O ENTROIDO

O ENTROIDO

Pouco sabemos de como se viviu o Entroido na nosa parroquia antes da Guerra Civil, o que si recordamos os máis maiores é que logo da Guerra Civil os Entroidos prohibíronse en todo o Estado debido á crítica social e política que se adoitaba facer, en Galicia foi unha das poucas rexións que se seguiron celebrando, e onde máis se festexaba era naquelas zonas peor comunicadas, dado que estaban afastadas das autoridades. Despois sobre os anos sesenta foi cando comezaron nas cidades os bailes de disfraces e bailes infantís, cun control moi exhaustivo, dado que non se podían celebrar na rúa, só nas sociedades e teatros estaban permitidos. A partir dos anos setenta foise retirando a prohibición e xa nos oitenta foi o momento máis álxido ao celebrarse nas rúas e os Concellos ser parte importante na organización dos carnavais.

A finais dos anos sesenta, principios dos setenta, Lito, o seu irmán Manolo e máis eu celebrabamos os carnavales ao noso xeito e como podiamos, o mesmo ocorría cos demais nenos e nenas da Parroquia. Nosos disfraces eran sempre moi simples, unhas vellas roupas das nosas avóas e de careta unha caixa de zapatos cunha goma, con estas caixas non é que quixésemos imitar ás “pantallas” de Xinzo, dado que cunhas pinturas faciamos unhas caras en grao sumo tenebrosas, o que sucedía era que non tiñamos medios para ir a Pontevedra, a mercar caretas ao Gran Garaje, lugar situado na rúa Benito Corbal, onde era un referente naqueles anos para mercar caretas, xoguetes, petardos e un sinfín de artigos de bromas.

A nosa intención era meternos cos veciños, asustalos cos nosos disfraces, pero a maioría das veces eran os veciños os que nos metían eles o medo no corpo jajaja.

A primeira hora da tarde xuntabámonos no alboio que tiña a señora Sara, avóa de Lito e Manolo, alí disfrazabámonos e seguidamente iamos polos lugares da Parroquia, normalmente dada a nosa idade non nos deixaban ir moi lonxe debido a que os nosos maiores advertíannos do perigo dos coches.

Así que iamos ata Leborei e Tilve, e ao final terminábamos na taberna da Rons.

En Leborei sempre acabábamos fuxindo como raios cando nos atopabamos coa muda, parábase ante nós e comezaba a “falar” e non paraba, o seu xeito de xesticular e as súas formas de intentar querer saber quen eramos facíanos escapar de medo por si decatábase de quen eramos e fose co conto aos nosos pais a dicirlles que nos meteramos con ela, é que a muda tiña o seu xenio, vaia que si tiña….

Despois iamos por todo Tilve, normalmente parabamos nas casas dos veciños con quen tiñamos máis confianza e faciámoslles nosas trastadas, iamos cantando e xesticulando, ademáis de imitar coas nosas voces a outras persoas e así dar lugar á confusión, que risas cos veciños que intentaban querer saber quen podiamos ser, empezaban a dicir en voz alta  quen serán estas mascaritas? que si eramos tal ou cal fillo de fulano ou mengano, que si éramos unhas nenas…..jajajaja

Sempre tiñamos fixo uns cantos lugares onde non podiamos deixar de ir, un deles era o achegarnos ao muiño do señor José, O Jaxe, e claro, como sempre faciamoslle as mil e unha ! Mira que tiña paciencia connosco ! Porque o señor José si que sabía quen eramos, á primeira ! Era visto, sempre eramos os mesmos de sempre que andabamoslle facendo trastadas jajajaja, tras facéndolle a trastada correspondente saíamos a fume de carozo en dirección a casa da señora Hermosinda.

A visita á señora Hermosinda sempre a deixabamos para o final, porque ela recibíanos cun sorriso e cunha invitación, invitábanos á súa cociña, onde sempre me chamaba a atención aquel pozo de auga frente a cociña de ferro.

Alí tíñanos preparada unha tortilla de pan e de beber unhas gaseosas, que ben nos sabía !

Mentres comiamos a tortilla iámoslle contando todas as trastadas que fixeramos e non parábamos de rir cando comentabamos que non nos recoñocían, Hermosinda ríase das nosas travesuras e terminaba dicíndonos que fósemos para casa con coidado, que era xa de noite e podía atropelarnos un coche.

A nosa seguinte parada era na taberna da Rons, alí chegabamos todos satisfeitos polo ben que o habíamos pasado, e contabamos de novo a nosa xornada de Entroido, mentres tanto os clientes do bar ríanse connosco e comentaban algún disfraz que viran nos bailes, un deles  fóra moi falado en todala parroquia, foi un disfraz realizado a base de follas de eucalipto, cosidas unha a unha entre si , imaxinarvos que traballo ! A paciencia que tivo que ter para realizar ese disfraz ! Co paso dos anos non recordo exactamente quen dos irmáns Casas o confeccionara, ou Juan ou Canducho, un dos dous foi.

Pero fai uns días foi Juan quen me sacou da duda, fun eu o que fixo o disfraz ! E fun con él pola Parroquia e despois estiven no baile da Cañota, levaba unha carpeta atada con unha bimbia con uns papeis dentro que lle leía a xente.

Tamén a quen lle gustaba moito disfrazarse era aos irmáns Antonio e Angel, quen non recorda as súas andanzas !

Estaban en todas ! E por suposto nos carnavales non podían faltar nos bailes cos seus disfraces, que gratos recordos deixáronnos Antonio e Angel ! Como tamén Manolo !

Antonio, Manolo e Angel

Pero non só eramos nós tres os que nos disfrazabámonos, a todos os nenos e nenas gustáballes disfrazarse, e iso quedou demostrado cando en Pontevedra os carnavales saen á rúa, un grupo deses nenos e nenas deciden volver recordar aqueles tempos de disfrazarse sendo raparigos e non tardan moito en xuntarse un bo grupo deles para organizarse e desfilar por Pontevedra.

O lugar escolleito para ir preparando todo foi na Fontairiña, e o resultado foi o que podedes observar nas fotografías que lles fixen eu aquel día, estaban moi ben caracterizados e pasáronllo xenial !

NADAL

Nadal, Nadal,doce Nadal, a alegría deste día hai que celebrar…….

Achéganse os días das comidas e ceas de empresa, as dos compañeiros de colexio e instituto, as dos grupos de Wasap, as de familia…..todo xunto aderezado cos agasallos de Reis, Papá Noel, Amigo Invisible…..
Cando era un neno e chegaban as datas do Nadal poñiame de mala milk, o motivo era que non podía comer o bocadillo de chourizo, iba a catequesis e decíanme que nos primeiros tempos a Igrexa era contraria á celebración gastronómica que ten lugar nestas datas señaladas do Nadal, había que absterse de comer carne, ainda que cos tempos de miseria que corrían poucos veciños tiñan a posibilidade de comela, polo menos na miña época de nenez era o que eu notaba no meu entorno máis achegado, tanto familiares coma veciños, así que fora por un motivo ou por outro, de comer chourizo tiña que olvidarme, ainda que teño que confesar que as agachadas algún pecado cometin e o chourizo papei.

Corrían os anos sesenta, uns anos en que a alimentación da maioría de nós estaba formada por cereais, patacas e legumbres, en xeral pouco ou nada se comía en canto a verduras, froitas ou peixe, e cando se aumentou a produción das hortalizas, a froita ou a do aceite de oliva, por poñer un exemplo, priorizouse a súa exportación, así que ata os anos oitenta non se puido en xeral gozar destes alimentos como era conveniente e necesario.

O exemplo do aceite de oliva aínda o temos moi presente, a súa alta produción nos anos oitenta fixo que entrasen moitas divisas, a cambio tiñámonos que conformar cos aceites de soja e de girasol, mentras nos medios informativos nos decían que o aceite de oliva era dañino.

Pois como non se podía comer carne, estábamos en vixilia, filloxe costume comer peixe, así que se puxo de moda o bacallao, o motivo era que como estaba salgado e curadiño podía chegar a calquer recuncho do país por mui lexos que estivera do mar. Na miña casa e na dos veciños esas datas bótavase a casa pola fiestra, daquela coma tiñamos ultramarinos na taberna facíase un gran pedido dos productos típicos a Ultramarinos Moldes, con almacen situado na Parda, cerca de donde están hoxe en día os xuzgados .

As estanterías quedaban repletas, encargabame eu de colocar todas aquelas bebidas e productos de alimentación que durante o ano non se mercaban asiduamente, quedaba un escaparate do máis fermoso, todo adornado con cintas e bolas de Nadal.

Os coñacs Fundador, 501,Soberano, Terry e o Ponche Cuesta eran os preferidos, algúns tamén eran de levar a Xenebra Focking ou a Larios, de paso tamén collían uns rollos do “suave papel” Elefante …

E entre os coñacs , xenebras e sidras tamén tiñan o seu sitio o Cola Cao, as galletas María, o chocolate Chaparro, as gaseosas  La Pitusa, La Casera ou Revoltosa, e unha gran variedade de polvorons, figos, uvas pasas ou os arenques que viñan perfectamente apilados naquela caixa de madeira, recordo  que miraba con asombro como era costume polas mañás que moitos dos clientes almorzaban cun par deles e unha copa de sol e sombra …

Logo de ter todo colocado nas estanterías era o momento de preparar un pequeno paquete de agasallo para aqueles mellores clientes da taberna, a miña nai con todo agarimo preparaba a súa demostración de gratitud a todos aqueles que eran asiduos todo o ano, non facía distincións, todos levaban o mesmo, a botella de champán, unha tableta de turrón, figos ,uvas pasas e noces.

Todo iso envolvíase nas follas do xornal e atábase cun cordel, o importante era o agarimo con que ía ese agasallo, non a súa presentación.

Cuando chegaba o día, a miña avóa e miña nai eran as que organizaban a cea, chegada a noite facían o bacallao cocido con coliflor e uns ovos cocidos, todo regado con aceite en crú, bueno tamén meu pai tiña a manía de botarlle azucre o bacallao, confeso que eu tamén o facía, son cousas que se heredan….


Hai quen tamén en vez de bacallao era máis de ollomol o forno, pero o menú máis tradicional en toda Galicia era o bacallao, acompañado con viño da casa é un Fis-Fas para o pequeno da casa, e de postre os amendoados, as torradas borrachas, os figos e as uvas pasas, tamén por soposto o turrón, o duro de roer, o que había que tronzar con martelo , había que vernos comer aquel turrón El Lobo, jasusdiormio non dabas terminado de roer o cacho que che tocaba…todo regado coa mellor sidra do mundo mundial “El Gaitero”.

Antes do bacallao non faltaba un pouquiño de marisco, daquela ao alcance da man, ademais a súa presenza nestas datas seguramente debémoslla á Igrexa, ao prohibir a carne, os máis vellos aínda seguro que recordan como polos anos 50 ninguén quería o marisco e nas zonas de costa usábase para abonar as leiras, como cambiou o conto….

Recordo que había a costume de cando se acababa de cear, a mesa non se recollía, deixaban as bandexas coas sobras, eu pensaba que miña avóa e miña nai estaban cansas de tanta faena e que xa recollerían o día seguinte. Anos mais tarde supen que o motivo era que se tiña por costume deixalas para que ceasen os difuntos da casa……

Vén este recordo e comentario sobre a alimentación daqueles anos en relación ás próximas festas navideñas e a súa evolución, baixo o meu punto de vista unha evolución que nunca me convenceu, unha evolución en xeral que non nos leva a bo porto.
Recordemos uns datos :

* Nos anos 50, o empobrecimiento da sociedade facía primar o ambiente e a celebración sobre o obsequio material.

* Nos anos 60 e 70 só había unha festa con agasallos, a noite de reis, que apenas chegaba aos maiores da casa.

* Nos 80 iníciase a mercantilización dos Nadais.

* Na década dos 90 duplícanse as festas con agasallos, aos Reis sumase Papa Noel.

A situación coñecémola todos, non somos felices co que temos, cada vez queremos máis, e iso xera un cambio profundo no consumo.

Así é que empezamos a buscar a felicidade nas grandes comidas, coa combinación de bebidas alcohólicas e graxas, Nadal tras Nadal fóronse asociando e cada ano superando, e ahí seguimos…..

OS XOGUETES 


A sensación é a mesma, agasallos e máis agasallos apíñanse na árbore, afacemos a que se “alcoholicen de agasallos” desde ben pequenos os nosos fillos, ímoslle inxectando un consumismo que evite que se sintan inferiores aos seus amigos, eles non poden ser menos cos demáis !

Claro, no fondo os pais estamos mui presionados debido á carta enviada aos Reis Magos, deben, están obrigados a traer todo aquilo que se lle pide, o neno non debe verse afectado no máis mínimo, temos que facelos “felices”, Deus nos libre de que colla un trauma xa de pequerrechos.
A miña infancia, a dos anos sesenta, como a moitos de vós, foi completamente diferente, eu non pedía nada, máis ben rezaba para que os Reis Magos acordásense de vir pola miña parroquia de Cerponzons e achegásense cos seus enormes camellos á miña fiestra para deixarme algún xoguete, quizáis un camión con bombonas de butano, ou uns soldados e uns cuantos indios de plástico, pero si non era posible, conformábame cunha simple pelota ou unhas canicas….a veces conformábamos miña irmán e máis eu xogar coas súas monecas de outros Reis que se portaran mellor, os seus padriños.

Outras veces chegaban de Francia os meus Reis preferidos, Marcelino e Visita, cando viñan de vacacions sempre me traían algún xoguete.


Moitos anos sucedía que normalmente os agasallos que che podían traer buscaban o ser útiles e que respondesen ás necesidades daquel momento, un xersei groso que abrigase aqueles duros días de inverno, un pantalón de pana ou uns zocos, de suma necesidade para ir andando polas corredoiras que che levaban ao colexio do leite en pó.

Falando do leite en pó, cantas  veces teño recordado cos meus compañeiros de colexio de Meán aqueles recreos en que nos daban dese leite, o mestre quitaba de perola é o recipiente de leite que tiña nun dos cuartos dispoñibles para gardar as súas cousas.

Algúns dos meus amigos téñenme comentado que teñen collido un puñado de pó e metelo na boca, logo de seguido un grolo de auga, era tal a pastosidad que che quedaba no interior da boca que non había xeito de que se disolvese, nin metendo os dedos en plan desatascador jajajaja.

Volvendo os xoguetes, agora non só é a noite de Reis para agasallar, agora acompáñanos Papá Noel, temos Amigos Invisibles …..triplicamos esa ansiedade, hai que conseguir por todos os medios cumprir as expectativas de nenos e maiores.

E que sucede si non somos capaces de responder a estas necesidades ?

E que sucede si non somos capaces de responder aos índices de consumo marcados hoxe en día ? 

INVADENOS A FRUSTRACION !

Cantas familias tiveron que reestruturar os seus hábitos sociais, familiares e solidarios para poder facer fronte a este consumismo ?

Así foi como se foi xerando uns Nadais menos tradicionais, menos familiares e menos solidarios, todo a cambio de facerse máis individualistas.

Quen lle da a volta agora ? Quen volve a aqueles tempos donde os nosos antepasados se xuntaban arredor da lareira, alí toda a familia contaban historias e lendas, alí acompañados de un “tizón de Nadal” que duraba áta a noite de Reis cos avós protagonistas narrando as historias e os netos oíntes interesados en todo o que contaba, un exemplo do que digo é o spot deste ano 2018 de Ikea, a familia non sabe, non coñoce, non pregunta, en resumen non convive en familia.

O MEU NADAL DO 68

Mamá, déixasme ir ata A Bouza ? Quero comezar a preparar o Belén e alí é onde mellor musgo hai, esperaba con ansiedade o consentimento da miña nai, vaite, pero ten coidado por onde te metes, é espera que che acompaño cruzar a estrada, cando veñas de volta chámame para axudarche a cruzar de novo.

Mira que como non me obedezas non volves máis ! 

Alá ía pegando brincos en busca do musgo e tamén da árbore, eu encárgame de todo, non é que fose unha árbore engalanado a moreas, nin un Belén con pozo e luces, pero estaba provisto do mellor que un neno pode ter : ILUSIÓN !


E despois a esperar eses días especiais, esas noites máxicas onde os Reis traeríanche a ti, só a ti un agasallo, daquela os maiores non recibían nada, non lles tocaba, era a noite dos nenos.

Pero non todo era alegría, aquel Nadal do 68 marcoume especialmente.

Estabamos ceando a familia no salón da taberna, as portas pecháronse ao público, era o único día en que se pechaba cedo, o día fora de chover sin parar e pola noite aínda máis, parecia coma se os tronos quixesen participar tamén ese día na cea de noiteboa, mentres ceabamos a televisión española emitía a súa programación especial de Nadal, por alí estaba Joaquin Prat e Laura Valenzuela coas Galas do sábado e tamén as series americanas, eses días de progamacion especial finalizaban cando en fin de ano esperabas ás campanadas, tralas uvas quedábasche a ver as tradicionais macrogalas musicais, coa actuación dos mellores artistas nacionais e internacionais daqueles momentos….

…pero nesa noite de súpeto chamaron á porta, uns golpes duros e insistentes sobre ela fixo que quedásemos en silencio preguntándonos quen sería a esas horas.

O meu pai levantouse da mesa a ver quen era o que interrompía a cea, seguramente alguén con ganas de tomarse unha cervexa e que non tiña présa por irse para a súa casa, adoitaba suceder con algúns dos clientes habituais.

Eu seguín os pasos do meu pai, púxenme detrás del é ao abrir a porta o susto foi mayúsculo, o meu pai lanzou un exabrupto, mentras eu non puiden evitar o lanzar un grito.

Atopámonos de fronte cun veciño pedindo auxilio, a súa cara era todo sangue, apreciábase como no lado esquerdo da cara, á altura da orella tiña dúas coiteladas polo menos.

Estaba completamente mollado, as súas mans cheas de sangue, a súa roupa, pedíanos axuda, choraba de dor e de rabia, non era a primeira vez que sufría maltrato.

O meu pai fíxoo pasar para dentro, voz en alto chamaba á miña nai para que lle viñese a botar unha man e facerlle unhas primeiras curas, levárono á beira da cociña de ferro, alí sentárono e á vez que o curaban secábase da molladura que tiña o pobre home, pouco despois contábanos o sucedido, ahí rematou a cea, foi a noiteboa máis amarga da miña infancia.

OS MEUS DESEXOS PARA TODOS VOS :

Mentres tanto esperamos estes días, pásovos unha receita que a atopei fai uns anos, a cal intento levar a cabo cada novo ano coa miña familia é as miñas amizades….

RECEITA DE NADAL :

– 1 kg. de recordos infantís.

– 2 cuncas de sorrisos.

– 2 Kg. de esperanza.

– 5 latas de agarimo.

– 4 paquetes de alegría 

– 1 chisco de tolemia.

-6 Kg. de amor.

– 4 Kg. de paciencia.
Primeiro de todo, limpa os recordos: saca a parte que non sirva. 

Engade unha a unha os sorrisos ata facer unha pasta suave.

Engade a esperanza e deixa repousar ata que dobre o seu tamaño.

Engade a alegria e mistura todo o amor que atopes 

Incorpora a paciencia, a tolemia e a tenrura e reservalo a parte.

Dilúe o amor e cubrelo coa mestura anterior.

Hornea durante toda a vida dentro do teu corazón.

UN CONSELLO !

Podes engadirlle dúas culleradas de comprensión e 300 gramos de comunicación para que dure eternamente. — 

Publicado en https://pontevedraviva.com/opinion/4324/nadal-juan-jose-esperon-opinion/

TRADUCCIÓN AL CASTELLANO 

Navidad, navidad,dulce navidad, la alegría de este día hay que celebrar…

Se acercan los días de las comidas y cenas de empresa, las de los compañeros de colegio e instituto, las de los grupos de Wasap, las de familia…todo junto aderezado con los regalos de Reyes, Papá Noel, Amigo Invisible….
Cuando era un niño y llegaban las fechas de la navidad me ponía de mala milk, el motivo era que no podía comer el bocadillo de chorizo, iba a catequesis y me decían que en los primeros tiempos la Iglesia era contraria a la celebración gastronómica que tiene lugar en estas fechas señaladas de la navidad, había que abstenerse de comer carne, aún así con los tiempos de miseria que corrían pocos vecinos tenían la posibilidad de comerla, por lo menos en mi época de infancia era lo que yo notaba en mi entorno más allegado, tanto en familiares como en vecinos, así que por un motivo o por otro, de comer chorizo tenía que olvidarme, aún así tengo que confesarme que a las escondidas algún pecado cometí y el chorizo comí .

Corrían los años sesenta, unos años en que la alimentación de la mayoría de nosotros estaba formada por cereales, patatas y legumbres, en general poco o nada se comía en cuanto a verduras, frutas o pescado, y cuando se aumentó la producción de las hortalizas, la fruta o la del aceite de oliva, por poner un ejemplo, se priorizó su exportación, así que incluso los años ochenta no se pudo en general disfrutar de estos alimentos como era conveniente y necesario.
El ejemplo del aceite de oliva aun lo tenemos muy presente, su alta producción en los años ochenta hizo que entraran muchas divisas, a cambio nos teníamos que conformar con los aceites de soja y de girasol, mientras en los medios informativos nos decían que el aceite de oliva era dañino.
Pues como no se podía comer carne, estábamos en vigilia, se hizo costumbre comer pescado, así que se puso de moda el bacalao, el motivo era que como estaba salado y curado podía llegar a cualquier rincón del país por mui lejos que que estuviera del mar. En mi casa y en la de los vecinos en esas fechas se “echaba la casa por la ventana”, como teníamos ultramarinos en la taberna se hacía un gran pedido de los productos típicos de la época a Ultramarinos Moldes, con almacen situado en la Parda, cerca de donde están hoy en día los juzgados .
Las estanterías quedaban repletas, me encargaba yo de colocar todas aquellas bebidas y productos de alimentación que durante el año no se compraban asiduamente, quedaba un escaparate de lo más hermoso, todo adornado con cintas y bolas de navidad.
Los coñacs Fundador, 501,Soberano, Terry y el Ponche Cuesta eran los preferidos, algunos también eran de llevar la Ginebra Focking o la Larios, de paso también cogían unos rollos del “suave papel” Elefante…..
Y entre los coñacs , ginebras y sidras también tenían su sitio el Cola Cao, las galletas María, el chocolate Chaparro, las gaseosas La Pitusa, La Casera o Revoltosa, y una gran variedad de polvorones, higos, uvas pasas y los arenques que venían perfectamente apilados en aquellas cajas de madera, recuerdo que miraba con asombro como era costumbre por las mañanas que muchos de los clientes desayunaban con un par de ellos y una copa de sol y sombra….

Después de tener todo colocado en las estanterías era el momento de preparar un pequeño paquete de regalo para aquellos mejores clientes de la taberna, mi madre con todo cariño preparaba su demostración de gratitud para todos aquellos que eran asiduos todo el año, no hacía distinciones, todos llevaban lo mismo, la botella de champán, una tableta de turrón, higos ,uvas pasas y nueces.

Todo eso se envolvía en las hojas del periódico y se ataba con un cordel, lo importante era el cariño con que iba ese regalo, no su presentación.
Cuando llegaba el día, mi abuela y mi madre eran las que organizaban la cena, llegada a noche hacían el bacalao con coliflor y unos huevos cocidos, todo regado con aceite en crudo, bueno también mi padre tenía la manía de echarle azúcar el bacalao, confieso que yo también lo hacía, son cosas que se heredan….
Hay quien también en vez de bacalao era más de un pescado que en Galicia le llamamos Ollomol, este pescado lo preparaban en el horno, pero el menú más tradicional en toda Galicia era el bacalao, acompañado con vino de la casa y un Fis-Fas para el pequeño de la casa, de postre los almendrados, las tostas borrachas, los higos y las uvas pasas, también por supuesto el turrón, el duro de masticar, el que había que romper con un martillo , había que vernos comer aquel turrón Él Lobo, jasusdiormio no dabas terminado de masticar el trozo que te tocaba….todo regado con la mejor sidra del mundo mundial : El Gaitero.
Antes del bacalao no faltaba un poco de marisco, de aquella al alcance de la mano, además su presencia en estas fechas seguro se la debemos a la Iglesia, al prohibir la carne, los más viejos del lugar aún seguro que recuerdan cómo por los años 50 nadie quería el marisco y en las zonas de costa se usaba para abonar las fincas, como cambió el cuento….
Recuerdo que había la costumbre que cuando se acababa de cenar, la mesa no se recogía, dejaban las bandejas con las sobras, yo pensaba que mi abuela y mi madre estaban cansadas de tanta faena y que ya recogerían el día siguiente. Años mas tarde supe que el motivo era que se tenía por costumbre dejarlas para que cenaran los difuntos de la casa….
Viene este recuerdo y comentario sobre la alimentación de aquellos años en relación a las próximas fiestas navideñas y su evolución, bajo mi punto de vista una evolución que nunca me convenció, una evolución en general que no nos lleva a buen puerto.
Recordemos unos datos :

* En los años 50, el empobrecimiento de la sociedad hacía primar el ambiente y la celebración sobre lo obsequio material.
* En los años 60 y 70 sólo había una fiesta con regalos, la noche de reyes, que apenas llegaba a los mayores de la casa.* En los 80 se inicia la mercantilización de las navidades.
* En la década de los 90 se duplican las fiestas con regalos, a los Reyes se suma Papa Noel.
La situación la conocimos todos, no somos felices con lo que tenemos, cada vez queremos más, y eso genera un cambio profundo en el consumo.

Así es que estamos a buscar la felicidad en las grandes comidas, con la combinación de bebidas alcohólicas y grasas, navidad tras navidad se fueron asociando y cada año superando, y ahí seguimos…..

LOS JUGUETES

La sensación es la misma, regalos y más regalos se apiñan en el árbol, acostumbramos a que se “alcoholicen de regalos” desde bien pequeños nuestros hijos, le vamos inyectando un consumismo que evite que se sientan inferiores a sus amigos, ellos no pueden ser menos con los demás !

Claro, en el fondo los padres estamos mui presionados debido a la carta enviada a los Reyes Magos, deben, están obligados a traer todo aquello que se le pide, el niño no debe verse afectado en el más mínimo, tenemos que hacerlos “felices”, Dios nos los libre de que cojan un trauma ya de pequeños.
Mi infancia, la de los años sesenta, como la muchos de vosotros, fue completamente diferente, yo no pedía nada, más bien rezaba para que los Reyes Magos se acordaran de venir por mi parroquia de Cerponzons y se acercaran con sus enormes camellos a mi ventana para dejarme algún juguete , quizás un camión con bombonas de butano, o unos soldados y unos cuantos indios de plástico, pero sí no era posible, me conformaba con una simple pelota o unas canicas…a veces nos conformábamos mi hermana y yo el jugar con sus muñecas de otros Reyes que se habían portado mejor, sus padrinos.

Otras veces llegaban de Francia mis Reyes preferidos, Marcelino y Visita, cuando venían de vacacions siempre me traían algún juguete .

Muchos años sucedía que normalmente los regalos que te podían traer buscaban el ser útiles y que respondieran a las necesidades de aquel momento, un jersey grueso que abrigase aquellos duros días de invierno, un pantalón de pana o unos zuecos, de suma necesidad para ir andando por las corredoiras que te llevaban al colegio de la leche en polvo.Hablando de la leche en polvo, cuantas veces he recordado con mis compañeros de colegio de Meán aquellos recreos en que nos daban dicha leche, el maestro quitaba de perola y el recipiente de leche que tenía en uno de los cuartos disponibles para guardar sus cosas.

Algunos de mis amigos me han comentado que han cogido un puñado de polvo y meterlo en la boca, después de seguido un trago de agua, era tal la pastosidad que te quedaba en el interior de la boca que no había manera de que se disolviera, ni metiendo los dedos en plan desatascador jajajaja.
Volviendo a los juguetes , ahora no sólo es la noche de Reyes para agasajar, ahora los acompañan Papá Noel, tenemos Amigos Invisibles…triplicamos esa ansiedad, hay que conseguir por todos los medios cumplir las expectativas de niños y mayores.
Y que sucede sí no somos capaces de responder la estas necesidades ?
Y que sucede sí no somos capaces de responder a los índices de consumo marcados hoy en día ?

NOS INVADE LA FRUSTRACION !

Cuantas familias tuvieron que reestructurar sus hábitos sociales, familiares y solidarios para poder hacer frente a este consumismo ?

Así fue cómo se fue generando unas navidades menos tradicionales, menos familiares y menos solidarias, todo a cambio de hacerse más individualistas.
Quien le de la la vuelta ahora ? Quien vuelve la aquellos tiempos donde nuestros antepasados se juntaban alrededor de la lareira, allí toda la familia contaban historias y leyendas, allí acompañados de un tizón de navidad que duraba hasta la noche de Reyes, con los abuelos protagonistas narrando las historias y los nietos oyentes interesados en todo lo que contaba, un ejemplo del que digo es el spot de este año 2018 de Ikea, la familia no sabe, no conoce, no pregunta, en resumen no convive en familia.

Mi NAVIDAD DEL 68

Mamá, me dejas ir ata La Bouza ? Quiero comenzar a preparar el Belén y allí es donde mejor musgo hay, esperaba con ansiedad el consentimiento de mi madre, véte, pero ten cuidado por donde te metes, y espera que te acompaño a cruzar la carretera, y cuando vengas de vuelta me llamas para ayudarte a cruzar de nuevo.

Mira que como no me obedezcas no vuelves más ! 

Allá iba pegando brincos en busca del musgo y también del árbol, yo me encarga de todo, no es que fuera un árbol engalanado a más no poder, ni un Belén con pozo y luces, pero estaba provisto de lo mejor que un niño puede tener : ILUSIÓN !
Y después a esperar esos días especiales, esas noches mágicas donde los Reyes te traerían la ti, sólo la ti un regalo, luego los mayores no recibían nada, no les tocaba, era la noche de los niños.

Pero no todo era alegría, aquella navidad del 68 me marcó especialmente.
Estábamos cenando la familia en el salón de la taberna, las puertas se cerraron al público, era el único día en que se cerraba temprano, el día había sido de llover sin parar y por la noche aún más, parecia como si los truenos quisieran participar también ese día en la cena de nochebuena, mientras cenábamos la televisión española emitía su programación especial de navidad, por allí estaba Joaquin Prat y Laura Valenzuela con las Galas del sábado y también las series americanas, esos días de progamacion especial finalizaban cuando en fin de año esperabas a las campanadas, tras las uvas te quedabas a ver las tradicionales macrogalas musicales, con la actuación de los mejores artistas nacionales e internacionales de aquellos momentos…

….pero en esa noche de repente llamaron a la puerta, unos golpes duros e insistentes sobre ella hizo que quedáramos en silencio preguntándonos quién sería la esas horas.

Mi padre se levantó de la mesa a ver quién era lo que interrumpía la cena, seguro alguien con ganas de tomarse una cerveza y que no tenía prisa por irse para su casa, solía suceder con algunos de los clientes habituales.
Yo seguí los pasos de mi padre, me puse detrás de él es al abrir la puerta el susto fue mayúsculo, mi padre lanzó un exabrupto, mentras yo no pude evitar el lanzar un grito.
Nos encontramos de frente con un vecino pidiendo ayuda, su cara era todo sangre, se apreciaba cómo en el lado izquierdo de la cara, a la altura de la oreja tenía dos cuchilladas por lo menos.Estaba completamente mojado, sus manos llenas de sangre, su ropa, nos pedía ayuda, lloraba de dolor y de rabia, no era la primera vez que sufría maltrato.
Mi padre lo hizo pasar para dentro, voz en alto llamaba a mi madre para que le viniera a echar una mano y hacerle unas primeras curas, lo llevaron al lado de la cocina de hierro, allí lo sentaron y al tiempo que lo curaban se secaba de la mojadura que tenía el pobre hombre, poco después nos contaba lo sucedido, ahí remató la cena, fue la nochebuena más amarga de mi infancia.

MIS MEJORES DESEOS

Mientras tanto esperamos estos días, os paso una receta que la encontré hace unos años, la cuál intento llevar a cabo cada nuevo año con mi familia es mis amistades….
RECETA DE NAVIDAD :
1 kg. de recuerdos infantiles.

2 tazas de sonrisas.

2 Kg. de esperanza.

5 latas de cariño.

4 paquetes de alegría 

1 pedazo de locura.

6Kg. de amor.

4 Kg. de paciencia.

Primero de todo, limpia los recuerdos: saca la parte que no sirva. 

Añade una la una las sonrisas hasta hacer una pasta suave.

Añade la esperanza y deja reposar hasta que doble su tamaño.

Añade la alegria y mezcla todo el amor que encuentres 

Incorpora la paciencia, la locura y la ternura y reservarlo la parte.

Diluye el amor y cubrelo con la mezcla anterior.

Hornea durante toda la vida dentro de tu corazón.

UN CONSEJO !

Puedes añadirle dos cucharadas de comprensión y 300 gramos de comunicación para que dure siempre….

DÍA DE SANTOS E DIFUNTOS

Día de santos e aires de defuntos

Estos días moitos de nós visitaremos o cemiterio, lamentablemente vai ser unha visita corta dado o que estamos pasando.

 O tratamento que lle damos á morte por estes lares de raíces celtas é tamén parte do noso patrimonio cultural intanxible.
Os cemiterios son parte da paisaxe da Parroquia, normalmente están situados preto das nosas casas, en lugares a resgardo, onde podamos ir de cote a visitar os finados, poñerlle unhas flores ou simplemente estar alí, xunto a eles, uns momentos para falar con eles, recordalos ou simplemente rezar.
Non entendín nunca o porque facer cemiterios afastados do pobo onde un vive, moi típico noutros lugares de España, só fai que che vaias esquecendo daqueles antepasados teus ou dos teus veciños que apreciabas e que de cando en vez che achegas ao seu nicho para estar un momento recordándoo.
Cando era un neno recordo de ir a moitas casas a dar o pésame, daquela os velorios realizábanse na casa do defunto, agora os tanatorios rompen por completo aquelas escenas que sucedían na casa do falecido, mágoa perder as tradicións.
Alí comezábase a recordar ao morto de unha forma mui diferente a de agora, mentras as mulleres estaban chorando na habitación co corpo presente, os homes ían a cociña, alí recordaban as anécdotas, facían comentarios sobre as vivencias co defunto, da boa persoa que era….Mentres se falaba do difuntiño, para pasar o “trago” acompañabanse de cafés, aguardientes varias ou viño, tamén eran necesarias unhas galletas, un pouco de queixo ou o que houbese nese momento na alacena da cociña.


Eu adoitaba quedarme coa miña avóa, agarrado á súa saia e non a soltaba en todo o tempo que estivésemos na casa do finado, os meus ollos eran como pratos, vendo aquelas esceas, que congoxa me entraba ao escoitar aquelas mulleres que choraban e choraban sen parar, ás veces facían alusión ao finado, comentaban o boa persoa que fora nesta vida, ou ben a penuria que deixaba na casa, se desconsolaban dicindo que ía ser dos seus fillos e da súa viuda… e volvían chorar, máis forte aínda, miña naiciña! Que medo pasaba! Aquela noite eu non pegaba ollo!
Pero non aprendía, e cando volvía haber difunto ala iba eu de novo con Ramona, a miña avóa. Cando finalizaba o enterro, recordo que ao chegar á miña casa a miña avóa facíame pasar por encima dunha pequena fogueira que ela mesma preparaba na cociña, era costume ao chegar a casa logo dun enterro de pasar por encima dunha pequena fogueira feita de ramas de loureiro, seica era para evitar o Aire do Defunto.
Cando convencía á miña avóa para que me contase cousas sobre os defuntos, ela mirábame asombrada, dicía mirando para o ceo e persignándose: Hai meu Dios ! Este rapaz ten o demo no corpo! Alabado sexa Dios, mira que cousas pregunta o Roquiño pequeno, pero para que queres saber ti iso?. Eu insistía…
Un día estaba co fouciño limpando as canas, sentada no seu sitio preferido, era o mesmo onde faciamos a aguardiente e onde se gardaba o carro das vacas. Comentábame que na súa mocidade aos mortos envolvíanos nunha sábana ou tamén nun sudario, adoitaban vestilos con camisa e calzón os homes, e ás mulleres cunha camisa, saia e medias.
Tamén se lle ataba un pano desde o queixo á cabeza para pecharlle a boca, recordo de ver algún finado así e metíame un medo do carallo, outra noite ou varias sin dormir, total que entre os mortos e as películas do Conde Drácula que botaban naqueles anos na primeira cadea da TVE levaba un feixe de horas sin pegar ollo!
Tamén me falaba de que moita xente tiña por costume o meter á beira do cadaver algún utensilio, non recordo ben si eran tixeiras ou peines… esto non me quixo decir para que era, sabe Deus para que sería, cando imos morrer cada un temos uns desexos, eu por exemplo quero que metan conmigo o móbil, non vaía ser que me envíen algún wasap…
Todo isto da fogueira para quitar o Aire, era debido a unhas crenzas de tempos ancestrais, onde as persoas que estivesen en contacto co morto podía afectarlles. Dicíame a miña avóa (ás veces non quería contestarme ás miñas preguntas), que se procuraba facer este tipo de cousas para quitar o Aire do Morto, debido a que a alma do finado podía andar vagando ao noso redor. E adoitaba ocorrer que quen estaba máis propenso a coller o Aire eramos os nenos.
Ás veces comentábase que logo de enterrar os restos do falecido, sucedían algúns feitos que non eran normais, ruídos estraños que normalmente sucedían na habitación do defunto, e nalgunhas das veces comezaban a ver que algun pequeno da familia ía enfermando e ninguén podía remedialo, nin os médicos, nin os curas, enton era cando facíanlle os ritos que tiñan por costume según na aldea que fora, para poder salvar o neno recurrían o que fixera falla, coma nos facemos actualmente, sexa o que sexa.
Pero este día de visitar os camposantos tamén aproveitamos a ocasión para saudar aos parentes que fai tempo que non ves, ou aos compañeiros teus de mocidade, que sempre falamos de xuntarnos un día e facer unha comida, outros aproveitan o momento tamén para falar do tempo que fai, das colleitas ou de facer algún negocio se se dá a ocasión. Este ano non vai ser posible pararse a falar…

Eu seguirei co meu costume, coa miña tradición, visitarei os cemiterios de San Mauro, Campañó e Cerponzóns, alí descansan os meus seres queridos, alí irei é volvereilles a dicir o de todos os anos : Grazas por todo o que me destes.

Publicado en : https://www.pontevedraviva.com/opinion/4258/dias-santos-aires-defuntos-juan-jose-esperon/

TEMPO DE CASTAÑAS.

POR SANTOS E SAN MARTIÑO…CASTAÑAS E VIÑO

Que recordos máis gratos tráenme estas datas, refírome ao día de Santos e San Martiño…….

Era moi pequeno, tería tres ou catro anos, viviamos na taberna de Maruja, era un daqueles fríos días de inverno, onde a única calefacción que tiñamos na habitación era un ladrillo metido no fondo da cama, recentemente quentado na cociña de ferro (situada na planta baixa, o carón da taberna) envolto nunha manta (así era a forma de ter quentes os pés), non había máis que o ladrillo, anos despois chegou a bolsa de auga quente. O colchón donde dormin os primeiros anos era de recheo de follas de mazorcas de millo, así que entre o colchón de mazorcas e o ladrillo funme quentando e criando…..

Os colchons de mazorcas eran dos que máis se utilizaban naquela época, xunto cos de lan de ovella, enchíanse con follas de mazorcas , que era precisamente por estas datas cando se adoitaban reencher ou renovar. No outono cando as hortas se desmantelaban, por final de tempada, recollíanse as mazorcas, estendíanse e secábanse ao sol, recordo moi vagamente que no eirado xuntábanse os maiores, aproveitaban para charlar e de paso ían esfollando , deixando espidas as mazorcas, estas follas empregábanse para facer un novo colchón ou ben para mellorar ou renovar o que xa tiñamos, por certo, uns colchons que se facían bastante sonoros cando as follas estaban demasiado secas, dabas a volta na cama e despertabas a todos da casa jajajajaja.


Aquel día de Santos atopábame mal, miña nai tíñanme na cama da miña irmá, así coidábame de noite, e tamén de día cando podía , estaba ao meu lado seguido, menos cando tiña que baixar a atender na taberna ou ir o Colexio de Carballo.

Pola mañán algún paisano paraba a tomar a súa copa de caña, ou ben a señora Casilda que moi cedo viña a por o seu cuarterón de aceite é o seu medio quilo de tercerilla, tamén podía ser Adonis, que viña a fume de carozo pedíndolle uns cordóns negros para os seus zapatos……cando miña irmán tardaba en vir xunto miña, eu poñíame a chorar, quería ter alguén o meu carón.

A cousa era que ese día estaba eu moi dolorido e non paraba de chorar, a miña irmá subiu de novo á habitación, para tranquilizarme tróuxome uns xoguetes dela é un conto, recórdoo aínda coma se fose hoxe, Mariuca La Castañera…..

O CONTO DE MARIUCA

Que recordos ! Cantos centos de veces lin este conto !

E quizáis debido ao conto, a cousa é que desde moi pequeno gustáronme as castañas, así é que cando estou comendo nelas, venme á mente “Mariuca La Castañera“.

Por elo, as castañas, a partir daquel primeiro día en que tiven o conto de Mariuca nas miñas mans, forman parte das miñas vivencias de xuventude.

A tradición cóntanos que o tempo propio para realizar o Magosto está entre o día un e once de Novembro, é dicir, entre o Día de Santos e o día de San Martiño.

Aínda lembro os días finais do mes de Outubro e os primeiros de Novembro, aqueles que adoitabamos subir ata a Igrexa para xogar no campo que estaba situado á beira da que hoxe coñecemos pola Casa do Pobo, naqueles anos máis coñecida polo Colexio de Carballo.

Adoitabamos xogar case sempre ás bólas e ao trompo, o escondite tamén, e cos aros…..e por suposto tamén non faltaban os nosos partidos de fútbol, pero dependendo da época aproveitabamos a pandilla para ir a por mazás, figos, uvas e por suposto as castañas, daquela éramos muitos, xa cos fillos e fillas dos Caseiros do cura tiñamos un equipo de fútbol jajaja.

Moi preto de onde adoitabamos estar a xogar están os castiñeiros do cura, aqueles días case non xogabamos, directamente iamos a por castañas, enormes de grandes !. Adoitabamos coller unhas poucas e comelas crúas no momento, aínda que ás veces levabamos algunhas para casa, pero case sempre as comiamos no atrio.

Sentados no muro que había detrás da Igrexa,que dividía o atrio da leira da casa de Carballo, alí comiamos as castañas ata o anoitecer, mentres nos entretiñamos contándonos algúns chistes ou falando da serie Bonanza, a nosa serie favorita de televisión, adoitabamos ir os domingos pola tarde a vela a casa do cura, pois era dos poucos sitios da parroquia onde había este aparello que a moitos veciños non era do seu agrado, aquel aparato non ía traer boa cousa….recordo dunha señora que vivía sola en Pidre, os poucos días  posta a televisión na súa casa (agasallo dos seus fillos) púxose a vela, uns minutos máis tarde desfixoa , aquelas mulleres que estaban a saír na pantalla, case espidas, enfurencerona de tal forma que saíu a por unhas cantas pedras o seu eirado, subiu as escaleiras e nada máis chegar onde a televisión descargou contra a pantalla todas aquelas pedras que traía no regazo do mandil.
Á noitiña íame para casa, facíao polas escaleiras situadas á beira da casa dos caseiros do cura, baixaba por aquel fermoso camiño realizado muitisimos anos antes de lousas de pedra, todas perfectamente alistadas unha a unha e que co paso dos anos a modernidade é a ignorancia daqueles tempos, quixo poñer por encima delas un manto de alquitrán que asfixiou e deixou enterrados anos de historia.

Polo camiño adoitaba cruzarme con algúns dos veciños do lugar, o señor Faustino era habitual velo, raro que fora coa súa muller, a señora Eusebia, él pasaba ou ben en dirección á súa casa, situada na Bouza, ou ben en dirección á taberna dos meus pais, a tomar unhas chiquitas e xogar unha partida a virisca. 

Tamén me atopaba con Genoveva, ( Genoveva foi a nodriza de Pepe Señoráns, para quen non saiba que era a función de nodriza direivos que era a muller que aleitaba a un recién e que non era fillo seu, tamén recibían o nome de ama de cría ou ama de leite), acordo de vela na taberna a facer a compra, era mui faladora, tiña dous veciños que muito me rin con eles, con Tutú e Tata, dous veciños que as súas casas estaban unha fronte á outra e que casualidades da vida, están enterrados no noso Camposanto hoxe en día un fronte ao outro, que simpáticos eran !

Polo enlosado camiño que vos comento, só recordar alguns veciños  do lugar, xa empezan a virme máis imaxes dos veciños e veciñas que vivían por alí.

O primeiro que podía atoparme era ao señor Agustin, O Mandila, xunto á súa muller Herminia. Ás veces en fronte da súa casa adoitaba estar Maxuca, e á beira mesmo José O Toco, que vivía co seu cuñado José e a súa irmá Isolina.

Tamén recordo a Lorenzo, de alcume O Mandila e á súa esposa Elisa, A Raposa.

Despois estaban o matrimonio formado por Constante, O Porrelo e Pepa, e os poucos metros de distancia vivía a señora Manuela, A Opeira, creo recordar que era así como se lle coñecía.

Á beira dela vivían o señor Faustino Solla e a súa muller Rosa.

Muitas das veces que subía e baixaba polo camiño adoitaba ver pasar camiño do lugar de A Bouza, ao señor Joaquín Casas e á súa señora Claudina Guiadanes, gardo un grato recordo do señor Joaquín, era dos poucos veciños que me daba propina cando ía cobrarlle o recibo da Asociación do Gando.

Tamén polos camiños andaba Lola, A Chela,a maioría das veces sola, o seu marido Manolo madrugaba muito para ir traballar a Pontevedra, nunha empresa de construcción, un home traballador que podía contar moito sobre a vida que lle tocou vivir.

Tamén podía pasar Rosa, A Lavaradas, a recordo vivir entre A Bouza e A Rons, andaba co seu carro de vacas dun lado para outro, que muller loitadora !

Tamén estaban as irmans Pilar e Flora, andaban tamén entre A Bouza e Tilve, como Rosa , eran coñecidas polas Cacharulas, despois, un pouco máis abaixo da casa de Señoráns vivía Antonio Alvite e a súa muller Lola, en fronte, o seu inseparable amigo Adonis coa súa señora Josefa, ( Antonio e Adonis, eran Tutú e Tata ).

E un pouco máis adiante recordo a Basilia, que vivía cos seus pais Jesus Canoza e a súa esposa Pepa.

Ah ! Esquecíame de Agustin Guiadanes e tamén Pepa, a súa muller.

Ao final do camiño vivía Hermosinda, pegada á estrada , en fronte xa estaba a taberna de Maruja, onde este neno comeu as súas primeiras castañas e probou o viño tinto aos catro anos.

Chegando a Rons, a señora Sara esperaba os seus netos na porta da casa, solía decirnos cando lle daban as castañas :

“Santo que estás no canizo, bota castañas embaixo
que anque non teño mandil,  apáñochas no refaixo”

Pero non só iamos para casa cunhas cantas castañas, tiñamos que pillar algunha cabaza….había que coller algunha que vísemos polas leiras que tivesen plantadas, sempre buscando a mellor feita e que fose mui grande.

Moitas veces tocáballe ao señor José ! O Da Rons, o do muiño, coma a maioría das veces, ía quedarse sen unha das súas cabazas, sempre estabamos merodeando o muiño e as súas leiras aledañas, os seus frutales eran nosos preferidos.

Logo de coller a cabaza, tocaba preparala para a ocasión.


Cortabamos a cabaza pola parte superior do tallo, de tal xeito que o anaco que cortabamos servise logo de tapa, seguidamente raspábamos todo o interior, ata deixala completamente oca. Na grosa casca dun lateral faciamos dous buracos en forma de ollos e debaixo unha ampla boca de tal xeito que fose unha imaxe que metese medo.

No interior do cascarón metiamos unha vela, prendiámoslle lume e xa tiñamos o efecto de luz necesario para que de noite vísese o máis lonxe posible.

Finalizabamos a nosa obra colocando a cabaza nun lugar que fose o máis alto posible, faciámolo pensando en que fose ben visible e ademais buscabamos que ao estar tan alta era máis difícil que nola collesen ou tirasen.

Normalmente a cabaza estaba exposta nun muro próximo á Ponte Malvar (Ponte da Rons), alí mui preto tiñamos a nosa cabana, era o centro de operacións onde planeábamos as nosas andanzas diarias, ademáis aproveitabamos para escoitar música é tamén para ler os contos do Jabato e o Capitán Trueno, daquela eran os nosos heroes !

 Podo asegurarvos que máis dun veciño levou un bo susto, entre eles José O Toco, recórdoo saíndo da taberna en dirección á súa casa en Tilve, José vivía a escasos metros de un palomar da Igrexa, o que está máis afastado da Casa Rectoral.

José saía, como dicía, da taberna e aos poucos metros xa se atopaba coa cabaza, parábase, e quedaba todo pensativo e serio vendo para ela, engurraba o ceño e colocaba a boina para atrás, facía supoñer que algo ía dicir, mentres tanto nós estabamos escondidos a escasos metros, tumbados, en silencio na leira de á beira, propiedade dun señor que lle chamaban o Comandante, e José contestaba á cabaza cunha serie de improperios dignos de gravar para ter de recordo, pena que naqueles anos non había os adiantos de hoxe en día.

JOSÉ, O TOCO.

Volvendo á castaña, tema central destes recordos da miña niñez, todos sabemos que foi un alimento tradicional en Galicia, acompañamiento de carnes e de leite. 

Fai moitos anos, Galicia pasou unha época de hambruna e a castaña tivo unha gran importancia na alimentación dos nosos antepasados, mentres a pataca non pasou a ser parte importante nos nosos fogares, alá polo século XIX, foi a castaña a axudou a espantar as penurias que se pasaba na maioría das casas.

Por estas datas as castañas sempre están presentes en todas as casas, non ía ser menos a taberna, todos os anos a miña nai preparaba uns cantos quilos de castañas, ben asadas ou ben cocidas, iso xa ía na preferencia que tivese ela no momento de ir preparalas.

Así como o do conto de Mariuca, tamén recordo a tradición que durante anos se viña facendo na taberna, primeiro na de Maruja e despois durante muitisimos anos, na taberna da Rons.

Á taberna, nos días de visitar o cemiterio, triplicába a clientela, moitas familias visitaban xuntas o camposanto, alí paraban de todos los lugares da Parroquia prácticamente, era unha tradición a de visitar o cemiterio que hoxe en día aínda segue viva, cantas anos viñeron os veciños do Bravo, os da Conexa, ou os da Balé…..

Logo de pasar a tarde no cemiterio o parar na taberna fíxerase costume en moitas daquelas familias, esperábanlle unhas cuncas de viño tinto novo e unhas castañas que sementaban aquel vello mostrador dibuxado de marcas das cuncas do tinto país na súa madeira , nin a lejía pura era capaz de limpalas, estaban alí como un elemento máis de decoración, coma si fosen petroglifos, nas mesas ocorría outro tanto, máis tazas e máis castañas, excepto algún Fis Fas de laranxa que adoitaban tomar os máis pequenos, aínda que había algúns que xa se lle daba a probar aquel tintorro recentemente saído da barrica e que deixaba ben marcada tanto a cunca como os dentes.


O viño era da nosa colleita e a preparación do mesmo era unha das tradicións que máis me gustaba, o que máis me atraía era o pisar as uvas e despois o prensarlas na lajareta, pasábame horas e horas rodeado daquel cheiro a viño que se desprendía conforme iba pisando nas uvas.

Recordo que as castañas, cando lle facía a compra todolos sábados á miña nai (empecéi sobre os dez años), comprábaas normalmente nas inmediacions da Praza de Abastos a miña nai indicábame onde tiña que ir, vaite a de Valentin Muiños, ou a Ultramarinos Calvete, que me dixeron que lle chegaron unhas mui boas , decíame como escollelas, e ver antes de nada os prezos nun sitio e noutro, eu escollía aquelas que me parecían as máis adecuadas pola súa textura firme e o seu sabor doce, antes collía unha e a probaba, así sabía o que levaba.

Un dos días que máis lembro das celebraciones de Santos,  foi cando había caído unha tralla de tronos impresionantes, todo día así, recordo que salin un momento a fora da taberna, era xa noite pechada, a auga corría por todos lados, e de repente vexo vir na oscuridade unha fila de velas alumeando o carreiro que había o carón da carretera, eran aquelas mulleres veciñas de A Meán, pasaban sempre de noite, normalmente os días que había rosario é o de Santos, quizáis eran todas viúvas, pensaba eu, porque sempre iban vestidas de negro e sempre eran as mismas.
Cada unha delas levaba na man o candil, dentro, unha pequena vela encendida alumeaballe o camiño, daquela apenas había alumeado publico, pasaron por diante miña sin que me viran, eu estaba agochado no alboio que estaba situado diante da taberna, ían en fila pasando a Ponte Malvar, o pouco mergullabanse na oscuridade, e xa non as miraba, tan só o vento facia abalar os candiles que levaban, corredoira arriba hacia A Meán ali as perdía de vista, nunca probaban as castañas da Rons, seguramente na súa casa as tendrían feitas, ou daquela non estaba ben visto que unha muller viúva entrase na Taberna.

Comer castañas no día de difuntos ademáis de un placer, equivale a unha manifestación pública de fe na vida eterna.

Facendo unha lectura por algúns libros de antigas recetas culinarias, recollin varias relacionadas coas castañas :

CASTAÑAS ASADAS, na cociña ou mesmo no souto. Ó estar é conveniente tapalas así quentes cunhas follas de berza ou de nabo durante varios minutos para que amolezan, seica saben muito mellor.

CASTAÑAS COCIDAS

CASTAÑAS CON LEITE. Antes cócense en auga e logo bótanse no leite.

CALDO DE CASTAÑAS CON NABIZAS. Bótanse señor a tona nin a paraza a cocer cando as fabas. Levan unto ou touciño.

CALDO DE CASTAÑAS CON BERZAS. O mesmo que o anterior

CASTAÑAS DA SALMOIRA. Cócense coa tona e bótaselle moita salmoira, polo que quedan salgadas por fóra pero de bo gusto por dentro.Son propias da época da matanza dos porcos, despois de San Martiño.

Para rematar deixo unha receita de coello con castañas e setas :

Ingredientes:

* 1 coello troceado

* Fariña para empanar os cortes

* 1/2 kg. de castañas peladas

* 1 corte de touciño magro

* 1 cebola

* 2 dentes de allo

* 40ml. de viño branco seco

* Caldo de verduras ou de polo

* Sal e aceite de oliva

* Para a picada: piñons e un dente de allo

* Mestura de setas fritas con 2 allos tenros, para acompañar

Elaboración:

Pélanse as castañas, póñense en auga fría e azucre (3 partes de auga por 1 de azucre), e férvense uns 8 minutos. Unha vez frías, escurrense, e hai que reservar o zume.

Nunha cazuela con aceite quente, póñense os cortes de coello enfariñados e o corte de touciño, salalo e douralo. Logo tapar a cazuela, baixar o lume e deixar cocer uns 10 minutos máis a lume lento.

Despois engádese a cebola e os dentes de allo ben troceados, e se sofríe ata que a cebola estea branda.

A continuación botar o viño branco e deixar reducir. Logo engadir un cucharón de caldo e un do zume de cocer as castañas, e deixar cocer a lume lento uns 15 minutos máis. Remover de cando en vez a cazuela.

Sacar os cortes da cazuela, retirar o touciño e pasar a salsa polo colador chinés. Vólvese a poñer o coello na cazuela, coas castañas e engádese a salsa cunha picada por encima (co allo e os piñons). Cocer 10 minutos.

Frítense as setas cos dous allos tenros troceados.

Sérvese nunha fonte o coello coas castañas e a salsa, e a parte as setas.

AS MIÑAS CANCIÓNS FAVORITAS E OS SEUS INTÉRPRETES.

AS CANCIONS QUE LEVO SEMPRE CONMIGO, TEMAS QUE MARCAN A VIDA.

JUAN PARDO(1)

Hoxe 13/02/2020 celébrase o Día da Radio, vénme á memoria os anos sesenta e setenta….

Juan Pardo na miña mocidade era un dos meus cantantes favoritos, o seu paso polos Pekenikes, Los Brincos, a dúo con Junior…ou ben cando comezou a cantar el só, as súas cancións estaban no alto da crista, era dos cantantes que escoitabas a todas horas, ademais foi un gran compositor e promoveu temas para infinidade de cantantes, entre eles Andrés do Barro, Xil Ríos, Luz Casal, Camilo Sesto…..

Un dos temas que escoitei centos de veces foi Mi Guitarra, co meu pequeno transistor de pilas, compañeiro meu durante anos, escoitaba a Juan Pardo polas leiras do Cañoto, A Laxe, na Rons…….

Me dejareis morir para escuchar mi llanto 
Y para verme sufrir sonreiréis a mi canto 
Pero nunca entenderéis a mí guitarra 
Y fundiréis mi anillo, derramaréis mi vino 
Porque olvidarse de mí, tendrá que ser muy sencillo 
Pero nunca entenderéis a mi guitarra 

Mi guitarra cantaba por mí 
y lloraba también cuando yo estaba triste 
Mi guitarra de astillas de amor 
Que algún alguien rompió sobre el mar 
Podréis vencer sobre mí y sobre mi alrededor 
Porque vencer me así no tiene ya ningún valor 
Pero nunca entenderéis a mí guitarra 
¡Escuchadla! 

Mi guitarra cantaba por mí 
y lloraba también cuando yo estaba triste 
Mi guitarra de astillas de amor 
Que algún alguien tiró sus pedazos al mar 

Me dejareis morir, para escuchar mi llanto 
Pero nunca entenderéis a mi guitarra 
pero nunca entenderéis a mi guitarra 
Pero nunca entenderéis a mi guitarra

https://youtu.be/Brh0RjYknUE

ANDRÉS DO BARRO (2)

22/12/2019

Tal día coma hoxe fai 30 que nos deixaba Andrés do Barro…


Andrés Lapique do Barro (Ferrol, 1 de outubro de 1947 )(Madrid, 22 de decembro de 1989) Cantautor.


O meu recordo de niñez lévame a aqueles días onde sendo un cativo, nos momentos que tiña libres despois do colexio, dedicaba esas horas en axudar aos meus pais na faena do campo ou na tenda ultramarinos que tiñamos .

Un dos traballos encomendados era a de levar a nosa vaca a pastar polas corredoiras ou nas leiras da Rons ou do Cañoto.

E alí ía eu co meu pequeno transistor escoitando aquela música que retransmitía Radio Pontevedra, onde soaba dia si e día tamén o noso Andrés Dobarro, corría o ano 1969 cando quedoume grabado un tema para sempre…..

Non sei si saberedes que Andrés do Barro e o único cantante que alcanzou o número 1 en España cunha canción escrita en galego.


Os temas de Andrés interpretados en galego foron de gran axuda para que o meu agarimo polo noso idioma fose cada vez a máis, o meu paso por diferentes colexios, tanto no rural como na cidade non nos deixaban que falásemos a nosa lingua galega.


Aínda a miña memoria retén as risas dalgúns mestres e compañeiros que se metían conmigo porque falaba en galego, en moitas das ocasións o mestre de quenda chamábame a atención e castigaba con escribir duascentas veces unha frase, por exemplo : En clase se habla y escribe en castellano.


Anos máis tarde, xa no Instituto Sánchez Canton foron Fuxan Os Ventos, os que tamén me deron folgos suficientes para seguir amando a nosa fala, non esquezo áquel día no paraninfo a súa actuacion.
Dábame igual o que me dixesen, paríronme así, falando galego e escoitándoo desde o mesmo momento que vin a luz, na miña casa os meus pais e os meus avós criáronme é educáronme en galego.
Por iso antes de entrar e logo de saír do colexio a miña canción favorita durante muito tempo era esta que hoxe quero compartir con todos vos, un tema que me acompañaba a todas partes, coma cando ía a coller o vello trolebús que me levaba coma o tren de Andrés…..

https://youtu.be/94s3mBmoghc

Entrevista en Disco Expres, 11/01/1970 :

ANO 1971 :

ANO 1971, TEATRO MALVAR DE PONTEVEDRA

O noso amigo GOGUE tamén participou nun evento relacionado con Andrés:

As inxeccións de Pepe o de Dora

Como a maioría dos nenos da miña época fun criado a base de leite materna, coma tamén da leite que procedía do ordeño diario da vaca que tiñamos na casa, e para reforzar un pó de Pelargón , unha fariña lacteada, que apareceu no mercado español en 1944, o cal alimentou a unha gran maioría de nenos dos anos 50 e dos 60. A aqueles nenos chamáronselle a “xeración do Pelargón”.

Seica eu o nacer pesei  preto de cinco quilos, e durante uns anos con esta alimentación tan completa estaba feito un rixón.


O Pelargón era moi utilizado como complemento alimentario (contábamo a miña nai cando falabamos de que os meus fillos eran pouco comedores) , porque eu non recordo o Pelargón, do único que recordo de tan pequeno e do chupete que non quería soltar por nada do mundo, o que non sei é que quizáis non cheguei a probar o primeiro leite “doce” que a principios dos anos 60 lanzouse ao mercado coa marca NIDO (disto miña nai non chegou a decirme nunca nada) , seguramente porque en casa facíanse uns ricos bocadillos coa nata que se producía ao ferver o leite da nosa vaquiña Pinta, ou porque tamén me daba de vez en cando a probar daqueles botes de leite condensada da marca La Lechera, os cales recordo expostos pola estantería da taberna o carón da crema do calzado e das caixas dos mistos.

Pero deixaronme de dar Pelargón e comencei a flaquear….

As visitas a farmacia daqueles tempos, buscando vitaminas e outras medicinas…

Os anos 60/70 eran anos en que si acudías á farmacia non atopabas como hoxe en día a cantidade de produtos que hai nela, hoxe en día parecen case supermercados e pouco teñen que ver con aquelas dos meus anos de niñez.

Quen non recorda aqueles cheiros característicos das farmacias ? 

Entrabas e comezabas a respirar a dor e a enfermidade naquel habitáculo composto de multitude de estanterías cunha serie de botes que contiñan polvos para preparar medicamentos, herbas etc. Cada un deses botes cos seus nomes por fóra, que eu non conseguía adiviñar que podía ser o que tiñan dentro dado que a denominación de moitos daqueles produtos éranme totalmente descoñecidos.

Non existían publicidade con dibuxos que chamasen a túa atencion, nin coloridos que fixesen máis atractivo o que alí se vendía, non, alí respirábase a alcohol e mercromina, e acudíamos para que nos deran algún medicamento para aliviar a dor.

Pero é que antes si ías a unha farmacia non era para nada agradable, ou ben se ía a pedir algunha vitamina para abrir o apetito (a miña nai empeñábase en que non comía e non facía máis que traerme aquel Calcio 20 e aquelas ampollas de ferro), que sabor máis raro tiñan ! Como o do aceite de bacalao ! Que amargo por Deus !

Co paso dos anos pasamos do neno non me come, ao neno non me estuda e suspéndeme todo, que cruz. Pola taberna escoitei unha vez que corría o rumor de que existían unhas pastillas máxicas coas que che pasabas a noite estudando, superconcentrado, coma se nada….Claro, era unhas pastillas de nome Centramina, unha anfetamina que che poñia a cen.Eu non cheguei a tomar ningunha, xuro.

Falando de farmacias eu fíxenme, co paso dos anos, moi cliente da farmacia de Adelaida Herreros, situada nunha esquina da Praza de Curros Enríquez, nos recreos que nos daban no  colexio de Buela aproveitabámolos para ir buscar o bocadillo de bonito con… a de Rios, e ás veces ía a recados  a buscar á de Herreros un produto ‘Mata Dores’ coñecido por linimento de Sloan. Aquel ungüento aplicábase para todo tipo de dor, eu levábao para cando iamos xogar ao fútbol ao Chan do Monte, logo de recibir unas cantas  ” caricias ” durante o partido, recorrías ao linimento, era man de santo.

Para aqueles que non probamos a Centramina, a veces tamén pasaba que de tanto estudiar entrábanos unha dor de cabeza insoportable, aí aparecía en escena unhas pastillas as de cor rosas que tiñan o nome de Optalidón, eran efectivas ao pouco tempo, cando se descubriu que contiña anfetamina retiráronas do mercado, dicían que non funcionaban, que non rendían igual…..jaaaa, daquela xa estábamos colocados dunha maneira ou de outra ! 


Tamén recordo que naquel botiquín de casa non faltaba a mercromina, durante anos era o antiséptico que o usabamos cada dous por tres, aínda que teño que dicir que moitas das veces que me facía unha ferida xogando cos amigos ao fútbol, ou ao ir buscar niños, ou meténdome por sitios que un saía sempre con algún rasguño, o meu primeiro antiséptico era un pouco de terra encima da ferida, ao pouco tempo xa paraba de sangrar….oes, cicatrizaba o momento.

Pero o que si me deixou marcado na miña niñez foron aquelas INXECCIONS!!!

Daquela era o máis socorrido, a mínima que te encontrabas mal, pinchazo que Dios te criou !

Só recordo a unha persoa poñermas, Pepe o de tía Dora, ainda que na parroquia había máis xente coma Digna a da Rons, Antonio Alvite é a señora Rosa de Tilve, pero Pepe era o que  máis reputación a hora de poñer as inxeccións.

Pepe toda a súa vida traballou de carpinteiro, e cando chegaba a súa casa poñiase preparado para pinchar os veciños  que anteriormente xa habían falado con él para quedar a unha hora axeitada, pois tamén a veces tiña que ir a casa de algún enfermo encamado. Muitos dos veciños que pasamos polas mans desta xente temos que estarlle agradecidos.

Cando non había máis remedio que recorrer ás inxeccións alí víasme ao meu pai e a min achegarnos a casa de Pepe, salíamos da Taberna andando cara Pidre, que momentos de angustia pasaba, que mal iba ! Tiña a sensación de que iba para o matadeiro ! Que pesadelo ! Cando tiña que ir ao médico e me recetaba unhas cantas caixas de inxeccións xa me entraba o tembleque.

Daquela recorriamos a unha persoa de confianza para que nos puxese as inxeccións, e Pepe era bo profesional, estou pensando en cantos cus pincharia ? Sabe Dios ! Supoño que si algún dos que estades a leer esto pasantes polas súas mans….

Desde que che ías achegando ao portal da súa casa xa ías cagado, e non vos digo si escoitabas os gritos dalgún neno que estivese recibindo o pinchazo naquel momento de chegar eu ao portal ! Que nin dicir ten do que eu desde que saía da miña casa íalle dicindo ao meu pai, que si xa estaba mellor, que xa non quería pincharme, que cun optalidón xa me pasaba a dor….pero non había forma de convencelo, alá ibamos andando cara a casa do practicante…..mentres eu interiormente xuraba que nunca máis ía dicir que me doía algo.

Pero non había marcha atrás, o meu pai xa estaba chamando ao portal de Pepe, eu xa empezaba con unha sudoración por todo o corpo. Entrabas e mandábache pasar ao cuarto que tiña destinado para eses menesteres, mentres me mandaba baixar o pantalón Pepe marchábase un momento á cociña para ferver aquelas xeringuillas que antes pasaba por diante dos meus ollos como dicindo isto é o que che espera rapaz!!


Ao pouco tempo volvía Pepe coas xeringuillas e colocábaas nunha mesa, unha ampla representación por si algunha delas torcíase ao introducirma nas miñas nalgas, eu tremía como unha vara verde, mentres Pepe achegábase con aquel frío algodón que empapado en alcohol desinfectaba a zona onde me soltaba unha losqueada e seguidamente a punta da xeringuilla ! Uf que dor ! E non che digo nada si tocábanme aquelas inxeccións que dicían que eran de aceite ! Que tiña que ir introducindo o líquido moi lentamente co consiguiente dobre dor.

Juanito ! Xa está ! Hai que ser máis valente rapaz ! Xa está, mañá espéroche a estas horas outra vez !

Aínda recordo sendo xa máis maior que ía eu só a poñer algunha inxección desas de “aceite”, a volta a casa era eterna, ía completamente coxo, a perna onde me poñía a inxección paralizáballeme completamente.

Hoxe ainda é o día que vexo a Pepe o de Dora que cando nos encontramos véxolle para as mans, non vaia a ser que me queira poñer outra inxección !

A PRIMEIRA COMUÑÓN 

HOXE FAI CINCUENTA E DOUS ANOS DA MIÑA PRIMEIRA COMUÑÓN 

Un dos meus recordatorios.

O ano 1968 para min, e supoño que para todos os que fixeron a comuñón comigo, foi un ano especial. Foi un ano no que sucederon feitos moi sinalados por todo o mundo, nese ano as noticias aínda chegaban a contagotas e ao xeito que querían os que gobernaban naquel entón. Un 1968 onde prácticamente case todos os meses deste ano as grandes potencias ensaiaban as súas bombas, as probas atómicas eran a demostración de mostrar quen era o máis poderoso. Tamén querían demostrar o seu poderío enviando á lúa os seus “aparatos supersónicos”, Estados Unidos lanzaba o seu Apolo V, meses despois a Unión Soviética facía o mesmo.

Nós eramos uns nenos, á maioría das noticias que nos chegaban non lles faciamos moito caso, pero algunhas eran habituais falar delas á hora de comer, na mesa, alí os nosos maiores comentaban a guerra do Vietnam, o asasinato de Robert F. Kennedy, o atentado de Eta…

Pero tamén foi un ano que nos deu alegrías, unha delas cando Massiel gaña o Festival da Canción de Eurovision, canto tempo pasamos cantando o La, la, la !!! Ou as cancións dos Beatles ! No seu esplendor !

E aqueles resumos dos XIX Xogos Olímpicos de México, os cales motivounos para que fixésemos competicións entre nós, de salto, lanzamento, carreira etc., eran tempos felices…pero o que máis felices fíxonos foi éste día, era o noso día , único e irrepetible, era nosa Primeira Comuñón…

O noso cura era D. Benito e a catequesis realizabámola logo da misa, todos os domingos.


Pero antes de entrar a misa todos os nenos reuniámonos ao redor dun balón e celebrabamos os partidos na leira que había por detrás da Igrexa, aproximadamente no lugar que se atopa o palco da música, antes deste palco existía un muro que dividía a Casa do Pobo e a Igrexa, nós tiñamos xa un paso feito para ir á leira, as nenas tamén acudían ao mesmo lugar, pero daquela non xogaban ao fútbol e entretíñanse xogando á goma ou con algún xogo que daquela estivese de moda, outras veces xogabamos todos xuntos, como por exemplo cando xogamos ao escondite.


Uns días antes da Comuñón compráronme a roupa, o típico traxe de marinero que me gustaba porque levaba incluído un silbato e era a miña maior ilusión ao saír da misa de empezar a tocalo jajaja.

 Chegou o día e recordo que ao saír de casa case me caio debido aos zapatos de suela recentemente estreados e que case non sabia andar con eles, a miña nai avisábame : ten coidado Juanito, non vaias caer e manchar o traxe e pódesche lastimar ! Mira por onde vas ! 

Desde a Rons ata a Igrexa fun andando todo guapo e orgulloso co meu traxe e aqueles zapatos brancos, iso si con moitísimo tino para que non me escorregase por aquel camiño que comparado a como está hoxe non cambiou prácticamente nada no seu estado lamentable. 


Desde o aparcamiento da Taberna dá Rons ata a casa de Moncho o Jaxe, había unha elevación do terreo, era un muro de terra que usabamos de camiño para trasladarnos, anos despois os de estradas rebaixárono e puxérono ao mesmo nivel que a estrada, quedou desde aquel día igual a como está agora, un lugar que deixaron daquel xeito e parece non ter solución de que nolo arranxen dunha vez por todas.

Uns metros máis adiante tiñamos que cruzar a estrada, con moita atención ao que faciamos, pois o tráfico de coches naqueles anos era elevado, non existía a autopista e a circulación era sumamente alta.

Cruzabamos correndo á altura da antiga escola situada na casa da señora Hermosinda, subiamos polo camiño que leva á Igrexa, recordo aquel camiño todo enlosado de pedra, que precioso era, e como a modernidad enterrouno cunha capa de alquitrán encima.

Aquel domingo ao chegar á Igrexa non había partido, as circunstancias eran evidentes, nin as nenas nin os nenos estabamos para empezar ás presas detrás dun balón ou empezar a saltar á goma.

Eu ía acompañado dos meus pais, avós e padriños, cando chegamos á igrexa, aí estaban os meus amigos, guapísimos todos, entramos ao pouco intre no interior e daquela os nenos colocabámonos ao redor do cura, non puidemos parar en toda a misa e cando ía a comulgar por primeira vez fíxolleme un nudo no estómago, eu non sabía moi ben que significaba, era moi xoven, pero gocei do día todo o que puiden. 

A misa celebrouse con toda a normalidade do mundo e despois viñeron as fotos e o reparto das postales de recordo da miña Primeira Comuñón, aquí os meus recordos lévanme a un momento de incerteza, non recordo si fixemos unha foto en grupo, supoño que si, pois teño no meu poder fotografias en de anos anteriores e posteriores da foto en grupo dos nenos e nenas que realizaron a Comuñón con D. Benito o cura, eu só teño tres, unha só,outra cos meus padriños e unha terceira cos meus pais e avós, esta foto realizada xa na Taberna da Rons.

Aquelas fotos, tanto as miñas como as demais que nos facían eran sen probas nin nada, naturais do todo, tal cal saían.

Logo de realizar as fotos dirixímosnos cada un á súa casa, onde tiñamos o banquete preparado, o día anterior a miña avóa e a miña nai afanáronse en ter unha comida especial para ese día para celebrar cos invitados que ía ter, a miña familia máis achegada, os de casa e os de Campañó.

Cando foron chegando a casa fóronme entregando os agasallos, un xogo de bolígrafos, un prato sopero, outro llano, unha cunca….un cuberto cun coitelo….todo gravado coa frase : Recuerdo de mi Primera Comunión . Tamén o meu primeiro reloxo ! Que luxo !


E así foi a miña Primeira Comuñón, como seguramente a da maioría dos nenos e nenas que a celebramos por aqueles anos, en grao sumo sinxela pero coa maior ilusión do mundo.

Faríame moita ilusión ter unha foto do grupo de nenos e nenas, ou individualmente, na que aquel día celebramos xuntos a nosa Primeira Comuñón.

A miña época de fútbol no Chan do Monte

RECORDANDO OS AÑOS 60/70 CAMPO DO CHAN DO MONTE.

Non recordo ben cando subín por primeira vez ao Chan do Monte, quizais con seis ou sete anos, daquela época recordo aínda algúns veciños que xogaban ao fútbol e que para min era os meus ídolos, xunto cos xogadores do Pontevedra do Hai que Roelo.

Os irmáns Barragans, os Losada, os Iglesias e outros moitos máis eran para min os maiores do equipo, os que eu tiña como ídolos, aos poucos fun xogando con eles porque daquela non había tope de idade para xogar, eramos todos contra todos, non importaba a idade, chegabamos ao campo e os “capitáns” escollían o seu equipo favorito e así cada un ía escollendo os que vía mellores futbolistas, normalmente os que eramos malos ou máis pequenos quedabamos para o final, de recheo coma quen dí.

Cantos domingos xogamos no Chan do Monte ! 

Daquela o campo era unha parte de terra e outra de pedras, cos extremos ateigados de toxo e panascos, un camiño de carro cruzaba pola metade do campo, cousa que facía que as veces tiñamos que parar o partido porque pasaba o paisano coas súas vacas e o seu carro cargado de herba para a súa casa.

Cantos partidos xogamos con motivo das Festas do Patrón ! 

Cantos partidos de casados contra solteiros !

Contactábamos cos rapaces de Verducido, cos de Campaño, cos de Lérez…..acercabase o día do Patrón e había que xogar un partido especial con trofeo polo medio, comprabamos entre os xogadores da parroquia o trofeo, o cal unhas veces o trofeo quedaba na casa, e outras voaba para o equipo da parroquia que disputara connosco o encontro e resultou ganador.

Non nos gustaba nada perder e menos ter que entregar aquel trofeo en forma de copa que adoitabamos mercar na Joyería Suárez, cos cartos nosos que aforramos durante o ano, daquela non había ningunha empresa que patrocinase o trofeo.

No Chan do Monte non tiñamos de nada, absolutamente nada, tiñamos que mercar nós mesmos a equipaxe, o balón, ás veces repoñer as porterías …..nin tiñamos vestuarios, os únicos sitios para cambiarnos eran os piñeiros, si, debaixo dos piñeiros cambiabámonos, e no verán a nosa única ducha que tiñamos era o río Rons, despois do partido iamos camiño abaixo, a un lugar próximo onde había unha zona do río que está rodeada de rocas, parecía unha piscina, alí dabámonos uns chapuzons fantásticos.


Recordo que os meus pais non eran partidarios de que xogase ao fútbol, sempre estaban preocupados por si me iban romper unha perna, para que me deixasen ir xogar convencinos dicíndolle que como no campo non tiñamos nada de beber e nos intermedios de cada partido tiñamos sede podía subir na carreta dúas caixas de cervexas e venderllas aos que ían ao campo, tanto xogadores como os poucos espectadores que se achegaban ata o lugar, máis ben algún pai ou veciño que non lle chamaba o pegar patadas a un balón, pero para pasar a tarde do domingo viñannos ver xogar.Así estiven durante un bo tempo subindo caixas de cervexas, desde a Rons ata o Chan do Monte, eran máis de quinientos metros costa arriba, polo que cando chegaba estaba reventado, quizais radique o de poñerme porteiro para descansar do esforzo realizado.

E aínda teño en mente a primeira vez que ocupando a posición de porteiro gañamos o primeiro trofeo na miña etapa de futbolista, foi en Lérez, onde hoxe en día está situada a gran rotonda do Médico Ballina, había unha leira onde se disputaban os partidos, chegamos empatados aos penaltis e na tanda parei varios lanzamentos. Non recordo cantas paradas fixen, o que si recordo é que gañamos un pequeno trofeo que fomos a gardar na taberna do Nenas, alí era o noso lugar de reunión despois dos partidos.

Daquela cando tiñamos algún golpe ( entradas que se facían eran de tarxeta vermella directa ) sempre recorriamos ao linimento, non había outra cousa mellor.

Ás veces antes do partido aplicabámonolo e saíamos ao campo cunha calor impresionante e un cheiro que non había quen se puxese ao noso lado.


E así foi parte da miña infancia e de moitos veciños , inesquecibles eses anos no Chan do Monte, único lugar da parroquia onde tiñamos para pasar o día do domingo, a excepción do atrio da Igrexa que nos adaptabamos ao pouco terreo que alí había para xogar uns partidillos antes de entrar a misa.

Hoxe volvín ao terreo de xogo, xa non hai terra, nin pedras, nin toxos…..o que vin hoxe é un excelente campo, cos seus vestuarios e as súas gradas, o seu céspede, as porterías con rede….en fin, que non lle falta de nada.

Estando alí de novo, no remozado Chan do Monte viñéronme á mente os meus recordos daquela época, e tiven unha ilusión ao pisar o céspede, quería ser de novo aquel porteiro do Cerponzons, necesitaba sentir esa sensación de poñerme de novo debaixo da portería, para iso necesitaba dun voluntario que quixese tirarme un penalti, aproveitando a visita do Sr. Alcalde propúxenlle o reto, sen dubidalo nin un momento o Alcalde colleu de balón e foise cara ao punto de penalti, eu xa estaba camiño da portería desposuíndome polo campo adiante da parka, lentes, o móbil…..

Alí me fun á portería, a miña intención era a de lanzarme cara a onde a intuición de porteiro indicábame por onde me colocaría o disparo.


As imaxes dino todo, menos si puiden parar o tiro ou si en cambio meteume gol.

Só os que estaban presentes sábeno.


Hoxe tiven o honor de estrear o campo de fútbol co alcalde Lores.

Hoxe o neno que levo dentro sentiuse feliz e non lle pincharon os toxos.

OS AMULETOS MILAGREIROS (Cerponzons, 1000 anos de historia)

Cerponzons, anos 60 do século pasado, mentres miña nai e máis miña avóa preparaban a comida que se facía daquela  na cociña de ferro, escoitaban as novas de Radio Pontevedra naquel transistor que apoiado nunha estantería, mesturabase coas velas,os mistos e algún que outro sobre de azafrán ou de sopa de cuscus que alí se gardaban , de paso que se facía a comida miña nai atendía a taberna,sempre a esa hora entraba algún obreiro que paraba a tomar unha chiquita antes de ir a comer é tamén aproveitaba ese momento para escoitar as novas da radio, momento que falaban do que acontecía na cidade e alrededores,ainda recordo como si fora hoxe aquel transistor, cuberto cuidadosamente cunha cortina de plástico, era o único medio de información que tiñamos naqueles tempos, e había que cuidalo dos fumes e as grasas que na cociña producíanse.

Do que escoitaba polo transistor o que máis me agradaba era cando salían as cancions dedicadas dos noivos ou dos homes casados que estaban facendo a mili ou traballando lexos das súas casas por haber emigrado a Suiza ou a  Francia, cando era a hora do cafe todos esperábamos en silenzo por si algún veciño da parroquia dedicaba algunha ese día, a veces escoitabas a locutora decir ” dedicamos la canción del emigrante a Josefa de San Vicente de Cerponzones, con todo cariño y recordándola todos los días, de quién ella sabe “,  é todos quedábamos intrigados de quen sería ese mozo que lle andaba rondando jajaja.


Pero mentras non estaba a comida, na eira seguíamos o meu avó, o meu pai e máis eu rematando a faena da mañá, eran días de ir buscar ” toxo” e facía pouco que chegaramos da cachada que tiñamos ao pasar o Chan do Monte, necesitabamos varios carros para estrumar as cortes das vacas e dos porcos, o primeiro que fixo o meu pai ao chegar a casa foi baleirar o carro e meter as vacas na corte. Aínda que isto que conto seguro que non é novo para a maioría de vós, era unha escena que se repetía en todas as casas.

Aproveitamos normalmente o sábado de ir buscar o toxo porque era cando estaba tamén en casa o meu avó Jesus, o seu traballo no tranvía de Vigo obrigáballe a estar toda a semana na cidade olivica.


Cando nos sentamos á mesa meu pai comezou a falar sobre unha das vacas que tiñamos na nosa casa, preocupáballe que cada día daba menos leite e decidiu pedir opinión e axuda para buscar algunha solución, miña avóa Ramona dixolle a meu pai de que ela xa levaba tempo decindo que a vaca non estaba ben, que algo lle habían feito, que xa llo daba o corpo, ela tiñalle muito cariño os animáis e sufría velos enfermos.
Tranquila, ao regreso da cachada pasarei pola casa de Manuela, haber que me dice.

Era xa de noitiña cando despois das faenas da tarde colleu camiño a casa da señora Manuela , a que tiña a pedra da pezoña e que cando nos picaba algún bicho acudiamos a ela para que nos sanase.

A señora Manuela conservaba unha pequena pedra milagrosa de supostas propiedades curativas, que se utilizaba exclusivamente para sanar as picaduras de reptiles, de animais que causan ponzoña, como sapos, salamandras, víboras e tamén arañas. 

A orixe da pedra para min é descoñecido, ” a pedra dá pezoña”, é unha especie de amuleto sanador, que se transmite en algunhas familias de xeración en xeración. Recordo de ver vir xente de moitos lados a que lle puxesen a pedra , “a pedra poñíaselle a todo ou mundo que viña buscando remedio ou seu mal e non cobrábase nada, pero a pedra non saía dá casa, non se lle prestaba a ninguén”, isto téñoo eu escoitado na taberna.Supoño que esa pedra viría herdada dos seus pais,como normalmente sucedía noutras parroquias que tamén algún veciño ou veciña tiñan en depósito dos seus antepasados.

Normalmente o uso da pedra era moi sinxelo, cando ía unha persoa cunha picadura, mollábase a pedra en saliva e colocábaselle no lugar onde lle picara o animal, onde estaba localizada a inflamación.A persoa que lle colocaba a pedra dependendo o hinchazón, deixáballe colocada a pedra unha media hora e repetíase según a necesidade.

Según as persoas que teñen a pedra comentaban que si a picadura era de pezoña, a pedra ao contacto coa pel quedábase pegada e non se caía, así dese xeito a inflamación acababa cedendo.Hoxe en día si temos algunha picadura acudimos ao medico ou á farmacia para que nos receten unha crema , o longo dos anos foise perdendo acudir aos servizos curativos da pedra como antiguamente adoitábase facer.

Pedra da Pezoña , do blog de Rafa Quintía.

Chamou por Manuela, non sin antes levar un susto que lle meteu o can que gardaba a casa é que de súbito apareceu encima do mallón , meu pai esperou un pouco e cando chegou o seu carón comentoulle a Manuela que unha das nosas vacas levaba un tempo que cada día daba menos leite, quería que lle dixera un remedio que lle fora bo para curala, seica era habitual nas vacas neses casos para que tivesen leite poñerlle colgados uns amuletos denominados leituarios é Manuela seguro que sabía darlle algún remedio de esos.

.

Dependendo de cada lugar da nosa Galicia os amuletos podían ser diferentes, na súa composición ou tamaño, material etc., ao meu pai díxolle a señora Manuela que nunha pequena bolsa introducise sal, allo é algo máis que xa non recordo ben.Así o fixo o día seguinte , puxollo como si fose un colgante, atada a bolsiña o redor da cabeza, e o cabo de un tempo a vaca comenzou a dar leite como antes.

Antiguamente ás vacas e porcos, animais que habitualmente tiñamos case todos os veciños nas nosas casas, cando tiñan algún problema envolvíaselles con amuletos, as nosas casas estaban cheas de escapularios, auga bendita e demais prácticas convidas, é outras veces acudíamos a algún veciño que podía ter algún amuleto axeitado según a necesidade, éste foi o caso de ir a pedir axuda a da Manuela.

Non todas as vacas eran provistas de amuletos, por unha banda poñianse tan só aquelas que daban leite que o mellor estaban expostas á envexa das bruxas ou aquelas outras que non daban leite, quizáis xa embruxadas por alguén que tiña mal de ollo.


AS VACAS, UN MEMBRO MÁIS DA FAMILIA.

Naquela época a maioría do que hoxe son pistas asfaltadas eran camiños de carro con innumerables baches ( iso si que eran lombos ), moitos días de inverno tiñamos que axudar ás vacas empuxando o carro cando se metía nun daqueles charcos enlamados é onde a metade das rodas do carro quedaban enterradas sen poder desprazarse, coa nosa axuda a gritos é a empurrons que faciamos ao unísono tratabamos de sacalo daquel sitio xunto co esforzo das vacas.

Foto de Gustav Henningsen*

Desde onde tiñamos a cachada ata chegar a casa a paisaxe era dun terreo onde abundaban os carballos, piñeiros e sobretodo de muitos toxos, ben visibles polo seu dominio da cor amarela sobre os demais arbustos.Como recordo aqueles pinchos dos ” toxos ” ! Non che librabas de ir para casa marcado polas pernas e brazos, pero era necesario en casa ter toxo e xa sabiamos que ese día sen pincharnos non quedabamos.

Ao chegar a casa introducíase na cuadra, alí a ouríña e os excrementos das vacas xunto co toxo convertíase nunha mezcla que se utilizaba de abono, basicamente dúas veces ao ano, na primavera e no outono, con aquel abono que se facía na cuadra nutríanse os campos.

En moitas casas os animais e a xente convivían na casa, aínda recordo unha casa duns amigos dos meus pais, situada preto de Santiago, exactamente en Ordes, o señor Jesus había collido familiaridade cos meus pais desde facía moitos anos, él era condutor dun camión que transportaba madeira para Celulosas, polas mañás adoitaba parar na taberna a tomarse un sol e sombra é esa amizade que se foi fraguando durante anos fixo que en varias ocasións eu estivese pasando algún que outro fin de semana na súa casa.

foto de Gustav Henningsen*

Unha das primeiras visitas que realicei á súa casa atopeime coa sorpresa que estando almorzando naquela cociña, onde a lareira alzábase sobre o chan rodeada de bancos, lugar de reunión da familia. Alí  no centro, sobre lume aberto facíase a comida. Preto, un pote de ferro negro preparado para cocer os desperdicios para os porcos ou cando eran días de moito frío que se lle daba ás vacas unha comida quente a base de salvado.

Recordo que estando alí sentado coas dúas fillas do matrimonio vin como as vacas pasaban polo pasillo da casa desde as súas cuadras en dirección á rúa para ir á leira a pastar, era unha cousa en grao sumo normal, eran da familia, tiñan a súa habitación á beira con outro habitáculo onde se gardaba o forraxe.

Aquela casa, era o que tiña na súa parte baixa, unha cociña coas cuadras , un habitáculo para o forraxe como dixen antes,é un pequeno salón sen apenas uso, pois a vida facíase prácticamente na cociña.

Na súa planta superior estaban as camas, cos seus armarios e unhas cadeiras, contábanme as fillas que antiguamente nesta planta antes non estaba dividida, onde a familia durmía toda xunta.

Recordo que tamén tiñan adornos pola parede, muitas estampas de santos que se dan nas romerías, algunhas daquelas cousas colgadas que alí tiñan non sabía exactamente o que eran nin o que significaban, un santo, aquela virxe, un calendario e varios amuletos que as fillas íanme dicindo para que se utilizaban, aínda que aquelas nenas dicíanme unhas cousas que eu non lles cría de todo, todos sabemos que a xente non sempre di a verdade, e normalmente si lle preguntaba por algún tema mentianme, as pequenas da casa seguían os dictados dos maiores…..
Eu non creo nas bruxas, pero habelas hainas, semexa ser a resposta preferida de nos os galegos, ainda que si lle preguntabas a calquer veciño si crían nas bruxas, na súa maioría negábano con rotundidad, pero si preguntábaslle que farían coa vaca si botase sangue ao ordeñala ou si a porca empeñásese en comer as súas cativas….o final sempre confesaban recurrir a remedios máxicos que podían ser vos para curar o mal.

En fin, que si amuletos de corno de cabra, que si porcos engalanados ao redor do pescozo…..o final sempre acudíamos a polos remedios máxicos.
En Galicia, se achaca todos os males que se padecen ao mal de ollo. Alvaro Cunqueiro, nunha entrevista mantida en 1974 con Joaquín Soler Serrano, afirmaba que os curandeiros, meigas ou desaojeadores eran moi necesarios. Dado que a sociedade galega cría firmemente en que se producían estes males, era aconsellable acudir a un mediador para evitar involucrarse personalmente e facer que a resposta ao aojamiento fose dada pola mesma vía recibida, sempre a través de curandeiros.
Se desaojaba aos animais seguindo o mesmo rito usado para as persoas. Pódeo producir en xeral calquera persoa que teña hostilidad ao dono do animal e teña poderes para facelo. Que teña ollo feridor e que senta moita envexa. Se cura con ruda, auga bendita e tres dentes de allo. Recítanse mentres se vai pasando o remedio polo lombo, oracións como as seguintes: 
Allo sagrado córtame esta mirada
Tres burricáns veñen, tres burricáns van

Un estalou, así lle rebenten os ollos

A quen mal mirouche.

Outra:

Facendo cruces coa ruda mollada en auga bendita:
Ruda rudero, curta o malo e deixa o bo.
NOTA :

*Gustav Henningsen foi un investigador danés que polos anos sesenta estivo por Galicia recollendo as supersticiones do noso pobo, estas fotos son daquela época.

( Gustav Hennigsen, historiador danés, es especialista en tradiciones populares y Magister artium en Folklorística Nórdica por la Universidad de Copenhague. Su interés por la brujería comenzó en una remota isla danesa y, años después, se profundizó con el desarrollo de un trabajo de campo en Galicia).

*Para saber máis sobre a Pedra da Pezoña :

http://galiciaencantada.com/archivos/docs/1555_Apedradapezo%C3%B1aeoutraspedrassandadorasdaculturapopulargalega.pdf

ÁNGEL NIETO , ÍDOLO DA XUVENTUDE DE CERPONZONS

Fai dous anos falecía Ángel Nieto , en homenaxe a él poño uns cuantos recordos da miña mocidade ….

Nun sitio como este que adoito comentar case a maioría de temas relacionados coa parroquia preguntarédesvos o porqué publicar aquí algo sobre Angel Nieto.

A miña mocidade tivo unha serie de ídolos como a todos de nós pasounos , e os anos setenta estabamos necesitados de ídolos aos cales renderlle a nosa afección e a nosa admiración e de paso querer emulalos.

No boxeo destacaba entre unha serie de boxeadores Urtain , cantas noites na taberna da Rons os homes da parroquia esperaban á retransmisión do combate do ano , que maneira de gozar vendo como largaban uns guantazos de aquí espéroche o Urtain e compañía , os nosos pais e os nosos avós dalgúns dos que estades a ler isto tiñan os seus momentos de lecer en ir xogar ás cartas e ver un pouco a televisión , eran anos que os televisores na parroquia contábanse cos dedos da man.

E os máis novos que tamén adoitaban estar a ver a televisión íanse decantando polo boxeo , o tenis con Manolo Santana , por suposto o fútbol cos xogadores daquela época , a min persoalmente gustábame moito o porteiro do Ath.de Bilbao , Iribar , quizais porque nos meus tempos de cando xogaba co Cerponzons fíxeno case sempre de porteiro e despois durante anos seguín séndoo de fútbol sala .

Pero o que máis nos atraía naqueles tempos era un mozo nado en Zamora no ano 1947 , que comezou aos trece anos a súa traxectoria deportiva , a súa primeira moto oficial foi unha Ducati , despois una de márcaa Derbi onde comezou a cultivar triunfos e máis triunfos , despois tamén os obtivo con varias marcas máis de motos , como a Bultaco.


E claro estes triunfos íanse apoderando de nós e por suposto empezamos a ser fieis seguidores dos éxitos de Angel Nieto , e claro , tamén queriamos emular ao noso campión.

Así foi como en pouco tempo os mozos da parroquia que xa comezaban a traballar foron adquirindo as súas motocicletas , practicamente todas da mesma marca que usaba Ángel Nieto , a Derbi e a Bultaco foron unhas das máis adquiridas , as marcas naqueles tempos de Ángel , como tamén as italianas Morbidelli , Minarelli etc.

Daba a casualidade que na parroquia temos uns veciños de apelido Nieto , e ademais naquela época decidiron montar un taller de motos en Pontevedra , concretamente na rúa Rua Nova , un taller que despois de pechar á noite convertíase durante un tempo en local de ensaio dun grupo musical , bo isto xa o comentarei noutro momento.

E dada a cantidade de motos que houbo naqueles anos na parroquia chegaron a realizarse algunha que outra proba polo lugar da Rons , na estrada nacional 550 que daquela era a existente antes do novo trazado que temos actualmente.

Lembro chegar a contabilizar unhas vinte motos polo menos aparcadas na taberna dos meus pais, inclusive moitos dos pilotos eran de Campañó , cando as acendían todas á vez aquilo parecía que estabamos nun circuíto de carreiras , jajajaja, aínda me acordo da miña nai que se asustaba toda con tanto ruído ensordecedor.

Unha das probas que para min era máis espectacular era a que ía desde a casa do señor Magdalena ata o xardín onde estaba situado o cruceiro , despois de pasar a ponte Malvar .

Consistía en quen tomaba as curvas máis deitado ao asfalto , que sensación ver aqueles emuladores de Ángel Nieto, recordo que o que mellor o facía era Manolo o Lavaradas, tamén Tomás, veciño de Sabaris, non se quedaba atrás…..

E tamén eu teño a miña anécdota cunha desas motos , foi no campo de fútbol de Chan do Monte , antes de comezar o partido que era habitual todos os domingos , moitos daqueles mozos viñan coa súa moto , e eu tamén tiña as ganas en pilotar unha delas , achegueime a Adonis e pedinlle se ma deixaba un pouco , él consentiu e explícome un pouco as marchas e como acendela.

Ao pouco eu xa estaba montado na Derbi de Adonis , comecei a acelerar amodo e funme dirección ao camiño existente que levaba a casa de O Panasco , pero a metade de camiño quixen frear e non sabia onde estaba o freo , a situación era embarazosa , non sabia como parar a moto , así que me metín monte arriba entre os toxos ata que a moto parou por si soa , despois dei a volta como puiden e leveina andando ata o campo para evitar males maiores e que Adonis botáseme unha bronca .

Descanse en Paz Ángel Nieto , un dos meus ídolos de xuventude.