CONTOS NA LAREIRA (11) O LIBRO DE QUITAR A MALA OULLADA.

O LIBRO DE QUITAR A MALA OULLADA.De novo achegueime a casa de Elisa dá Regueira, chamei co picaporte o seu portal, desde dentro escoiteina decir quen é ?, coma un bo galego contesteille : son eu ! sentín baixar as escaleiras é abriu o portal, o verme esbozou un sonriso (coñoceume o momento, ainda que tiña a mascarilla posta), moi amablemente invitoume a pasar, subimos as escaleiras de pedra en dirección a cociña é como sempre sentamonos ao redor da lareira, que mellor sitio para escoitar aquelas historias que ten gardadas na súa mente privilexiada.
Comezamos falando do seu pai, Manuel dá Regueira, cóntame Elisa que o seu pai fixera a mili en Melilla e fora ferido nunha man, quedándolle un dedo teso que lle supuxo ao longo da súa vida algún que outro problema á hora de realizar os traballos do campo.

Un día, sendo unha cativa Elisa, baixou con él a cidade, era día de feira do gando, daquela celebrábase na praza de Barcelos, había ido coa intención de mercar unha xovenca pero vendo que non había nada que o convencese marchouse rúa abaixo, dirección ao que hoxe en día coñecemos polo CTGD ou para os máis maiores o Estadio da Xuventude.

Cando levaban percorrido metade da rúa, unha muller achegóuselle, saudáronse coma se xa se coñecesen, e comezoulle falar de cousas que eu non entendía, de súpeto aquela muller, vendo que se achegaban rúa abaixo unha parella da Garda Civil, quitou do bolso un libro e deullo ao meu pai, soamente tivo tempo para dicirlle : guíate por este libro, faime caso, nada máis dicirlle iso botou a andar de contado.

Juan, o libro era de primeira, dicía cousas mui interesantes, eu teño visto as agachadas.

Era un libro que o meu pai tíñao sempre gardado debaixo da súa almofada, non lle dixo nunca a ninguén que tiña un libro que combatía o mal de ollo, o meigallo é todo aquilo que podía curar esas enfermidades que había naqueles tempos, pero que aínda segue habendo hoxe en día Juan, sabes ? hai persoas que de forma voluntaria ou involuntaria pódenche danar, teñen os ollos malos, teñen “mala oullada”, recordo de mulleres que tiñan unha ciencia que non sabes ti ben, eran capaces de lograr que as galiñas deixasen de poñer ovos ou que as vacas deixasen de dar leite, así como cho conto.

O meu pai tiña algo de fama pola aldea, de cando en vez recibía algún veciño que lle pedía que o axudase nalgún mal que tiña e así o facía, dábaselle ben curar o mal do aire.

Recordo que un día veu unha veciña a xunto do meu del, chamou á porta e preguntou por él, meu pai estaba metido en faena afiando un fouciño para ir buscar un pouco de herba, chámeino é achegouse xunto ela, comezaron a falar en voz baixa, eu só cheguei a escoitar que ela lle dicía: Manuel, ando no chocadoiro, estou preñada… e non puiden escoitar máis, seguiron falando un momento e despedíronse cun ata a noite.

Eran as doce da noite cando o meu pai saíu de casa en dirección ao cruceiro, alí estaba a veciña esperándoo, esa noite estiven mui atenta ao que fose facer meu pai, sen que el decatásese, íao a seguir…

Meu pai levaba aquel libro na súa man, ao estar ao pé do cruceiro, mandouna sentar alí e como boamente puido debido ao dedo teso que lle quedou na época do servizo militar, abriu o libro por unha páxina que tiña marcada e comezou a ler :
Oxalá sexa macho, oxalá sexa femia

Oxalá naza con cornos, oxalá naza sen eles

Oxalá grite de noite, oxalá grite de día…
Mira Juan, eu estaba agochada uns metros máis atrás, asustadiña, escoitei iso, do medo que tiña non entendín máis do que dicía por aquela boca o meu pai.

O que si che podo dicir é que a criatura non naceu con cornos, pero gritou noite e día ata que morreu o cabo de uns días.

Desde aquel momento o meu pai non quixo saber máis do libro, colleuno e queimouno, arrancou folla por folla e foinas queimando, non quedou unha.

OFICIOS DOS VECIÑOS (XXI) LABRADOR/LABRADORA

LABRADOR/LABRADORA : Persoa que se dedica ao cultivo da terra(RAG).

XORNALEIRO/XORNALEIRA : Persoa que traballa a xornal (RAG).
Fai un tempo escoitaba o seguinte : Logo que Deus creou a Adán, colocoulle no Paraíso, para que o cultivase, e guardase : Ut operaretur et custodirect illum. Cultivar a terra foi a primeira ocupación, foi o primeiro oficio do home.

Sen dúbida ningunha, polo oficio de traballar as terras pasaron todos os nosos antepasados da parroquia de Cerponzóns, tanto homes como mulleres.

Cando me puxen a escribir sobre este oficio lin un artigo do P. Sarmiento, dividía ao vecindario en tres clases : a primeira a dos mayorazgos, a segunda a dos labradores ricos; é a terceira a dos labradores pobres.

Distinguía a segunda da terceira en función da añada: é expresión en Galicia dicir dun labrador rico : ainda ten pan vello. Isto é, que os grans da súa colleita alcanzan á colleita nova, ou tamén se usaba estoutra expresión : “ten pan e porco”. Isto é, que ten pan e touciño para comer en todo o ano. Aqueles que non tiñan nin pan nin touciño, soamente para uns poucos meses, eran os labradores pobres.
No Interrogatorio do Marqués de la Ensenada (1753), había dúas anotacións referente aos labregos de Cerponzóns,  unha delas dice así :
Que todos los vecinos de esta feligresía hasta la edad competente con sus hijos mayores de dieciocho años son igualmente labradores de sus haciendas y de otras que cultiven a medias del fruto que producen (que es el único estilo y costumbre) que se usa en la jurisdicción y juzgado de la villa de Pontevedra a excepción de la que estuvieren arrendados en cantidad cierta y estipulada y en caso que se les considere como jornaleros se les podrá hacer la cuenta correspondiente y que los que son puramente jornaleros van distinguidos y separados en cada feligresía donde encontrarán.
No Interrogatorio 92 veciños de Cerponzóns dixeron que o seu oficio era de labrador, 22 deles ademáis habían dito que eran xornaleiros, así aparece especificado no interrogatorio:
LABRADORES JORNALEROS :
Bartholomé Tilve, Pedro Gomez, Pedro Crespo, Domingo Crespo, Benito García, Pedro Perez, Juan Crespo, Domingo Souto, Pedro Menares, Miguel de Castro, Bernardo de Castro, Benito Gomez, Pascual Pidre, Raphael González, Pedro Costal, joseph de Castro, Agustín Menas, Cayetano de Fonte, Domingo Antonio Freire, Nicolás Melón, Diego de Tilve, y Santiago Gonzalez, se les regula el día que trabajan a seco real y medio.

Na outra anotación dicese o seguinte :
Que todos los que ejercen los oficios de canteros, sastres, carpinteros, tejedoras, horneros, toneleros, zapateros, banesteros, o terreros en todas estas siete feligresías de Poyo Grande, Poyo pequeño, Lérez, Campañó, Alba, Cerponzóns, Berducido, y al mismo tiempo son labradores se debe entender que la mitad del año cesan del oficio de labradores y la otra mitad del que cada uno tiene.

Tanto os meus antepasados como os demáis veciños viviron épocas moi duras, anos de fame e de moito traballo.

O traballo que tiñan ocupábaos todo o ano, non tiñan descanso, recordo que os meus antepasados comezaban en xaneiro a sementar allos e a podar as viñas, en febreiro sementaban de novo, algunha col é tamén cebolas, e seguir coa poda, en marzo sementaban cabazas e leitugas, en abril facían enxertos ( o meu avó era o que tiña boa man para iso), sachaban as veigas e comezaban a dar o sulfato, en maio tocaba sementar millo, patacas e á ir a por toxo, en xuño volvían a sulfatar e recoller algunha legume, en xullo seguían atentos aos seus labores, íase de novo a buscar toxo, coidábase moito que as leiras tivesen a súa auga, en agosto cuidaban o millo e controlábanse as uvas das viñas, en setembro comezaban a recoller algún millo, estrumaban as leiras e comezaban a arranxar os bocois e demáis aparellos da bodega, despois a vendimia, en outubro terminábase de recoller o viño, facíase a aguardiente, de novo algunha sementa tiña ocupada á miña avóa, en novembro chegaba a matanza, os días de choiva aproveitábanse para arranxar os apeiros da labranza, en decembro dedicábanse entre outras cousas, a partir leña é sementar de novo algunha cebola antes do menguante de Nadal. A todo isto estaban o coidado dos animais, máis aínda si se tiña unha granxa porcina como a que tivemos durante máis de trinta anos. 

Cada vez que había feira na cidade había que ir sempre, ben para vender algún produto ou ben para mercar. Nin que dicir ten que se ía andando, dado que prácticamente non había medios de transporte, ademáis algúns adoitaban ir co carro e as vacas, cargados a maioría de leña é de toxo…tamén moitas mulleres ían coa carga na súa cabeza, ás veces con leña, outras con galiñas, ou patacas, legumes…Imaxinarvos aqueles anos a estrada que leva a Pontevedra, eran ir atopándoche cos labradores e labradoras veciños de Campañó, de Alba, de Lérez, Verducido…uns con carretas de cebolas é tomates, outros coa leña, uns con ovos…ademáis non faltaba ver subidos nos seus cabalos aos señoritos e aos ricos de cada parroquia, tamén se sumaban os curas, nadie deixaba de ir a feira. Unha estrada daquela que prácticamente era de terra, que neses días era invadida por rebaños, carros rechinando, xente que ía conversando ata chegar á cidade, ao chegar cada un dirixíase ao lugar destinado a cada cousa, as vacas quedaban nun sitio, os porcos eran colocados noutro, as galiñas, ovellas…e despois ao rematar, de novo andando para as súas casas. Antes de marchar íase aos ultramarinos e á praza do peixe a por provisións é si sobraban cartos, algúns picaban e mercaban aqueles elixires que ofrecían os charlatans que che embobaban é chos vendían como o mellor remedio para as dores e enfermidades.

O xornaleiro era aquel labrador que alternaba o traballo das súas terras co traballo de ir a traballar as casas de xente que os contrataban, era un traballo que non sabían o que iban a durar, dependía de varías circunstancias (maiormente que os donos das terras tivesen suficientes cartos). Habitualmente cando alguén contrataba tanto un xornaleiro coma unha xornaleira, era para que fixeran os traballos máis duros, cavar, arrincar esterco, apañar o toxo, botar as patacas…

Fai pouco, falando cun veciño, comentoume o seguinte : a miña avoa ten levado muitos carros de toxo e de leña a vender a praza dá leña de Pontevedra, ía co carro de dúas vacas cargado a lume de biqueira para aproveitar a viaxe, polo que ela me contou, a leña era para as lareiras que habia nas casas máis humildes dá cidade ou tamén para as caldeiras dás casas máis ricas, é segun o cliente era o prezo de venda.

O toxo era para botar nos pozos negros que habia na cidade, xa que naquela epoca non existia a rede de alcantarillado, tamen usabanno para quentar o forno que algunha casa tiña na cidade, ainda que eran poucas as que o tiñan.

Cantas historias poderíannos contar todos estes veciños e veciñas que traballaron de labradores ? E os que andaron ao xornal, cantas anécdotas pasarían polas súas vidas ?

Seguramente terían moitas que contar, quizáis tan sorprendentes como aquela que pasou fai máis de 80 anos con Amalio Touceda Devesa, un labrador veciño de Caldas e que un día estando a cavar nunha leira atopou un tesouro formado por varios quilos de pezas de ouro, aquel día non lle dixo nada a ninguén, pero un día estando na taberna e cunha borracheira encima que se caía, comezou a dicir en voz alta que él na súa casa bebía o viño por unha cunca de ouro…

Tras investigar diversa documentación do 1871/1880 encontrei anotacións donde por diversas circunstancias señalan a labradores da parroquia :

1871…Manuel Pérez Fontenla, Antonio Ruibal Magdalena

1873…José María Pérez Fernández, Josefa Vieitez Barragans ( soltera, emancipada, mayor de 25 años)

1879…Manuel Fontecoba Paz.

1880…José Benito Gomez Solla

Hai veciños que tiveron xornaleiras de outras parroquias, por exemplo da parroquia de Verducido eran Lola, Alejandrina é Lita. Estás mulleres viñan é volvían andando polo monte. También viñan de Carracedo, de Perdecanai chegaban en autobús Celso, María, Agustin é Carmen.

Da parroquia da Devesa ten vido un xornaleiro mui peculiar, de nome Benedicto, era un home que estaba sempre de boas, sonrindo é cantando todo o día.

Remato éste relato recordando a algúns veciños e veciñas que a maioría recordamos traballando ao xornal: A Portaleira, O Peneiras, Rosa, Juan, Manolo, Milucha, Isabel, Pepa é Clara, que recién cumpliu 98 anos nestos días.



CONTOS NA LAREIRA (10) ESPÍRITUS É SINAIS.

Fai uns días fun de novo a visitar a Elisa dá Regueira, cando teño oportunidade achégome a súa casa, sempre ten algunha historia que contarme, sempre ten algo que me vai a sorprender. Elisa é unha veciña da parroquia de Cerponzóns, vive preto da casa das Patouxas, naceu fai un feixe de anos, non sabe o porqué pero quedouse enaniña, non sabe cal foi o motivo, dado que na familia, os seus pais e irmáns foron moi altos, vendo unha foto súa de mocidade a súa figura naqueles tempos era ben feitiña, redondiña de cara, ollos verdes, cun sorriso sempre no seu rostro e por certo, para a súa talla estaba moi saída de peitos.

Viviu sempre na casa matriz, quedou solteira e iso que pretendientes tívoos a pares, pero os seus pais non querían casala, que as intencións dos mozos era a herdanza que lle ía a quedar a Elisa.

O preguntarlle pola súa saude, Elisa como sempre comezoume a dicir o mal que o estaba pasando coa ditosa dor de xeonllos, que si a pastilla azul íalle ben para a dor pero mal para o estomago, que si xa non podía traballar as terras, nin plantar uns tomates era capaz, Juan, as mans xa non dan máis que para as cousas da casa e a duras penas…Mentras ela, preguntoume pola familia, si os meus fillos estaban casados, si tiña netos…de súpeto a conversación tomou outro rumbo, falamos do defunto que se había enterrado facía unhas horas.

Elisa.-Eu xa sabía que ía haber defunto, os sinais non fallaron…

Juan.- Pero que me dis, que sinais ?

Elisa.-Mira Juan, fai anos había moitos espíritos que andaban entre nós, agora desapareceron, pero bo, aínda queda algún…

Juan .- Conta, conta.

Elisa.- Fai anos pasoume un suceso que nunca o esquecerei na miña vida, van alá sesenta anos.

Juan.- Pero conta, estou en ascuas !

Elisa.- Estabamos no inverno, non sei si ti recordas aqueles invernos tan duros que había antes, porque aparte de que chovía máis que agora e facía un frío de mil demos, nas casas non había o que hoxe en día, non tiñamos calefacción de ningún tipo, nin unha bolsa de auga quente, imaxínache. É que era moita a pobreza que había, a xente non tiñamos nin para vestirnos, moitos facían un vestido ou un pantalón coa tea dos sacos, ainda máis, había quen andaba prácticamente espido, sí, si como cho conto, desnudo totalmente polas leiras, era un veciño que vivía preto de aquí, coñecido por O Zicho.

Tal era a falta de todo, que teño visto ao señor Paulino O Lulullas, ir cunha tella a casa duns veciños a pedirlle unhas brasas, pois non tiña diñeiro nin para mercar uns mistos.

Juan.- Entendo, tempos duros, pero cóntame, os espíritos, viches os espíritos ?

Elisa.- Si home si, agora cóntoche. Como che dicía , era inverno, noite pechada, eu tiña que ir á carballeira da Regueira, tiña quenda para ir botar a auga, cheguei alí e baixei un carreiriño que dá ao lugar, cando de súpeto notei algo, vin de lonxe unha figura, vestida totalmente de branco, o primeiro que pensei era que Angelita A Cajoula viña facer o mesmo ca min, case sempre nos viamos por aquel lugar. 

Pensei en darlle un susto, ela non me vira onde eu estaba e así que subín tres peldaños feitos de terra que había entre o muro é ao momento atopeime de fronte con ela, pero a miña sorpresa foi maiúscula, estaba vestida toda de branco, pero non fun capaz de verlle a cara. Eu estaba media asustada, pero fun capaz de dicirlle : Veña para aquí ! Veña a xunto miña ! Ao dicirlle así, de súpeto, aquela figura toda vestida de branco desfíxose, sentín un buuuff e coma se fose fume desapareceu entre a noite.

Juan.- E ti que fixeches nese momento ?

Elisa.- Botar a correr como na miña vida fixen, pero a cousa non quedou aí…ao chegar uns metros máis adiante atópome de fronte un enorme jato nejro ! Eu comecei a dicir contra el Jaxe ! Jaxe! Jaxe ! E de súpeto o jato buuuff fai o mesmo que o que me sucedeu na carballeira ! Coma se fose fume desfíxose tamén ! Desapareceu ! Mira, corrín e corrín camiño arriba en dirección á miña casa como un raio ! Entrei na casa abrindo a porta e pechándoa de tal forma que o meu pai asustouse todo.

Pai de Elisa.- Arre demo ! Que che pasou ? Como tardaches tanto en chegar ?

Elisa.- Papá, papaiño ! Hai que susto máis jrande acábome de levar !

Pai de Elisa.- Pero que é o que che pasou? 

Elisa contoulle o sucedido e o seu pai, díxolle que fixera ben en virse para casa, ademáis por todo o que escoitara tiña claro que ía ver defunto, non un, si non que dous.

Ao día seguinte era a festividade de San Blas, a campá comezou a dar sinais, unha muller veciña de Tilve falecera, pouco máis tarde a campá volvía dar sinais, era outra muller, esta vez a defunta era do Vigario.

Anos máis tarde Elisa volveu ver un espírito, esta vez a dunha veciña que vivía porta con porta.

Elisa íame contando que os espíritos hoxe en día xa non aparecen, pero sinales si que seguen habendo, Juan, o que che estou dicindo son historias, pero historias verdadeiras, non son mentiras !

Elisa.- Mira unha cousa Juan, ti sabes que tres dias antes de morrer a nosa alma sae dun e vai despedíndose dos nosos familiares e amigos ?

A alma aparécese xunto túa e diche que se vai, eu teño escoitado de súpeto na porta uns fortes golpes, outras veces un ruído estruendoso, pero a señal que máis veces sinto é cando escoito a campá.

Juan.- Queres dicir que a campá toca ela soa ?

Elisa.- Noooo, a campá escóitoa eu soamente, é o sinal inequívoco de que vai haber defunto, e pódoche dicir varios veciños que morreron fai pouco, eu recibín eses sinais, escoitaba as campás tocar.

Tamén a campá cando está tocando para algún acto ten momentos que está triste, soa de diferente forma, é sinal de que imos ter defunto, non falla, é matemático. Como cho conto Juan, na miña casa teño oído ruídos tremendos de mobles, de cousas que se caían, que se rompían, de pedras que se caían do tellado, uns escándalos tremendos, as sinais da morte Juan.

FESTAS DO PATRÓN 2001

FOI APOTEÓSICO !!! 

En moitos anos non se recordaba a tanta xente participando nos actos, quen dicía isto era Rui Fontan, presidente da Comisión de Festas do Patrón do ano 2001.
Cerponzóns recobrara o espírito festivo logo duns anos en que foron bastante floxos no que se refire á celebración de festexos en honra ao santo Patrón. Os compoñentes da Comisión de Festas estaban exultantes, satisfeitos coa colaboración que houbo por parte dos veciños de Cerponzóns ( se recaudaron un total de 1.220.700 pts.) e tamén das xentes das veciñas parroquias de Verducido (recaudado 125.000 pts.), A Devesa (recaudado 40.500 pts.) Sabaris (recaudado 40.900 pts.) Reiriz (recaudado 36.300 pts.) Alba (recaudado 81.000 pts.) e San Amaro (recaudado 24.000 pts), as súas achegas fixeron que se puidesen realizar uns festexos ao grande, xunto a diversos donativos, as rifas e o bar chegouse a un total de 2.038.500 pts. recaudadas.

Hai que dicir que tamén axudou moito as boas temperaturas e principalmente en que non apareceron as choivas, que habitualmente adóitannos acompañar neses días de Xaneiro, foi un dos factores que axudaron a que as festas fosen do “mellorciño” que houbo ese ano en varios quilómetros á redonda. Dicir que para previr instalouse unha gran carpa e así evitar a suspensión das verbenas que se celebraron os tres dias, nos tres dias de festexos estiveron repletos de xente das parroquias antes citadas, ademáis contaron coa presencia tamén de veciños de Xeve, Marcón, Pontevedra…


O venres día 19 a programación festiva comezaba ás 20:00 horas coa misa cantada, coa participación do coro da parroquia e ás 21:30 comezaba a primeira verbena, a actuación foi a cargo do grupo Os Alkar’s e a orquesta Sintonía de Vigo. Neste día houbo lectura do pregón, iba ser a cargo do presidente do Pontevedra C.F., o señor Gerardo Lorenzo, pero unha viaxe a Rusia impediu a súa presencia, no seu lugar estivo o Vicepresidente do club, o señor Evaristo Antelo.

O sábado día 20 abría os festexos un pasacalles a cargo de un grupo de gaitas, máis tarde, ás 13:00 horas a misa en honra a Sta. Lucía, ao finalizar a procesión hubo sesión vermouth co grupo “Distrito 7″ e ás 21:30 de novo unha espectacular verbena, está vez eran ” Noche de Estrellas” e “Israel”.

O último día de festas comezou cos tradicionais pasacalles, ao mediodía era a Banda Municipal de Música de Pontevedra a que protagonizaba un concerto ao cal asistiron multitude de veciños, celebrouse a misa cantada, coa participación do coro parroquial e seguidamente a procesión co percorrido habitual.

A imaxe de San Vicente abría  a comitiva, seguíanlle San Antonio e despois Sta. Lucía. Ao finalizar o percorrido comezou unha longa sesión de bombas de palenque ( gastáronse entre os tres dias 402.000 pts), seguidamente, ao finalizar as bombas, tivo lugar a sesión vermouth, acompañada cunha actuación musical, era o día máis esperado : París de Noya e Panorama ! O non vai máis !


Era medianoite  e a Comisión de Festas celebrou un sorteo dunha viaxe a Cabeza de Manzaneda, para iso realizaron unha venda de rifas, chegando a recaudar un total de 40.000 pts.

Ao finalizar os festexos a satisfacción por todo o realizado era xeneralizada entre os compoñentes da Comisión de Festas, foron días de moito esforzo, percorrendo parroquias, porta por porta, pedindo axudas, organizando as tres xornadas, alugando alumeado, xerador, carpa, ir á imprenta, sacar permisos, contratar orquestas, grupos, gaiteiros, misas, flores, merendas para a banda e gaiteiros, comprar as bebidas para o posto de bar ( chegouse a recaudar 180.100 pts.).
O peor de todo foi o resultado dos tres dias de festexos no apartado económico, tivo un déficit de 75.000 pts., pero no apartado emocional tivo un éxito sen precedentes, a estes veciños quedoulles para sempre gravado este ano 2001.

Tres dias de festas que foron inesquecibles, todo saíu á perfección, a colaboración dos veciños, a climatoloxía, o ambiente festivo durante eses tres dias, as orquestas que interpretaron os temas actuais daqueles momentos : temas de Chenoa (Cuando tu vas), de David Civera ( Que la detengan), de David Bisbal (Buleria) etc.

Este grupo de veciños que formaron a Comisión de Festas eran os que estaban de directivos do Cerponzóns C.F.

Presidente : Rui Fontán

Vicepresidente: Manuel Campos

Secretario : Manuel Castro

Tesorero : Rogelio Casás

Relacións Públicas : José Manuel García 

Vocal : Juan Maquieira

Vocal : Jorge García 
Grazas a todos eles.

Oxalá se poida volver repetir.

NOTA : Fotografías do Diario de Pontevedra.

DEHESA DE PRADENAS Y LAREI.

Fai anos no Catastro do Marqués da Ensenada referíanse aos montes comunais como “Baldíos”, é dicir, terreos considerados incultos, onde dada a súa pouca calidade para producir, aproveitábase para recoller “toxo” ou ben para pastoreo.

No Interrogatorio do Marqués da Ensenada (1752), aparece o seguinte :PREGUNTA : 40.- Si el rey tiene en el término o pueblo alguna finca o renta que no corresponda a las generales ni a las provinciales que deben extinguirse: cuales son, cómo se administran y cuanto producen:

RESPOSTA : A la cuadragésima dijeron que no saben halla en dichas feligresías y sus términos cada de lo que contiene la pregunta más que las dehesas reales que pertenecen a su Majestad, en daca una de las cuales tienen dado razón en las listas que formaron y presentaron los vecinos y límites y otras cosas a que se remiten y que estas no dan otra utilidad las que se sigue a su Magestad cuando manda cortarlas y servirse de ellas y responden.

DEHESAS DE SU MAGESTAD :

Una llamada de PRADENAS Y LAREI (ciento cincuenta ferrados), situada al levante con el Río Acibal, por el poniente con Chan do Monte y Lousadoiro, al norte Monte de Santarandán sur.

( Hoxe en día o lugar a que se refire coñocemolo por PARREI).

Vou intentar comentar a historia desta ”Dehesa” que durante o século XVIII estivo baixo a xurisdición da Mariña, representada polo intendente do Departamento de Ferrol, os veciños Andrés da Hermida é Benito Blanco seguramente fosen mordomos en algúns daqueles anos, tiñan que estar o coidado deste monte próximo ao mar, situado a menos de 25 leguas da costa (uns 138 km).


Documéntanse en Galicia naqueles anos ata 729 Dehesas é Coutos Reais.

Decir que os nosos veciños como mordomos pedáneos tiñan a obriga de mantemento e conservación da Dehesa, por exemplo, o de plantar novas árbores, evitar que naide fose a cortar madeira, ter pechado o terreo, arranxar os camiños, cuidar as fontes é as pontes é tamén temas de orde civil.

Recollemos información donde dice que dende principios do século XVIII, este plantío, de cento cincuenta ferrados, permaneceu acoutado e baixo unha administración especial. A Mariña mercaba, a precio tasado previamente, madeira para a construción naval, da venta das árbores unha terceira parte destinábase a repoboación e outra parte beneficiaba economicamente á propia veciñanza.

Esta política forestal dos Borbóns, iniciada en 1716 por Felipe V, encamiñouse ao fomento da plantación e conservación de carballos e pinos en montes comúns e baldíos, incluso en terreos privados de xeito forzoso, e tiña como obxectivo o subministro de madeira en beneficio da Mariña.

No ano 1752, dos cento cincuenta ferrados que ocupaba a Dehesa, setenta ferrados estaban poblados de carballos, a mitade de 1ª categoría é a outra mitade de 2ª, o resto da dehesa estaba ainda sin poblar.

No artigo “Montes públicos y Desamortización en Galicia”, realizado por Doña Aurora Artiaga Rego, doutora en Historia Contemporánea da Universidade de Santiago de Compostela, comenta que un dos primeiros ataques que sufriron os montes comunais/veciñais remóntase a mediados do século XVIII, por canto a política forestal dos Borbóns estaba dirixida á conservación e fomento dos montes madeirables para a construción naval. Así, con obxecto de satisfacer as necesidades de madeira para tal construción, o Ministerio de Mariña establecía o acotamiento de porcións de monte comunal para a plantación de arbolado, que son as que se viñeron a denominar “Dehesas Reales”.
Os veciños non tiñan máis remedio que aceptar a implantación das dehesas, ás veces eran acoutadas nun lugar e podía ser de novo ao cabo dun tempo buscar outro lugar para realizar novas plantaciones. En contraprestación deixábaselles entrar os veciños na dehesa para aproveitar leña, bellotas, pasto etc.

DEHESA DA FONTE DE PARADELLAS.

O cabo de uns anos, reseñar que no 1788, Benito de Pidre era o mordomo pedáneo da Dehesa denominada ¨Fonte de Paradellas¨, limitando polo norte co Monte alto é pedragoso, nomeado ¨das Pedreiras¨e unha loma de monte que segue ao poñente e polo leste co Camiño Real é polo levante cunha loma do monte ¨Outeiriño do Castiñeiriño¨, é co muiño de Matheo García.

Sabemos que un pouco antes da Desamortización do S. XIX son moitas as dehesas que son abandonadas polo Estado e foron reintegrándose ao monte veciñal, si poñémosnos a buscar nos terreos que conformaban a dehesa, seguro que atopariamos algún mojón cunha “R” gravada, tamén se podía chegar a visualizar algún muro de pedra ou de terra que se construíron para aproveitar de forma individual esas terras, chegando a coñecerse como “tomadas” ou “quiñón”.

Seguiréi buscando máis información.

Zona por donde estaba localizada a Dehesa.
Nota : Información de Salomé y Ana Molina L. Cisneros, Aurora Artiaga, Interrogatorio do Marqués da Ensenada.

AS COFRADÍAS DE CERPONZÓNS 

AS COFRADIAS AO LONGO DA HISTORIA DE CERPONZONS.
No periodo central da época medieval xorde o asocianismo relixioso, tanto nas cidades como nas comunidades do rural. Os dominicos e os franciscanos son os artífices de levar unha intensa labor creando fundacions, para iso contaron coa colaboración dos curas párrocos, a partir dese momento as cofradías fóronse arraigando entre os campesiños, eran momentos en que a Igrexa usas como recurso para loitar contra a herexía e de paso para difundir a doutrina.

No libro que leva por título XEVE, escrito por D. Herminio Sande Lado, cura párroco de varias parroquias, entre elas a de Cerponzóns, dinos que as cofradías tiñan gran importancia naqueles tempos porque marcaban o baremo-social dunha parroquia e a tendencia a seguir ante determinados acontecementos.

Segue D. Herminio comentando que sen chegar a profundizar na maior ou menor influencia da vivencia relixiosa, si que era moi importante pertencer a algunha cofradía porque, salvo anomalías, tíñase garantido o enterramento dentro da igrexa e a consideración de bo cristián e ademáis as honras fúnebres máis ou menos solemnes en función da capacidade económica.

Tamén hai que resaltar a participación dos bispos, eles tamén promoven as fundacions de cofradías, dado que tiñan grandes vantaxes desde o punto de vista doctrinal e pastoral. Era un xeito de impulsar é de estimular a participación da veciñanza nos actos de culto, de paso dábase máis difusión e consolidaba as devocións por unha Igrexa renovada.Ademáis  garantíase o aseo e mantemento das igrexas, a dotación dos obxectos litúrxicos, os adornos nos altares é imaxes etc.

Aínda así, a mediados do S. XVI, cando comezan a verse os primeiros efectos da creación de cofradías, a súa progresión é lenta, existen moitas dificultades, dado á pasividade de parte do clero parroquial e a rudeza dos fieis, houbo momentos que chegaban a desesperar aos bispos.

Polo que puiden comprobar a etapa comprendida entre 1630 e 1740 debeu ser a máis fecunda na historia das cofradías, dado unha serie de circunstancias que non vou entrar agora. Entre eses anos créanse as cofradías de Cerponzóns, buscando datos atopei que o total foron 353 cofradías na diócesis de Santiago.

En Cerponzóns creáronse tres cofradías: SANTÍSIMO SACRAMENTO (1688), S. ANTONIO ABAD (1632) é S. ROQUE (1650).

Hai que recoñecer que non todas as hermandades foron obxecto do mesmo interese por parte do clero á hora de apoialas, sempre intentaron darlle maior interese á de Santísimo Sacramento (que sería a que se encargaría do culto eucarístico), a do Rosario ( que sería a que fomentaría o culto mariano estimulando o rezo do rosario) e a das Ánimas do Purgatorio ( dedicada ás oracións polos defuntos).

Coa creación das cofradías vaise incrementando a frecuencia de misas e vaise impoñendo a práctica piadosa da lumbre do Santísimo, é dicir, a colocación dunha lampara de aceite que estaría acesa dia e noite, por certo que era moi custoso o seu mantemento, tamén as cofradías contribuíron a solemnizar a liturgia do Xoves e Venres Santo, costear a cera etc.

Tamén fora do templo levábanse a cabo celebracións, por exemplo a de Corpus Christi, a comezos do S. XVII as parroquias involúcranse a celebrar o día de Corpus, manifestándose de diversas formas : música, danzas, alfombras…

A presenza das cofradías chega ata mediados do século XX, pero a decadencia advírtese na segunda metade do S. XIX, debido a unha serie de causas. Aínda así a súa pegada non desaparece radicalmente, séguese realizando actividades lúdicas na parroquia ( verbenas, comidas comunitarias…), tamén se seguiría denominando determinados cargos responsables de organizar as actividades, ou de pasar o ramo aos novos maiordomos…

D. Herminio recórdanos que cada cofradía tiña un maiordomo, o cal tiña como obrigación atender a parte do culto que lle correspondía, celebrar as festas relixiosas, organizar a comida popular, recaudar a achega dos cofrades, realizar o petitorio na misa de cada domingo e render contas ao párroco cada un ou dous anos ou ata que se nomease a outro.

Seguramente, como ocorría noutras parroquias, aqueles veciños que pertencían a unha cofradía estaban incluídos a un grupo social que tiña preferencia a ser enterrado dentro da igrexa, uns tiñan sepultura propia, outros, os que económicamente non podían tela non tiñan un lugar preferente, pero abonando previamente unhas taxas de uso de enterramento dentro do templo, tiñan dereito a ser enterrados.

Logo había un último grupo, os pobres de solemnidade, normalmente eran enterrados no adro, excepto aqueles que por varias razóns ( algún veciño que pagaba as taxas, ou ben por pertencer a unha cofradía e ter recibidos todos os sacramentos) eran tamén enterrados dentro da Igrexa, era unha maneira de premiar ao difunto por ter boa condición relixiosa.

Na nosa parroquia, as dúas cofradías que se constituíron, separadamente da do Santísimo, a de San Roque e a de San Antonio Abad, seguramente foron creadas en honor a estes santos debido a que naqueles anos a presenza da peste era tal que se constituíron por ter fé neles.

Corría o ano 1962 cando é o último ano que se rendían contas relacionadas coas cofradías.

A COMIDA DOS COFRADES

No blog da nosa veciña Ana ten todo detallado en relación ás cofradías da parroquia, por exemplo comenta aquelas comidas dos cofrades ( recórdanme ás que se realizan nestes últimos anos nalgúns aspectos).

Comenta Ana que nunha das comidas realizadas no ano 1646, cunha cantidade de cofrades aproximadamente de 230, consumiron 120 Kg. de pan, 568 sardiñas e 129 litros de viño, outro exemplo é o do ano 1650, este ano deron conta dunha vaca, cuxo valor foi de 99 reais.

Pero no ano 1660, deberon de aumentar en consideración os cofrades, dado que se chimparon dúas vacas, bebéndose 193 litros de viño. Para rematar, no ano 1669, consumíronse, nin máis nin menos , que 4000 sardiñas.

Pero estas comidas non sempre acababan ben, moitos dos cofrades non eran precisamente uns “santos” e pasaba o que vos imaxinades….

Chegou un ano, 1712, en que se ordena que non se fagan máis comidas dos cofrades ” debido ás desordes, excesos e inquietudes” que se producían. Esta prohibición deu paso a que moitos cofrades abandonasen a cofradía á cal pertencían, máis tarde, sobre o 1721 moitos daqueles que se deron de baixa volvían integrarse de novo, seguro que de novo había comida…

NOTA : Para máis información: XEVE en el siglo XVII (Herminio Sande Lado), Las cofradías en la formación religiosa, de Domingo González Lopo

http://serpenties.blogspot.com/search/label/LAS%20COFRADIAS%20EN%20LA%20HISTORIA%20DE%20CERPONZ%C3%93NS

DISTANCIAS ENTRE PLANTACIÓNS DE EUCALIPTOS, PIÑEIROS OU ACACIAS E :

DISTANCIAS ENTRE PLANTACIÓNS DE EUCALIPTOS, PIÑEIROS OU ACACIAS E :A Lei 7/2012 de Montes de Galicia incrementou as distancias para plantar eucaliptos ou piñeiros. Hai que separalos dez metros desde o límite de autovías, autopistas, corredores, vías rápidas e estradas convencionais (ou vías ferroviarias), que se reducen a catro no caso de especies frondosas; 50 metros de vivendas illadas, chan urbano, de núcleo rural ou urbanizable (15 para frondosas), cámpings e outro tipo de instalacións; catro de pistas forestales principais (dous si son frondosas); e 15 de canles fluviales de máis de dous metros de ancho (5 para especies frondosas).

Hai muitos veciños que están recibindo unha carta, denuncianno por incuprimento da Lei 7/2012, en materia de prevención e defensa contra os incendios forestáis, por non respetar as distancias mínimas.


Imos tratar de contestar a preguntas de varios veciños que nos chamaron a Asociación de Veciños.

Para contestar as preguntas dos veciños pedimoslle axuda ao noso veciño Francisco Abilleira González, Ingeniero Forestal. Colegiado nº 1.247

Pregunta nº 1–A miña casa está rodeada de piñeiros, eucaliptos e algún carballo, están pegados á miña propiedade, a miña pregunta : A que distancia teñen que estar da miña propiedade?
Resposta : Con edificaciones, urbanizaciones, basureros, parques e instalaciones industriales ubicadas a menos de 400 metros del monte o fuera de suelo urbano y de núcleo rural y con viviendas aisladas en suelo rústico independientemente de su distancia al monte: 15 metros cuando se empleen las especies de frondosas del anexo I y 50 metros en el resto de especies.

AS ESPECIES FRONDOSAS SON :

O Ameneiro, pradairo, bidueiro, freixo, freixa, castiñeiro, castiñeiro híbrido, cerdeira, carballo, cerquiño, sobreira, carballo albar, aciñeira, abeleira, faia, umeiro, loureiro, sorbeira do monte, capudre, nogueira e érbedo.

Pregunta nº 2–Eu teño unha casa que ten por unha banda unha leira dun veciño que a ten chea de silvas, ten obrigación de tela cortada ? 

Resposta : En los espacios previamente definidos como redes secundarias de fajas de gestión de biomasa en los planes municipales de prevención y defensa contra los incendios forestales será obligatorio para las personas que resulten responsables gestionar la biomasa vegetal, de acuerdo con los criterios estipulados en la ley y en su normativa de desarrollo, en una franja de 50 metros:

Alrededor de las edificaciones destinadas a las personas, viviendas aisladas, urbanizaciones, basureros, cámpines, gasolineras y parques e instalaciones industriales ubicados a menos de 400 metros del monte.

Alrededor de las edificaciones aisladas destinadas a las personas en suelo rústico ubicadas a más de 400 metros del monte.

Pregunta nº 3–Teño unha cachada a beira da vía do tren, a canta distancia teño que cortar os eucaliptos ? E os carballos ?

Resposta : Desde el límite del dominio público de las vías (autopistas, autovías, corredores, vías rápidas y carreteras convencionales) o ferrocarril: 2 metros cuando se empleen las especies frondosas del anexo I y 10 metros en el resto de especies.

Pregunta nº4–Eu recibin unha carta relacionada con un eucaliptal que teño ao carón da carretera N550, cantos eucaliptos teño que cortar ? Tamén teño dous carballos e tres castiñeiros. Que distancia ten que haber desde a carretera sin plantación ?

Resposta : Desde el límite del dominio público de las vías (autopistas, autovías, corredores, vías rápidas y carreteras convencionales) o ferrocarril: 2 metros cuando se empleen las especies frondosas del anexo I (carballos y castaños) y 10 metros en el resto de especies (eucaliptos)

Pregunta nº 5–Eu teño unha finca a beira do Rio Rons, está a silvas, quería plantar uns castiñeiros, a que distancia podo plantar ? Teño que pedir permiso a Augas de Galicia ?

Resposta : Con canales fluviales de más de 2 metros de ancho: 5 metros cuando se empleen las especies de frondosas del anexo I y 15 metros en el resto de especies, a contar desde el dominio público.

Pregunta nº 6–Teño un veciño que ten unha cachada pegada a miña casa, ten un pino mui grande que teño medo que me caiga encima da casa, ten que cortalo ? Eu xa llo pedin, pero non me fai caso.

Resposta : Con edificaciones, urbanizaciones, basureros, parques e instalaciones industriales ubicadas a menos de 400 metros del monte o fuera de suelo urbano y de núcleo rural y con viviendas aisladas en suelo rústico independientemente de su distancia al monte: 15 metros cuando se empleen las especies de frondosas del anexo I y 50 metros en el resto de especies.

Pregunta nº 7–Teño unha finca no Bravo, pegada a carretera que pasa por alí, ten catro paus e unhas silvas, teño que manter tamén unha distancia da carretera ? E nunha pista de terra ?

Resposta : Con pistas, asfaltadas o no, de al menos 5 metros de ancho y que cuenten con al menos una cuneta: 2 metros cuando se empleen las especies frondosas del anexo I; en el resto de especies, 4 metros en general; y 6 metros en los ayuntamientos declarados como zona de alto riesgo, a contar desde el límite exterior de los movimientos de tierra de la obra de construcción de la misma.

 NOTA :

Para calquer traballo de xestión de limpiezas é de cortas, búsqueda de fincas, medicións etc. podedes contactar con Francisco Abilleira chamando o seu Tlf. 677207760, tamén o seu correo electrónico : fran_abilleira_@hotmail.es

CITAS LITERARIAS (13) PERFUMES CAMPIÑESCOS (1920).

ANO 1920; DESCRIPCIÓN DA PAISAXE DE CERPONZÓNS E PARROQUIAS COLINDANTES.

Seguindo coa miña búsqueda de temas relacionados coa nosa parroquia de Cerponzóns, as veces, descubro pequenos escritos coma en este caso, onde atopamos espléndidas descripcións casi poéticas da nosa terra. Así, veredes, como en este artigo se fala da nosa parroquia e das que nos rodean,facendo deste xeito unha situación xeográfica moi acertada. Según o escrito, tamén reflexa a gran producción de frutais que se daba na nosa terra, así como a cría de ovellas churras. A diferencia da parroquia de Berducido onde destacaba polos seus campos a labradío, a panizo e cebada, e a cría de cabalos cruzados.

 Tamén, chamoume a atención un apelido moi coñecido para nós, os Osorios Galos, para ir entendendo mellor o que imos leer, teremos que recordar que nun tempo pertencemos ó concello de Alba, así como ó arciprestazgo de Moraña.

Así, sin mais, paso a transcripción do texto de José María Moar, publicado o 20 de Maio de 1920.

” Perfumes campiñescos”

EL PAIS DE CALDAS DE REYES

“El alma de las flores iba por los caminos a unirse a la piadosa voz de los peregrinos”.

¡ Fertil, frondoso Moraña, bien venida seas por el sendero de los jacobitas! ¡ Que luzca el verde follaje de nuestros jardines sus galas mejores para recibir cual se debe a la fecundidad, a la hermosura! fingid vosotros, ah árboles, doseles y florecitas y que pase amena siempre y triunfal como arcos condales y guirnaldas de gloria! Que jingle ya el bronce así para acariciarle como enaltecer su productividad, pues hela aquí entrando tan gracioso y cándido como canéfora fiel que trae cestilla feliz de ramilletes de virtudes! eres oh Moraña, la delicia de nuestro suelo. Por tu riqueza de vidas, plantas medicinales y excelentes frutos, preferida fuiste para criar a tu gran Alfonso VII, nacido en Caldas, que por esto se llama de “do Rey”, y por corrupción tradújose al castellano, de Reyes, cual siquiera aludiéndose a los que haciendo honor a tu clima saludable era costumbre que se entregaran la infancia de sus hijos para que estos recibieran de tu salvia, la condición de tanto éxito en la vida de una constante fortaleza fisiológica.

¡ Hemos a ti, bella hija de la iglesia compostelana, que hermoso son tus pabellones y que agradables y  edénicas tus estancias!

Desde las cumbres de Cádebo, barridas por los vientos; desde los Arcos de Furcos, cuyas fuentes sólo conocer las águilas, desde los montes del Zoo, helénicas como su nombre y su blancura, bajan rugientes tus eliseos caudales, el Bermaña, que encierra tu Arziprestazgo por el monte, el Lerez, de griega toponimia y nombre que lo ciñe por el sur, el río pequeño que lo abraza por el Couso. El Ameijeiras azul y caudaloso Umia, que cruzan tus riberas amorosas.

En ellas asiéntanse tus municipios de Alba, Caldas, Barro, Berducido, Campos, Cuntis, Moraña, Portas y Pontevedra, noble timbres de tu antiguo condado.
Al pie del matoso Zoo, poblado de — hállanse tu feligresía de San Martín que de las lajes de sus cantereas toma el nombre a la falda del Xeisteiras, de abrumados picos, de unas ochocientas metros de altor, blanquea la ermita de Santa Lucía de Magán, y ahora los numerosos maizales de San Felix de Estacas, Por el NE de Cosoirado elévase la cordillera de Agueiros de sueltos peñascales de granito porfídeo y feldespato que une el Cádebo con el Acibal. Con ella se acontactan el monte Mayor, de falcocita lleno, y el monte Castelo, lleno de micacita, los cuales con sus castaños y robles, abrigan esta parroquia por el O.

Allá está el Acibal, ungido de reposo, ante sus pies, rodando desde el confín de un insólito mar de colores, van ondas de luz de los robledales de Santa Marina de Fragas, esplendores de Lerez surcando por la barca de San Jorge de Sacos,lumbraradas vivas de los pomares del Rapadiño….

Cerponzones, al sur del coloso, parece un abril, cruzando el Cayeiro y el Castrado, sembrado de frutales, y lo animan numerosas ovejas churras.
Cerca está Berducido y su monte de Traslocastro con sus labradíos a panizo y cebada y con su ganado yeguar cruzado, que trisca en el Outeiro y en el Bordel. Pinos de la falda silícea del Acibal, regados del Couso dan sombra con amplio cortinaje a las parroquias de Santa María y San Andrés de Geve, en la cañada que forma este monte con el. Con la esta feligresía de San Miguel do Campo, cabecera del ayuntamiento con el célebre ferial y ermita a la derecha del Lerez, de los salmones. En ella nació aquel maestro de obra Martín do Campo que en 1727 hizo parte de la casa de Giraldez en nuestra plazuela de Feijoo y trabajó en las de Don Gonzalo Porras, Don Juan de España y Don Juan Francisco del Valle, este es aquel Campo que tanto litigó con la cofradía de Santo Tomé, cuya capilla de la Quintana hizo desacer el arzobispo Don Juan de Sanclemente, cofradía a que pertenecían los que trabajaban en piedra y madera, los cuales tenían obligación de asistir a los incendios, hermandad a la que sucedió nuestra actual de San Jose formada por carpinteros.

Paseos naturales y praderías apacibles ofrecen, en su ancha cañada, la parroquial de Santa María de Alba, y sus ermitas de San Cayetano, junto al puente de su nombre, y de la pastora sita en la dehesa contígua a los famosos bosques de excelentes frutales regados por el río de las Cabras.

En esta parroquia nació en 1702, Don Plácido Osorio Galos emparentado con los Abraldes Mondragones, Andrades y Carreros, “personas de primera calidad del reino de Galicia”. Los dos Galos que con dos veneras blasonan la casa de los Abraldes, Marqueses de Monroy, en la Rúa del  Villar, son de esta familia de los Galos.

En un collado lleno de diorito  muestra Bemil su ermita de San Lorenzo y San Antonio, en medio de las abresanas divididas por acirates de carballones…percíbese el canilleo de los telares de lienzo y de sayal, la joven tejedora escucha, de vez en vez, alguna voz enamorada que en la parroquia canta desde follente:

Aluméame, luniña,
aluméame, candil,

para ir a ver de noite

do outeiro pra follente

metese un río médeo,

dos ollos de unha meniña

hei de faguer un espello…

Concluiré en el próximo número Deo Volente. Mas antes… me encontraré con Moraña,  la casta gentil pastora, en la senda brillante de los peregrinos… cruzarán su mirada con la mía—-
Ambas, serán ¡ay! como un saludo y una despedida a la vez,  dejazme que ahora en modo corto y solícito, me incline ante esta doncella divinamente blanca como una theoría original, y le decline esta súplica de vata:

¡ Una sonrisa a nuestro bogar envía deja en el una lágrima preciosa…!

AS COMIDAS TRADICIONAIS

COMIDAS PARA SIBARITAS DE ALDEA.Como ben sabedes, unha das preguntas que fixemos na enquisa realizada fai poucos días foi a que se refería á comida, a que menú invitariámoslle aos nosos convidados.

A raíz das contestacions que tivemos propúxenme realizar un apartado que teña relación coas comidas que máis arraigo teñen entre nós ao longo de tantos anos.

Para entrar en faena, comezarei indicando que as comidas que habitualmente tiñan os nosos antepasados eran tres : almorzo, xantar e cea, pero cando era época de moito traballo, engadíase dúas máis: a parva e a merenda.

PARVA : Comida lixeira que se fai antes do almorzo e que consiste, polo xeral, nunha copa de augardente e un anaco de pan (RAG).

Fai anos os nosos antepasados en épocas de traballo adoitaban madrugar e nada máis levantarse tomaban a parva (composta por unha copa de augardente é un anaco de pan) esto adoitábano tomar os homes, as mulleres, xunto cos nenos eran de tomar un anaco de pan e un vaso de leite.
A parva adoitábase tomar si ían a saír de casa para realizar un traballo, pero si non fose así, adoitábase tomar o almorzo, consistente nunha cunca de leite con migas de pan, tamén podía ser no canto de leite unha cunca de caldo, onde se acompañaba co pan sobrante do día anterior, a min por exemplo, gustábame que a culler quedase de pé.

En cambio si se iba a realizar algún traballo fóra de casa levábano consigo. De almorzo levaban un pouco de carne é un anaco de pan, para beber, viño.

Pero imos a comenzar a falar das comidas, comenzamos :

O CALDO.

Según a RAG o CALDO e unha comida constituída fundamentalmente de verduras, fabas e unto, cocidos en auga só ou con outros ingredientes, como patacas, carne, chourizo, touciño etc.

O caldo foi sempre un dos elementos principiáis nas nosas casas, para moitos de nós durante anos foi o noso almorzo ou cea, a veces mesturado con pan de millo ou de trigo.

Imos ver en xeral como se fai o caldo na maioría das casas, despois máis adiante poñerei algúns exemplos de cómo se fai o caldo na nosa parroquia…
Antiguamente as nosas avóas usaban un pote de ferro, onde se lle botaba auga e seguidamente unhas fabas, de seguido poñíase ao lume durante unha hora e media, cando comezase a ferver botábaselle un anaco de unto de porco, despois íase engadindo nabizas, grelos, nabos e tamén xudias, despois unhas patacas cortadas en anacos miúdos, e para rematar o sal necesario.

Tamén había momentos, que adoitaban ser os días de festa, que engadían xamón, chourizos, galiña…todo isto logo de darlle un sabor especial ao caldo, despois de cocidos son apartados para outro pote, onde se converte noutro prato, o cocido.

Con respecto ao caldo, dicir que dependendo a verdura que se lle botase, o sabor era mui diferente, normalmente era a base de grelos ou de verzas.

Cando se facía o caldo adoitaba facerse nun pote grande, xa que separadamente de saber mellor, facíase con vistas a que se tivese para varios días, é sabido que moitos dos que tomabamos o caldo gustábanos máis o que estivese requentado que o recentemente feito, vai tí a saber si eran manías, porque cada un tiña as súas, mismo sei de quen botaballe azucre…

Consultando uns exemplares donde se fala das comidas, en un deles D. Ramón Otero Pedrayo comenta que en algúns momentos de apuro dónde non daba tempo a facer o caldo, as mulleres tiñan a ben facer unha “sopa de forza”, que se facía axiña.

A receta era así:

Ponse ao lume unha tarteira con auga, grasa de porco é o sal preciso; cando rompe a ferver engádaselle pan de millo migado, revólvese e botánselle dous dentes de allo esmagados e misturados con pemento picante; férvese un cuarto de hora e queda listo para comer.

Pero o extremo oposto a esta “sopa de forza” é a “sopa de crego”.

O poeta Salvador Golpe, recolleuna desta maneira nun pobo da Cruña :

Cóllese un molete, fanse unhas tostadas e con gran coidado dóuranse nas brasas.

Cóllense chourizos, córtanse en rodaxas que medio centímetro teñan de delgadas

Traise unha tarteira e con muita calma vanse nela pondo o pan e as talladas.

Primeiro, das tostas déitase unha capa, e enriba dela outra daquelas rodaxas.

E vanse alternando chourizo e tostadas hastra que a tarteira se vexa mediada.

Vértese alí un caldo de moita sustancia, que teña, a lo menos, dous dedos de grasa.

E logró á tarteira pónselle a tapa, e fervo non fervo, tense xunto ás brasas.

¿ Xa chegóu a hora de xantar ?…¡ Pois, ala…!

Enriba de todo uns ovos se escalfan. E así, na tarteira, no medio da táboa

se pón esa sopa sin máis circunstancias.

Así ma serviron a min, na montaña, fará corenta anos…

¡ Qué tempos, caraina !

Pero non queda ahí, porque a esta sopa tamén chamada “sopa de abades” pódese engadir anacos de xamón, garabanzos etc.

O CALDO DOS VECIÑOS :

Preguntamos a varios veciños polo xeito de facer o caldo na súa casa :

1–Eu fago o caldo poñendo primeiro o auga o lume… Despois bótolle un cacho de costela meiniña de tenreira, un chourizo, un cacho de unto é fabas. Cando isto estea case cocido añadolle verzas de col, repolo, cenoria é puerro, todo eso ben picadiño e cocido a lume lento. O caldo na miña casa e todo un clásico que xa ven dos meus antepasados…e a gozar.

2–Eu fago con uns garbanzos, uns chourizos, un trozo de cacheira, algo de galiña, carne de tenreira, orella de porco, costela de porco é unhas patacas, xunto cos grelos.

3–O Caldo da Mata
Pos auga a ferver coas patacas e as fabas, despois bótolle un pouquiño de figado picado é un pouquiño das carnes mortas que normalmente son das que se usan para facer os chourizos, todas elas ben picadiñas. Facer un rustido con cebola picadiña, ponse na sartén con aceite e non a deixar queimar, despois botarlle un allo, un pouquiño de perixel, cando todo estea rustidiño deixamos enfriar un pouco é botamos pimentón dulce. Cando estea listo o rustido botamos dentro da pota do caldo. Servise en un plato fondo ou nunha cunca con culler. Ollo ! Este caldo non leva verdura ningunha.

4–Eu para facer un bo caldo teño que ter a base fundamental, que son un anaco de unto e outro de touciño. Despois as fabas, un anaco de xamón, costela,tenreira, chourizos (feitos por min), verdura e uns ósos. Tamén utilizo as patas da galiña (si é da miña casa a galiña),  pois cando as pos a cocer, soltan como unha gelatina que lle dá un toque especial ao caldo.

5–Na miña casa facemos un caldo cos ingredientes que sobraron do cocido.
É dicir, collemos as carnes sobrantes (chourizo, xamón, galiña etc.) xunto coas patacas, fabas e a verdura ( poden ser grelos, navicol etc.) e todo iso o desmenuzamos, despois nunha ola botámolo xunto a auga do cocido ( onde ten os restos da graxa da galiña) e engadímoslle medio sobre de sopa.

6–O caldo que facemos na casa é a base de auga, un anaco de panceta, xamón, chourizo, grelos, patacas é algo de galiña, aínda que o que máis leva son partes do porco.

7–Ingredintes: Fabas blancas ( a remollo 12 horas antes), 1 anaco de lacon. Algo de costela de porco salgada ou panceta, un anaco de vitela, millor con oso, chourizos en función da cantidade de auga e restantes condimentos, patacas boas é grelos.

Poño a ferver as fabas durante unha media hora desde que empeza o fervor; a continuación engado as carnes, e ao cabo dunha hora bótolle as patacas escachadas mui miudiñas e logo os grelos moi picadiños xunto cos chourizos. Antes de botarlle as patacas o que fago e que lle engado ao caldo que está a ferver as pencas dos grelos ben trituradas na túrmix ou na Thermomix, ata que queda como una pasta; esto fai que espese o caldo e que colla máis sabor.

Despois deixar cocer todo, a min góstame que as patacas queden moi cocidas que así tamén espesa o caldo. Mirar como anda de sal, … e bon proveito!

8–Primeiro poño unha pota grande ao lume coa auga e o unto,cando ferve,boto costela,rabo, lacon, cacheira,osos lombelo, touciño entrefebrado,costela de tenreira, despois dunha hora+- lume lento, se esta cocida a saco e boto fabas brancas,a verdura(follas de col) chourizos de cebola e de carne,deixo que coza ben e por último as patacas, deixo repousar un pouco antes de fincar o dente.

9–Pos a auga o lume é metes un cachiño de unto atado nun cordel, o que coza un pouco sácalo e resérvalo para outro día, despois picalle verdura moi miudiña, unhas alubias e unhas pataquiñas picadiñas, un pouco de sal é un cachiño de touciño, todo ben cocidiño, porque e un caldiño pobre, ah ! o unto que quitache queda pa o seguinte caldo.

10–Si teño que facer un caldo uso a auga do cocido, pero si non fixen cocido entón preparo para cocer un cachiño de touciño e uns ósos para que teña algo máis de sabor. Os ingredientes que uso para o caldo son os seguintes :

Un cachiño de unto, fabas brancas, pataca moi picadiña e nabizas. Si a nabiza está aceda, entón antes de nada lle dou un fervor, por certo que este ano as nabizas saíronme moi doces.

PARROQUIAS CON SAN VICENTE DE PATRÓN.

Levaba tempo que quería saber algo máis referente ao noso Patrón, púxenme a pensar en cantas parroquias habería en Galicia que tivesen a San Vicente/Vicenzo como Patrón. Na crenza relixiosa, un Santo patrón é un santo que ten unha afinidade especial cara a unha comunidade ou a un grupo específico de persoas.

Gustaríame  saber o porqué do motivo se escolleu a San Vicente como Patrón da nosa Parroquia, cal foi o motivo, si foi por haber sucedido algun feito no lugar, tamén si se pensou en outro Santo ou Santa coma Patrón ou Patrona.

 Xosé Manuel González Reboredo, coordinador del Instituto de Estudos das Identidades del Museo do Pobo Galego, dice no seu libro ¨Os Santos titulares de Parroquia en Galiza¨, que boa parte dos santos elixidos foron antes do S. VIII.

O noso Patrón San Vicente é o máis difundido dos mártires hispanos antigos, hai escritos que indican que o inicio do proceso de constitución das parroquias clásicas é o final da Alta Idade Media, máis o investigador Ermelindo Portela considera que no S. XII-XIII é o momento de consumarse en Galiza un poboamento disperso que favorece a consolidación da parroquia rural.

A medida que se iban formando as comunidades cristians,  van escollendo o seu santiño, donde muitos deles siguen sendo os mismos patróns na actualidade, esto foi debido a que en Galiza non tivo lugar o proceso de islamización que hubo en outras partes do Estado.

A miña curiosidade fixo que estivese buscando as parroquias que comparten o mismo Patrón ca nos, e aquí as tedes, para os que teñan tamén interese por saber cantas hai.

PROVINCIA DE LUGO :

1–San Vicente de Lagoa é unha das nove parroquias do concello lugués de Alfoz.

2–San Vicente de Pena é unha parroquia que se localiza no concello de Begonte.

3–San Vicenzo de Ver é unha parroquia que se localiza no concello de Bóveda, Pertence ó arciprestado de Santalla de Rei. 

4–San Vicente de Argozón é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Chantada.

5–San Vicente da Grade é unha parroquia do concello lugués de Chantada na comarca de Chantada.

6–San Vicente da Sariña é unha parroquia do concello de Chantada.

7–San Vicente de Vilamor é unha parroquia do concello de Folgoso do Courel na comarca de Quiroga.

8–San Vicenzo das Negradas é unha parroquia situada ó sur do concello de Guitiriz.

9–San Vicenzo dos Vilares é unha parroquia do concello de Guitiriz.

10–San Vicente de Vilamerelle é unha parroquia do concello de Guntín.

11–San Vicenzo de Rubián de Cima é unha parroquia do concello do Incio na comarca de Sarria.

12–San Vicente de Carracedo é unha parroquia do concello de Láncara na comarca de Sarria.

13–San Vicente de Toldaos é unha parroquia do concello de Láncara na comarca de Sarria.

14–San Vicente de Trigás é unha parroquia do concello de Mondoñedo na comarca da Mariña Central.

15–San Vicente de Candai é unha parroquia do concello de Outeiro de Rei.

16–San Vicenzo de Ambreixo é unha parroquia do concello de Palas de Rei na comarca da Ulloa.

17–San Vicente de Ulloa é unha parroquia do concello de Palas de Rei na comarca da Ulloa.

18–San Vicente de Deade é unha parroquia do concello de Pantón na comarca da Terra de Lemos.

19–San Vicente de Pombeiro é unha parroquia do concello de Pantón na comarca da Terra de Lemos.

20–San Vicente de Castillón é unha parroquia do concello de Pantón na comarca da Terra de Lemos.

21–San Vicente de Paradela é unha parroquia do concello de Paradela na comarca de Sarria.

22–San Vicente de Gondrame é unha parroquia do concello do Páramo.

23–San Vicente da Regueira é unha parroquia do concello da Pastoriza na comarca da Terra Chá.

24–San Vicente de Lousada é unha parroquia do concello lucense de Pedrafita do Cebreiro, na comarca dos Ancares.

25–San Vicente de Vilameá (do latín Villam Medianam, ‘vila situada no medio’) é unha parroquia do concello lucense da Pontenova, na comarca da Mariña Oriental.  

26–San Vicente do Burgo é unha parroquia do concello de Lugo na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. 

27–San Vicente de Coeo é unha parroquia do concello de Lugo na comarca de Lugo, na provincia de Lugo

28–San Vicente de Pedreda é unha parroquia do concello de Lugo na comarca de Lugo, na provincia de Lugo.

29–San Vicente de Pías é unha parroquia do concello de Lugo na comarca de Lugo, na provincia de Lugo.

30–San Vicente de Rábade é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca de Lugo. 

31–San Vicente do Veral é unha parroquia do concello de Lugo na comarca de Lugo, na provincia de Lugo.

32–San Vicente de Covelas é unha parroquia do concello lugués de Ribadeo na comarca da Mariña Oriental.  
33–San Vicenzo de Betote é unha parroquia rural do concello de Sarria.

34–San Vicenzo de Froián é unha parroquia rural do concello de Sarria.

35–San Vicente de Eirexafeita é unha parroquia do concello do Saviñao na comarca da Terra de Lemos.

36–San Vicente de Pinol é unha parroquia do concello de Sober, na comarca da Terra de Lemos.

37–San Vicente de Mourulle é unha parroquia do concello de Taboada na comarca de Chantada.

PROVINCIA DE CORUÑA :

1–San Vicente de Fervenzas é unha parroquia que se localiza no ooeste do concello coruñés de Aranga na comarca de Betanzos. 

2–San Vicente de Caamouco, é a parroquia máis oriental do concello coruñés de Ares.

3–San Vicenzo de Burres, é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Arzúa na comarca de Arzúa.

4–San Vincenzo da Baña é unha parroquia que se localiza no centro do concello coruñés da Baña na Comarca da Barcala.

5–San Vicente de Moruxo é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Bergondo.

6–San Vicenzo de Arceo, é unha parroquia que se localiza no noroeste do concello de Boimorto na comarca de Arzúa.

7–San Vicenzo de Cespón, é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Boiro, na comarca da Barbanza. 

8–San Vicente de Boqueixón, é unha parroquia que se localiza no centro do concello coruñés de Boqueixón, na comarca de Santiago.

9–San Vicente de Regoela é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Cabanas.

10–San Vicente de Vigo é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Carral.

11–San Vicente de Armea, é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Coirós.

12--San Vicenzo de Cuns, é unha parroquia que se localiza no suroeste do concello coruñés de Coristanco na comarca de Bergantiños. 

13–San Vicenzo de Duio, é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Fisterra. 

14–San Vicente de Vitiriz é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Melide na comarca da Terra de Melide.

15–San Vicente de Meá é unha parroquia que se localiza no centro do concello de Mugardos. 

16–San Vicenzo de Aro, é unha parroquia situada ao leste do concello coruñés de Negreira, na comarca da Barcala. 

17–San Vicenzo de Carres, é unha parroquia que se localiza no concello de Oza-Cesuras.  

18–San Vicenzo do Pino é unha parroquia que se localiza no centro do concello do Pino. 

19–San Vicenzo da Graña, é unha parroquia que se localiza no centro do concello coruñés de Ponteceso na comarca de Bergantiños.  

20–San Vicente de Noal é unha parroquia situada ao norte do concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia.  

21–San Vicente de Augasantas, é unha parroquia que se localiza no centro do concello coruñés de Rois, na comarca do Sar.  

22–San Vicente de Arantón, é unha parroquia que se localiza no centro do concello de Santa Comba.  

23–San Vicente de Marantes é unha parroquia que se localiza no concello de Santiago de Compostela. 

24–San Vicenzo de Ribadulla é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Santiso. 

25–San Vicenzo de Bama, é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Touro na comarca de Arzúa. 

26–San Vicenzo de Vilouchada é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Trazo. 

27–San Vicente de Niveiro é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Val do Dubra.  

28–San Vicente de Rial é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Val do Dubra. 

29–San Vicente de Meirás, antigamente San Vicenzo de Meirás, é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Valdoviño.  

30–San Vicente de Vilaboa é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Valdoviño na comarca de Ferrol.

31--San Vicenzo de Curtis é unha parroquia que se localiza no nordés do concello de Vilasantar. 

32–San Vicenzo de Vimianzo é unha parroquia que se localiza no norte do concello coruñés de Vimianzo na comarca da Terra de Soneira. 

PROVINCIA DE OURENSE :

1–San Vicente de Coucieiro é unha parroquia do concello de Baños de Molgas na comarca de Allariz-Maceda.

2–San Vicenzo de Carballeda é unha parroquia que se localiza no oeste do concello ourensán de Carballeda de Valdeorras na comarca de Valdeorras.

3–San Vicente de Pepín é unha parroquia do concello ourensán de Castrelo do Val na comarca de Verín.

4–San Vicenzo de Paradela é unha parroquia do concello de Castro Caldelas na comarca da Terra de Caldelas.

5–San Vicente de Lobeira é unha parroquia do concello de Lobeira, na comarca da Baixa Limia.

6–San Vicente dos Abeledos é unha parroquia do concello ourensán de Montederramo na comarca da Terra de Caldelas.

7–San Vicenzo de Infesta é unha parroquia do concello ourensán de Monterrei na comarca de Verín.

8–San Vicente de Coucieiro é unha parroquia do concello de Paderne de Allariz na comarca de Allariz-Maceda.

9–San Vicente de Graíces é unha parroquia pertencente ao concello da Peroxa.

10–San Vicente do Navallo é unha parroquia do concello ourensán de Riós.  

11–San Vicenzo de Espiño é unha parroquia que se localiza no concello da Veiga.  

12–San Vicenzo de Fradelo é unha parroquia do concello de Viana do Bolo na comarca de Viana.

13–San Vicenzo de Vilaseco da Serra é unha parroquia do concello de Viana do Bolo na comarca de Viana.

14–San Vicente de Reádegos é unha parroquia do concello de Vilamarín, na comarca de Ourense.

15–San Vicente de Leira é unha parroquia que se localiza no centro do concello de Vilamartín de Valdeorras.

16–San Vicente de Vilar de Cervos é unha parroquia do concello de Vilardevós na comarca de Verín.

17–San Vicente da Abeleda é unha parroquia do concello ourensán de Xunqueira de Ambía na comarca de Allariz-Maceda.

PROVINCIA DE PONTEVEDRA :

1–San Vicenzo de Oubiña é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Cambados.

2–San Vicenzo de Berres é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés da Estrada.

3–San Vicente de Oitavén é unha parroquia que se localiza no concello de Fornelos de Montes.

4–San Vicente de Mañufe é unha parroquia que se localiza no concello de Gondomar.

5–San Vicente do Grove é unha parroquia que se localiza no concello do Grove. 

6–San Vicente de Nogueira é unha parroquia que se localiza no concello de Meis.

7–San Vicente de Cerponzóns é unha parroquia situada ao norte do concello de Pontevedra. 

8–San Vicente de Trasmañó é unha parroquia que se localiza no concello de Redondela.  

9–San Vicente de Rodeiro é unha parroquia que se localiza no concello de Rodeiro. 

10–San Vicente de Soutelo é unha parroquia que se localiza no concello de Salceda de Caselas. 

11–San Vicente de Barrantes é unha parroquia do concello de Tomiño.

TOTAL : 97

Nota : Espero que non quedase ningunha atrás, éste traballo foi grazas a Wikipedia é o Arzobispado de Santiago.