LOS HUÉRFANOS DE CERPONZONES

Na quinta relación a suma das donacions suman 39.290 pts.

DONATIVOS RECIBIDOS EN FAVOR DE LOS HUÉRFANOS DE CERPONZONES

Na sexta relación suma a cantidade de 42.515 pts, entre os donantes está unha aportacion de José Luis Torrado, desde Toledo enviou 1000 pts.

DONATIVOS RECIBIDOS PARA LOS HUÉRFANOS DE CERPONZONES

En na décima relación a suma era de 54.420 pts.

LA SUSCRIPCIÓN EN FAVOR DE LOS HUÉRFANOS DE CERPONZONES

Suma de donativos 55.220 pts.

A suscripción iniciada neste xornal a favor dos nenos huérfanos de San Vicente de Cerponzones, leva, como o lector pode advertir, unha marcha lenta, en parte debido a que as dificultades de supervivencia suscitadas fosen resoltas satisfactoriamente, tres nenos foron adoptados, os outros dous varóns, foron internados nunha institución benéfica, que lles proporcionará unha educación e formación adecuadas ata alcanzar unha idade en que poidan valerse por si mesmos.

É evidente, que os nenos adoptados deixaron de ser un problema, posto que agora teñen unha familia. Pero quedan eses dous muchachitos internados, cos cales a adopción non se ofrecía viable.

Cando eses dous nenos regresen, logo de longos anos no establecemento benéfico é a nosa intención que :

a) Dispoñan dunha vivenda digna en que acubillarse.

b) Dispoñan dunha cantidade coa que facer fronte aos seus primeiros gastos.

Non se trata de mendigar unhas achegas, senón que cada un dun pouco do que lle sobra, ou do diñeiro que inviste en cousas, obxectos superfluos. Aínda se está a tempo e en ocasión : ata o 30 do actual mes, en que pecharemos esta suscripción definitivamente.

Si a cantidade recaudada alcanza para satisfacer o custo das obras na casucha en que vivían, cumpririamos todos co noso deber. Si non alcanza, a cifra total ingresarase a nome dos huérfanos na Caixa de Aforros e en canto á súa vivenda que o Mañá decídao.

José Manuel, segundo pola dereita, muitos momentos compartidos con él, D.E.P.

1994 ASESINATO

img_4522img_4528

OS CANTEIROS DE CERPONZÓNS E A SÚA “JERGA”

ESTE ARTIGO VAI COMA HOMENAXE OS CANTEIROS DE CERPONZÓNS.

Na miña época de cursar estudos no Instituto Sánchez Cantón tiven unha serie de mestres que influíron nos meus gustos por unhas materias máis que outras.

Entre estes mestres estivo Alfredo García Alén, entre os seus cargos ao longo da súa traxectoria foi historiador, membro da Real Academia Galega, Director adxunto e Secretario do Museo de Pontevedra etc.

Un dos seus muitisímos traballos que levou a cabo e que me chamou a atención foi o de ordenar o Vocabulario dos Canteiros de Pontevedra. 

Foi polo ano 1896 a Sociedad Arqueológica de Pontevedra, da man de dos doutores membros da devandita sociedade, D. José Casal e D. Enrique López de la Ballina, ambos coñecidos pola súa gran labor humanitaria como “médicos dos pobres”, cando comezaron a recoller parte da “jerga” dos canteiros.

Corría o ano 1956, e os fondos sobre a “jerga”dos que dispón naquel entonces Alfredo García Alén son un total de dez inventarios, e foron prácticamente feitos a gran maioría polo que foi o primeiro director do museo, D. Casto Sampedro.

Recolléronse estes fondos dos lugares onde habían canteiros, por exemplo Berducido, Carballedo, Forcarei, Xeve, Marcón, Sabucedo, Tenorio, Bora, Codeseda, Folgoso, Mourente, Lérez e CERPONZONES.

O historiador Alfredo García Alén ordenou e recolleu 900 palabras para que puidesen ser coñecidas polos investigadores, aínda así quedaban moitos outros lugares onde recoller máis vocabulario relacionado coa “jerga” dos canteiros. Non vou publicar as 900 palabras, senón que publicarei aquelas que son propias dos canteiros da nosa parroquia, pero antes poñámonos en situación:

O Canteiro, xunto ao Pedreiro e ao Picapedreiro son herdeiros dos que traballaron nos Castros, eran homes hábiles e amantes do seu oficio.

É indubidable que xunto aos arquitectos e mestres de obra atopábanse os canteiros populares, artífices de grandes obras que nos rodean, obras que aúnan sentimento relixioso e sabedoría popular : cruceiros, petos de ánimas, capeliñas, altares, hórreos, reloxos de sol, lareiras, fontes,lavadoiros, muiños, pontes etc.

Ao canteiro sempre se lle caracterizou por un extraordinario espírito de compañerismo, tal que entre eles tiñan unha fala especial, coñecida como “ a verba dos Arxinas “, que lles facilitaba a conversación entre eles sen que as demais persoas decatásense do que falaban.

Dentro deste mundo da cantería había quen realizaba o labor de Pedreiro, que se dedicaban a arrincar as pedras que despois traballaban os Picapedreiros e que seguidamente se encargaban de poñerllo nas obras aos Canteiros.

Hai que recoñecer que sempre tiveron un gran respeto naqueles lugares que ían extraer as pedras e atopábanse con petróglifos, coa máxima precaución respectaban os gravados e retiraban as lousas sen que os afectasen, disto puidémolo ver e escoitarna conferencia que impartiu na nosa parroquia o profesor Buenaventura Aparicio fai pouco.

As principais ferramentas que usaban para retirar as pedras eran : paoferro, mandarria, ferro, maceta, acodadeira , punteiro, pistolo, variña, guillo, pico, atacador e rebolo ( inventario recollido polo etnógrafo Xaquín Lorenzo).

Para ser un bo Canteiro comezábase o oficio aos once/doce anos, a súa función comezaba como “pinche” servindo aos Canteiros, era o habitual, quen quixese ser un bo profesional tería que estar durante varios anos como criado do mestre. Seguía ao seu mestre alá a donde el ía, tería que estar atento no momento de servirlle auga para a obra, levarlle os picos ao ferreiro , colaborar en servir cal ou barro etc. Máis adiante xa podería ir realizando outros traballos máis serios, tiña que estar xa ao tanto do manexo do pico, e así iría pasando a outra etapa onde empeza a desempenar, logo a escuadrar, desbastar….máis tarde empezaría a apicoar e tamén a labrar.

O oficio de Canteiro era un traballo moi duro, pasaban moitos días fóra de casa, as ferramentas tíñanas que transportar ó lombo nunha “esporta” ou nun caixón pequeno. Así era que tiñan unha dieta alimenticia que consistía de almorzo nuns grolos de augardente cun anaco de pan de millo; o xantar era a base dá mesma boroa, caldo e algunhas veces un cacho de touciño cunhas patacas; remataban na cea co mesmo menú que ou xantar.

Daqueles tempos era habitual que as cuadrillas de Canteiros pasasen a noite nos alpendres, palleiras ou lareiras dás casas onde traballaban, cun pouco de palla que facía de colchón xa tiñan a cama feita.

Recordo na taberna dos meus pais de haber épocas onde viñan a comer, a beber e tamén a cantar, había un deles que eu tiñalle muito afecto, daquela traballaba na casa dos Señorans, e sempre cando estaba tomando o café cunhas pingas de caña falaba comigo, algunhas veces non entendía o que me dicía e despóis preguntaballe a miña nai que era o que me había dito, non sei fillo, estaba falando o” latín dos canteiros“, e si queres entendelos teste que facer canteiro, e miña nai bótavase a rir.

A existencia desta lingua propia pasábase de mestres a aprendices, sempre coa ameaza de duros correctivos si chegásese a descubrir o significado das palabras. Algún filólogo apuntaba que esta forma de falar databa dos primeiros pobladores das nosas terras, mentres que o meu director de Instituto D. José  Filgueira Valverde sinalaba a influencia da lingua vasca na súa xénese e formación.


Cantos Canteiros recordades que foran da nosa Parroquia ?

Polo que me foron decindo os veciños tomei nota de canteiros que teñen relación coa parroquia : MANUEL ORTIGUEIRA, ÁNGEL SOLLA, MANUEL CAMPOS, PACO LOUZAN, ROGELIO PÉREZ, SISTO CASTRO, SABINO, o home da carteira, JOSÉ o do Empalme, (natural de Barro, casado en Alba, con muita relación coa parroquia), JAVIER LOSADA,e tamén agora temos un rapaz que creo que actualmente e o único que desempeña este oficio, este rapaz e  o neto de O BARCALA.

A esta lista de canteiros que algúns de nos coñocemos tamén hai outra lista de canteiros que temos reflexada no Inventario do Marqués da Ensenada, que data do ano 1749, quizáis veña deles estas palabras da “Jerga”….son os seguintes :

ALBERTO GÓMEZ, ALBERTO DA FONTE, ALBERTO DE PIDRE, DOMINGO DE MAGDALENA, CARLOS PÉREZ, PEDRO PARADA, DOMINGO DE CASTRO E FRANCISCO BLANCO.

PALABRAS DA “JERGA” DOS CANTEIROS NATURAÍS DE CERPONZONES

BIXIO…………….Ollo

GADOMA………Man

GADOMO………Brazo

MANÉS………….Dono

MAQUIAR………Fumar

MORCEDEIRO..Dente

XABECA………..Cabeza

XAMBA………….Perna

XAMBO………….Pé

Nota : Si alguén quere saber de todas as palabras recollidas da “Jerga”pode poñerse en contacto conmigo.

CONVERSA CON XOSÉ ÁLVAREZ CASTRO

HAI ALGUNHA FOSA COMÚN NA CHAN DO MONTE ?

Hai tempo chegou aos meus oídos un tema relacionado con uns feitos sucedidos na época máis negra da nosa historia, estou seguro que daríamos o que fose para que non chegasen a suceder esos feitos que marcaron para sempre a moita xente, por suposto a moitos dos nosos veciños e tamén seguramente a familiares nosos.

Agora co traslado dos restos do dictador veume á memoria uns comentarios que escoitei fai un tempo pola parroquia, os que o comentaron facíano en voz baixa e como que non querían falar do tema nin que se soubese quen o dicía, o medo aínda pervive en moitas mentes.

Entón decidín falar cunha persoa que é un estudioso do tema, quería preguntarlle si sabía de algo, si estaba documentado nalgún lado que en Cerponzóns había algunha fosa, ou ben si sábese si chegaron a matar na nosa parroquia a algún preso.

Fai uns días tiven unha nova conversa, esta vez co historiador Xose Álvarez Castro ( Pontevedra, 1953).

Xosé Álvarez Castro, mestre, licenciado en Xeografía e Historia. Master en Educación Ambiental.

30 de Outubro 2019.

Café Moderno, un café con leite é un descafeinado.
Pepe Álvarez e un home que participa activamente no asociacionismo cultural (Cedofeita), e na recuperación da Memoria Histórica, entre outras muitas máis cousas, ademáis por poñer aigún exemplo, e autor de numerosos artigos sobre historia e medio ambiente, como tamén autor do blog ” Pontevedra nos anos do medo”
Dime Pepe, cómo sucedían os “paseos” ?

Os represores manexaban unhas listas que en ocasións eran modificadas, tanto para engadir nomes como para eliminar outros, debido a vinganzas persoais, relacións de amizade ou recomendaciones e sobornos a determinados elementos das milicias cívico-falangistas. Outras veces, os represaliados eran detidos nas súas casas ou nos seus refuxios, xeneralmente nos montes dos alrededores, aos que fuxiran como medida de precaución ante o cariz que tomaban as cousas.

Na maioría dos casos, os detidos eran torturados antes de ser asasinados e os seus cadáveres depositábanse nas cunetas das estradas de acceso á cidade, proximidades de cemiterios, ou en lugares transitados, para que o sucedido tivese un valor exemplarizante. O cemiterio de San Mauro, a curva de O Couto en Tenorio, os malecons da estrada cara a Monte Porreiro, o monte da Caeira, o lugar de Carabelos….son sitios de triste memoria en Pontevedra.

Polo que me conta Pepe a estrada nacional 550 foi tamén un lugar por onde se chegaron a realizar moitos casos destes, un dos lugares próximos á nosa parroquia onde hai recolleitos datos é a parroquia de Alba, exactamente por onde estaba o cruce hacia San Caetano que había fronte ao Restaurante Corinto.

Tamén o máis seguro que en algún lugar de Cerponzóns sucedesen casos, un dos lugares seguramente fose no límite co Concello de Barro, e tamén outro sitio na zona do Chan do Monte……
Hai de quén dixo fai tempo que algún veciño da Parroquia cando era un neno había visto polo Chan do Monte que andaban a matar nos homes, polo que hai escrito en libros, artigos e documentales de cómo facían “os paseos” aos que mataban nunca eran da Parroquia donde sucedían os feitos, poida que este relato que poño a continuación teña que ver con aquel fatídico día, o cal viviron algúns veciños, entre eles o neno que muitos anos despóis volveu a recordar aquel feito, donde él tamén estaba nese momento tan desgraciado polo Chan do Monte …..
En un dos libros do historiador Dionisio Pereira conta o seguinte :

…. a partir da data fatídica do 11 de Agosto, todo mudou.

Os falanxistas cerdedenses habían recibido unha notificación da Comandancia da Garda Civil de Pontevedra para que baixaran seis veciños daqueles máis destacados das esquerdas.

A condición que lle poñían era que tiñan que chegar mortos á capital da provincia.

Os elixidos foron Severino Bugallo, Manuel Garrido, José Torres, José Cortizo, xunto cos souteláns Jose Maria Taberneiro, alcumado “O Rolo de Vilapouca”, e Jesús González.

Non se chegou a saber si foi grazas a intervención de Vicente Bugallo, irmán de Severino e Xefe da Falange de Soutelo de Montes, á instancias da súa cuñada Jovita, ou polo prurito de non asasinar ” in situ” aos conveciños, o caso é que os falanxistas cerdedenses decidiron baixar os reos a Pontevedra pero vivos, e alí decidir qué facer.

De novo a intromisión de Vicente Bugallo, que intercedeu polo seu irmán e conseguiu que alguén o reclamara da Comandancia e o metera nunha fonda, frustrou parcialmente os seus plans; sen embargo, ao día seguinte, catro corpos nos primeiros kilómetros da estrada de Pontevedra a Santiago. Faltaba o de Manuel Garrido, alcumado ” O Negro”, que foi dado por morto cun tiro no peito na altura dos Milagres de Amil e puido zafar mercé algunha persoa solidaria que lle axudou a voltar ao seu domicilio, onde a muller agachóuno e procedeu a curarlle as feridas. Dende aquela, a Garrido chamóuselle tamén “O Resucitado”.

N550, pola zona do Chan do Monte

Outros comentarios de veciños  da parroquia dicían sobre este feito que había unha fosa polo lugar do Chan do Monte, e que alí os enterraban e ata algún aínda estaba vivo cando estaban botándolle terra encima.

Estes comentarios nunca foron lidos en documentación algunha polos historiadores, polo cal a dúbida de que exista unha fosa común na Chan do Monte seguirá existindo.

Sigo preguntando aos veciños por si recordan oír este suceso, unha veciña comentábame fai uns días de escoitar que pola Tilleira sucedera ese feito, pero non recorda máis.

Outro veciño coméntame de que uns nenos atoparan fai anos uns ósos, que debido ao tamaño que tiñan parecían de humanos, pero non quixeron dicir nada porque por medo a que lles dixesen algo volveron a enterralos.

Outra veciña é máis explícita ao contar este feito :Recorda que foron seis homes os que aquel fatídico día ían darlle o tiro de graza, polas inmediacions do Chan do Monte, conta que ao chegar ao lugar baixáronos do camión e dispararon a todos, cinco deles morreron no acto e un gravemente ferido escapouse, chegou a Moraña desangrado, unha veciña do lugar socorreuno e tívoo escondido na súa casa durante uns días ata que avisaron á súa muller que veu a por el, polo que soubo despóis de un tempo este home era de natural de Campolameiro.

NOTA :

Con Xosé decateime que un dos peores asasinos máis coñocido daquela época que houbo en Pontevedra non o querían nin ver na Falange, imaxinarvos como sería, eu ata ese momento estaba convencido que era falangista, pero hai documentación donde se dí claramente o rechazo que había hacía él, ata na súa familia no podían ver. 

Este enlace e sobre o noso vecino Juan Magdalena :

https://anosdomedo.blogspot.com/2019/11/contra-o-esquecemento-juan-magdalena.html