CONTOS NA LAREIRA (15) AS VACAS TOLEARON.

Hoxe estiven con outra veciña da parroquia, falamos dunha serie de feitos que viviu ela sendo unha nena, non se lle esqueceu nunca. Cada certo tempo irei dándoos a coñecer. Este é un de eles…

TOLEARON AS VACAS.

Tiña eu doce anos, na casa tiñamos dúas vacas, boísimas, moi traballadoras, levaban anos connosco cando sucedeu algo que eu nunca había visto…

Estabamos nunha leira que temos por Pidre, levaramos o arado para labrar, todo ía moi ben ata que chegou ela…mala chispa a coma !

Esa veciña ao chegar á nosa altura, parouse, saudámosnos e comezou a fixarse en min é nas vacas : Hai rapaza como traballas! Pareces un tractor !

Mira que vacas máis bonitas tedes! Que traballadoras vense ! Que ben traballan !

Seguiu o seu camiño e nós seguimos ao noso, só nos quedaban uns dez regos, e queres ver que non fomos capaces de acabar ? As vacas enchufaron as súas cabezas, unha contra a outra, de tal forma que non había xeito de poñelas ben, e ademáis non daban andado nin pa diante nin pa atrás, aquilo era unha cousa nunca vista ! Nunca nos pasou iso ! Tal forza fixeron as vacas que romperon a cangalla é ata unha roda do arado, que era de ferro, soltouse ! As vacas tolearan !

Naqueles tempos había unhas cantas veciñas que tiñan a vista mala, e tamén, agora que recordo, había un veciño que tiñan ese “poder”, xente mala Juan, había que escapar deles.

Alabado sexa Dios, nunca na miña vida vira.

Ao chegar a casa metemos as vacas na corte, estaban mui nerviosas, comezamos como tolos a dar berros por toda a casa adiante, na corte, na bodega, no sobrado, na eira, aquilo non era xusto, nós non podiamos facer nada, esas cousas veñen así, non había forma de fuxir desa xente.

Pero a cousa non quedou ahí, ao día seguinte a miña nai foi a menxer as vacas, unha delas estaba recentemente parida, daba moitísima leite : E non saía leite ! Saía sangue ! Dios mío querido !

Tivemos que chamar a unha veciña que tiña uns poderes para curar, fomos correndo xunto dela e dixémoslle o que pasara.

Eu sentada na pía donde bebían as vacas miraba coma a muller facía o conxuro: Colleu unhas herbas, uns allos, meteu todo nun trapo e achegouse ás vacas, comenzou cunha retórica de oracións é de seguido comenzou a pasarlle por todo o corpo aquel trapo, cada vez que pasaba o trapo ía facendo cruces con el. Así foi como en cuestión de dous días as vacas fóronse poñendo ben, aos dous días xa comezaron a dar leite como sempre.

Recordo outra muller desas, unha vez cruzámonos con ela nun camiño, viñamos co carro cheo de herba, pois foi pasar por xunto ela e a uns metros romperon duas leitoras do carro, soltaronse as rodas do seu sitio !

Me cajo na nai que as pariu a todas elas ! Pero mira que teñen mala vista ! Unha xa debía de estar morta fai muito tempo, pero ainda viviu anos de carallo ! que mala vista tiña meu fillo, que fodida era !

Juan, vouche decir unha cousa, agora xa non hai tantas mulleres con eses poderes, pero ollo ! Aínda hoxe en día algunha hai ! É homes tamén ! Ten muito coidado !

Esta historia contada non é a primeira vez que a oio, son varias veciñas que recordaron no documental “Cerponzóns a mil” uns feitos moi parecidos que lles sucedeu nas súas casas coas súas vacas.

O MARCO DE PERRE

LUNS 11 de OUTUBRO do 2021

INAUGURACIÓN DO MARCO DE PERRE

Para a inauguración contamos coa presenza da concejala Yoya Blanco e Marcos Rey (Psoe), Pilar Comesaña (Bng) e Martín Martínez (PP).
Pola Asc. de Veciños estiveron presentes Liliana Casás, Merchy Cochón e Juan Jose Esperón.
Pola Asc. Cultural Chan do Monte estivo María Nieves Filgueira.

Desde a directiva da asociación damos as grazas as veciñas e veciños que nos acompañaron neste día.

SOBRE OS LUGARES HABITADOS DA PARROQUIA

Corría o ano 1997 cando o cura da parroquia D. Manuel Miguez, q.e.p.d., comezaba a publicar na Voz do Rons a historia da parroquia de Cerponzóns.

Unha gran labor de investigación a que fixo durante anos e que nos quedou de herdanza, o mellor que puido habernos deixado.

Nun dos capítulos que foi publicando comentaba dos nomes dos lugares da parroquia, moitos deles prácticamente desaparecidos da nosa contorna.

Decía D. Manuel :

No pasado os Libros Parroquiales afacían nomear máis nomes que na actualidade . Hoxe téndese a englobar os pequenos lugares baixo denominacions máis amplas.

É posible que co tempo moitos destes nomes esquézanse e desaparezan da memoria do pobo . Pódese facer o experimento seguinte : que os lectores traten de recordar cantos destes nomes coñecen e a súa situación actual . Debo advertir que aínda que algúns destes lugares están hoxe despoblados, todos menciónanse nos Libros Parroquiales como habitados.

OS ESQUECIDOS :

A CACHADA VELLA—A CAÑOTA—A CHAN DO MONTE—A CRUCIÑA DE PONTE BEÁN—A PONTE BEÁN—A PONTE POMAR—BIGAIXO—CACHADIÑA—CAMPO—CASA NOVA DE LIBOREI—CASÁS DE MEÁN—CASTELO DE CERPONZÓNS—CERNADELO—IGREXA—LAXE DE BASCUAS—LIVIÁNS—MENDO—MOGOS—MOUCHOS DE MEÁN—O CIMBELO—O TARAL—PORRELO—POZO DE MEÁN—RÍO DA BARCA— SANTARANDÁN— SOUTELO DE MEÁN— SOUTELO DO BRAVO—

OS QUE SE USAN ACTUALMENTE :

O CASTRADO…LIBOREI…SAN CAETANO…BALEA…A FONTEIRIÑA…PIDRE…O VIGARIO…O BRAVO…A COSTA…MEÁN…A BOUZA…TILVE…A RONS…A ERMIDA…O CUNCHIDO…

Son en total 42.

ANOS DONDE SE COMENZA A POÑER NOME OS LUGARES

TILVE…1657—POZO DE MEÁN…1666—A ERMIDA…1670

LIBOREI…1682-—IGREXA…1711—O VIGARIO…1713

PIDRE…1713—A BOUZA…1714—PONTE BEÁN…1714

O BRAVO…1715—O TARAL…1715—MOGOS…1716

O CUNCHIDO…1717—BALEA…1719—A RONS…1719

CRUCIÑA DE PONTE BEÁN…1720—MOUCHOS DE MEÁN…1720

FONTEIRIÑA DE PIDRE…1722—CACHADIÑA…1723—

SOUTELO DO BRAVO…1726—SOUTELO DE MEÁN…1726—

CASTELO DE CERPONZÓNS…1728—A COSTA…1732—

O CASTRADO…1738—O CIMBELO…1742—PORRELO…1744—

MENDO…1744—CERNADELO…1749—SAN CAETANO…1764—

PONTE DE PUMAR (TILVE)…1769—CHAN DO MONTE…1774—

MEÁN…1783—CAMPO…1797—CASA NOVA DE LIBOREI…1820—

A CACHADA VELLA…1841—RÍO DA BARCA…1862—

LUGARES SIN DATAR O ANO…CASÁS DE MEÁN—A CAÑOTA

EN OUTROS DOCUMENTOS ( ANOS DE 1600 APX.)  ENCONTRAMOS MÁIS DENOMINACIONS DE LUGARES :

*LAXE DE BASCUAS…Encontrado en documentos que están no Pazo de Rubians : Foro ortogado por Alvaro Súarez Sarmiento a favor de Gonzalo Barreiro, do lugar de Laxe, na aldea de Bascuas.

*BIGAIXO…referencia no Museo de Pontevedra : Unidade Documental simple 104/25

PROTEXER A MEMORIA DOS LUGARES HABITADOS DA PARROQUIA

Co paso do tempo unha gran maioría dos nomes de lugares da Parroquia de Cerponzóns englobaronse en denominacións máis amplas, debido a iso moitos dos nomes dos lugares vanse esquecendo e co paso dos anos pérdense por sempre da memoria do pobo.

Desde a Asc. de Veciños O Chedeiro temos a intención é a obrigación de que o noso Patrimonio Cultural debemos defendelo e gardalo como un tesouro, en moitas ocasións témolo ao alcance da man é a súa existencia a descoñecemos totalmente.

A nosa iniciativa pola defensa do Patrimonio Cultural da Parroquia de Cerponzóns comezou fai uns anos, podemos destacar a instalación dos cruceiros de Mogos é da Chanciña, a creación da Biblioteca, a realización do Documental Cerponzóns a mil, a edición do libro sobre a historia da parroquia Cerponzóns, mil anos de historia, máis de vinte conferencias impartidas antes é durante a celebración do milenio da parroquia, a creación do Himno do Cerponzóns C.F., a colocación de unha replica do Miliario de Magencio, colaboración coa Asociación de Campaneiros de Albaida, a colocación de un Fito informativo ao carón do Miliario, a recollida dos Alcumes da Parroquia, unha homenaxe a Señorita Carmiña, tamén a homenaxe ao Tamborileiro Manuel Castro, a colaboración coa Concellería de Turismo no libro Pontevedra no corazón, a participación no proxecto de Pontevedra Capital Gastro “Avoa Fest”, tamén noutro relacionado co Camiño Portugués, denominado O Camiño Contado…), é seguimos…

Estamos seguros que para protexer un Patrimonio é necesario primeiro de nada coñecelo, así foi como coa gran aportación que nos deixou D. Manuel é tras varios anos de investigación, atopamos os datos que estabamos buscando, agora é o momento de dar a coñecer unha nova parte da nosa historia, para que dunha vez por todas non caia progresivamente no esquecemento, como moitos outros valores patrimoniales que foron desaparecendo.

Na nosa parroquia milenaria temos tanto patrimonio histórico, arqueolóxico, cultural, arquitectónico…que moitas veces as administracións non poden facerse cargo da súa recuperación por falta de recursos ou de interese.

Pero esta vez tivemos a colaboración da Concellería de Promoción Económica e Turismo, da man da Concellala Yoya Blanco, grazas ao seu interés pola nosa proposta, para que os nosos topónimos non caian no esquecemento e poidan recuperarse para que formen parte do noso Patrimonio Cultural.

Un apaixonante proxecto, que comenzou fai dous anos da man do canteiro Manuel Collazo Torres.

Queremos tamén dar as grazas ao Servizo de Normalización Lingüistica do Concello de Pontevedra, pola colaboración que tivemos na recuperación exacta dos antigos nomes dos lugares da parroquia.

A Asociación decidiu nomear ésta obra escultórica coma o MARCO DE PERRE.

Día da inauguración… 11 de Outubro 2021

Hora…………………………18:00

Lugar………………… …….Aparcamento da Igrexa de Cerponzóns.

Nota : Según a RAG :

FITO ou MARCO : Pedra cravada no chan para sinalar os lindes dun terreo, ou á beira dunha estrada para indicar lugares e distancias.

Os fitos dunha propiedade.

Momento ou feito de importancia.

O ENGANIDO

ENGANIDO
O enganido ou enginido, é unha enfermidade infantil, equiparable ao raquitismo.
Maniféstase por unha falta de vitamina D, producindo deformacións e alteracións no esqueleto.
Nas crenzas populares hai quen achacaba esta enfermidade ao Mal do Aire.

Os labregos, decía V. Lis, chaman Mal de Aire a unha serie de doenzas que cren debidas ao aire que emana de certos animais, de certas persoas e dos mortos. Os enfermos, case sempre nenos, mostran diversos sintomas, entre os que destacan o raquitismo e inapetencia.

Para estar seguros de que o neno padece o mal, ten que ser a curandeira quen lle faga unha proba, si dá positivo enton é cando se somete a un rituai de purificación.

O NENO ENGANIDO

Sentados en duas banquetas, das que utilizaban no alboio para preparar as canas e os bimbios, contábame Teresa que ás veces á súa nai e á súa tía escoitábaas pronunciar a palabra Enganido, habitualmente usábana cando miraban a unha persoa que comezaba a toser e a toser e non daba parado, pero case sempre se utilizou máis nos nenos pequenos.
Sempre que un neno estaba débil , sen ganas de comer ou ben que se atraganta cos seus mocos producindo como unhas bronquitis espástica, dicíase que o neno estaba Enganido, pero tamén había quen lle botaba a culpa de estar así debido a coller o aire dunha gata que recentemente parira, ou dalgún bicho, tamén puidese ser debido a que o neno sentásese nunha cadeira que estaba quente onde estivese sentada unha mala persoa, é decir, un mal cristián.
Fai moitos anos era moi habitual levar aos nenos que se atopaban con estes síntomas a casa dunha veciña ou veciño que tivese “poderes” para curalos. E si non lograban sanalo acudían a outras parroquias onde escoitaron que había persoas que se dedicaban ás sanacións do Enganido, cada parroquia tiña algunha persoa que facía curacións, a unhas dabaselle ben sanar o Mal do Aire, a outras o Mal de Ollo…a xente cando se xuntaba a falar das súas cousas no adro, ou ben nas prazas dos lugares, tamén nas feiras ou cando tiñan convidados o dia da festa do patrón, comentaban os sucedidos relacionados coa curación que tivera algún pariente ou coñocido.
Así foi como unha vez acudiron uns veciños, que habían escoitado na feira de Mosteiro decir a un paisano do bo que era un curandeiro que había na parroquia de Santa María de Bemil, no Concello de Caldas de Reis.

A igrexa de Bemil é da misma época ca da nosa parroquia de Cerponzóns, do S. XII, forma un conxunto arquitectónico asociado co cemiterio, un cruceiro, unha carballeira é a uns 50 metros ao oeste dá Igrexa, está a casa reitoral, protexida como patrimonio cultural, foi construída no último terzo do século XX reutilizando parte dá construción orixinal do XVIII.
Esta parroquia ten unha história moi curiosa, nela está enterrado Pablo Giménez Rosillo, “ o faraón ou o rei dos xitanos galegos”, tiña moi boa relación co párroco D. Guillermo Magán Ferro e cando sintiu que ía a morrer, decidiu enterrarse en devandita parroquia, corría o ano 1949.

Os xitanos tiñan épocas que se xuntaban na carballeira, contan que chegaron unha vez a estar reunidos máis de mil, viñeran de toda Galicia.
Os xitanos que habitaban a carballeira durante todo o ano, servíanse dunha mina de auga que está situada a uns poucos metros da “Carballeira dos Xitanos”, así se coñoce o lugar desde que eles quedáronse alí a vivir.

E nesa mina de auga ocorreron casos de sanación con nenos doentes, sanacións que se realizaban de noite, en segredo, sen que ninguén se decatase.

A FONTE DO ENGANIDO DE BEMIL.

Este neno cada vez está peor, non lle serviu de nada o que lle fixo a sanadora, faláronme na feira do Mosteiro que en Bemil hai unha persoa que trata o Enganido, será mellor levalo canto antes, alí, preto da igrexa hai unha mina de auga que seica é milagreira.
Ao día seguinte, antes de saír o sol, dirixíronse en busca da persoa que ía tratar ao seu pequeno, a tardiña, ao chegar xunto él comentáronlle o que lle sucedía ao seu fillo, o curandeiro contestoulles que tiñan que esperar á noite para acudir co neno a fonte, mentres tanto podían descansar na súa casa da viaxe.
Mentras tanto non chegaba a hora, indicoulles como habían de facer, tiñan que realizar todo o que él lles fose dicindo. Así que ao chegar a noite, en silencio, colleron ao neno e fóronse dirección á fonte. Ao chegar o lugar, coñocido por Outeiro, o primeiro que sentiron foi moito frío, non dixeron nada respecto diso, estaban avisados de que non podían falar durante o tempo que levase a sanación.
O primeiro que fixo o curandeiro foi sacarlle a roupa do corpo ao neno, despois achegouno a pía e bañouno, mentras decía unhas oracións, o neniño tremia coma unha vara verde, seguidamente cubrírono cun trapo, xa que a roupa que traía posta o neno quedaría estendida polas silvas que había no lugar, era a costume.
Despois fóronse camiño da igrexa, alí esperábaos o sacristán, que estaba avisado anteriormente para tal menester.
Ao chegar á súa altura, procedeu a abrir a porta da igrexa, entraron, persignaronse e dirixíronse á sancristía, todo isto sen que se decatase o cura.
Na sancristía abriron un caixón onde gardaba a roupa o cura, nel meteron ao neno, para cubrilo coa devandita roupa é de novo volvía o curandeiro coas oracións, a sanación estaba chegando ao seu fin.
Logo de abandonar a sancristía agardaron no adro, esperaron a que o sacristán pechase a porta da igrexa, deronlle unha propina é cada un marchou as súas casas.
Ninguén se tiña que decatar do sucedido nesa noite e si alguén se decataba non o comentaba, ninguén quería falar daquilo que sucedía na FONTE DO ENGANIDO.
Unha soa noite era necesaria para realizar a cura.

RECOLLENDO ACIOS…

ACIOS DE LECTURAS, RECOLLIDOS PARA PENSAR É PRENSAR NA NOSA CABECIÑA.

Este apartado irá dedicado a todas aqueles pensamentos que vou atopando por diversas canles e que son do meu agrado.

1–A LECTURA.

Lin moitos libros, pero esquecinme da maioría. Pero entón, cal é o propósito da lectura…? Preguntou un alumno ao seu Mestre.

O Mestre non respondeu nese momento. Con todo, despois duns días, mentres el é o novo alumno estaban sentados preto dun río, dixo que tiña sede e pediulle ao neno que lle trouxese un pouco de auga cun colador vello e sucio que había no chan.

O alumno sobresaltouse, porque sabía que era un pedido sen lóxica. Con todo, non puido contradicir ao seu Mestre e, tomando o cedazo (ou colador), comezou a realizar esta absurda tarefa. Cada vez que mergullaba o colador no río para traer un pouco de auga para levar ao seu Mestre, nin sequera podía dar un paso cara a el, xa que non quedaba nin unha pinga no colador. Tentouno e tentouno decenas de veces pero, por moito que tratou de correr máis rápido desde a beira ata o seu Mestre, a auga seguiu pasando por todos os buracos do tamiz e perdeuse no camiño. Esgotado, sentou xunto ao Mestre e dixo: “Non podo conseguir auga con ese colador. Perdóame Mestre, é imposible e fallei na miña tarefa ”.

“Non – respondeu o ancián sorrindo – non fallaches. Mira o colador, agora brilla, está limpo, está como novo. A auga, que se filtra polos seus buracos, limpouna “.

“Cando les libros – proseguiu o vello Mestre – es como un colador e eles son como auga de río. Non importa se non podes gardar na túa memoria toda a auga que deixan fluír en ti, porque os libros, con todo, coas súas ideas, emocións, sentimentos, coñecementos, a verdade que atoparás entre as páxinas, limparán a túa mente e espírito, e converteranche nunha persoa mellor e renovada. Este é o propósito da lectura.

(Autor descoñecido)

OFICIOS DOS VECIÑOS (XXVI) VARREDOR

VARREDOR : Persoa que ten por oficio varrer as rúas. (RAG).

Aínda que en documentación antiga aparece que a mediados do século XV xa algunhas cidades dispoñían de ordenanzas municipais, por poñer un exemplo, prohibían pasar cos porcos polas rúas, non é ata o século XVIII onde comezan a esixirse aos veciños que tivesen a súa dianteira de casa, xunto aos seus costados, limpos.
Seguro que moitos recordades ver nalgunha pelicula aquelas escenas onde á voz de “auga vai” os veciños baleiraban as bacinillas que utilizaban durante a noite é onde ouriñas e excrementos saían despedidos de tal forma que a maioría das veces ían parar encima dalgún transeúnte.
Calquera rúa de Pontevedra en pleno século XIX, estaba chea de desperdicios de todo tipo, as augas fecales, o lixo, a suciedad era tal que comezaron as autoridades a ter que tomar unha serie de medidas que puidesen erradicar os efectos nocivos que tiñan sobre a saúde da veciñanza.
É así, a finais do S. XIX, comezos do XX foi progresando notablemente a hixiene urbana en xeral.

OS VARREDORES DE CERPONZÓNS

Os principais utensilios que usaba o varredor habitualmente era un carro, un recolledor, unha vasoira grande é unha pala, con estas catro cousas xa era dabondo, aínda que co paso dos anos foron aparecendo novos métodos de recollida do lixo cunha maquinaria apropiada para poder realizar o traballo máis cómodo e á vez máis eficiente.

Recordo que sendo un neno os varredores da miña parroquia facían nas súas casas un instrumento formado por un pau que levaba nun extremo un pequeno feixe de ramas, casi sempre eran xestas, que despois empregaban precisamente para varrer, a maioria coñocemos éste instrumento por vasoira, por certo, un dos meus veciños utilizaba dita vasoira de unha forma mui “orixinal “…

Un día vinno en plena faena, exactamente na Praza de Méndez Nuñez, precisamente onde eu cursaba estudos na Academia Helenes, tamén coñocida por Buela, baixaramos de clase, era o momento do recreo, de súpeto véxoo situado en fronte á entrada do outro colexio que estaba tamén situado en devandita praza, a Academia Cervantes, alí estaba, vasoira en man, coa súa gorra, a súa chaqueta e pantalón de pana, concentrado na súa dura tarefa, metido entre os coches que ocupaban daquela toda esa praza da zona monumental, eran principios dos anos setenta.
O home era moi particular na súa forma de varrer, eu xa escoitara algo de boca dalgún veciño que paraba na taberna dos meus pais, pois resulta que xuntaba todo o lixo que ía recollendo da praza e íaa amontoando, cando tiña todo nun montón, no canto de recoller todo para o carro, dáballe uns vasoirazos en dirección aos baixos do coche que estivese máis preto, e alí quedaba todo, nos baixos do coche.
Tamén era moi habitual velo colgar a súa vasoira de xestas para ir tomar un refrixerio, ou dous, ou tres…polos bares da contorna, sabía controlar o tempo que tardaría en ter limpa a súa zona, ademáis non tiña que desprazarse a ningún lado a depositar o que había recollido…

Unha vez preguntaronlle à este veciño a que se dedicaba, cal era actualmente o seu traballo, contestou de este xeito : Son Técnico en mantemento sanitario de camiños públicos: é dicir, barrendeiro.

Ata o ano 1975 os varredores eran empregados fixos do concello, a partir dese ano concedeuse a limpeza e recolleita de lixo a unha empresa privada, creo recordar que se chamaba Selberg, moitos daqueles homes contratados polo Concello pasaron a ser empregados da mesma.
Desde o momento en que se privatiza o servizo, o sistema de recolleita dá un xiro de 180 grados, por unha banda os traballadores, ante un traballo duro, de gran esforzo físico, traballando día e noite á intemperie, comezan a pedir melloras de todo tipo, tanto económicas como de maquinaria etc. Una das folgas máis recordadas foi a que houbo no ano 1983, aínda que non foi a máis grave, realizouse a finais de novembro ata principios de decembro, as bolsas amontoadas e esparcidas polas rúas e prazas ofrecían un aspecto lamentable, o cheiro era nauseabundo, ademáis naquel ano aínda non estaba xeneralizado a implantación de contenedores, foron máis de dez días que Pontevedra estivo sen prácticamente recolleita ningunha. Co paso os anos o servizo foi mellorando en todos os aspectos, tanto en melloras laborais como en maquinaria. Por poñer un exemplo, si nos anos oitenta un camión dedicado á recolleita do lixo necesitaba nalgúns dos casos ata catro operarios, hoxe en día hai camións que con só o condutor xa realiza a mesma función, ademáis a incorporación de máquinas rodillo, aspiradoras, baldeadoras etc. fixo que a limpeza e recolleita fose máis eficiente e máis rápida, aínda que hoxe en día bótase en falta máis maquinaria é máis empregados que cubran o servizo por toda a cidade é barrios.

O RAPADIÑO


Na nosa parroquia de Cerponzóns tivemos uns anos, demasiados, un lugar onde se depositaron 400000 toneladas de resíduos sólidos urbanos, todo o lixo de Pontevedra e doutros dous concellos, o lugar onde estaba situado coñécese como O Rapadiño, rematouse de selar no ano 2005.
Un lugar onde chegou o momento que era prácticamente imposible depositar máis lixo, os camións enterrábanse de tal xeito que non podían circular por él, as ratas contábalas por milleiros e as gaivotas coas súas cagadas camuflaban a maquinaria, ademáis cada dúas por tres había incendios.

ANÉCDOTAS

Son infinitas as anécdotas que podían contar os varredores, nos contenedores atopas de todo, quédome coa de veces que se atoparon dentro dos contenedores a xente durmindo a melopea, outros que se colleron un bo peido ou aquel que se había pimplado uns cantos cubatas para celebrar a vitoria do seu equipo…e menos mal, que daquela o camión levaba operarios, que hoxe en día xa non fai falta un home para levantar a tapa…é todo automático.

RECORDOS

Gardo un grato recordo do señor Joaquín O da Bouza, un dos primeiros veciños que desempeñaron o oficio de varredor.
Éste foi o nomeamento do señor Joaquín como Peón de Servicio de Limpeza Pública, firmado por Filgueira Valverde, alcalde de Pontevedra.

O AGUINALDO DE NADAL

Había un costume a nivel nacional, nunha gran maioría de oficios pedían un aguinaldo ao chegar o Nadal, durante moitos anos había esa costume, pero a partir de 1970 vai desaparecendo, debido a que eran tantas peticións que as xentes que vivían en edificios chegaron a colocar na entrada do edificio uns carteis indicando que non se aceptaban felicitacións.

Sirva de exemplo esta coplilla da Coleccion Casal, que utilizaban os varredores de Pontevedra, data do ano 1906

VECIÑOS DE CERPONZÓNS CO OFICIO DE VARREDOR

Joaquín O da Bouza, Pepe O Peneiras, José O Patiolas, Manuel O Roque, Joaquin O Petelo, Canducho O Santos, O Carqueixo, Luciano O Perrechico, Evaristo O Carrapuzo, José, Jesús é Carlos.

Nestes últimos tempos éste oficio, moitas veces denostado, volveuse máis importante que nunca, con este relato quero darlles as grazas por todo o realizado durante a pandemia.

CONTOS NA LAREIRA (14) CHOLITO NAMORADO.

CHOLITO DE MORAÑA QUIXO CASAR CA FILLA DO TABERNEIRO DA RONS.

Este relato ocorreu a finais dos anos sesenta, a Taberna da Rons era un lugar onde a primeira hora da mañá paraban muitos obreiros, algúns deles veciños da vila de Moraña, tomarse o seu café de pota con pingas ou a copa de aguardente branca ou de herbas era do máis habitual naqueles tempos, xunto tamén a combinación coñecida como sol e sombra.
Eu tiña relación con todos esos homes, a primeira hora da mañán xa estaba tamén na taberna axudando a miña nai é tomaba a miña taza de caldo con eles, cando comecei a estudar en Pontevedra baixaba de cando en vez con algún deles, unhas veces montaba nun Seat 127 como noutras nun camión Barreiros ou nun Seiscentos, a veces nunha moto Bultaco…

Había un señor de Moraña que o coñeciamos por O CANCELEIRO, un home de negocios que ademais de ter unha taberna, andaba coa súa muller ao “estraperlo”, é dicir á venda de todo tipo de cousas relacionadas coa alimentación e a bebida, fariña, viño, aceite etc., meus pais eran clientes seus e comprábanlles algún artigo que ás veces era difícil de conseguir, a amizade que chegaron a ter foi tal que en varias ocasións fomos convidados a súa casa, recordo que una delas foi un día que se celebraba a Festa da Mocidade e a 1ª Festa do Carneiro o Espeto, precisamente era o ano 1969.

Era moi habitual que cando O CANCELEIRO saía de Moraña, un veciño del, CHOLITO, acompañábao, gustáballe coñecer lugares, tomaba nota de todo e de paso buscaba noiva…

Onde chaman Paraños, lugar da parroquia de San Martiño de Gargantáns, preto da lglesia románica máis antiga do municipio de Moraña (data do ano 1175), a poucos metros dun castro romano é a uns minutos do único menhir coñecido en Galicia vivía CHOLITO, unha tarxeta de presentación que moi poucos de nós temos. E aínda por riba, coa protección de San Martiño e Sta. Apolonia…

UN POUCO DE HISTORIA.

Manuel Gándara Abelleira (CHOLITO) nace uns anos antes do inicio da guerra, no ano 1933, cuarto fillo dunha familia humilde da parroquia de San Martiño de Gargantáns, concretamente do lugar de Paraños. Unha veciña do lugar envioume unha documentación relacionada con CHOLITO :

A CASA MATRIZ É IMPORTANTE E POTENTE, ESTRUCTURA DE PEDRA DO PAIS, CON PATÍN NA FACHADA E MOITAS FINCAS EN PROPIEDADE, DE FEITO FORA VIVENDA DE CURAS EN TEMPOS PASADOS E HERDADA MÁIS TARDE POLA FAMILIA DA NAI DE MANUEL.

A casa de CHOLITO.

FILLO DE ANDRÉS GÁNDARA, NATURAL E VECIÑO DE BEMIL E DE MARÍA ABELLEIRA, MULLER TÍMIDA E DE POUCAS FALAS, O PAI EN CAMBIO HOME DE FORTE CARÁCTER , XENIO E MAL TALANTE.

CONFORMAN A FAMILIA O MATRIMONIO E 4 FILLOS, DOUS HOMES E DÚAS MULLERES. O MAIOR CHAMÁBASE CONSTANTE, DESPOIS VIRÍA ABADINA, A TERCEIRA ESPERANZA NACIDA NO 1928 E POR ÚLTIMO MANUEL QUE NESTE CASO É O NOSO PROTAGONISTA. PASARON OS ANOS E A VIDA OCUPOUSE DO DESTINO DOS GÁNDARA, O PATRÓN DA CASA ENFERMOU GRAVEMENTE E REMATOU POR QUEDAR SIN UNHA PERNA. PARALELAMENTE ADÍCASE A BEBER SIN MODERACIÓN CO CUAL EMPEORA A SITUACIÓN FAMILIAR.

OS FILLOS MOZOS E CON MOITA FALTA DE RECURSOS OPTAN POR BUSCARSE A VIDA E SOBREVIVIR COMO PODEN, CONSTANTE MARCHA PARA BILBAO A TRABALLAR E ESQUÉCESE DE VOLTAR A MORAÑA, NIN ANTES NIN DESPOIS, NUNCA VOLTARÍA. AS DÚAS IRMÁS EMPEZAN TRABALLANDO POLA ZONA EN CASAS, PERO REMATAN POR EMIGRAR A MONTEVIDEO EN BUSCA DE TRABALLO E MELLORES OPORTUNIDADES.

ABADINA CASA CUN GALEGO, CONCRETAMENTE DE BAIONA E DE CANDO EN VEZ VOLTARÁ A MORAÑA, MENTRES MANUEL SERÁ O ÚNICO QUE QUEDE NA VIVENDA COS PAIS. A NAI FALLECE CEDO E SERÁN OS DOUS HOMES DA CASA QUEN SE OCUPEN DO FOGAR.

CHOLITO DÁ REGUEIRA.

En honor a unha vella canción da época, a CHOLITO bautízano os veciños co alcume de Cholito dá Regueira, grazas a un veciño, o señor Álvarez, CHOLITO polas noites foi aprendendo a ler e a escribir o imprescindible para defenderse pola vida.

CHOLITO era moi peculiar, cunha personalidade propia, a súa afección era namorarse de todas as mulleres, fosen altas ou baixas, louras ou morenas, iso si, tiñan que ser guapas, as viaxes que realizaba con O CANCELEIRO abríalle un gran abanico de posibilidades de coñecer a moitas mulleres, un exemplo é o caso da filla do taberneiro do lugar da Rons (miña irmán), parroquia de Cerponzóns, unha rapariga que daquela contaba con quince anos, mentras que CHOLITO rondaba xa os trinta e cinco.

PREPARANDO A VISITA DE CHOLITO A TABERNA DÁ RONS.

Un día na taberna os homes comezan a comentar a última gesta que fixera CHOLITO, falaban dunha festa celebrada o día anterior nunha parroquia próxima á súa, CHOLITO con só escoitar os foguetes xa se poñía as súas galas para ir todo aposto, tiña unha americana que os días sinalados cubríaa con todo tipo de “xoias”, chapas, pins, medallas…sempre aparecía nas festas con algunha medalla máis que a anterior vez, os seus veciños non sabían como as conseguía…

Os homes, mentras tomaban a súa copa, comentaban como CHOLITO subira ao palco dos músicos e púxose a cantar as cancións que máis lle gustaban a él interpretar, as rancheras, aínda que se lle daba calquer estilo, houbo unha época que a canción que máis popularizou CHOLITO foi : Chica en combinación.

Pero non só cantaba, en calquera lugar que alguén lle apostaba que comía ou bebía moito máis que él, CHOLITO facíalle frente, era capaz de comer ou beber ata límites insospeitados, si tiña que rebentar…rebentaba, pero a él non lle gañaba ninguén.

Na taberna todos coincidían en que era moi aforrador, e que non era fácil enganalo é ollo con que se lle enganase, pobre daqueles que quixesen enganalo habendo cartos por medio…

Os paisanos, entre grolo é grolo, comezaron a comentar que había que dicirlle O CANCELEIRO que trouxese a CHOLITO á taberna, que seguro se ía a namorar de Maricarmen…un dos veciños de CHOLITO, entre risas, pregúntalle á filla do taberneiro :

-É ti que dis Maricarmen ? Queres coñecelo ?

-Por min non hai inconveniente, que veña ! (Maricarmen sabía levar a broma e non se amilanou coa proposición).

A VISITA DE CHOLITO.

O CANCELEIRO estaba xa decatado da proposición e falou con CHOLITO, comentoulle que nunha taberna que había moi preto de Pontevedra había unha moza, que era morena, moi guapa, cos pais tiñan muitas propiedades… que un día que quixese levábao para que a coñecese.

CHOLITO non quixo esperar máis, contestoulle que canto antes mellor, que xa estaban tardando…así que ao día seguinte estaban subidos ao Citroen dous cabalos que tiña daquela O CANCELEIRO e alá foron camiño da Taberna da Rons

A entrada na taberna foi espectacular, recórdoo coma se fose hoxe, eu había chegado do colexio, estaba sentado nunha mesa da taberna facendo os deberes, bueno máis ben estaba ollando na television os Chiripitiflauticos, de repente entrou coma si fora unha estrela de cine…CHOLITO puxera todas as súas medallas, chapas e pins naquela americana que tiña para momentos especiáis, parecía un principe…bo, quédome curto, parecía máis ben un daqueles militares que salían nas noticias da primeira cadea da televisión, deses que saen co traxe de gala todo cuberto de estrelas, cruces, medallas e outras herbas que o campo non produce.

Saludounos a todos, pero os seus ollos andaban a buscar a rapariga que lle había comentado o seu veciño, mirouna na barra sirvindo un viño, achegouse a ela é o primeiro que fixo ao ver a Maricarmen foi dicirlle uns cantos piropos da súa colleita, expresións moi habituais nel cando se atopaba cunha moza que lle gustaba :

Acercóuse a Maricarmen é dixolle: MI CORAZÓN PALPITA COMO UNA PATATA FRITA !

Seguidamente lanzoulle outro “verso” : A TU MADRE LA MONTO EN UNA TARTANA, A TU PADRE EN UN COCHE Y A TI EN LA CAMA !…

Logo de piropear a Maricarmen, CHOLITO, situouse no medio e medio da taberna e comezou a imitar a Cantinflas, era o seu patrón a seguir, a súa imitación era perfecta, sempre que podía miraba as súas películas, tambén calcaba os xestos de Cantinflas que moita xente chamáballe CHOLITO, ALÍAS CANTINFLAS, él estaba cheo de orgullo que o coñocesen por ese alcume.

É entre as imitacións de Cantinflas é os corridos mexicanos a noite foi pasando, os paisanos ríndose das saídas de CHOLITO…o meu pai invitándoo a que viñese para a Rons, pero en broma claro, pero o que nunca Juan esperaba era que CHOLITO fose a tomar en serio a súa invitación

CHOLITO VEN A VIVIR A RONS.

O caso foi que CHOLITO quedou prendado de Maricarmen, é aos poucos días presentouse de novo na taberna, esta vez non viña nun dous cabalos, viña nun, chegou montado no seu cabalo coa idea de quedarse a vivir na Rons desde ese mesmo instante !

Chimpalle unha jaseosa! Exclamou miña nai ao escoitar as intencións do CHOLITO.

O meu pai seguiulle a corrente, deulle acubillo nun alpendre que tiñamos á beira da taberna e por suposto ao cabalo tamén lle buscou sitio, despois de acomodarse foi a cear, unha boa taza de caldo cuberta de pan. Meu pai tranquilizaba a miña nai : tranquila Carmen, éste non ajuanta nin dous días na Rons…xa verás.

Ao seguinte día xa se foron os dous a unha cachada que temos no lugar coñecido como As Salgueiras, había que traer toxo para as cuadras dos animais. Nunha destas, cando CHOLITO estaba encima do carro colocando o toxo, meu pai dixolle :

CHOLITO, todo o que ves que che alcanza a vista e muito máis, é da miña propiedade.

CHOLITO alucinaba, sempre que iban a algún sitio é despois a volta, de camiño a casa, Juan íalle sinalando “as súas propiedades”…que si outra toxeira en Santarandán, que si un muiño do Caeiro, os castaños do cura tamén eran de Juan, as viñas tamén, as fincas de millo, as de patacas…

Cando polas mañás paraban na taberna os da Empresa Garrido, CHOLITO íalles comentando o afortunado que era, que tiña unha moza mui fermosa, que era riquísima, con leiras, montes, carballos, piñeiros, eucaliptales, taberna…non lle faltaba de nada, tiña de todo !

Outro día viñan co carro do lugar coñocido como Parrei, coma sempre CHOLITO todo atento escoitando ao meu pai, os seus ollos e a súa boca non podían ir máis abertos. Meu pai cada vez esaxeraba máis, camiño ou congostra por onde pasaban ata chegar a casa íalle indicando máis propiedades…só lle quedou por dicir que o Río Rons tamén era da súa propiedade.

-Quen case coa miña filla ten que ser un home traballador, que traballe de sol a sol, que dobre o lombo, que estea disposto a levar adiante unha familia e que non se doblegue ante ninguén, ía dicindo o meu pai en voz alta para que CHOLITO fose tomando nota.

-Señor Juan ! Ese home tenno diante ! Exclamaba todo cheo CHOLITO.

CHOLITO non facía máis que chegar á taberna e poñíase a tomar nota de todo, si o meu pai era un esaxerado, CHOLITO non lle quedaba atrás, ata ía anotando a cantidade de hoces, aixadas, lejóns, martelos, o carro de unha vaca, outro de dúas, doce bocois, unha lajareta…él anotaba todo o que tiña Juan da Rons no alboio.

CHOLITO estaba encantado, traballaba de sol a sol, ía á leña, á herba, ao toxo, a buscar millo…era un máis na familia.

CHOLITO era un traballador nato, todo hai que dicilo. Durante o tempo que estivo na casa dos meus pais non dixo non a nada, traballo que había que facer, traballo que CHOLITO estaba disposto a realizar. Si nalgún momento miraba que Maricarmen ía coa carretilla a por algo, inmediatamente dicíalle que iso non tiña que facelo ela, que mentres estivese él, ela non tiña que coller ningún peso.

Mentres meu pai se entendía con CHOLITO, miña nai ía levando daquel xeito a estancia de CHOLITO na Rons, non era nada partidaria de telo alí, estaba vendo que se estaba crendo todo aquilo que lle ía dicindo meu pai. A miña irmá outro tanto do mesmo, é a miña avóa Ramona, que a pobre estaba sempre às suas cousas, prendendo lume á cociña de leña coas piñas e carozos, escoitena decir que non entendía que carallo facía na súa casa aquel imitador de Cantinflas que andaba roldando á súa neta, que non era home para ela.

Maricarmen sentía que CHOLITO ía en serio, ela tan nova, con quince anos, non sabía como desprenderse del, así que lle dixo á súa nai que a ver como ían facer para que se fose para Moraña, que xa iban quince dias con CHOLITO na Rons ! É a CHOLITO o corazón seguíalle palpitando coma unha patata frita…

-Tranquila filla, dixolle nosa nai, eso vai ser cousa de teu pai, él foi quen o acolleu, agora que se busque a vida para decirlle que ten que marchar, que ti non queres casar. Miña nai chamou por Juan e puxolle as pilas.

O pai de Maricarmen tivo que inxeniála para que CHOLITO fósese para a súa casa, o seguinte día tivo a oportunidade de cabrearse con él por unha cousa que fixera mal, Juan era un home que tiña moito xenio, pero ese día acrecentouno aínda todavía máis, CHOLITO ao velo fora de sí asustouse todo, pensou que había toleado, cando chegou a Rons recolleu as súas cousas, montou no seu cabalo e marchou a lume de carozo, eso , marchou decindo unha serie de improperios contra meu pai que mellor non nomealos agora de novo. Así foi coma se truncaron as esperanzas de CHOLITO, é tamén dos veciños del, que non serían convidados a boda coma lle prometera CHOLITO.

Por certo, Maricarmen coméntame fai uns días que O CANCELEIRO non tiña fillos e quería adóptala , tíñalle moito agarimo. Tamén recorda que CHOLITO tiña dúas veciñas, que seica eran irmás, de oficio peluqueras, facían nel uns peiteados “espectaculares”.

Eu tamén recordo que había tes canteiros de Moraña, que traballaban na de Morís, (Joaquín, Albino e Teofilo) éstes comían na taberna, nas súas charlas había veces que falaban de Genoveva, que sempre se chivaba ao señor do moito ou pouco que traballaban é como non ía ser doutro xeito, tamén das anécdotas de CHOLITO.

Remato o relato cos recordos que me pasou unha veciña de CHOLITO :

DE MOZO TIÑA CABALO E DESPRAZÁBASE NEL PARA IR OS SITIOS, NON DUBIDABA EN IR AS FEIRAS, MERCADOS OU IR Á CAPITAL (PONTEVEDRA.)

INICIALMENTE TIVO REBAÑOS DE OUVELLAS PERO HABITUALMENTE GAÑÁBASE O SUSTENTO “O XORNAL” A VECES TAN SÓ POLA COMIDA. CORTABA O TOXO, FENDÍA LEÑA OU TODO AQUELO QUE LLE ENCARGARAS, ESO SÍ NON LLE FACÍA ASCOS A UN BO CALDO.

NA PLENITUDE DA VIDA A XENTE DO VECINDARIO ARRANXOULLE UNHA PAGA COA XUNTA DE GALICIA E CHOLITO EMPEZOU A COBRAR UNHA PEQUENA PENSIÓN. COS PRIMEIROS CARTOS MERCOU UNHAS VACAS E ADICOUSE A VENDER O LEITE, CO QUE ÍA XUNTANDO ARRANXOU A CASA, BOTOU TELLADO, ARRANXOU A PRANTA BAIXA, E FIXO MELLORAS NA VIVENDA.

AQUÍ TODO O MUNDO O COÑECÍA E NINGUÉN ESCATIMABA EN DARLLE UN PRATO DE COMIDA E NAS FESTAS DO LUGAR ERA UN MÁIS NA MESA.

SIN DÚBIDA ERA UNHA PERSONAXE PECULIAR, MOI CHARLATÁN E DESCONFIADO QUE NON O TIVO FÁCIL SOBRE TODO SENDO COMO ERA NAQUELES TEMPOS, PERO AÍNDA ASÍ DEFENDEUSE SÓ.

REMATOU OS SEUS DÍAS NO ASILO DE CALDAS DE REIS E FALLECEU O 13 DE NOVEMBRO DO ANO 2016 CANDO CONTABA 83 ANOS.

ACTUALMENTE QUEDAN SOBRIÑOS VIVOS DE MANUEL.

Cholito no lugar de Paraños, na parroquia morañesa de San Martiño de Gargantáns, celebrando as festas en honor de Santa Apolonia.

RECORDOS DA XENTE QUE COÑECEU A CHOLITO :

1–Nas festas de San Lorenzo sempre viña Cholito de Paraños cun sombreiro mexicano, con chaveiros pendurados da ala, dicindo que buscaba moza, pero sin moita esperanza porque a él todas lle decían que no.

2–Cantaba rancheras a cambio de viño.

3–Era o último domingo de agosto, celebrábase na parroquia de Bemil (Caldas de Reis) unha das romarías máis populares daquel lugar en honor a San Xusto.

CHOLITO non podía faltar á verbena, chegaba o campo da festa todo feito un pincel, coa súa americana chea de chapas é lazos de cores, e como sempre a súa ilusión era subir ao palco a cantar, pero os músicos das orquestas xa estaban de volta, xa coñecían a CHOLITO dabondo, atopábano por todolos sitios e non o deixaban subir a cantar, pero ese día, eran xa as tres da mañá, xa estaban a piques de rematar de tocar é a xente xa se había ido toda prácticamente, só quedaba a mocidade que quería seguir de troula…

Todos comezaron a gritar que querían escoitar a CHOLITO cantar, que querían que subira ao palco…

Uns cantos mozos achegáronse aos da comisión de festas, e pedíronlles que falasen coa orquesta para que deixasen subir a CHOLITO, xa que a festa xa estaba rematada é quedaban eles nada máis.

Así foi e CHOLITO puido subir ao palco, cando estaba subindo, comezaron todos a pedirlle a CHOLITO que cantase a súa canción favorita por aquel entón : corda con corda…

CHOLITO todo cheo de razón comezou a cantar, acompañado da orquesta :

Si quieres que te toque la lotería

Casate con el lotero siquiera un día

Que como se la lleva el río

Que como se la lleva el agua la cañita

Que el corcho con que pescaba

Corcho con corcho, caña con caña

Tu eres la reina de mis entrañas

un vez que te quise fue por el pelo

que ahora que estas pelona ya no te quiero

Que como se la lleva el río

Que como se la lleva el agua la cañita

Que el corcho con que pescaba

Corcho con corcho, caña con caña

Tu eres la reina de mis entrañas

gitana si me quisieras

Gitana si me quisieras

Te compraría en Granada

La mejor cueva que hubiera…

Si a queredes escoitar, éste é o enlace : https://youtu.be/1-eue5dc3Y4

CHOLITO disfrutaba o máximo, mentres a mocidade tiña división de opinións, mentres algúns se rían a escachar, outros lle lanzaban de todo o que atopaban a man, máis dun foi a unha leira próxima a por tomates, que chegaron a impactar en todo o rostro do pobre CHOLITO.

A él daballe igual, estaba disfrutando a base de ben encima daquel palco.

4–Corría o ano 1975, CHOLITO por aquel entón traballaba na casa dunha rica familia de feirantes, veciños da parroquia de Rebón, eran coñecidos co alcume de OS REVOLTEIROS.

Ás veces, cando chegaban das feiras, paraban a comer na parroquia de Amil, nunha taberna que había en fronte ao campo de fútbol, alí aparecía CHOLITO e claro, terminaba cantando e animando a xornada.

Un día chegou a oídos dunha das irmás dos REVOLTEIROS, que a xente andaba murmurando e dicíndolle a CHOLITO que como traballaba para eles sen que estivese asegurado, que un día podia pasarlle algo e non tería paga ningunha.

Ela estaba toda preocupada e andaba sempre vixiando a CHOLITO para que non lle fose a pasar nada.

Un día, sendo noite pechada, CHOLITO íase para a súa casa, daquela o camiño por onde tiña que pasar non estaba como hoxe en día, estaba sen asfaltar e non había luz pública ningunha, María pensou en CHOLITO, e saíu disparada da súa casa, pensando en que si lle ocorría algo a xente comezaría a falar mal, así que comezou a chamalo e a dicirlle en voz alta :

CHOLITO, CHOLITO, non vaias caer ! Óesme ? Non vaias caer, vaite con coidado ! Escóitasme ?

E CHOLITO contestoulle :

Xa caín, carallo, xa caín…

Única imaxen que teño de momento de Cholito.

 

 

CONVERSAS CON CLARA FONTÁN TILVE

CONVERSAS CON CLARA

Corría o ano 1998 cando no Boletín de Información Xeral denominado A Voz do Rons, entrevistaron a Clara Fontán Tilve (30/01/1936)

Cando lle fixeron a entrevista Clara contaba con 62 anos, comentaba a veciña que lle facía a entrevista que Clara coa súa edade ainda tiña folgos de rapaza nova, pois eu manteño que agora con 85 anos as costas sigue sendo a misma rapaza nova ca aquel entonces.

A entrevista foi mui curiosa, dando a coñocer unha serie de anécdotas que lle pasaron a Clara nos seus tempos de xuventude, algunhas delas contoumas a min o día que fun xunto dela, como se pode ir vendo…

Comentaba que fora aos bailes da Cañota é do Chosco en Lérez, tamén de cando foi o cine por primeira vez, seica fora con unha amiga é resulta que non coñocían muito a cidade de Pontevedra, enton guiáronse polos cables do trole para poder chegar, así que botaron a andar polo traxecto donde iban os cables, ata que chegou o momento que xa non había cables, nese momento preguntaronlle a unha muller que pasaba polo lugar como se chamaba o sitio donde estaban, a muller respondeulle que Marin…polo que tiveron que dar volta dirección a Pontevedra, co retraso que tiveron perderon a primeira sesión é tiveron que agardar pola segunda, cando entraron no Teatro Malvar, Clara estivo toda a sesión sentada co asiento doblado cara arriba, comentaballe Clara que fora debido a ignorancia.

Recordándolle esta anécdota, contoume outra, outra vez fora con dúas amigas ao Teatro Principal, para poder ir, para poder ver a película que naqueles días estaba do trinque, Clara había collido cartos do peto que tiña a súa tía Josefina, sen que ela se decatase sacou unhas cantas moedas coa axuda dun alambre…
Sacáronse tres entradas para “tres caballeras”, así foi como pediu unha das amigas a taquillera.
—Oiches Juan, as miñas amigas nunca na súa vida asistiran a unha sesión de cine, acomodámonos na parte central do teatro, elas estaban asombradas daquel lugar, daquela pantalla enorme ! Non vexas ti o nerviosas que se puxeron cando de repente apagaron as luces, eu tranquiliceinas, de súpeto comeza a película, comézase a ver unha enorme máquina de tren, daquelas de antes, sabes Juan, das que botaban moito fume, pois resulta que tal como se vía parecía que viña na nosa dirección, con aquel ruido é o fume, mira, si ves às duas levantarse e comezar a fuxir en dirección á porta de entrada jajajaja, unha delas levou por diante ao acomodador do cine que estaba na entrada, o señor comezou a dicir : pero que lle pasa a esta muller ! Parece unha cabra montesina !

Jajajaja, Clara e máis eu non paramos de rir, de repente xa se acordaba de outra que había dito na Voz do Rons fai anos…

Recordaba outra anécdota de cando unha veciña iba a dar a luz, viñeron xunto dela para que axudará, cando mirou que xa salía a criatura, escapouse e foi a chamar por outras veciñas.

Clara tamén lle dixo a entrevistadora que tivera muitos pretendientes pero seguía solteira porque como decía ela : “non nacín para estar casada “.

Cando lle fixeron a entrevista, Clara era unha asidua a Sala de Fiestas La Luna, gustaballe o ambiente que tiña, co seu espíritu xoven non se perdía ningún sábado nin domingo.

O día que a Asociacion de Veciños organizou unha andaina pola parroquia con motivo de ir recollendo as herbas de San Xoán, tivemos a compañía de Clara, que veu acompañada das súas sobriñas.
Nun momento que estivemos falando díxenlle que quería un día estar con ela para conversar, a súa contestación foi : ven cando queiras.

VOU VISITAR A CLARA, NO LUGAR DE A COSTA.

Un día de mañanciña, achegueime a casa de Clara, tiven que esperar un pouco, dado que ainda estaba na cama, díxenlle que quería quedar con ela para conversar un pouco, contestoume que ese día non podía ser porque a viñan recoller para ir ao cemiterio, dado que agora xa lle custa un pouco andar, así que quedamos para outro momento.
Así foi, ao cabo duns días xa estaba eu de novo na súa casa, invitoume pasar para o seu salón, moi amablemente convidoume a un viño e a unha tapa de xamón, eu dixenlle que non tiña porque traerme nada, pero ela insistiu.
Comentamos un par de cousas da vida mesma e pronto comezamos a falar da historia da súa familia…
Clara comezou a falar dos seus avós, os que viviron no lugar de O Bravo, chamábanse Francisca e José, tiveron cinco fillas, que por desgraza quedaron mui xovenciñas soas, sin nai nin pai. A súa avoa morreu moi nova, contaba 37 anos, polo que me conta Clara seguramente foi debido a gripe española (1913). A raíz da morte da súa avoa, o seu avó colleu medo de tanta responsabilidade, encontrouse desesperado, é decidiu marchar, emigrou para América é nunca máis se soubo del.
A irmá da súa avoa foi a quedou a cargo das nenas, a maior das cativas non pasaba dos doce anos, vivían nunha pequena casa constituída por dous cuartos, unha cociña e un cortello onde durmía unha cabra, comezaba unha vida moi dura para todas elas, e pronto tiveron que comezar a servir en casas para poder levarse algo a boca, nenas de oito e nove anos traballando no campo como calquera maior…nenas enlutadas de arriba abaixo, esparcidas polo monte, coas cabras é ouvellas, acarretando toxo, leña, piñas…moñadillas coma pitos.

Así foi pasando un tempo, un día un veciño da parroquia, que había emigrado á Arxentina, cando veu de volta acompañado da súa muller para quedarse definitivamente na parroquia, vendo a situación en que quedaron as criaturas e como non habían tido fillos decidiu levarse para súa casa a dúas delas, a nai de Clara de nome Dolores e a súa irmá Isolina, eran moi pequenas, a unha delas levouna para a súa casa da man e á outra no colo.
Este veciño era coñecido por Joaquin Ventura, un home de carácter e decidido a ser un dos terratenientes do lugar, Joaquín estando na Arxentina, conforme foi facendo “plata” foi comprando propiedades (cachiños), así que ao chegar de regreso a súa terra mercou dous bois e tres vacas, os aparellos de labranza é un fermoso cabalo branco, Ventura montado naquel cabalo daba moito respeto, andaba cabalgando dun lado para outro, controlando as súas leiras e as súas cachadas, as súas propiedades chegaban ata a parroquia de Verducido.
O señor Ventura demostraba o seu carácter en calquera momento, ata os días de festa obrigaba ás súas dúas “fillas” a traballar no campo ou ir a por toxo. Foron anos de moito sacrificio para as dúas nenas, na casa de Ventura recollían moito viño, millo, centeno, patacas…elas eran a man de obra.
A herdanza de Ventura era moi grande, ao falecer deixouna repartida entre varias parentes de Clara, tanto as do Bravo como as da Costa.

Dolores Tilve, a nai de Clara, casouse con Benjamin Fontan, tiveron seis fillos (Joaquín, falecido aos tres anos, Lola, Joaquín, Jaime, Clara e Pascual.
A desgraza tamén sacudiu moi cedo na casa de Clara, o seu pai falece contando 42 anos e a súa nai morre tamén moi nova, unha neumonía levouna por diante, o doutor Barbolla non puido facer nada por ela, só fixo poñerlle unha inyección e ao momento falecer, tiña naquel momento 44 anos. Tamén Ventura falece aos catro meses de falecer o pai de Clara, tiña 73 anos.
Quedáronse sen pais contando idades de oito, nove, doce anos…quedaron soliños, non tiñan a ninguén que os coidase, nin avós nin pais, ao final foron coidadas por unhas tías, quedaron os cinco irmáns, as cousas da vida, tal como lle pasou a nai de Clara, o mesmo pasoulle a ela é aos seus irmáns. Clara garda especial agarimo por unha das súas tías, Josefina, neste momento que a recorda as bágoas de Clara derrámanse pola súa cara, canto a quería e séguea querendo !
Os recordos amontóanse e Clara comeza a contarme que na casa tiñan un enorme forno, nel chegaron a cociñarse nove pans, eran tan grande que para quentalo usábase un carro de leña, que custaba atopala polo monte por certo.
Recorda Clara que unha vez tiveron que reforzar o chan de madeira do hórreo, dado que unha vez uns veciños que vivían preto da súa casa entráronlle de noite e leváronlle todo o que tiñan alí, valéronse dunha cepa enorme que tiñan diante de casa (unha cepa que daba ela soa un bocoi de viño) subíronse por ela e entraron rompendo a madeira que facía de chan do hórreo, depois do roubo tiveron que facer dous pisos de madeira para evitar de novo que lle roubasen, por certo, no día do roubo estaban recién feitas aquelas enormes bolas de pan que fixera a nai de Clara o día anterior.
Cos anos os irmáns de Clara fóronse buscando a vida, algún emigrando, pedindo prestados os cartos para poder embarcar, outro marchou sin decir adiós, desaparecendo por completo da sua vida, sen chegar a saber nada del ata moitos anos despois.

CLARA, A SÚA VIDA.

Clara só foi á escola tres meses, moi pronto comezou a traballar ao xornal, sabía ben o ofício, desde ben pequena, co paso dos anos ela miraba que o traballar no campo era mui esclavo, decidiu probar outro ofício, así que foise para unha casa de comidas que estaba situada na parroquia de Alba, estivo de cociñeira en Casa Prado, bueno non só de cociñeira, porque cuidaba da filla dos xefes, facía a limpeza da casa, traballaba no campo…gañaba ao mes 1500 pts., de aí foise para a cidade, Casa Digna ofreceulle 4500 pts, polas mesmas horas de traballo, cando se decatou Agustin de que Clara íase púxose todo furioso, Clara foi moi “clara” jajaja, díxolle que si él lle ofrecía a mesma cantidade quedábase, non foi así.
Máis tarde, por mediación dunha coñecida, comezou a traballar nunha empresa de limpeza, a oferta era moi boa e non o dubidou, durante máis de trinta anos Clara estivo realizando a tarefa de limpiadora no edificio de Telefónica, situada na rúa de Xeneral Gutiérrez Mellado, a súa vida laboral acabou aí.
Clara traballaba e gozaba dos seus días libres, atrás quedaban aqueles días de xornaleira é despois de cociñeira, onde non tiña descanso, traballaba de luns a luns, de sol a sol.
Excursións, praia e baile, esas eran as súas afeccións. Ela sempre foi moi bailarina, nunca quixo ter noivo, o seu era bailar con todos os chavales, pero sen ter que ser parella de ninguén, algún, por celos, quixo chegar a pegarlle por vela bailar con outros.
Durante eses anos estivo a vivir con ela a súa tía Juana, a que había emigrado muitísimos anos antes para Arxentina, unha señora encantadora que se compenetraban a mar de ben. Tamén estivo un tempo na súa casa o irmán Joaquín, logo dunha chea de anos sen saber del puideron volverse a ver é compartir casa un tempo. Garda tamén con agarimo as visitas da sua irmán Lola, emigrada a Brasil, que estivo un par de veráns é as últimas navidades, antes do covid.
Coa xubilación é a compañía do seu inseparable irmán Jaime, Clara segue traballando as súas leiras e como non, gozando das viaxes, da praia é de ir bailar.

Clara contoume moitas cousas da historia da súa familia que eu non sabía, de todo o que me contou emocionoume cando falou do seu irmán Jaime, unha perda irreparable para ela, custoulle moito asumilo, referíndose a él díxome que sempre se levaron ben, que nunca tiveron enfado ningún é hoxe en día nota muitisimo a súa falta.
Desde moi nova Clara foi vendo como moitos dos seus seres queridos foron morrendo, uns a unha idade moi temprana é foino soportando como puido, pero a falta do seu irmán Jaime aínda é hoxe o día que ao falar del se entristece e rompe a chorar.

Intento darlle ánimos é cambio de conversación, preguntolle por os álbuns de fotos, de seguido trae varios é poñemos a velos é a comentar cada unha das fotos que ten e que garda con muito cariño.

Eu tamén lle enseño algunha das que teño no meu móvil e tamén algún vídeo do meu fillo Adrián bailando, o velo bailar, Clara dime :

—Juan, estou triste, levo tempo sen poder ir bailar, están todas as salas pechadas é La Luna xa non volve abrir máis…
—Tranquila Clara, en breve van abrir é a sala de festas La Luna tamén, asegúrocho.
—Estás seguro ? De verdade ? Que alegría me dás !!!

Volveréi por xunto Clara, ainda quedaron cousas das que falar e viño que tomar…

COSME DE MÉDECIS PASOU POR CERPONZÓNS.

COSME DE MÉDICIS PASOU POR CERPONZÓNS.
O matrimonio formado por Vittoria della Rovere e Ferdinando II, foi unha rica e poderosa familia italiana, o seu fillo Cosme entre o 25 de Setembro de 1668 e 19 de marzo de 1669, realizou unha viaxe por España e Portugal, naqueles momentos facíao como o herdeiro do Gran Ducado de Toscana.

Aínda que desde moi novo, Cosme foi unha persoa solitaria, na súa viaxe acompañárono o principio un total de 27 membros, aumentando ata 39.

No seu séquito había médicos, sacerdote, mordomo, secretarios, cortesáns…

Cosme foi inculcado pola súa nai baixo unha educación relixiosa, foi de tal xeito que desenvolveu un carácter completamente beato, chegando a pasar a maioría das horas do día á oración e a peregrinar.

A finalidade da viaxe por España e Portugal era a de visitar a tumba do Apóstolo Santiago, acompáñalle un séquito de persoas, entre eles o seu amigo e compañeiro da infancia o marqués Corsini, persoa culta e Conselleiro de Estado. Así mesmo Giovan Battista Gornia, autor dun diario da viaxe e médico do Principe, Magalotti, cronista da viaxe é o pintor de acuarelas e debuxos que plasmou a viaxe (o fotógrafo oficial) Pier María Baldi, os seus debuxos realizados polas principais cidades por onde pasaron consérvanse na Biblioteca Medicea Laurenziana, en Florença.

Unha carroza e varios cabalos foi o medio de transporte que utilizou, para iso tiña na comitiva axudas de cámara, lacayos, cocheros, caballerizos, mozos de cuadra etc.

Adoitaba parar a descansar e pernoctar nas propiedades eclesiásticas, os monxes e o clero dábanlles froitos dos seus hortos, a cambio o príncipe compensábaos con donativos.

Os escribientes do príncipe Cosme fan mención especial en todos os seus escritos á comida española, destacando os ricos carneiros de Toledo, os xamóns dun lugar de Andalucía (Rute), pero levando os mellores eloxios a comida galega.
Falaban que o río Miño era dunha gran abundancia en peixe, o salmón, o sáibao ( moi parecido ao salmón, pero máis pequeno), na desembocadura do río os rodaballos eran enormes, os lenguados moito máis sabrosos que os de Portugal, as ostras etc. e por suposto, de beber destacaban o viño branco co seu sabor exquisito.

Unha das comidas que máis resaltaron foi a que o bispo de Tui ofreceulles, foi a base de confituras e peixe, foi tal a cantidade que quedaron abraíados.

Un dos seus escribientes, Filippo Corsini, que ía na comitiva do duque Cosme de Medicis en peregrinación a Santiago en 1669, tomaba nota de todo, tanto das comidas, como as paisaxes, os lugares…escribe referente á construción das casas, o seguinte : constrúense as casas de Galicia, baixas e construídas con tan grandes pedras que cunhas poucas se podería edificar unha muralla.

Á súa chegada a Pontevedra, o pintor Pier María Baldi, realiza o correspondente debuxo da cidade, en pouco tempo plasma o seguinte :

Atopei nun libro de efemérides que recolleu Modesto Rodríguez Figueiredo, un recordatorio relacionado co paso de Cosme de Médecis por Pontevedra, segundo él a acuarela que realiza Pier María Baldi é o máis antigo testemuño gráfico do conxunto urbano da cidade.

O debuxo é un aguatinta en sepia tomado desde casa situada á esquerda do antigo camiño vello a Santiago, o que hoxe se coñece polo “da Santiña“, alén do río.

A panorámica abarca desde o Castro Mourente aos Montes da Caeira

Mentres, Corsini describe Pontevedra rodeada dunha gran muralla, conta naquel momento con 500 casas, e fala dos seus habitantes como máis cultos que os do resto de Galicia.

O séquito do príncipe segue o seu peregrinaxe, camiño de Santiago, antes pasan por varias parroquias, entre elas Cerponzóns, a súa próxima parada sería Caldas de Reis.

OFICIOS DOS VECIÑOS (XXV) OPERARIA/O DE FÁBRICA DE GASEOSAS.

Hai pouco salía nun medio de comunicación un artigo relacionado coas fábricas de auga cabornatada, o que coñecemos como gaseosa. O artigo comentaba que nos anos 50 do pasado século España chegou a contar cunhas 5.000 fábricas de gaseosas, delas, en Pontevedra chegáronse a cifrar nunha estatística realizada nos anos 60, a cifra de 134 fábricas na provincia, a maioría eran fábricas familiares, a mesma estatística recollía unha media de catro traballadores por fábrica, os postos de traballo que xeraron estás fábricas chegaron a ser duns 600, tempos onde o consumo das augas cabornatadas e os sifons eran o máis habitual nas mesas da maioría da cidadanía.

Houbo uns cantos veciños e veciñas de Cerponzóns que desempeñaron o seu traballo en varias das fábricas de Pontevedra, quero dar as grazas pola colaboración que tiven a Maruja Bea, A Juanica, que traballou vinte e catro anos nunha das fábricas máis importantes da cidade.

Maruja traballou na fábrica de gaseosas de Gabriel Santos, a maioría das fábricas recibían o nome e apelidos do dono, anos máis tarde Gaseosas Santos, que estaba situada o carón do Hospital Provincial, na rúa Loureiro Crespo (anteriormente Calle del Progeso) denominaríase El Ama, este cambio de nome foi debido á raíz da absorción de un par de fábricas instaladas na cidade coa intención de buscar un nome máis comercial para facerlle fronte á competencia : Gaseosas La Casera, La Revoltosa, Pitusa, La Pontevedresa etc. 

Uns anos máis tarde a marca El Ama pasaría a denominarse El Caballo Blanco.

A fábrica fundouna Juan Santos Garrido, denominándose Gaseosas Juan Santos, ao morrer éste no ano 1900 pasa a chamarse Gaseosas Viuda de Juan Santos e hijos, anos máis tarde un dos fillos, Gabriel, faise cargo da xerencia é a fábrica cambia de novo de nome : Gaseosas Gabriel Santos.

Aqueles anos de bonanza para estás empresas, que chegaron a vender na provincia máis de dezaseis millóns de litros de gaseosas, fixo que as empresas máis fortes do sector tivesen necesidade de man de obra, Maruja era menor de idade cando unha veciña comentoulle que si quería ir traballar con ela a fábrica.

Comezou a traballar con dezasete anos, era o ano 1954, estivo vinte e catro anos na fábrica de Santos, e non estivo máis debido a que a fábrica pasou a mans doutro empresario.

Gaseosas Santos necesitaba operarios, era verán, cando máis necesidade de traballadores tiñan, a venda de gaseosas e sifons quintuplicabanse, chegaron a vender 200 caixas o día, Maruja, co permiso dos seus pais comezou na fábrica de gaseosas, estivo quince días a proba, dada a súa valía fixéronlle contrato fixo nada máis acabou os días de proba.

Foron tempos duros, daquela Maruja vivía en Sta. María de Xeve, tiña que ir andando ao traballo e subir andando ao finalizar a súa xornada, naqueles anos non había medio de transporte que puidese levala, máis tarde Maruja casa en Cerponzóns e cando podía ía xa no trolebús.

Compañeiras de Maruja, entre elas, Carmen a Xemada.
O primeiro traballo que lle encomendaron foi o de estar na sección de enchido, era a época das botellas con tapón de porcelana é con relieves exclusivos para diferenciarse das outras marcas, en xeral todas tiñan o seu arte grabado nas botellas. 

Especial coidado había que ter cos sifons, compostos dun cristal con máis grosor que o das botellas de cristal habituais, podían explosionar de tal xeito que parecía unha bomba.

Un pouco máis tarde, Maruja comezou de axudante de reparto, durante anos repartiu caixas e caixas de gaseosas, sifons, cervexas…normalmente Maruja ía acompañada do condutor do camión de reparto, prácticamente era ela a que lle tocaba subir e baixar pisos, daquela non había ascensores, para non ter que subir tantas veces subía dúas caixas á vez, unha na cabeza e outra nunha man, para canto máis  as caixas eran de madeira.

Maruja desde os seus comezos na fábrica comezou a probar conducir unha furgoneta da empresa e tamén unha motocicleta, dábaselle ben, o seu xefe animáballe a que sacase o carnet de conducir…pero había un problema, Maruja non sabía ler nin escribir, na súa vida foi soamente seis meses á escola, tal era así que o principio non lle apetecía moito ir repartir as caixas de gaseosas é non era precisamente polo peso, era porque cando algún cliente non lle pagaba tiña que anotar nunha libreta quen lle quedaba debendo e non sabía facelo. Maruja tivo que inxenialas durante os primeiros días, mentras que aos poucos iba aprendendo a escribir, ao chegar a casa logo da dura xornada laboral, que comezaba ás oito da mañá pero nunca sabía a que hora acabaría, o seu pai foille ensinando as primeiras letras. Así foi como aos poucos ía escribindo na libreta aqueles clientes que non pagaban, marcábaos cunha D (debe). O seu xefe vía que lle poñía interese e sempre estaba dándolle ánimos, ademais para ela era un traballo que aparte do soldo base, tiña unha comisión dependendo das caixas que vendesen.

Maruja repartía por toda Pontevedra : bares, ultramarinos, tabernas, edificios de sete ou oito pisos…así foi o seu traballo durante vinte e catro anos, ata que a fabrica pasa a mans doutro dono, o cal comprometeuse a respectar todos os dereitos dos traballadores que naquel momento había en El Ama.

Maruja coas súas compañeiras.
Cando comezou a nova etapa, coa marca El Caballo Blanco, a situación deu un xiro de 360º, todo o que prometera o dono non se chegou a respectar. 

Maruja deixou de repartir é pasou de novo a fábrica, pero esperaballe unha sorpresa, tiña que realizar o traballo ela soa de catro operarios.

Ademáis, o soldo que tiña, máis a comisión de vendas, máis as horas extras que traballaba viuse reducido, ela non estaba de acordo, o seu anterior xefe pactara co novo propietario que a cada operario da fábrica habían de quedar nos seus postos de traballo é ter os mesmos honorarios que tiñan ata o momento da venda da fábrica.

Maruja estivo desempeñando o “novo” traballo vinte días, aquilo era un inferno, vinte días tivo que realizar o traballo de catro operarios, ela soa tiña que encher as botellas, controlar a taponadora, controlar a cinta transportadora, apilar as caixas, retirar as botellas defectuosas, era por demáis, nunha fábrica onde chegaron a ser cincuenta obreiros, Maruja recorda que cada un tiña o seu cometido e con gran carga de traballo encima é todo se lle viña encima a ela.

Pero chegou o momento que Maruja non aguantou máis, mollada coma un pito, parou a maquinaria e foise tal como estaba a xunto o inspector de traballo.

Presentouse co seu uniforme, un mandilón de plástico que tiña un peto que se utilizaba para gardar o bocadillo para ir comendo aos poucos, xa que nin tiñan horario para ir comer, ainda que na empresa había cociña e comedor non había tempo de tanto traballo que había. Entrou no local da inspección de traballo situada naqueles tempos preto da Alameda, preguntou polo inspector e pronto a fixeron pasar xunto él, un señor maior moi campechano, recorda Maruja, faltáballe parte dunha perna, pero aínda así podía conducir, expliqueille o que me pasaba e veuse comigo á empresa. No seu automóbil adaptado fómonos á fábrica, alí preguntou polo xefe, indicáronlle a oficina, entrou, presentouse é preguntoulle si era verdade o que eu lle había dito Maruja, o xefe contestoulle que si.

O inspector vendo que era verdade o que Maruja habíalle contado quixo facerlle ver ao dono da fábrica que non podía obrigar a unha persoa facer o traballo de catro, que iso estaba mal feito, a resposta do dono foi tal que o inspector contestoulle que a partir dese momento Maruja non traballaría máis con el.

O inspector nunca recibira queixa algunha do anterior propietario da fábrica de gaseosas, era unha empresa exemplar, o inspector non ía consentir que fixesen o contrario ao pactado, as consecuencias tardaron pouco tempo, a Maruja indemnizóuselle o que lle correspondía e os demáis traballadores que se atopaban na mesma situación que nosa veciña seguiron os seus pasos.

Alí quedou o novo dono da fábrica de gaseosas, plantado co seu ciclomato, o seu xarabe é o seu ácido carbónico.

Maruja sentada encima do coche que conducía pola fábrica.
Foron uns cantos os veciños e veciñas que traballaron nas fábricas de gaseosas : Na fábrica de Gaseosas Feijoo traballaron Ángel Ucha, Margarita A Mandila, Ofelia, Delia Castro Alfonso, Teresa, Rosa Solla, Hermosinda A Maxuca, Mercedes RuibalManolo O Liuncho,  o señor Manolo O Cecila, tamén Manolo O dá Boca, actualmente ou seu fillo Juan está tamén na misma fábrica.

Chicha a Laracha traballou na fábrica da Pitusa.

É na mesma fábrica de Maruja A Juanica, estiveron German O Chapí, Isabel Solla é Carmen A Xemada.
 

LA CABAÑA TEJANA.

LA CABAÑA TEJANA.
Corría el año 1873 cuando Levi Strauss se dedicaba a la realización de prendas de trabajo, entre ellas unos pantalones resistentes que soportasen el rigor de las duras jornadas de trabajo. Años más tarde comenzaron a usar los Waist Overall (así se conocían los primeros jeans), algunas estrellas del mundo del cine comenzaron a usarlos, eran los años 50, la popularidad de estos pantalones iba en aumento…

Y llegaron los años setenta, y con ellos los pantalones vaqueros de campana…

PERAL llevaba abierta al público desde el año 1958, de un pequeño bajo comercial que había en la Plaza de Curros Enriquez, año tras año fue creciendo. Los primeros años fueron complicados, había que trabajar de sol a sol, inclusive algún que otro festivo, con el paso de los años la empresa se fue ampliando, instalándose en un nuevo local que estaba situado en la misma plaza, diez años después  se inaugura otro establecimiento, al lado mismo del anterior.

Las tiendas Confecciones Peral, Garbo Mujer y Garbo Hombre cada vez tenían más clientes, todo iba a la perfección, pero había un segmento que no estaba aún consolidado…Los JEANS !

AÑO 1976, INAUGURACIÓN DE LA CABAÑA TEJANA.

Una tienda vaquera que sea la mejor de Pontevedra, que digo Pontevedra, la mejor de Galicia, donde la juventud encuentre los mejores pantalones vaqueros del mercado. Así era nuestros jefes, cosa que se proponían, cosa que hacían.

Y ni corto ni perezoso, con la ayuda de sus colaboradores, D. Antonio y Dª Conchita comenzaron a darle vueltas a la idea de montar una tienda tejana.

Decidieron hacer la tienda en el sótano de Garbo Hombre, allí se iba a crear la tienda más importante en moda vaquera. Durante años en Pontevedra no hubo otra tienda que tuviese la colección de primeras marcas vaqueras como tuvo La Cabaña, ni el Corte Inglés en su establecimiento de Vigo tenía tantas marcas, comprobado por mí mismo.

Después de tener escogido el local, el siguiente paso sería la decoración, tenía que ser algo espectacular, algo que no fuese visto. Decidieron decorar la tienda como si fuese un saloon del viejo oeste, no le faltaba de nada, el mostrador de tablas de madera, sin alisar, la caja era también de tablillas de madera con forma de pozo, con su roldana y su cubo, los probadores tenían las puertas como las de los salones del oeste, las paredes forradas de saco, el tejado de cañas, los vaqueros estaban apoyados en troncos de madera, las estanterías eran tablones tal cuál salían del aserradero…hasta había una horca, colocada enfrente a las escaleras de bajada a la tienda.

Mientras preparaban la tienda, entre ellos José Dapena (el escaparatista), José Luis, Eduardo y algún otro empleado, el jefe estaba dándole vueltas a la cabeza para preparar una buena campaña de publicidad, tenía que ser algo nuevo, diferente a lo habitual, algo que llamase la atención a todo el mundo. La campaña publicitaria surgió de la película Le llamaban Trinidad, un spaguetti western protagonizado por los actores Bud Spencer y Terence Hill, que en esos momentos estaba arrasando en las salas de cine.

Para poder realizar la idea que había surgido tuvo que desplazarse a Pontecesures, había que conseguir un caballo ! Si un caballo ! Sería algo sorprendente ! Un chico vestido de vaquero encima de un caballo, publicitando La Cabaña por toda la ciudad…

Si lo del caballo le costó un tiempo, lo de conseguir un chico que supiera cabalgar también iba a costarle, dónde podría encontrar un jinete ? Pues ni más ni menos que en la Caja de Reclutas, el jefe se enteró a través de sus amistades, que había un chico andaluz que sabía montar a caballo.

Y allá se fue a por el soldado, le explicó lo que quería, tenía que repartir publicidad por la ciudad y también tendría que desplazarse a San Cibrán, ya que se acercaba la festividad de dicho santo, dado que de aquella se cerraba por las tardes, había que aprovechar ese día,  la juventud estaría en una gran mayoría en ese lugar de Tomeza.

Todo preparado, todo listo, la tienda completa de vaqueros, con tres empleados preparados para atender al público, dos chicos y una chica, vestidos, cómo no iba a ser de otra manera, con un uniforme distinto a los demás compañeros, los chicos (José María y Javier) con pantalón vaquero y camisa de cuadros, la chica (Carmela) con un peto vaquero y también una camisa de cuadros. Ah ! Y el jinete, a las puertas del comercio para que le entregasen la publicidad y comenzar a cabalgar, a la mañana y a la tarde por las calles y el dia festivo monte arriba, dirección a San Cibrán, por cierto que el jinete al llegar de noche a la Caja de Reclutas entró con el caballo, generando un poco de barullo, dado que su estado no era el habitual, tanta invitación que tuvo en San Cibrán generó un arresto al día siguiente jajaja.

El jinete camino de San Cibrán, a la derecha José Luis, a la izquierda Argibay.
A lo largo de tantos años que estuvo la tienda abierta al público siempre se trató de tener las mejores marcas de vaqueros, como bien decía una publicidad que habíamos realizado una vez : En la cresta de la ola. Y es que además de las visitas que recibíamos de los representantes de marcas de tejanos, también buscábamos otras que no tenían punto de venta en la ciudad, tanto en Madrid,  Barcelona, como en París, siempre traíamos alguna marca nueva.

Fueron muchísimas las marcas de tejanos que pasaron por LA CABAÑA.

De todas ellas quiero destacar unas cuantas :

Primeramente la marca ROCK, el primer pantalón vaquero que tuve fue un ROCK. Era como una tabla de duro,  hasta después de unos cuantos lavados era tan duro como aquel turrón que comíamos por aquel entonces al llegar la Navidad. ROCK fue una de las pioneras en nuestro pais, marca totalmente española.

La siguiente es LOIS, pertenecía al grupo Saez Merino, que a lo largo de su trayectoria fueron ampliando sus marcas de tejanos : CIMARRON,CAROCHE, CASTER

Quizás una de las marcas más vendidas en nuestra tienda durante años fuese LEE, fue la primera marca que incluyó la cremallera en un pantalón vaquero, eso fue un boom, una gran mayoría de los clientes comenzaron a desencantarse por la cremallera. Además fue la primera marca que fabricó el peto vaquero.

Marca mítica también lo fue WRANGLER, a mi jefe le costó conseguirla, pero al final estuvo durante años en las estanterías de los establecimientos que pertenecían a nuestra cadena.


LAS MARCAS QUE RECUERDO :

Seguramente la lista se irá ampliando cuando este artículo se vaya leyendo, tanto por los empleados como por los que en algún momento determinado comprasteis un vaquero en la tienda :

LEVIS, LEE COOPER, ROCK JACKETS &JEANS, LEE RIDERS, ALTON SPORTWEAR, KENTUCKY, EL VIEJO RUFO, WRANGLER, PIVOT, LAER,  CIMARRON JEANS, CAROCHE JEANS, RÍO GRANDE ORIGINAL JEANS, STYVE’S SPORTSWEAR INTERNATIONAL, GRIN’S FREEWEAR, OLD CHAP THE TOUGHEST JEANS, WILLIE, J TAVERNITI, JERVIS, INTERNATIONAL, PEYTON SPORTSWEAR, ARWILL JEANS PARIS, DERRINGER JEANS, JOCAVI JEANS, JESUS JEANS, MARLBORO JEANS &JACKETS, AUK LAND’S, LOIS JEANS &JACKETS, JOE, YESSI JEANS & JACKETS, LARRI JEANS & JACKETS, RICA LEWIS, JEANS WEST, LA MATRÍCULA, CHEVIGNON, CHIPIE, DIÉSEL, PEPE JEANS, FLORENTINO, GANT, PERTEGAZ, REPLAY, BONAVENTURE, LIBERTO, PRIVATA…

LA MAYORÍA DE LAS FOTOS SON DE MI ÁLBUM PERSONAL :

Mes de Febrero del 2001,en la foto estamos los empleados que nos encargamos de vaciar la tienda), era el último día del decorado inicial de La Cabaña, a partir de ahí tuvo una total transformación, había que adaptarse a los tiempos.


ANÉCDOTAS CONTADAS POR PERSONAL DE LA EMPRESA :

1–Una vez estaba Javi el de A…, y mi compañero Jose pensaba que ya tenía los pantalones puestos, abrió de puerta y le preguntó: que tal te van ? Javi aún comenzaba a ponérselos y quedamos los tres mirándonos jajajaja.

2– Con la marca de pantalones CIMARRON mi novio ganó un viaje  a Norteamérica, había que entregar unos boletos y después había un sorteo para toda España, en aquel momento estábamos trabajando los dos en Peral. Fue en Julio del 1982, yo tenía 20 años y mi novio 25, fue una experiencia única.

La ganadora del viaje a Norteamérica.

3–Yo estaba de empleado en la primera planta de Peral, solíamos ir a La Cabaña cuando algún cliente quería algún pantalón vaquero que no tuviésemos nosotros, una de las novatadas que se hacía en la empresa era la de enviar precisamente a la tienda vaquera al chico o chica recién llegado a la empresa a por un recado : Vete a La Cabaña y dile al compañero que te deje la máquina de afilar los alfileres.

Mi anécdota es que yo estaba trabajando en la primera planta de Peral, allí atendí a un chico que venía con su madre a por ropa, se iba a Santiago a estudiar medicina, hoy en día sigo teniendo su amistad, actualmente es una eminencia en la especialidad de cirugía robótica por toda Europa.

4–Cuando llegaba un compañera/o nuevo a la empresa se le gastaba alguna novatada, una de ellas era enviarlo a buscar la piedra de afilar los alfileres.

Algunas veces lo mandaban a otra de nuestras tiendas, pero otras veces tenía que ir al guardicionero que estaba cerca de la capilla de la Peregrina, al entrar en el local tenía que dirigirse al señor y preguntarle : Es usted El Niño Judio ? Es que vengo a buscar la piedra… el señor ya no esperaba a escuchar más, todo enfadado le contestaba : Si yo soy El Niño Judio, tu padre es un hijo de p…


5–Una idea muy original y que llamaba la atención a todo el mundo era las huellas que se colocaron en los dos establecimientos por donde podían dirigirse los clientes a la tienda vaquera. Tanto si entrabas por Garbo Mujer como Garbo Hombre (Peral Mujer/Peral Hombre) había por el suelo unas huellas que te iban indicando el camino, el cliente que llegaba y al decir que quería un vaquero, nosotros le contestábamos con esta frase : Por favor, en La Cabaña, siga las huellas…

Eran como esta de la marca WRANGLER :

6–Yo recuerdo un chico que entró de aprendiz en la tienda vaquera, nos salió rana, ya no nos daba buena sensación en los primeros días, le encontramos una navaja en el bolsillo, su forma de ser no encajaba con lo que estaba buscando la empresa, así que después de tres meses de prueba, decidieron no hacerle contrato. Al poco tiempo de irse tuvimos su visita, estábamos cerrados y de repente entró por la fuerza y destrozó la puerta de entrada, era un atraco.

7–Al principio la música ambiental de La Cabaña era de los films del oeste, había un radiocasete que estábamos seguido poniendo aquellas cintas jajaja. Más tarde comenzamos a poner música variada, en mi etapa la música era de grupos o solistas que estuviesen en las listas más escuchadas de aquel momento.

8–Teño muitas anécdotas, recordo cando foi a inauguración da tenda vaquera, parece que hoxe que estou vendo a Manolo, un compañeiro que iba detrás do xinete, foi apoteósico o anunciar así a apertura de La Cabaña.

Unha das primeiras compras que fixen foi un pantalón vaquero da marca ROCK, eu daquela tiña un tipazo, que ben me quedaba ! Cando viña o noso xefe de Barcelona traía no seu coche roupa de marcas que non había por estos lares, roupa “rara” para ter na nova tenda vaquera, era novedade, nada visto, nos as empleadas éramos das primeiras en compralas, escollíamos os modelos que mellor nos sentaban, eran lo más ! Jajaja.

Falando de anécdotas, cando instalaron os telefonillos interiores para comunicarnos entre plantas, andábamos a gastarnos bromas chamando uns a outros, nunha destas nos pensábamos que o xefe ainda estaba de viaxe, cando eu chamo a unha compañeira é colleume él o teléfono, vaía bronca jajaja dixome: Así trabajan mis empleadas ! De chistes por el telefonillo !

Aos que entraban a traballar, faciamoslle ir a tenda de Carmiña na rúa da Oliva : vai a de Carmiña e pidelle que nos fenda unha ducia de oxales para as camisas, dille que son para Peral.

Tamén foi boa aquel día que nunha comida das que facía a empresa, creo que foi no Parada, meteron na tarteira unha cabeza dun polo con un pemento encima, foiche boa aquel día jajaja. Non vexas algúns o asco que colleron ! Jajajaja.

Éramos xente traballadora, todos xovens, con ganas de carallada, cando eran carnavais muitos compañeiros é compañeiras eran boisímos, sempre gañaban premios. Estaría contando muitas máis anécdotas, jajaja, agora venme a memoria, tiñamos por costume ir a tomar a pasa a rúa Real, a de Ríos, un día menuda melopea colleu Carmiña, recordas quen era ?  A de Solla, sabes ?

9–Cuántos clientes pasaron por La Cabaña ! recuerdo aquellos qué trabajaban en la mar, cuando llegaban a tierra venían a la tienda, compraban muchísimo, voy a poner un ejemplo, había quién si iba a estar 30 dias embarcado se compraba 30 calzoncillos, cada día estrenaba uno, y el del día anterior lo echaba por la borda.

10–Recuerdo una vez que debía ser una celebración del santo de D. Antonio o de Dª Conchita, nos juntábamos todos los empleados y tomábamos algo, unos días antes un compañero nos convenció para que desfiláramos con los antiguos uniformes que tuvimos a lo largo de los años en el comercio, él fue a buscarlos al trastero y nos fue dando a cada una de las chicas un modelo, que risas pasamos, íbamos bajando las escaleras y él comentando el modelito jajaja.

11–Teníamos muchos clientes que vivían en México, venían de vacaciones en verano, una vez llegó un padre con su hijo y mientras el señor probaba la ropa yo le hablaba al hijo, pero no me hacía caso, resulta que después el padre me dijo que lo habían secuestrado unos días atrás y estaba como ido.

12–Una anécdota que siempre recuerdo fue cuando me operaron de una hernia, estaba despertando de la anestesia y mi sorpresa fue que tenía enfrente mía a los jefes, fue todo un detalle.

13–Un año hicimos una publicidad con unos abanicos, cargué en mi coche 5000 abanicos y los repartimos primero un sábado a la noche en Pasaron, actuaban MECANO, al día siguiente fuimos de nuevo al comercio y cargamos de nuevo otros 5000, esta vez era para repartir en la Plaza de Toros, recuerdo estar viendo la corrida, de aquella la plaza estaba sin cubrir, un día de mucho calor y era un espectáculo ver a toda la afición moviendo los 5000 abanicos ! fue todo un éxito, la semana siguiente del reparto teníamos la primera planta de Peral y La Cabaña a tope de clientes.

14–Para darle más publicidad a La Cabaña el jefe encargó unas láminas de metal que tendrían unas medidas de 50×40 cm., cargábamos en un coche unas cincuenta y al salir de trabajar nos dedicábamos a colocarlas en las fachadas de las casas que estaban pegadas a la carretera, siempre con el permiso de los dueños, claro.

Por cada chapa colocada el jefe nos daba 100 pts. Nosotros hacíamos un recorrido, por ejemplo una semana desde Sanxenxo a Pontevedra, al acabar se lo comunicábamos a D. Antonio, él pasaba por el recorrido y contaba los carteles, después nos daba el dinero y nosotros lo gastábamos en una cena en la Viuda de Campañó.

15–O mellor consello que levei na miña vida foi de Dª Conchita, resulta que o meu marido estaba destinado en Madrid e marchei xunto del cando tiven vacacions, a volta Dª Conchita miroume desmellorada, chamoume a xunto dela é colleume a man, e dixome: eres muy joven, tienes un niño pequeño, vete con tu marido a vivir con él, con la vida que llevas así no te veo bien, vete para Madrid y lo que necesites aquí estamos. Fue una lección de una madre, se lo agradeceré toda la vida.

Al cabo de unos años mi marido vino destinado para Pontevedra, yo sabía que si quisiera ir de nuevo a trabajar a Peral tendría las puertas abiertas, pero ya venía enferma, no quise ir a pedir de trabajar pues dada mi situación, con niños pequeños y mi estado no era posible.

De Dª Conchi siempre estaré agradecida de sus consejos y también de mis compañeras, de todas ! de Merchy, de Carmiña… De Luis, que venía a mi casa, me llevaba y me traía, por la mañana, mediodía y noche en su Dyane 6, para poder llegar antes junto a mi hijo y hacer la comida, que compañero tuve ! Así lo hizo hasta que saqué el carnet de conducir.

16–Íbamos o cine en grupos, os de Peral, os de Simeon, os de Olmedo, os da pastelería…vaya que faciamoslle os acomodadores dos cines jajaja, metíamosnos uns cos outros jajaja, a veces tiñamos que ir de novo a ver a película porque da primeira vez non nos enterábamos de nada jajaja.

17–Una clienta nos robaba siempre que venía, el jefe me avisaba de que no le quitase ojo de encima y que tomase nota de lo que nos hurtaba, un día subí a la oficina llorando, diciéndole a D. Antonio que me había robado tres camisones, pensé que me iba a echar una bronca, me tranquilizó y me dijo que se pasara la factura, que estuviese tranquila.

18–Recuerdo la decoración toda de madera, era una chulada, yo en La Cabaña trabajé con dos compañeros, me llamaba mucho la atención una figura que teníamos en el local, la de un indio que tenía una forma de mirarte que parecía que te estaba controlando todo lo que hacías, de aquella no había cámaras pero el indio que había traído el jefe me daba la impresión que la tenía en su interior jajaja.

Recién inaugurada la nueva imagen de La Cabaña, me pasó un detalle. La transformación fue total, las escaleras y el suelo fueron recubiertas con un piso tipo al que hay en las estaciones de los metros, pues el primer día que bajé a La Cabaña caí de culo desde Peral Hombre hasta la parte de abajo, botando peldaño a peldaño y mira que aún había peldaños !

En esta foto aparecen cuatro empleados de Peral, uno de Anexo Peral , otro de Garbo mujer y yo de La Cabaña.

19–Una vez mi compañera se fue de vacaciones, me quedé solo en La Cabaña, entonces decidí ponerme a colocar las prendas de otra forma, de paso fui reponiendo etc. En una de estas estaba colocando las cazadoras y resulta que vi una cazadora en el almacén que no estaba expuesta en tienda, dio la casualidad que al poco tiempo llegó un cliente y me pidió una cazadora, le mostré todas pero no le convencían hasta que me acordé de la que tenía en el almacén, era una cazadora con parches, muy chula y me acordé de ella, se la fui a buscar, se la muestro y le encantaba, como no tenía precio le puse el precio de otra que había en tienda de la misma marca, se fue con ella todo contento. Cuando llegó un día mi compañera que aún seguía de vacaciones se dirigió al almacén, comenzó a buscar algo, no daba salido y entonces le pregunté qué buscaba, le dije que como estuviera reponiendo a lo mejor estaba la prenda que buscaba estaba en tienda…y me contesta :

-No, no, estoy buscando una cazadora de mi marido que dejó aquí…

Yo quedé a cuadros ! Mira, tierra trágame ! Le contesté que no la iba a encontrar la cazadora, pues la había vendido el día anterior…yo no sabía dónde meterme, me fui escaleras arriba por si venía a por mí jajaja.

20–Recuerdo que hubo épocas que marcaron tendencias, aquel modelo de vaquero que le llamábamos Globo, el pantalón modelo Carpintero, los vaqueros lavados a la piedra, los acampanados y los tobilleros

21–Una vez llegaron unos bultos de mercancía, eran abrigos, abrimos las cajas y las vaciamos, mientras mi compañera lo clasificaba yo me metí dentro de una, desde el bajo avisábamos a las modistas que fuesen al ascensor a retirar las cajas, cuando se abrió el ascensor y cogió la primera caja salí yo de un salto, mira, el susto que llevaron fue mayúsculo! El grito llegó hasta el bajo, no sé cuántos compañeros subieron escaleras arriba a ver qué pasaba jajaja.

22–Las modistas tenían preparada su tipica broma, cuando llegaba un nuevo chico a la empresa le colocaban alfileres en las guatas de su chaqueta, los chicos cuando llegaban a trabajar lo primero que hacían era subir al cuarto para ponerse el uniforme, al ponerse la chaqueta los gritos eran tal, que se escuchaban en el bajo jajaja.

LOS CLIENTES :

Recuerdo de una clienta de la tienda en un grupo de Facebook ( año 2014)

Tú no eres de Pontevedra si no…

fuiste a comprar ropa vaquera a La Cabaña tienda de Peral especializada en ropa de ese estilo, mis primeros pantalones lavados a la piedra marca PIVOT eran de allí eternos, como un guante, parecía q entrabas en un salon de una peli del oeste, Lois, Wrangler, Levis, Pivot.etc etc etc las tenían todas.

RESUMIENDO :

La Cabaña fue una tienda que vivió el imparable crecimiento de la marca LOIS, en los 80 llegó LEVI’S y fue el furor, en los 90 llenamos la tienda con los pantalones de color y elásticos presentados por CIMARRÓN y también PEPE JEANS, que su éxito llegó hasta bien entrado el año 2000.

 

NOTA : mi sincero agradecimiento a todos los que colaboraron en este relato, un abrazo enorme para todos, un abrazo que abarca desde Pontevedra hasta Canadá, el lugar más lejano donde se encuentra en estos momentos viviendo uno de nuestros compañeros.

Por La Cabaña pasamos : Jose María, Javier, Carmela, José, Encarna, María, Begoña, Jose Manuel, Roberto, Moncho, Pablo, Ramón, José Antonio, Enrique, Monica, Marcos…